1 BNN&PTNT VNCHS BNN&PTNT VNCHS B NễNG NGHIP V PHT TRIN NễNG THễN Viện Nghiên cứu Hi sn 170 Lờ Lai, Hi Phũng Báo cáo tổng kết khoa học và kỹ thuật Đề tài: NGHIấN CU THIT K GIN PHI MC X THO LP NHANH V CI TIN CễNG NGH X Lí MC X M BO CHT LNG SN V AN TON TRONG SN XUT ThS. Trn Cnh ỡnh 7382 29/5/2009 Hi phũng, 12-2008 Bản quyền 2008 thuộc VNCHS Đơn xin sao chép toàn bộ hoặc từng phần tài liệu này phải gửi đến Viện trởng VNCHS, trừ trờn g h ợp sử d ụ n g với m ụ c đích n g hiên cứu. BNN&PTNT VNCHS 2 B NễNG NGHIP V PHT TRIN NễNG THễN Viện Nghiên cứu Hi sn 170 Lờ Lai, Hi Phũng Báo cáo tổng kết khoa học và kỹ thuật Đề tài: NGHIấN CU THIT K GIN PHI MC X THO LP NHANH V CI TIN CễNG NGH X Lí MC X M BO CHT LNG SN V AN TON TRONG SN XUT ThS. Trn Cnh ỡnh Hi phũng, 12- 2008 Bn tho vit xong 12/2008 Tài liệu này đợc chuẩn bị trên cơ sở kết quả thực hiện Đề tài KHCN c lp cp b 3 DANH SÁCH NHỮNG NGƯỜI THỰC HIỆN ĐỀ TÀI TT Họ và tên Chức vụ, đơn vị A 1 Chủ nhiệm đề tài: ThS. Trần Cảnh Đình (1, 2, 3.2, 3.3, 3.4) Trưởng phòng, Viện Nghiên cứu Hải sản B Cán bộ tham gia 2 KS. Bùi Trọng Tâm (3.2.2, 3.3.2.2.) NCV, Viện Nghiên cứu Hải sản 3 KS. Vũ Xuân Sơn (3.2.2, 3.3.2.2, 3.4) NCV, Viện Nghiên cứu Hải sản 4 CN. Nguyễn Đình Sơn (3.1) CN, Phòng kinh tế Núi Thành, QN 5 KS. Chu Nhật Tân (3.3.2.1) GĐ, C.ty Cổ phần Cơ khí Hạ Long 6 KS. Nguyễn Văn Giáp (3.2.1.4) GĐ, C.ty Cổ phần Tư vấn Biển Việt 7 KS. Phan Văn Nhuệ PGĐ, C.ty Cổ phần Tư vấn Biển Việt 8 KS. Nguyễn Văn Khang CV, C.ty Cổ phần Tư vấn Biển Việt 9 KS. Bùi Thị Hồng Thức CV, C.ty Cổ phần Tư vấn Biển Việt 10 KS. Hoàng Thị Phượng NCV, Viện Nghiên cứu Hải sản 11 KS. Lê Hương Thủy NCV, Viện Nghiên cứu Hải sản 12 KS. Vũ Thị Châm NCV, Viện Nghiên cứu Hải sản 4 TÓM TẮT BÁO CÁO Nhằm nâng cao hiệu quả và đảm bảo an toàn cho ngư dân khai thác mực xà trên biển, năm 2007 Bộ Thủy sản nay là Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn giao cho Viện Nghiên cứu Hải sản thực hiện đề tài: “Nghiên cứu thiết kế giàn phơi mực xà tháo lắp nhanh và cải tiến công nghệ xử lý mực xà trên tàu khai thác đảm bảo chất lượng sản phẩm và an toàn trong sản xuất”. Kết quả thực hiện đề tài được trình bày trong 4 nội dung sau: 1. Khảo sát đánh giá thực trạng nghề câu mực xà của Việt Nam, bao gồm: tàu thuyền, công nghệ khai thác, xử lý bảo quản mực, giàn phơi, lao động, đồng thời tìm hiểu nhu cầu, nguyện vọng của ngư dân. 2. Thiết kế chế tạo giàn phơi mực xà và lắp đặt trên tàu, đi thử nghiệm đánh giá, điều chỉnh để cho hoàn chỉnh thiết k ế. Giàn phơi đã được ngư dân chấp nhận, được cấp phép đảm bảo an toàn của trung tâm đăng kiểm nghề cá. 3. Thiết kế, chế tạo lò sấy mực xà tận dụng nhiệt thải của động cơ máy thủy. Kết quả bước đầu cho thấy nhiệt thải của động cơ máy thủy có khả năng tận dụng để sấy thủy sả n nói chung và mực xà nói riêng hiệu quả. 4. Nghiên cứu cải tiến công nghệ xử lý, chế biến mực xà khô đảm bảo chất lượng