TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY NGUYÊN KHOA Y TIỂU LUẬN Môn học TRIẾT HỌC MÁC – LÊNIN ĐỀ TÀI VẬN DỤNG QUY LUẬT MÂU THUẪN VÀO GIẢI QUYẾT MỐI QUAN HỆ GIỮA PHÁT TRIỂN KINH TẾ VÀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Ở TỈNH ĐẮK LẮK HIỆN[.]
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY NGUYÊN
KHOA Y
TIỂU LUẬN Môn học: TRIẾT HỌC MÁC – LÊNIN
ĐỀ TÀI: VẬN DỤNG QUY LUẬT MÂU THUẪN VÀO GIẢI QUYẾT MỐI QUAN HỆ GIỮA PHÁT TRIỂN KINH TẾ VÀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Ở TỈNH ĐẮK LẮK HIỆN NAY
Sinh viên : Trần Minh Thành
Trang 2MỤC LỤC DANH MỤC CÁC BẢNG iv
DANH MỤC CÁC HÌNH v
DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ vi
PHẦN MỞ ĐẦU 1
PHẦN NỘI DUNG 2
1 QUY LUẬT MÂU THUẪN 2
1.1 Khái quát nội dung quy luật mâu thuẫn 2
1.2 Phân tích nội dung quy luật mâu thuẫn 2
1.2.1 Định nghĩa về các “mặt đối lập” “mâu thuẫn biện chứng”, sự “thốngnhất” và “đấu tranh” của các mặt đối lập 2
1.2.2 Mâu thuẫn là nguồn gốc của sự vận động và phát triển 3
1.2.3 Phân loại mâu thuẫn 4
1.3 Ý nghĩa phương pháp luận rút ra từ quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập 5
01
Trang 31.3.1 Để nhận thức đúng bản chất của sự vật và tìm ra phương hướng, giải pháp đúng cho hoạt động thực tiễn, ta phải đi sâu nghiên cứu phát hiện ra mâu
thuẫn của sự vật 5
1.3.2 Phải xem xét quá trình phát sinh, phát triển của từng mâu thuẫn 5
1.3.3 Để thúc đẩy sự vật phát triển, ta phải tìm mọi cách để giải quyết mâu thuẫn, không được điều hòa mâu thuẫn 5
2 VẬN DỤNG QUY LUẬT MÂU THUẪN VÀO GIẢI QUYẾT MỐI QUAN HỆ GIỮA PHÁT TRIỂN KINH TẾ VÀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Ở TỈNH ĐẮK LẮK HIỆN NAY 6
2.1 Tình hình phát triển kinh tế và hiện trạng môi trường ở tỉnh Đắk Lắk hiện nay 6
2.1.1 Tình hình phát triển kinh tế 6
2.2.2 Hiện trạng môi trường 9
2.2 Mối quan hệ giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường ở tỉnh Đắk Lắk hiện nay 10
2.2.1 Sức ép của phát triển kinh tế đối với môi trường 10
2.2.2 Tác động của ô nhiễm môi trường 12
2.2.3 Thực tiễn trong bảo vệ môi trường 13
2.2.3.1 Thành tựu 13
2.2.3.2 Hạn chế 15
2.2.4 Phương hướng và giải pháp phát triển kinh tế song song với bảo vệ môi trường trong những năm tiếp theo 16
PHẦN KẾT LUẬN 17
TÀI LIỆU THAM KHẢO 18
PHẦN ĐÁNH GIÁ 19
Trang 5Bảng 2.1 Số ca mắc các bệnh truyền nhiễm trên địa bàn tình Đắk Lắk
Bảng 2.2 Hiện trạng tai biến thiên nhiên trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk
DANH MỤC CÁC HÌNH
Trang 6Hình ảnh 1.1, 1.2, 1.3, 1.4 Một số hình ảnh huyện bị khô hạn trên địa
bàn tỉnh
DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 1.1 Tổng sản phẩm các ngành kinh tế giai đoạn 2016 - 2020
Trang 7Nguồn: Cục Thống kê Đắk Lắk, 2020
PHẦN MỞ ĐẦU
Trong những năm gần đây, sự phát triển vượt bậc về kinh tế ở Đắk Lắk
đã giúp cho Đắk Lắk từng bước trở thành trung tâm kinh tế của vùng Tây
Trang 8Nguyên, không chỉ dừng tại đó mà còn nhiều lĩnh vực có sức vươn ra tầmquốc gia, quốc tế.
