Skkn tích hợp, liên môn trong dạy học môn thể dục cho học sinh lớp 5

Thực trạng tích hợp, liên môn trong dạy học môn thể dục cho học sinh lớp 5 của giáo viên trường Tiểu học Phú Sơn .... Vận dụng hợp lý quan điểm tích hợp trong giáo dục và dạy học sẽ giúp

I ĐẶT VẤN ĐỀ 1

1 Lý do chọn đề tài: 1

2 Mục đích nghiên cứu của đề tài: 2

3 Đối tượng nghiên cứu: 2

4 Đối tượng khảo sát, thực nghiệm: 2

5 Phương pháp nghiên cứu 2

6 Giới hạn, phạm vi nghiên cứu đề tài 2

II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 3

1 Lý luận về tích hợp, liên môn trong dạy học môn thể dục cho học sinh lớp 5 3

2 Thực trạng tích hợp, liên môn trong dạy học môn thể dục cho học sinh lớp 5 của giáo viên trường Tiểu học Phú Sơn 5

3.Thực hiện tích hợp, liên môn trong dạy học môn thể dục cho học sinh lớp 5 7

4 Kết quả thực hiện các biện pháp trên 11

III KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 14

1.Kết luận 14

2 Khuyến nghị: 14

PHỤ LỤC 16

I.ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Lý do chọn đề tài:

Giáo dục thể chất trong nhà trường có ý nghĩa to lớn trong việc phát huy

và bồi dưỡng nhân tố con người Đồng thời góp phần nâng cao thể lực giáo dục nhân cách, đạo đức, lối sống lành mạnh, làm phong phú đời sống văn hóa tinh thần dân tộc của con người Việt Nam Giáo dục thể chất là một trong những nội dung quan trọng góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện học sinh về

“Đức –Trí – Thể - Mĩ”

Học sinh lứa tuổi lớp 5 đã bắt đầu có sự thay đổi lớn về mặt tâm lý, các

em cũng đã có sự phân biệt hơn giữa nam và nữ, tính vui tươi hồn nhiên, yêu thích âm nhạc, thể dục thể thao và hiếu động là không thể thiếu trong các em

Tích hợp là một trong những quan điểm giáo dục đã trở thành xu thế trong việc xác định nội dung dạy học ở nhà trường và trong xây dựng chương trình môn học ở nhiều nước trên thế giới Dạy học tích hợp được xây dựng trên cơ sở những quan điểm tích cực về quá trình học tập và quá trình dạy học Vận dụng hợp lý quan điểm tích hợp trong giáo dục và dạy học sẽ giúp phát triển các năng lực giải quyết những vấn đề phức tạp và làm cho việc học tập trở nên ý nghĩa hơn với học sinh so với việc các môn học, các mặt giáo dục được thực hiện riêng rẽ Tích hợp là một trong những quan điểm giáo dục nhằm nâng cao năng lực của nguòi học, giúp đào tạo ra những con người có đầy đủ phẩm chất và năng lực để giải quyết các vấn đề của cuộc sống hiện đại

Trong bối cảnh dịch COVID-19 diễn biến phức tạp, toàn ngành đã nỗ lực,

cố gắng khắc phục mọi khó khăn, chủ động, kịp thời tổ chức thực hiện đồng bộ công tác phòng, chống dịch,thực hiện có hiệu quả với phương châm “tạm dừng đến trường, không dừng học”, bảo đảm an toàn cho học sinh, giáo viên, hoàn thành các nhiệm vụ chuyên môn của ngành Dịch COVID-19 đã tác động, ảnh hưởng nặng nề đến ngành Giáo dục Giáo viên, học sinh, phụ huynh học sinh gặp rất nhiều khó khăn cả về đời sống và trong hoạt động học tập, nhất là việc học trực tuyến trong thời gian dài ảnh hưởng không nhỏ đến việc bảo đảm chương trình, phương pháp, kế hoạch tổ chức dạy và học, hoạt động của trường, lớp và đến sự phát triển của trẻ em, học sinh

