Thiết kế và thử nghiệm một số bài giảng sử dụng phương pháp dạy học dự án vào môn công nghệ 10

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO YÊN BÁI TRƯỜNG THPT HƯNG KHÁNH --- BÁO CÁO SÁNG KIẾN CẤP CƠ SỞ Lĩnh vực: Kỹ thuật nông nghiệp “THIẾT KẾ VÀ THỰC HIỆN MỘT SỐ TIẾT HỌC SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌ

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO YÊN BÁI

TRƯỜNG THPT HƯNG KHÁNH

-

BÁO CÁO SÁNG KIẾN CẤP CƠ SỞ (Lĩnh vực: Kỹ thuật nông nghiệp)

“THIẾT KẾ VÀ THỰC HIỆN MỘT SỐ TIẾT HỌC SỬ DỤNG PHƯƠNG

PHÁP DẠY HỌC DỰ ÁN TRONG MÔN CÔNG NGHỆ 10”

Tác giả: Nguyễn Thị Thiết

Trình độ chuyên môn: Cử nhân Trồng trọt

Chức vụ: Giáo viên

Đơn vị công tác: Trường THPT Hưng Khánh

Yên Bái, ngày 28 tháng 01 năm 2022

1

MỤC LỤC Trang

I THÔNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN 3

1 Tên sáng kiến: 3

2 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: 3

3 Phạm vi áp dụng sáng kiến: 3

4 Thời gian áp dụng sáng kiến: 3

5 Tác giả 3

II MÔ TẢ SÁNG KIẾN: 3

1 Tình trạng giải pháp đã biết: 3

2 Nội dung giải pháp đề nghị công nhận là sáng kiến: 5

3 Khả năng áp dụng của giải pháp: 22

4 Hiệu quả, lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do áp dụng giải pháp:………22

5 Những người tham gia tổ chức áp dụng sáng kiến lần đầu (nếu có) 23

6 Các thông tin cần được bảo mật: 23

7 Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến: 23

8 Tài liệu gửi kèm: 23

III Cam kết không sao chép hoặc vi phạm bản quyền: 23

ĐÁNH GIÁ CỦA HỘI ĐỒNG SÁNG KIẾN NGÀNH GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO 24

3

I THÔNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN

1 Tên sáng kiến: “Thiết kế và thực hiện một số tiết học sử dụng phương pháp dạy học dự án trong môn Công nghệ 10”

2 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Giáo dục và Đào tạo

3 Phạm vi áp dụng sáng kiến: Trong quá trình giảng dạy môn Công nghệ THPT

4 Thời gian áp dụng sáng kiến:

Sáng kiến được áp dụng thử nghiệm với đối tượng học sinh khối 10

THPT tại trường THPT Hưng Khánh trong giờ học môn Công nghệ năm học

2020 - 2021 và học kì I năm học 2021 - 2022

5 Tác giả:

Họ và tên: Nguyễn Thị Thiết

Năm sinh:14/11/1983

Trình độ chuyên môn: Đại học

Chức vụ công tác: Giáo viên

Nơi làm việc: Trường THPT Hưng Khánh

Địa chỉ liên hệ: Trường THPT Hưng Khánh, huyện Trấn Yên- tỉnh Yên Bái

4

Giáo dục và đào tạo là hết sức quan trọng trong việc đào tạo ra những con người mới

xã hội chủ nghĩa Ngành giáo dục và đào tạo phải thực sự rất nỗ lực đổi mới để hoàn thành nhiệm vụ cao cả đó Một trong những nỗ lực đó chính là sự đổi mới về phương pháp, hình thức dạy học, kiểm tra đánh giá để đảm bảo lấy người học làm trọng tâm, coi trọng phát triển năng lực của người học, đảm bảo giáo dục một cách toàn diện và hiệu quả nhất

Cải cách trong giáo dục và nâng cao chất lượng đòi hỏi phải thực hiện các nhiệm vụ như: đổi mới nội dung dạy học, đổi mới mục tiêu dạy học, đổi mới PPDH, tăng cường sử dụng các phương tiện dạy học hiệu quả, nâng cao trình độ của giáo viên Một trong những nội dung công cuộc cải cách giáo dục

là đổi mới PPDH, lựa chọn và sử dụng PPDH tích cực mới trong dạy học, phát huy năng lực người học