Bên cạnh sự phát triển, Đắk Lắk còn phải đối mặt với nhiều thách thức,trong đó có vấn đề về suy thoái môi trường hiện nay Ô nhiễm môi trường tạicác khu đô thị, khu công nghiệp, các sông suối, hồ trên địa bàn tỉnh đã trởthành những vấn đề quan tâm của xã hội
Khi nhìn nhận vấn đề dưới góc độ của triết học Mác- Lênin, bằng phépbiện chứng duy vật, ta có thể thấy sự liên quan mật thiết tới quy luật thốngnhất và đấu tranh các mặt đối lập (quy luật mâu thuẫn), bởi vấn đề nguyênnhân, động lực của sự vận động, phát triển Qua đó, sự phát triển kinh tế luônluôn tồn tại những mâu thuẫn làm kìm hãm và gây cản trở, mấu chốt ở đây làmôi trường Mâu thuẫn tồn tại không chỉ một mà còn nhiều mâu thuẫn và sựvật trong cùng một lúc có nhiều mặt đối lập dẫn đến mâu thuẫn sẽ mất đi vàhình thành cái khác Với mong muốn tìm hiểu thêm về vấn đề này, em đã
chọn nghiên cứu đề tài “ Vận dụng quy luật mâu thuẫn vào giải quyết mối quan hệ phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường ở tỉnh Đắk Lắk hiện nay” cho bài tiểu luận của mình Tuy nhiên, do kiến thức còn hạn hẹp nên bài
tiểu luận của em không tránh khỏi những thiếu sót Em rất mong nhận được
sự giúp đỡ và góp ý của cô để em có thể hoàn thành tốt công việc nghiên cứucủa mình
Sinh viên thực hiện
Trần Minh Thành
PHẦN NỘI DUNG
1 QUY LUẬT MÂU THUẪN.
1.1 Khái quát nội dung quy luật mâu thuẫn.
Trang 9Nội dung quy luật phát biểu rằng: “Mọi sự vật, hiện tượng đều chứa đựngnhững mặt, những khuynh hướng, lực lượng… đối lập tạo thành những mâuthuẫn trong chính nó; sự thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập này lànguyên nhân, động lực bên trong của sự vận động và phát triển, làm cho cái
cũ mất đi và cái mới ra đời”
1.2 Phân tích nội dung quy luật mâu thuẫn.
1.2.1 Định nghĩa về các “mặt đối lập” “mâu thuẫn biện chứng”, sự “thống nhất” và “đấu tranh” của các mặt đối lập.
Thứ nhất: Mặt đối lập.
Mặt đối lập là những mặt có những đặc điểm, những thuộc tính, những
tính quy định có khuynh hướng biến đổi trái ngược nhau, tồn tại một cáchkhác quan trong tự nhiên, xã hội và tư duy
Ví dụ: Trong hoạt động kinh doanh, các mặt đối lập là cung và cầu
Thứ hai: Mâu thuẫn biện chứng.
“ Mâu thuẫn” là khái niệm để chỉ sự liên hệ và tác động lẫn nhau của
các mặt đối lập trong một sự vật, hiện tượng nhất định
Mâu thuẫn biện chứng là khái niệm dùng đề chỉ sự liên hệ, tác động
theo cách vừa thống nhất, vừa đấu tranh, vừa đòi hỏi, vừa loại trừ, vừa chuyểnhóa lẫn nhau giữa các mặt đối lập
Mâu thuẫn biện chứng tồn tại một cách khách quan và phổ biến trong
tự nhiên, xã hội và tư duy Mâu thuẫn biện chứng trong tư duy là phản ánh
mâu thuẫn trong hiện thực và nguồn gốc phát triển của nhận thức
Yếu tố tạo thành mâu thuẫn biện chứng là các mặt đối lập, các bộ phận, các
thuộc tính… có khuynh hướng biến đổi trái ngược nhau, nhưng cùng tồn tạikhách quan trong mỗi sự vật, hiện tượng của tự nhiên, xã hội và tư duy Trongmỗi mâu thuẫn, các mặt đối lập vừa thống nhất với nhau, vừa đấu tranh lẫnnhau tạo nên trạng thái ổn định tương đối của sự vật, hiện tượng
Thứ ba: Sự “thống nhất” của các mặt đối lập.