Do vậy việc tích hợp, liên môn là một trong những xu thế dạy học hiện đại được nhiều nước trên thế giới quan tâm nghiên cứu và áp dụng Ở nước ta, trong những năm gần đây dạy học tích hợp, liên môn được các nhà trường bậc tiểu học triển khai vào giảng dạy ở tất cả các bộ môn và đem lại kết quả giáo dục tích cực

Do xu thế thời đại hiện nay, các bộ môn khoa học tự nhiên, khoa học xã hội được học sinh hào hứng đón nhận, đầu tư học tập, ngược lại các môn năng khiếu trong đó có môn Thể dục không thu hút được nhiều học sinh quan tâm Mặt khác môn Thể dục ít có tính nghệ thuật, chủ yếu là vận động chạy, bật nhảy, đội hình đội ngũ, đá cầu, cầu lông…do đó tiết dạy còn khô khan, học sinh dễ nhàm chán, không phối hợp với giáo vên Phương pháp dạy học tích hợp liên

môn trong tiết dạy môn thể dục đã được nhóm giáo dục thể chất của trường tìm hiểu, đưa vào thực hiện và gặp không ít những khó khăn

Từ những lý do trên, tôi đã lựa chọn đề tài “Tích hợp, liên môn trong dạy học môn Thể dục cho học sinh lớp5” làm đề tài nghiên cứu của mình

2 Mục đích nghiên cứu của đề tài:

Đề tài này giúp phát triển năng lực học sinh, giúp các em biết vận dụng kiến thức tổng hợp của nhiều môn học vào giải quyết các vấn đề liên quan đến môn học thể dục, từ đó tạo cho các em sự say mê, hứng thú môn học Thể dục, góp phần nâng cao chất lượng giờ dạy

3 Đối tượng nghiên cứu:

Tích hợp, liên môn trong dạy học môn Thể dục cho học sinh lớp 5

4 Đối tượng khảo sát, thực nghiệm:

Giáo viên, học sinh lớp 5 trường Tiểu học Phú Sơn

5 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lý luận: nghiên cứu tài liệu liên quan đến đề tài

- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: phương pháp điều tra, phương pháp quan sát, phương pháp phỏng vấn

- Phương pháp thống kê toán học: tổng hợp số liệu, tỉ lệ %

6 Giới hạn, phạm vi nghiên cứu đề tài

Học sinh khối 5, trường Tiểu học Phú Sơn năm học 2021-2022

II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

1 Lý luận về tích hợp, liên môn trong dạy học môn thể dục cho học sinh lớp 5

1.1 Giải thích từ ngữ, khái niệm liên quan tới đề tài

1.1.1.Khái niệm về tích hợp

Theo từ điển Tiếng Việt: “Tích hợp là sự kết hợp những hoạt động,

chương trình hoặc các thành phần khác nhau thành một khối chức năng Tích hợp có nghĩa là sự thống nhất, sự hòa hợp, sự kết hợp”

Theo từ điển Giáo dục học: “Tích hợp là hành động liên kết các đối tượng nghiên cứu, giảng dạy, học tập của cùng một lĩnh vực hoặc vài lĩnh vực khác nhau trong cùng một kế hoạch dạy học”

Trong tiếng Anh, tích hợp được viết là “integration” một từ gốc Latin (integer) có nghĩa là “whole” hay “toàn bộ, toàn thể” Có nghĩa là sự phối hợp

các hoạt động khác nhau, các thành phần khác nhau của một hệ thống để bảo đảm sự hài hòa chức năng và mục tiêu hoạt động của hệ thống ấy

Tích hợp là một khái niệm được sử dụng trong nhiều lĩnh vực Trong lĩnh vực khoa học giáo dục, khái niệm tích hợp xuất hiện từ thời kì khai sáng, dùng

để chỉ một quan niệm giáo dục toàn diện con người, chống lại hiện tượng làm cho con người phát triển thiếu hài hòa, cân đối Tích hợp còn có nghĩa là thành lập một loại hình nhà trường mới, bao gồm các thuộc tính trội của các loại hình nhà trường vốn có