Hiện nay có khá nhiều phương pháp dạy học tích cực được các Giáo viên

sử dụng như: Thảo luận nhóm, Trò chơi, dự án, … Trong đó, phương pháp dạy học dự án là một trong những PPDH tích cực mới đảm bảo yêu cầu đổi mới PPDH nâng cao chất lượng dạy học

Với đặc trưng của môn học Công nghệ 10 là môn học mang tính kỹ thuật ứng dụng, với các bài thực hành của môn ở trường THPT là rất quan trọng và cần thiết, chiếm 27% thời lượng chương trình Do đó, tính ứng dụng của phương pháp dự án rất thích hợp đối với Công nghệ 10, góp phần đa dạng hóa PPDH trong trường THPT, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông hiện nay

Xuất phát từ những yêu cầu về đổi mới PPDH trong trường THPT tôi đã

tiến hành đề tài: “Thiết kế và thực hiện một số tiết học sử dụng phương pháp dạy học dự án trong môn Công nghệ 10” tại trường THPT Hưng Khánh

1.1 Thực trạng dạy và học môn Công nghệ tại một số trường THPT trên địa bàn tỉnh Yên Bái

Hiện nay môn Công nghệ bị học sinh và nhiều giáo viên coi là một môn học phụ, không thi tốt nghiệp nên học sinh thì không có hứng thú học, giáo viên thì không muốn đầu tư vào bài giảng, do đó, đa số các giáo viên mới chỉ dừng lại ở việc giảng cho hết nội dung cần đạt và hết giờ, không có đầu tư về chuyên

5

môn nhiều, ít khi hoặc thậm chí không bao giờ sử dụng các phương pháp dạy học hiện đại trong quá trình giảng dạy của mình Nếu có sử dụng thì cũng chỉ dùng trong các giờ dạy có dự giờ hay kiểm tra Điều này vô tình chung đã làm cho môn Công nghệ vốn khiến cho học sinh không thích học giờ lại càng thấy nhàm chán hơn, ảnh hưởng lớn tới thái độ học tập cũng như kết quả lĩnh hội kiến thức của học sinh

1.2 Nguyên nhân của thực trạng trên

1.2.1 Đối với giáo viên

Một số giáo viên chưa thực sự tâm huyết với nghề, do đó còn ngại tìm tòi, đổi mới, sáng tạo trong dạy học

Giáo viên có tâm lý chán nản khi dạy học do học sinh không muốn học

và do một số đồng nghiệp “ coi thường” môn mình dạy

1.2.2 Đối với học sinh

Do phần đông học sinh vẫn nghĩ đây là môn học ”phụ” không thi tốt nghiệp nên có tâm lý coi thường, chưa thực sự đầu tư vào học tập

Nhận thức của nhiều học sinh còn hạn chế, lười tư duy, thụ động, thường

có xu hướng học thuộc những gì giáo viên dạy nên để các em tư duy độc lập là rất khó

* Ưu điểm của sáng kiến

- Sáng kiến đã đưa ra cơ sở lý luận và thực tiễn của phương pháp dạy học

dự án đối với môn công nghệ lớp 10

- Sáng kiến đã chỉ rõ được việc các giáo viên sử dụng phương pháp dạy học dự án trong môn Công nghệ 10 có tác dụng đặc biệt quan trọng đối với việc kích thích sự tư duy tìm tòi sáng tạo của học sinh, giúp học sinh có được hứng thú khi học tập bộ môn, phát triển được phẩm chất và năng lực theo đúng mục tiêu của chương trình giáo dục phổ thông mới đã đặt ra về đổi mới phương pháp dạy học

- Sáng kiến đã đưa ra một số ví dụ về sử dụng phương pháp dự án vào một số tiết học cụ thể trong môn Công nghệ lớp 10

2 Nội dung giải pháp đề nghị công nhận là sáng kiến

6

2.1 Mục đích của giải pháp

Thông qua việc thiết kế và thử nghiệm bài giảng bằng phương pháp dạy học dự án trong môn Công nghệ 10, nhằm phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh, từ đó nâng cao hiệu quả của việc dạy và học

2.2 Nội dung giải pháp

2.2.1 Cơ sở lý luận

* Khái niệm phương pháp dạy học:

Theo Đặng Vũ Hoạt (1995) đã đưa ra khái niệm về PPDH: PPDH là cách thức hoạt động của người dạy và người học nhằm thực hiện tối ưu các nhiệm vụ dạy học Đó là sự kết hợp hữu cơ và thống nhất biện chứng giữa hoạt động dạy

và học trong quá trình dạy học

Phương pháp dạy học bằng dự án là một hình thức, phương pháp dạy học trong đó người học thực hiện nhiệm vụ học tập phức hợp, có sự kết hợp giữa lí thuyết và thực tiễn, thực hành Nhiệm vụ được thực hiện với tính tự lực cao trong toàn bộ quá trình học tập, từ việc xác định mục đích, lập kế hoạch, đến việc thực hiện dự án, kiểm tra, điều chỉnh, đánh giá quá trình và kết quả học tập (Nguyễn Văn Cường – Nguyễn Thị Diệu Thảo, 2004)

Trên cơ sở tìm hiểu những nghiên cứu của các tác giả về PPDA trong dạy học: Nguyễn Văn Cường – Nguyễn Thị Diệu Thảo, 2004; Nguyễn Văn Tuấn, 1998; người nghiên cứu tổng hợp và đưa ra các bước cơ bản trong khi thực hiện dạy học bằng PPDA và tiến trình dạy học theo dự án được thực hiện theo 5 bước

Đánh giá dự án Thu thập kết quả - công bố sản phẩm

Tiến hành thực hiện Lập kế hoạch thực hiện Chọn đề tài cho dự án

7

PPDA khi vận dụng thực hiện giảng dạy trong những hoàn cảnh, điều kiện khác nhau đều có những ưu điểm và khuyết điểm cụ thể Trên cơ sở tổng hợp ý kiến của các tác giả đã nghiên cứu trước đây về PPDA, ta có thể khái quát những ưu – khuyết điểm cơ bản sau:

Ưu điểm:

- Sử dụng phương pháp dự án, người học có cơ hội tiếp xúc trực tiếp các vấn đề thực tế, có sự kết hợp giữa lý thuyết với thực hành, giữa tư duy và hành động, giữa nhà trường với xã hội

- Hoạt động nhóm trong dự án giúp người học phát triển kỹ năng làm việc, tính tích cực, tính trách nhiệm trong tập thể, phát triển khả năng sáng tạo, tính bền bỉ và kiên nhẫn ở người học

- Hoạt động của người học trong dự án là một quá trình trọn vẹn từ bắt đầu đến kết thúc Vì vậy, ngoài năng lực làm việc thì năng lực đánh giá của người học, do đó, mức độ nhận thức, tư duy được phát triển cao hơn

Hạn chế

- Bên cạnh mặt tích cực, dạy học bằng dự án cũng có những hạn chế: không phù hợp trong công việc truyền thụ tri thức lý thuyết mang tính trừu tượng hay hệ thống cũng như rèn luyện hệ thống kỹ năng cơ bản cho người học Vì vậy, dạy học dự án không thể thay thế cho phương pháp thuyết trình và luyện tập mà chính là hình thức dạy học bổ sung cần thiết

- PPDH này cần nhiều thời gian thực hiện, ảnh hưởng đến sinh hoạt thường nhật của HS, bên cạnh đó một hạn chế nữa của PPDH này là đòi hỏi phương tiện vật chất và tài chính phù hợp

Từ các đặc điểm và việc phân tích vai trò của học sinh - giáo viên trong dạy học bằng phương pháp dạy học dự án, cho thấy dạy học bằng PPDA cũng

có những ưu điểm và hạn chế Do đó, khi tiến hành giảng dạy bằng phương pháp

dự án trong dạy học tại trường THPT giáo viên cần cân nhắc và phân tích được

ưu, nhược điểm của PP này để đưa ra phương án giải quyết sao cho phù hợp

và mang lại hiệu quả thiết thực

2.2.1 Cơ sở thực tiễn

8

2.2.2 Nội dung giải pháp

Dựa vào cơ sở thực tiễn và lý luận cũng như cấu trúc chương trình môn Công nghệ 10, tôi đã thực hiện thiết kế một số tiết học, chủ đề sử dụng phương pháp dự án như sau:

1

Chương 1: Nông-lâm- ngư nghiệp

Kết hợp hoạt động ngoại khóa môi trường

Chăm sóc và bảo tồn cây rừng ở Hồng Ca

2

Bài 13:

Ứng dụng công nghệ vi sinh trong sản xuất phân bón

3 Phân vi sinh vật phân giải chất hữu

cơ (phần II) Kết hợp với giáo dục ngoại khóa:

giáo dục môi trường

Thiết kế giỏ đựng rác thông minh ở nơi công cộng

Lập kế hoạch kinh doanh ngày 8-3

Cụ thể nội dung thiết kế dự án như sau:

 Chủ đề 1: “Chăm sóc và bảo tồn cây rừng ở Hồng Ca”

9

Mục tiêu

Học sinh tự xây dựng kiến thức về động thực vật rừng nói chung và

cụ thể là tìm hiểu về rừng ở xã Hồng Ca- huyện Trấn Yên- Yên Bái

Tự hình thành ý thức bảo vệ thiên nhiên, môi trường cây xanh xung quanh mình

Phát triển kỹ năng sáng tạo độc lập và kỹ năng làm việc nhóm tập thể

Nội dung

Tìm hiểu về thực trạng cây rừng hiện nay ở xã Hồng Ca- huyện Trấn Yên- Yên Bái.Tìm hiểu và đưa ra biện pháp hạn chế thiệt hại cây rừng

Giới thiệu các tấm apphich kêu gọi việc giữ gìn tài nguyên cây rừng

Sản phẩm

cuối cùng

Hiểu biết của HS đối với vấn đề bảo vệ cây rừng ở nước ta, bên cạnh

đó sản phẩm vật chất là những tấm apphich kêu gọi mọi người ý thức bảo vệ cây rừng

+ Vấn đề thực trạng và bảo vệ cây rừng có nhiều tài liệu và thông tin

để tìm hiểu tham khảo

+ Sản phẩm dễ làm, không tốn kém

- Khó khăn: Bố trí thời gian tiến hành dễ ảnh hưởng đến những sinh hoạt bình thường của đối tượng tham gia HS chưa có nhiều kinh nghiệm học tập theo PPDA , điều đó có thể dẫn đến việc không phối hợp tốt của GV hướng dẫn và HS

 Chủ đề 2: “Thiết kế giỏ đựng rác thông minh ở nơi công cộng”

Mục

tiêu:

- Kiến thức chế biến rác hữu cơ thành phân bón cho cây trồng

- Học sinh hiểu được tác hại của ô nhiễm môi trường từ rác, qua đó có

ý thức bảo vệ môi trường sống

- Phát huy tính sáng tạo và kinh nghiệm bảo vệ môi trường rồi sau đó

có thể tuyên truyền cho người thân trong gia đình

Nội

dung

Nội dung của dự án về tìm hiểu tình trạng ô nhiễm rác thải sinh hoạt hiện nay, tái chế và biện pháp xử lý rác thải Thiết kế giỏ rác có tính năng phân loại rác hữu cơ, vô cơ tại gia đình

11 phẩm theo nhóm

+ Dự án với chủ đề này phù hợp với tâm lý lứa tuổi HS

+ Có nhiều thông tin tìm hiểu về thị trường trong các ngày lễ

+ Yêu cầu sản phẩm không tốn kém, đơn giản và dễ làm

- Khó khăn: Bố trí thời gian thường ảnh hưởng đến hoạt động học tập của các em nếu không có kế hoạch tốt

 Chủ đề 3: “Cơ hội kinh doanh ngày 8/3”

- Giới thiệu sản phẩm kinh doanh trong ngày 8/3

Sản phẩm - Tài liệu tìm hiểu thị trường các ngày lễ hội

- Sản phẩm vật chất là những mặt hàng quà tặng

+ Dự án với chủ đề này phù hợp với tâm lý lứa tuổi HS

+ Có nhiều thông tin tìm hiểu về thị trường trong các ngày lễ + Yêu cầu sản phẩm không tốn kém, đơn giản và dễ làm

- Khó khăn: Bố trí thời gian thường ảnh hưởng đến hoạt động học tập của các em nếu không có kế hoạch tốt

Ví dụ cụ thể về thiết kế bài giảng sử dụng PPDH dự án để thử nghiệm:

“Bài 52: thực hành: Chăm sóc và bảo tồn rừng ở Hồng Ca”

Căn cứ lựa chọn sử dụng phương pháp dự án ở nội dung bài học như sau:

- Nội dung bài học này là thực hành, học sinh phải tiếp cận với các tình huống kinh doanh thực tế

- Mục tiêu của bài học giúp học sinh:

Củng cố lại một số kiến thức chăm sóc và bảo tồn rừng mà các em đã được học

Hình thành kinh nghiệm từ việc quan sát các khâu trồng rừng, từ đó đưa

Cách thiết kế dự án

Dựa trên các căn cứ để quyết định lựa chọn PP dự án đối với bài dạy, tôi nghiên cứu tiến hành thiết kế dự án với hình thức tổ chức cuộc thi mang tên

“Thiết kế các khẩu hiệu kêu gọi bảo tồn rừng” như sau:

- Tìm hiểu tài liệu tham khảo liên quan đến lĩnh vực bảo tồn cây rừng Tìm hiểu thông tin về bảo tồn và chăm sóc cây rừng và mối quan tâm của học sinh về lĩnh vực này

13

- Tìm ý tưởng cho dự án

- Tiến hành viết kế hoạch thực hiện cho dự án

- Phổ biến và thảo luận với HS về kế hoạch thực hiện cuộc thi

- Tiến hành thực hiện dự án bằng hình thức theo dõi, giải đáp những thắc mắc và tư vấn cho công việc của HS

Cách thiết kế các hoạt động trong giáo án sử dụng phương pháp dự án

Giáo án thực hiện dạy học được thiết kế với 2 tiết dạy và các hoạt động chính trong các tiết học cụ thể như sau:

- Tiết 1: Tổ chức buổi thảo luận và trình bày ý tưởng bảo tồn rừng cho mỗi nhóm Phổ biến kế hoạch thực hiện của tiết học tiếp theo

- Tiết 2: Tổ chức thực hiện buổi báo cáo và giới thiệu sản phẩm của nhóm để tham gia

Cách thiết kế các hoạt động trong dự án

- Cách thiết kế các hoạt động trong dự án dựa trên hoạt động theo nhóm học tập Dự án được thiết kế với ý tưởng là cuộc thi giữa các nhóm trong đơn vị lớp học Với các hoạt động cho những đối tượng tham gia:

- Học sinh: Hoạt động trong nhóm với vai trò các nhà thiết kế băng rôn khẩu hiệu kêu gọi bảo vệ rừng tham gia và thực hiện nội dung của cuộc thi

- Giáo viên: Hoạt động chủ yếu là phổ biến thông tin, hướng dẫn theo dõi

và cùng các nhóm đánh giá quá trình thực hiện của mỗi nhóm

- Thử nghiệm bài giảng sử dụng PPDA vào dạy học

Thời gian thử nghiệm

Tác giả thử nghiệm trên lớp 10B1 theo phân phối chương trình

Nội dung và tiến trình bài giảng

Tiến trình bài thử nghiệm được tiến hành theo các bước thực hiện của PPDH dự án như đã trình bày ở cơ sở lý luận

Kết quả:

Sau khi thực hiện xong dự án, tôi đã cho học sinh hoàn thiện câu hỏi sau:

14

Qua tiết học công nghệ 10 có sử dụng phương pháp dự án Chăm sóc và bảo tồn cây rừng ở Hồng Ca, các em có cảm thấy hứng thú học tập hay không?

Mức độ hứng thú của học sinh sau khi được học tiết học công nghệ có sử dụng phương pháp dự án

Qua bảng trên cho thấy đa số HS được khảo sát (88,9%) cho rằng rất hứng

thú khi được học tiết học bằng dự án Chỉ khi HS cảm thấy hứng thú với tiết học thì mới tham gia tích cực vào bài giảng của GV, HS sẽ tiếp thu bài rất hiệu quả

Lý do HS hứng thú với tiết học bằng PPDA là gì? Kết quả khảo sát như sau:

Lý do HS thích học với dự án SLC Tỷ

lệ(%) Tạo sự tự tin, mạnh dạn trong trình bày và đặt câu hỏi

Với dự án có thể nhìn thấy, nghe thấy và thực hiện được

những điều có ích cho bản thân và xã hội

ra được sản phẩm để tặng cho người thân yêu của mình, học với dự án thật thích

vì không gây buồn chán, tiếp thu bài nhanh và rất dễ nhớ, dễ hình dung lại kiến thức đã được học ở các bài học trước đó…

Một số hình ảnh các nhóm trong quá trình đi tìm hiểu thực tiễn để lấy kiến thức hoàn thiện các dự án đã ghi lại:

Người dân xã Hồng Ca chuẩn bị giống cây trồng cho vụ năm 2021