Sự “thống nhất” của các mặt đối lập là khái niệm dùng để chỉ sự liên
hệ giữa chúng và được thể hiện ở:
Trang 10Một là, các mặt đối lập cần đến nhau, nương tựa vào nhau, làm tiền đề
cho nhau tồn tại, không có mặt dày thì không có mặt kia
Hai là, các mặt đối lập tác động ngang nhau, cân bằng nhau thể hiện sự
đấu tranh giữa cái mới đang hình thành với cái cũ chưa mất hẳn
Ba là, giữa các mặt đối lập có sự tương đồng, đồng nhất do trong các
mặt đối lập còn tồn tại những yếu tố giống nhau
Thứ tư: Sự “đấu tranh” của các mặt đối lập.
Sự “đấu tranh” của các mặt đối lập là khái niệm dùng để chỉ sự tác
động qua lại theo hướng bài trừ, phủ định lẫn nhau giữa chúng và sự tác động
đó cũng không tách rời sự khác nhau, thống nhất, đồng nhất giữa chúng trongmột mâu thuẫn
Hình thức đấu tranh của các mặt đối lập hết sức phong phú, đa dạng,tùy thuộc tính chất, mối quan hệ qua lại giữa các mặt đối lập và điều kiện diễn
ra cuộc đấu tranh Tính tuyệt đối của đấu tranh gắn với sự tự thân vận động,phát triển diễn ra không ngừng của sự vật, hiện tượng Về vấn đề này,V.I.Lênin nhấn mạnh đến tính tuyệt đối của “đấu tranh” đã viết: “Sự phát triển
là một cuộc “đấu tranh” giữa các mặt đối lập”
1.2.2 Mâu thuẫn là nguồn gốc của sự vận động và phát triển
Một là, sự thống nhất và sự đấu tranh của các mặt đối lập là hai xu
hướng tác động khác nhau của các mặt đối lập
Hai là, đấu tranh của các mặt đối lập quy định một cách tất yếu sự thay
đổi của các mặt đang tác động và làm cho mâu thuẫn phát triển
Ba là, sự phát triển là cuộc đấu tranh giữa các mặt đối lập.
Qua đó cho ta thấy rõ không có thống nhất của các mặt đối lập thì sẽ không
có đấu tranh giữa chúng Thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập làkhông thể tách rời nhau trong mâu thuẫn biện chứng
1.2.3 Phân loại mâu thuẫn
Căn cứ vào sự tồn tại và phát triển của toàn bộ sự vật, hiện tượng có mâu thuẫn cơ bản và mâu thuẫn không cơ bản Mâu thuẫn cơ bản tác động
Trang 11trong suốt quá trình tồn tại của sự vật, hiện tượng; nó quy định bản chất, sự
phát triển của chúng từ khi hình thành đến lúc tiêu vong Mâu thuẫn không cơ bản đặc trưng cho một phương diện nào đó, chỉ quy định sự vận động, phát
triển của một hay một số mặt của sự vật, hiện tượng và chịu sự chi phối củamâu thuẫn cơ bản
Căn cứ vào vai trò của mâu thuẫn đối với sự tồn tại và phát triển của
sự vật, hiện tượng trong mỗi giai đoạn nhất định, có thể phân chia thành mâu thuẫn chủ yếu và mâu thuẫn thứ yếu Mâu thuẫn chủ yếu luôn nổi lên hàng
đầu ở mỗi giai đoạn phát triển của sự vật, hiện tượng, có tác dụng quy địnhđối với các mâu thuẫn khác trong cùng giai đoạn đó của quá trình phát triển
Mâu thuẫn thứ yếu là mâu thuẫn không đóng vai trò quyết định trong sự vận
động, phát triển của sự vật, hiện tượng
Căn cứ vào quan hệ giữa các mặt đối lập với một sự vật, hiện tượng có mâu thuẫn bên trong và mâu thuẫn bên ngoài Mâu thuẫn bên trong là sự tác
động qua lại giữa các mặt, các khuynh hướng… đối lập nằm trong chính mỗi
sự vật, hiện tượng Mâu thuẫn bên ngoài xuất hiện trong mối liên hệ giữa các
sự vật, hiện tượng với nhau
Căn cứ vào tính chất của lợi ích cơ bản là đối lập nhau trong mối quan
hệ giữa các giai cấp ở một giai đoạn lịch sử nhất định, trong xã hội có mâu thuẫn đối kháng và mâu thuẫn không đối kháng Mâu thuẫn đối kháng là mâu
thuẫn giữa các giai cấp, tập đoàn người, lực lượng, xu hướng xã hội… có lợiích cơ bản đối lập nhau và không thể điều hòa được Đó là mâu thuẫn giữa các
giai cấp bóc lột và bị bột lột, giữa giai cấp thống trị và giai cấp bị trị… Mâu thuẫn không đối kháng là mâu thuẫn giữa các giai cấp, tập đoàn người, lực
lượng, xu hướng xã hội… có lợi ích cơ bản không đối lập nhau nên là mâuthuẫn cục bộ, tạm thời
1.3 Ý nghĩa phương pháp luận rút ra từ quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập
Trang 121.3.1 Để nhận thức đúng bản chất của sự vật và tìm ra phương hướng, giảipháp đúng cho hoạt động thực tiễn, ta phải đi sâu nghiên cứu phát hiện ra mâuthuẫn của sự vật.