Trong dạy họccác bộ môn, tích hợp được hiểu là sự kết hợp, tổ hợp các nội dung từ các môn học, lĩnh vực học tập khác nhau (Theo cách hiểu truyền thống từ trước tới nay) thành một “môn học” mới hoặc lồng ghép các nội dung cần thiết vào những nội dung vốn có của môn học, ví dụ: lồng ghép nội dung giáo dân số, giáo dục môi trường, giáo dục an toàn giao thông trong các môn học Đạo đức, Tiếng Việt hay Tự nhiên và xã hội… xây dựng môn học tích hợp

từ các môn học truyền thống

Dạy học tích hợp được hiểu là những hoạt động của học sinh, dưới sự tổ chức, hướng dẫn của giáo viên, huy động đồng thời kiến thức, kĩ năng thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau nhằm giải quyết các nhiệm vụ học tập, thông qua đó hình thành những kiến thức, kĩ năng mới, từ đó phát triển những năng lực cần thiết

1.1.2 Liên môn là gì?

Quan điểm “liên môn” là phối hợp sự đóng góp của nhiều môn học để nghiên cứu và giải quyết tình huống

Ví dụ: Liên môn trong tiết dạy Thể dục: vận dụng các kiến thức môn

Âm nhạc, khoa học, đạo đức, tin học…vào tiết dạy giúp học sinh hứng thú hơn với môn học và vận dụng các môn học vào thực tế

1.1.3 Dạy học môn thể dục cho học sinh lớp 5?

Dạy là hoạt động của giáo viên nhằm định hướng,tổ chức điều khiển giúp cho người học tự mình tìm kiếm chiếm lĩnh chi thức,kĩ năng và hình thành hoặc biến đổi tình cảm thái độ

Học là quá trình tự biến đổi mình và làm phong phú mình bằng cách chọn nhập

và xử lí thông tin lấy từ môi trường xung quanh

Học được hiểu theo nghĩa rộng nó bao gồm các yếu tố thông tin môi trường xung quanh, biết thu thập, xử lí,tự biến đổi bản thân

Dạy học môn thể dục cho học sinh lớp 5 là sự truyền thụ kiến kiến thức, kĩ năng về môn thể dục lớp 5 cho học sinh nhằm định hướng tổ chức giúp người học tiếp thu, linh hội kiến thức môn học thể dục để học tập tốt môn học và vận dụng vào đời sống sinh hoạt hằng ngày

1.1.4 Tích hợp, liên môn trong dạy học môn thể dục cho học sinh lớp 5?

Là sự kết hợp nhiều môn học vào tiết dạy môn thể dục cho học sinh lớp 5 nhằm mục đích phát triển năng lực học sinh, giúp các em biết vận dụng kiến thức tổng hợp của nhiều môn học vào giải quyết các vấn đề liên quan đến môn học thể dục, từ đó tạo cho các em sự say mê, hứng thú môn học Thể dục,góp phần nâng cao chất lượng giờ dạy

1.2 Lý luận về tích hợp, liên môn trong dạy học môn thể dục cho học sinh lớp 5

1.2.1.Tích hợp nội dung kiến thức của nhiều môn học

- Môn âm nhạc:

- Môn tin học

- Môn khoa học

1.2.2 Tích hợp nội dung giáo dục liên quan bài học

- Giáo dục tinh yêu mái trường, niềm tự hào quê hương đất nước

- Giáo dục ý thức học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh về thể dục thể thao

1.3 Đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi Tiểu học

Hiện nay, ở lứa tuổi này các em có sự phát triển về mọi mặt, nổi trội trong

đó là sự hình thành thay đổi chuyển giao từ giai đoạn nhi đồng sang lứa tuổi thiếu niên Song sự thay đổi này chưa phát triển đầy đủ trong cơ thể Ở lứa tuổi này làm nền móng cho các em chuẩn bị bước vào giai đoạn trưởng thành đạt trình độ cao về thành tích, thể lực chuyên môn Và thay đổi cơ thể nói trên là quá trình phát sinh phát triển phức tạp của các bộ phận hệ thống cơ quan trong cơ thể như hệ thần kinh, hệ xương, hệ tuần hoàn, hệ hô hấp

Ở lứa tuổi này các em rất hiếu động thích chơi, thích âm nhạc trẻ, Kpop…

Vì vậy sử dụng âm nhạc như nhạc tiếng anh, các bài nhạc diễu binh cho đội hình

đội ngũ hay các bài hát về tình yêu quê hương đất nước sẽ khiến các em thích thú hơn đối với lứa tuổi này