sản phẩm, ATVSTP. Công nghệ xử lý đơn giản, chất lượng sản phẩm được nâng lên. Qua các kết quả nghiên cứu trên đề tài đã rút ra được những kết luận và kiến nghị để đưa vào ứng dụng thực tế kết quả nghiên cứu và phát triển, nhân rộ ng cho các tàu thuyền khác. 5 MỤC LỤC Trang Bảng chú giải các chữ viết tắt .6 Danh mục các bảng 7 Danh mục các hình 8 Lời nói đầu 9 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 10 1.1. Những nghiên cứu ở ngoài nước 10 1.2. Những nghiên cứu trong nước 22 2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 25 2.1. Đối tượng nghiên cứu 25 2.1.1. Mực xà hay còn gọi mực Ma, mực Đại dươ ng, mực Bê đen 25 2.1.2. Tàu câu mực xà, tàu triển khai thử nghiệm giàn phơi, lò sấy 25 2.2. Phương pháp nghiên cứu 27 2.2.1. Phương pháp điều tra khảo sát thực trạng nghề câu mực xà 27 2.2.2. Phương pháp nghiên cứu cải tiến công nghệ 27 2.2.3. Phương pháp tính toán thiết kế giàn phơi 27 2.2.3.1. Phương pháp lựa chọn giải pháp thiết kế, vật liệu chế tạo 27 2.2.3.2. Phương pháp tính toán giàn phơi 28 2.2.3.3. Phương pháp thử nghiệm đ ánh giá giàn phơi 29 2.2.4. Phương pháp NC thiết kế lò sấy tận dụng nhiệt thải máy thủy 29 2.2.4.1. Xác định vị trí đặt lò sấy: 29 2.2.4.2. Tính toán lượng nhiết thải có khả năng tận dụng để sấy 29 2.2.4.3. Tính toán thiết kế lò sấy 29 2.2.4.4. Phương pháp thử nghiệm lò sấy: 29 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. 30 3.1. Khảo sát thực trạng nghề câu mực Xà 30 3.1.1. Ngư trường, mùa vụ khai thác 30 3.1.2. Tàu câu mực, ngư cụ và các trang bị trên tàu 30 3.1.2.1. Tàu câu mực xà 30 3.1.2.2. Ngư cụ 31 6 3.1.2.3. Trang thiết bị . 31 3.1.2.4. Hệ thống giàn phơi 32 3.1.2.5. Hệ thống bảo quản lạnh 33 3.1.3. Lao động 33 3.1.4. Kết quả khai thác năm 2007 33 3.1.5. Những vụ tai nạn trong nghề câu mực xà 33 3.1.6. Nhu cầu và nguyện vọng của ngư dân 35 3.2. Thiết kế, chế tạo giàn phơi và lắp đặt trên tàu và thử nghiệm 35 3.2.1. Thiết kế giàn phơi 35 3.2.1.1. Lựa chọn giải pháp thích hợp 35 3.2.1.2. Lựa chọn vật liệu 41 3.2.1.3. Tính toán thiết kế giàn phơi 43 3.2.1.4. Kiểm tra ổn tính của tàu khi lắp giàn phơi mực 50 3.2.2. Chế tạo giàn phơi lắp đặt trên tàu thử nghiệm và điều chỉnh 51 3.2.3. Tính toán giá thành giàn phơi 55 3.2.4. Xây dựng quy phạm kỹ thuật vận hành giàn phơi 57 3.3. Thiết kế, chế tạo lò sấy và lắp đặ t lên tàu thử nghiệm 59 3.3.1. Thiết kế lò sấy tận dụng nhiệt thải máy thuỷ: 59 3.3.1.1. Khảo sát và xác định vị trí đặt lò sấy: 59 3.3.1.2. Tính toán thiết kế lò sấy 61 3.3.2. Chế tạo lò sấy và lắp đặt lên tàu thử nghiệm 63 3.3.2.1. Chế tạo lắp đặt lò sấy 63 3.3.2.2. Thử nghiệm sấy mực trên tàu 66 3.3.2.3. Đánh giá sự ảnh hưởng của việc t ận dụng khí thải tới động cơ 67 3.3.3. Xây dựng quy phạm kỹ thuật vận hành lò sấy 68 3.4. Nghiên cứu cải tiến công nghệ xử lý mực xà trên tàu khai thác 69 3.4.1. Nghiên cứu cải tiến công nghệ xử lý mực xà phơi khô 69 