Muốn phát hiện ra mâu thuẫn phải tìm ra trong thể thống nhất nhữngmặt, những khuynh hướng trái ngược nhau, tức là tìm ra những mặt đối lập vàtìm ra những mối liên hệ, tác động qua lại lẫn nhau giữa những mặt đối lậpđó
1.3.2 Phải xem xét quá trình phát sinh, phát triển của từng mâu thuẫnKhi phân tích mâu thuẫn, ta phải xem xét quá trình phát sinh, phát triểncủa từng mâu thuẫn Ta phải xem xét quá trình phát sinh, phát triển và vị trícủa từng mặt đối lập, mối quan hệ tác động qua lại giữa chúng Chỉ có nhưvậy ta mới có hiểu đúng mâu thuẫn của sự vật, hiểu đúng xu hướng vận động,phát triển và điều kiện để giải quyết mâu thuẫn
1.3.3 Để thúc đẩy sự vật phát triển, ta phải tìm mọi cách để giải quyết mâu
thuẫn, không được điều hòa mâu thuẫn.
Việc đấu tranh giải quyết mâu thuẫn phải phù hợp với trình độ pháttriển của mâu thuẫn Phải tìm ra phương thức, phương tiện và lực lượng giảiquyết mâu thuẫn Mâu thuẫn chỉ được giải quyết khi điều kiện đã chín muồi.Một mặt, ta phải chống thái độ chủ quan, nóng vội Mặt khác, ta phảicực kỳ thúc đẩy các điều kiện khách quan để làm cho các điều kiện giải quyếtmâu thuẫn đi đến chín muồi
Mâu thuẫn khác nhau phải có phương pháp giải quyết khác nhau Do
đó, ta phải tìm ra các hình thức giải quyết mâu thuẫn một cách linh hoạt, vừaphù hợp với từng loại mâu thuẫn, vừa phù hợp với điều kiện cụ thể
Trang 132.VẬN DỤNG QUY LUẬT MÂU THUẪN VÀO GIẢI QUYẾT MỐI QUAN HỆ GIỮA PHÁT TRIỂN KINH TẾ VÀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG
và chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng hiện đại
Tăng trưởng kinh tế (GRDP theo giá so sánh 2010) bình quân đạt7,35%/năm (trong đó: Nông, lâm, thủy sản tăng 5,64%; công nghiệp – xâydựng tăng 9,1%; thương mại – dịch vụ tăng 11,96%; thuế nhập khẩu, thuế sảnphẩm trừ trợ cấp sản phẩm tăng 3,17%) Quy mô nền kinh tế tăng cao, năm
2020 đạt 59.475 tỷ đồng, gấp 1, 34 lần so với năm 2016 (theo giá so sánh2010) ( Bảng 1.1 Tổng sản phẩm các ngành kinh tế giai đoạn 2016 – 2020)
Cơ cấu kinh tế (theo giá hiện hành) chuyển dịch mạnh mẽ ở 2 khu nông– lâm – thủy sản (giảm từ 45,03% năm 2016 xuống còn 36% năm 2020) vàdịch vụ (tăng từ 37,69% năm 2016 lên 45,2% năm 2020); thuế sản phẩm trừtrợ cấp sản phẩm chiếm 2,3% năm 2020 Ngành dịch vụ ngày càng giữ vai tròdẫn dắt, đóng góp quan trọng vào mức tăng trưởng chung GRDP bình quânđầu người (theo giá hiện hành) đạt 54,55 triệu đồng (tương đương 2.363USD) Cụ thể như sau:
Thứ nhất: Phát triển công nghiệp.