* Về mặt tâm lý:

So với các cấp mầm non, việc học của các em học sinh tiểu học chiếm nhiều thời gian hơn và gặp nhiều hoàn cảnh mới Vì vậy các em phải hoạt động độc lập với khối lượng công việc lớn Điều này có quan hệ đặc biệt đến sự phát triển ý thức hoạt động, trách nhiệm và sự sáng tạo…Tuy nhiên nếu giáo dục không đúng thì các em sẽ phát triển theo hướng không tốt

Lứa tuổi này cảm xúc diễn ra tương đối mạnh mẽ nên các em dễ bị kích động kém tự chủ, các phẩm chất ý trí của các em đã được phát triển hơn xong việc tự ý và nhận thức không phải các em bao giờ cũng hiểu đúng người khác Tuy nhiên những nét ý trí của tính cách như: can đảm, dũng cảm là nhưng phẩm chất mà các em rất quý trọng, các em rất sợ mang tiếng là “ yếu đuối “ cho mình là trẻ con Vì vậy, khi giáo viên xem thường kết quả học tập của học sinh hoặc không đánh giá động viên kịp thời thì học sinh sẽ nhanh chóng chán nản trong tập luyện thể dục thể thao và có thể lôi kéo bạn cùng nhóm không tích cực tập luyện

2 Thực trạng tích hợp, liên môn trong dạy học môn thể dục cho học sinh lớp

5 của giáo viên trường Tiểu học Phú Sơn

2.1 Thực trạng chất lượng môn thể dục lớp 5 của trường Tiểu học Phú Sơn

Đánh giá chung về chất lượng, thái độ học tập môn thể dục của trường Thống kê tổng hợp kết quả học tập của học sinh xếp loại môn thể dục, lập bẳng điều tra độ hứng thú học tập của học sinh và bảng số lượng học sinh tham gia tìm kiếm tư liệu học tập trong học kỳ I và tháng đầu tiên học kì II năm học 2021-2022

Kết quả học tập môn thể dục trong quá trình giảng dạy học sinh lớp 5 học

kỳ I và tháng đầu tiên học kì II năm học 2021-2022 qua khảo sát cho thấy học sinh học kết quả 100% xếp loại đạt tuy nhiên học sinh đạt (khá, giỏi) chưa cao, vẫn có nhiều học sinh thể lực yếu đạt (trung bình còn nhiều)

Trước khi áp dụng tôi tra cứu độ hứng thú học tập của học sinh các tiết dạy thể dục, ở khối lớp 5 trong học kỳ I và tháng đầu tiên học kì II năm học 2021-2022 và ra bảng 1 như sau:

Bảng 1: Độ hứng thú học tập của học sinh các tiết dạy thể dục ở khối lớp 5

Thời gian Sĩ Số

Hứng thú học tập Bình thường

Không hứng thú học tập

Số lượng %

Số lượng %

Số lượng %

học kỳ I 127 62 48,8% 42 32,1% 23 19,1% tháng đầu tiên

học kì II 127 64 50,4% 44 34,6% 19 15,0% Khảo sát Trong học kỳ I và tháng đầu tiên học kì II năm học 2021-2022

số lượng học sinh tra cứu tìm kiếm tư liệu học và ra bảng 2:

Bảng 2: Số lượng học sinh tham gia tìm kiếm tư liệu học tập môn thể dục

Thời gian Số lượng Tìm kiếm học tập Không tìm kiếm

2.2 Nguyên nhân chất lượng

- Nguyên nhân chủ quan: Do tâm sinh lý lứa tuổi thay đổi, phương pháp học thay đổi (từ mầm non lên tiểu học) ,năng lực từng học sinh…

- Nguyên nhân khách quan: Về phía gia đình thì chỉ quan tâm chú trọng cho con học văn, toán để đi thi, con khỏe mạnh là do ăn uống chứ ko phải do tập luyện thể dục

- Do giáo viên day môn thể dục: chưa đầu tư quan tâm dạy thể dục các tiết cần liên môn âm nhạc, tin học… cho rằng tích hợp liên môn chỉ là hình thức