3.4.2. Xây dựng quy trình công nghệ 73 4. TỔNG QUÁT HÓA VÀ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ THU ĐƯỢC 75 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 77 TÀI LIỆU THAM KHẢO 78 7 Phụ lục 1: Một số hình ảnh hoạt động của đề tài 80 Phụ lục 2: Hình ảnh các mô hình giàn phơi 82 Phụ lục 3: Kết quả thử nghiệm giàn phơi 83 Phụ lục 4: Kết quả tính toán sức bền của từng cỡ thép khác nhau 87 Phụ lục 5: Các bằng chứng làm cơ sở chọn nhiệt thải máy thuỷ 88 Phụ lục 6: Tính toán các yếu tố th ủy lực, mạn khô và ổn tính và phiếu duyệt hồ sơ hoàn công của tàu khi lắp đặt thêm giàn phơi 91 Phụ lục 7: Các hợp đồng triển khai đề tài và các giấy chứng nhận 92 Phụ lục 8: Các bản vẽ chế tạo các chi tiết 8 BẢNG CHÚ GIẢI CÁC CHỮ VIẾT TẮT ATVSTP An toàn vệ sinh thực phẩm B max Chiều rộng lớn nhất của tàu D Chiều cao mạn (tàu) L max Chiều dài lớn nhất của tàu dd dung dịch ĐC Đối chứng (Mẫu không xử lý để sánh với các mẫu qua xử lý) VSV Vi sinh vật TBS Thiết bị sấy hay lò sấy, máy sấy 9 DANH MỤC CÁC BẢNG STT SỐ BẢNG TÊN BẢNG TRANG 1 Bảng 1 Các thông số kỹ thuật của giàn phơi quay Nhật Bản 14 2 Bảng 2 Hiệu suất nhiệt của động cơ nhiệt (%) 19 3 Bảng 3.1 Số lượng và công suất tàu ở một số địa phương 30 4 Bảng 3.2 Các thông số kích thước vỏ tàu 30 5 Bảng 3.3 Thông số công suất một số máy tàu 31 6 Bảng 3.4 Lao động câu mực xà ở một số địa phương 33 7 Bảng 3.5 Sản lượng khai thác mực xà ở một số địa phương 33 8 Bảng 3.6 Thông số diện tích hứng gió của giàn phơi 49 9 Bảng 3.7 Tổng hợp các thành phần ổn tính của tàu 50 10 Bảng 3.8 Thử nghiệm sự thấm nước của các tấm phơi 53 11 Bảng 3.9 Giá thành Sàn thao tác diện tích 20 x 6 m 55 12 Bảng 3.10 Giá thành Tấm phơi 1,2 x 1,6 m 55 13 Bảng 3.11 Giá thành Bộ giàn phơi quay 55 14 Bảng 3.12 Giá thành theo phương án 1 56 15 Bảng 3.13 Giá thành theo phương án 2 56 16 Bảng 3.14 Giá thành theo phương án 3 56 17 Bảng 3.15 Cảm quan xếp hạng Mưc khô (chưa nướng) 70 18 Bảng 3.16 Cảm quan xếp hạng Mực khô nướng 70 19 Bảng 3.17 Cảm quan xếp hạng mực xử lý giảm đường 71 20 Bảng 3.18 Cảm quan xếp hạng mực xử lý thêm bước 2 bằng nước biển 72 21 Bảng 3.19 Cảm quan xếp hạng mực xử lý thêm bước 2 bằng nước biển + benzoic 0,075% 72 22 Bảng 3.20 Cảm quan xếp hạng mực xử lý bằng các hóa chất khác nhau theo 2 bước như 3.4.1.3 73 23 Bảng 3.21 Tổng hợp kết quả thu được của đề tài 75 10 DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ STT SỐ HÌNH TÊN HÌNH TRANG 1 Hình 1 Một số phương pháp phơi khô mực 12 2 Hình 2 TBS kiểu lều sấy cá sử dụng năng lượng mặt trời ở Bangladesh 13 3 Hình 3 Thiết bị sấy sử dụng năng lượng mặt trời kiểu mái vòm ở Yemen và Gambia 13 4 Hình 4 Giàn phơi quay Nhật Bản 14 5 Hình 5 Sơ đồ sấy bằng không khí nóng 15 6 Hình 6 Sơ đồ cân bằng nhiệt của động cơ diesel 19 7 Hình 7 Sơ đồ tận dụng nhiệt khí thải và nước làm mát riêng 20 8 Hình 8 Sơ đồ tận dụng sản xuất hơi quá nhiệt 21 9 Hình 