2.3 Thực trạng tích hợp, liên môn trong dạy học môn thể dục cho học lớp 5 của giáo viên trường Tiểu học Phú Sơn

Qua thực tế tìm hiểu các biện pháp thực hiện tích hợp, liên môn tôi thấy các đồng nghiệp đã thực hiện một số biện pháp sau:

2.3.1 Thực trạng nhận thức và thái độ quan tâm của giáo viên về dạy tích hợp, liên môn trường Tiểu học Phú Sơn

Qua điều tra bằng phương pháp hỏi, nhóm thể dục chúng tôi gồm 2 người thì 2 người cũng đã quan tâm và đưa vào tiết dạy của mình Khi được hỏi về vai trò, tác dụng của tích hợp liên môn với giáo viên toàn trường thì một số giáo viên cho rằng đây chỉ là hình thức, không có nhiều tác dụng phục vụ bài học…

2.3.2 Thực trạng các biện pháp tích hợp, liên môn mà giáo viên đã sử dụng

a, Thực trạng lập kế hoạch tích hợp, liên môn vào môn thể dục cho học sinh lớp 5 trường Tiểu học Phú Sơn

Qua tìm hiểu giáo viên dạy môn thể dục trong trường nơi tôi công tác hầu hết các đồng nghiệp đều chưa có kế hoạch, chỉ khi thực hiện các tiết dạy dự giờ, thao giảng, chuyên đề, giáo viên giỏi thì mới quan tâm đưa kiến thức bộ môn khác vào bài học

b, Thực trạng hình thức tổ chức tích hợp, liên môn giúp học sinh học môn thể dục lớp 5 trường Tiểu học Phú Sơn

Qua dự giờ của đồng nghiệp tôi thấy trong nhóm thể dục đều sử dụng hình thức sau:

- Cho học sinh xem tranh ảnh có liên quan tới kĩ thuật môn học

- Cho học sinh nghe bài hát, đoạn nhạc liên quan

Hình thức trên chỉ dừng lại ở xem và nghe mà chưa khai thác hiệu quả tác dụng của bức tranh hay bài hát đối với kiến thức bài học

2.3.3 Đánh giá chung về thực trạng các biện pháp đã sử dụng

Ưu điểm: giáo viên đã quan tâm tới việc tích hợp, liên môn nhưng chưa được áp dụng thường xuyên

Nhược điểm: Tích hợp liên môn chỉ mang tính hình thức, còn chưa phát huy đẩy mạnh các môn liên quan và chưa phát huy được tính tích cực chủ động của học sinh

3.Thực hiện tích hợp, liên môn trong dạy học môn thể dục cho học sinh lớp 5 3.1 Một vài căn cứ có tính chất định hướng cho việc xây dựng các biện pháp

- Căn cứ vào cơ sở lý luận về tích hợp, liên môn trong dạy học và thực trạng về nhận thức, biện pháp thực hiện, hình thức tổ chức tích hợp, liên môn trong dạy học môn thể dục cho học sinh lớp 5

- Căn cứ các văn bản về tích hợp liên môn, hoạt động chuyên môn về thể dục,

kế hoạch nhiệm vụ mà nhà trường, phòng giáo dục…

3.2 Đề xuất các biện pháp của giáo viên

3.2.1.Lập kế hoạch

* Mục tiêu: giúp giáo viên chủ động trong tìm kiếm kiến thức các bộ môn có

liên quan

* Nội dung và cách thực hiện:

- Bản thân bám sát chương trình để làm căn cứ xây dựng mục tiêu bài dạy, tìm hiểu và nghiên cứu tài liệu liên quan

- Trao đổi liên hệ với cá bộ môn mà tôi có thể tích hợp trong bài dạy

- Giao nhiệm vụ trước cho học sinh thực hiện để bài giảng có hiệu quả Qua thực tế giảng dạy môn học tôi thấy các tiết có thể áp dụng tích hợp liên môn

được vì thể tôi cũng xây dựng kế hoạch tích hợp liên môn cụ thể thông qua bảng hệ thống sau:

HỆ THỐNG CÁC TIẾT DẠY THỂ DỤC LỚP 5 CÓ THỂ TÍCH HỢP Tiết dạy Môn tích hợp Kiến thức tích hợp

Tiết 2: Đội hình đội

- Tin học: sử dụng công nghệ thông tin trong việc soạn thảo, trình chiếu, cắt ghép nhạc…

- Đạo đức: tranh ảnh về

di tích lịch sử, quê hương đất nước

- Cách nghe nhịp và tiết tấu nhạc, cảm thụ âm nhạc để ứng dụng vào tiết học

- Ứng dụng công nghệ thông tin trong việc tìm kiếm, soạn thảo power point trong việc trình chiếu các hình ảnh, video liên quan đến tiết dạy…

- Lòng tự hào, tình yêu quê hương đất nước, mái trường…

Tiết 10: Đội hình đội

( Tùy từng tiết dạy mà

GV lựa chọn nội dung

- Khoa học: Con người

và sức khỏe Vật chất và năng lượng Môi trường

và tài nguyên thiên nhiên

- Cách nghe nhịp và tiết tấu nhạc, cảm thụ âm nhạc để ứng dụng vào tiết học

- Ứng dụng công nghệ thông tin trong việc tìm kiếm, trình chiếu các hình ảnh, video liên quan đến tiết dạy…

- khi biết vận dụng lực quán tính học sinh bật nhảy tốt hơn và khi phát cầu lúc nào nên tăng lực

để vận tốc quả cầu đi nhanh hơn và ngươc lại

3.2.2.Tích hợp liên môn âm nhạc

* Mục tiêu: nhằm đưa kiến thức âm nhạc vào tiết dạy thể dục

* Nội dung và cách thức thực hiện

- Bước 1: Phát hiện kiến thức trong tiết thể dục có liên quan đến môn âm nhạc

- Bước 2: Trực tiếp gặp gỡ, trao đổi với giáo viên dạy môn âm nhạc để trao đổi kiến thức liên quan đến tiết dạy

- Bước 3: Giáo viên chuẩn bị bài hát liên quan đến môn, file nhạc phục vụ cho tiết dạy

- Bước 4: Hướng dẫn học sinh chuẩn bị ở nhà bằng cách tìm tư liệu, số liệu cụ thể,…

Bước 5: Lựa chọn thời điểm tích hợp mới đưa kiến thức vào tiết dạy

Ví dụ: thực hiện các bước trong dạy học môn thể dục cho học sinh lớp 5

như sau:

- Bước 1: Phần khởi động tôi có thể đưa âm nhạc có tiết tấu nhanh để khiến học sinh hứng thu hơn với tiết học, phần đội hình đội ngũ ôn đi đều – đứng lại, đổi chân khi đi đều sai nhip… bật nhạc diễu binh cho học sinh tập theo nhóm…phần kết thúc đưa nhạc bài với tiết tấu nhẹ để thực hiện các động tác thả lỏng

- Bước 2: Trực tiếp gặp giáo viên nhạc trao đổi hướng dẫn cách nghe và cảm thụ âm nhạc

- Bước 3: Chuẩn bị nhạc Diễu binh, nhạc phần khởi động, phần thả lỏng đưa vào máy

- Bước 4: Hướng dẫn học sinh tìm nhạc yêu thích có tiết tấu nhạc phù hợp với nội dung

- Bước 5: Chọn trong hệ thống các tiết dạy theo PPCT đưa âm nhạc vào các phần và thực hiện

3.2.3 Tích hợp môn khoa học

* Mục tiêu: nhằm đưa kiến thức khoa học vào tiết dạy thể dục

* Nội dung và cách thức thực hiện

- Bước 1: Phát hiện kiến thức trong tiết thể dục có liên quan đến môn khoa học

- Bước 2: Trực tiếp gặp gỡ, trao đổi với giáo viên dạy môn khoa học để trao đổi kiến thức liên quan đến tiết dạy( vệ sinh TDTT, phòng chống bệnh, năng lượng, năng lượng mặt trời… )

- Bước 3: Giáo viên chuẩn bị những hình ảnh video liên quan

- Bước 4: Hướng dẫn học sinh chuẩn bị ở nhà bằng cách tìm tư liệu, số liệu cụ thể,…( ví dụ: Vệ sinh ở tuổi dậy thì là gì? Trong đá cầu khi phát cầu ngoài trời

có gió …?)