9 Mực xà 25 10 Hình 10 Tàu câu mực xà triển khai thử nghiệm giàn phơi, lò sấy 25 11 Hình 3.1 Bản vẽ mặt bằng, mặt cắt tàu và giàn phơi 37 12 Hình 3.2 Bản vẽ mặt bằng, mặt cắt sàn thao tác, tầng 1 giàn phơi 38 13 Hình 3.3 Bản vẽ mặt bằng, mặt cắt tàu và tầng 2 giàn phơi 39 14 Hình 3.4 Bản vẽ mặt bằng, mặt cắt chi tiết hai tầng phơi mực 40 15 Hình 3.5 Kết cấu giàn phơi quay 43 16 Hình 3.6 Sơ đồ tính khả năng chịu lực của dây thép 44 17 Hình 3.7 Cấu tạo tấm phơi 46 18 Hình 3.8 Sơ đồ tính toán khẳ năng chịu lực của khung 46 19 Hình 3.9 Sơ đồ cấu tạo sàn thao tác 47 20 Hình 3.10 Sơ đồ sự truyền lực xuống khung 48 21 Hình 3.11 Sơ đồ tính toán của khung theo phương l1 48 22 Hình 3.12 Kết cấu bản lề nối tấm phơi với giàn phơi 52 23 Hình 3.13 Cơ cấu quay cả giàn phơi quay 53 24 Hình 3.14 Sơ đồ bố trí chung trên tàu và vị trí hệ thống lò sấy 60 25 Hình 3.15 Sơ đồ hệ thống lò sấy 64 26 Hình 3.16 Đường ống dẫn nhiết tới bộ trao đổi nhiệt buồng sấy 65 27 Hình 3.17 Bộ trao đổi nhiệt buồng sấy 66 28 Hình 3.18 Sơ đồ quy trình CN xử lý mực xà trên tàu phơi khô 73 [...]... mực xà trên tàu khai thác đảm bảo chất lượng sản phẩm và an toàn trong sản xuất Với mục tiêu: Nâng cao hiệu quả và an toàn nghề khai thác mực xà Đề tài đã tập trung nghiên cứu 3 nội dung chính sau: 1, Thiết kế giàn phơi mực xà tháo lắp nhanh trên tàu câu mực xà 2, Thiết kế lò sấy tận dụng nhiệt thải của máy thủy để sấy mực 3, Cải tiến công nghệ xử lý mực để nâng cao chất lượng sản phẩm mực phơi khô Đề... cho tàu có lực cản gió lớn, khi gió bão rất nguy hiểm Trong cơn bão Chanchu đã làm cho hàng chục tàu bị chìm và hàng trăm lao động bị chết và mất tích Vì vậy việc nghiên cứu thiết kế giàn phơi mực tháo lắp nhanh trên tàu đảm bảo an toàn cho tàu câu mực là hết sức cấn thiết và rất được ngư dân hưởng ứng Đề tài: Nghiên cứu thiết kế giàn phơi mực xà tháo lắp nhanh và cải tiến công nghệ xử lý mực xà trên. .. thông tin 2.2.2 Phương pháp nghiên cứu cải tiến công nghệ - Cơ sở nghiên cứu cải tiến: Dựa vào kết quả nghiên cứu của đề tài: Nghiên cứu công nghệ xử lý, bảo quản mực (mực xà tươi và một số loài khác) trên tàu khai thác xa bờ” 2006-2007 [4] của cùng nhóm tác giả Trong đề tài này mực xà được xử lý trong dd nước biển có pha thêm chất tạo ngọt để cải thiện vị chát của mực xà và các chất ức chế quá trình biến... benzoic, citric, và benzoat sau đó đưa bảo quản tươi để chế biến các sản phẩm giá trị gia tăng như: chả mực xà, mực xà file, Trong điều kiện của tàu câu mực xà đi dài ngày, không có bảo quản lạnh trên tàu, chúng tôi nghiên cứu cải tiến công nghệ trên theo hướng xử lý phơi khô cho phù hợp với điều kiện tàu câu mực xà - Lựa chọn nguyên liệu và phương pháp xử lý thí nghiệm: Mực xà được câu trên tàu hay câu... các thanh giàng cố định phía trong Giàn phơi mực trên tàu sẽ là đối tượng nghiên cứu để thiết kế giàn phơi mực xà tháo lắp nhanh - Số người trên tàu: 32 người trong đó có 26 bạn câu (26 múng), 26 bạn câu này được chia đều vị trí phơi sang hai bên theo chiều dọc tàu Còn những người khác được sử dụng vị trí đầu và đuôi tàu Tổng lượng đinh để móc phơi mực của cả tàu là 14.000 – 15.000 đinh (số lượng khảo... cao hơn Phơi nắng là phương pháp phổ biến nhất với sản phẩm của nghề khai thác mực xà hiện nay nên cần phải thiết kế giàn phơi hợp lý đảm bảo chất lượng sản phẩm và an toàn trong sản xuất Khả năng tận dụng hiệu quả nhiệt thải của động cơ diesel nói chung và động cơ máy thủy nói riêng có tính khả thi và và đã được một số nơi áp dụng thành công tuy nhiên tận dụng nhiệt thải của máy thủy để sấy khô mực chưa... quan tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước đã trình bày trên cho thấy: - Nguyên liệu mực nói chung và đặc biệt là mực xà do nghề khai thác xa bờ đi biển dài ngày, không có bảo quản lạnh trên tàu, sản phẩm mang về bờ chỉ có 25 - - mực xà khô màu đen, vị chát làm giảm giá trị thương mại của chúng vì vậy cần phải được nghiên cứu xử lý thật tốt trước khi chế biến phơi khô để cho sản phẩm có chất lượng. .. một số mô hình tận dụng nhiệt thải của khí xả và nước làm mát để sản xuất hơi quá nhiệt Tất cả các công trình nghiên cứu về sấy trong và ngoài nước đều đặt trong điều kiện trên bờ, chưa có công trình nào nghiên cứu sấy trên tàu Tận dụng nhiệt thải của máy thủy để sấy thủy sản trên tàu cũng chưa có công trình nào nghiên cứu Việc nghiên cứu thiết kế sấy trên tàu phải thêm các yếu tố: diện tích thao tác... đều nhau Có 1 đốm sáng lớn hình ô van ở dưới da phần giáp phía trên mặt lưng của áo, nếu mực bơi nổi trên mặt nước nhìn rất rõ đốm sáng này 2.1.2 Tàu câu mực xà, tàu triển khai lắp đặt thử nghiệm giàn phơi và lò sấy: Hình 10 Tàu câu mực xà triển khai lắp đặt thử nghiệm giàn phơi, lò sấy 27 Một số đặc tích kỹ thuật và tổ chức hoạt động sản xuất của tàu: - Số hiệu của tàu: QNa – 91009 - TS, - Chiều dài...LỜI NÓI ĐẦU Nghề câu mực xà phát triển mạnh trong những năm gần đây, từ những năm 90 chỉ có một số tàu câu công suất 33 - 66cv, đến nay đã có tới 413 tàu thuyền với tổng công suất 53.653cv (bình quân 129 cv /tàu) và lực lượng lao động 9.287 người Tuy nhiên công nghệ khai thác và chế biến bảo quản mực vẫn thủ công, thô sơ nhất là giàn phơi mực; giàn phơi mực bằng các tấm phơi tre cồng kềnh, ngấm . đề tài: Nghiên cứu thiết kế giàn phơi mực xà tháo lắp nhanh và cải tiến công nghệ xử lý mực xà trên tàu khai thác đảm bảo chất lượng sản phẩm và an toàn trong sản xuất . Kết quả thực hiện đề . ứng. Đề tài: Nghiên cứu thiết kế giàn phơi mực xà tháo lắp nhanh và cải tiế n công nghệ xử lý mực xà trên tàu khai thác đảm bảo chất lượng sản phẩm và an toàn trong sản xuất Với mục tiêu:. 3.4. Nghiên cứu cải tiến công nghệ xử lý mực xà trên tàu khai thác 69 3.4.1. Nghiên cứu cải tiến công nghệ xử lý mực xà phơi khô 69 3.4.2. Xây dựng quy trình công nghệ 73 4. TỔNG QUÁT HÓA VÀ