Giá trị tổng sản phẩm (GRDP – giá so sánh năm 2010) ngành côngnghiệp trong giai đoạn 2016 – 2020 đạt 27.715 tỷ đồng, tăng trưởng bình quânđạt 6,08%; năm 2020 đạt 6.800 tỷ đồng, cao gấp 1,34 lần so với năm 2016
Các khu, cụm công nghiệp được quan tâm đầu tư, từng bước đáp ứngnhu cầu về mặt bằng cho các nhà đầu tư, doanh nghiệp Tỷ lệ lấp đầy tại Khucông nghiệp Hòa Phú đạt 100% và 67% đối với 8 cụm công nghiệp còn lại
Trang 14Thứ hai: Phát triển xây dựng.
Giai đoạn 2016 – 2020, giá trị tổng sản phẩm (GRDP – giá so sánh năm2010) ngành xây dựng đạt 15.074 tỷ đồng, tăng trưởng bình quân đạt16.54%/năm; năm 2020 đạt 3.650 tỷ đồng, cao gấp 2,15 lần so với năm 2016.Cùng với đó, 100% quy hoạch chung đô thị được phê duyệt; quy hoạch
4 đô thị mới với tổng diện tích 2.201 ha; tỷ lệ quy hoạch phân khu đô thị củathành phố Buôn Ma Thuột đạt 91,80%
Thứ ba: Phát triển năng lượng
Đối với thủy điện: Đã có 19 nhà máy đang vận hành, phát điện thương
mại với tổng công suất lắp đặt khoảng 825MW, hàng năm sản xuất lượngđiện khoảng 3,3 – 3,5 tỷ kWh cho hệ thống điện quốc gia
Đối với điện mặt trời: Hiện nay trên địa bàn tỉnh có 6 dự án điện mặt
trời đã đi vào vận hành với tổng công suất 810 MWp Đến ngày 31 tháng 12năm 2020 có 648 MWp điện mặt trời mái nhà đã được nghiệm thu và đưa vàohoạt động
Đối với điện gió: Đã có 47 dự án đăng ký đầu tư tại địa bàn Tỉnh với
tổng công suất khoảng 10.000MW Đến nay, đã có 10 dự án đã được chấpnhận bổ sung vào quy hoạch với tổng công suất 780,8 MW
Thứ tư: Phát triển giao thông, vận tải.
Giai đoạn 2016 – 2020, các dự án hạ tầng giao thông trọng điểm trênđịa bàn như tuyến Quốc lộ 26, Quốc lộ 14, đường liên tỉnh Gia Lai - ĐắkLắk… Năm 2020, có 134 đợn vị kinh doanh vận tải hàng hóa và hành khách.Doanh thu vận tải đạt 2.857,8 tỷ đồng (năm 2016 là 1.740,6 tỷ đồng)
Thứ năm: Phát triển nông, lâm nghiệp, thủy sản.
Giá trị tổng sản phẩm (GRDP – giá so sánh năm 2010) ngành nông,lâm, thủy sản đạt 102.215 tỷ đồng trong giai đoạn 2016 – 2020, bình quântăng 5.64%/năm Sản lượng lương thực đạt 6.514 ngàn tấn (tăng 380 ngàn tấn
so với giai đoạn 2010 – 2015) (Bảng 1.1 Sản lượng các loại cây trồng chủ
lực trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2016 – 2020)
Trang 15Số trang trại chăn nuôi công nghiệp, trang trại quy mô lớn, công nghệcao tăng từ 342 trang trại năm 2015 lên 559 trang trại năm 2019 Sản lượngthủy sản năm 2020 đạt 26.700 tấn, tăng 6.071 tấn so với năm 2015 (29,4%).Trong lâm nghiệp, dự kiến trồng mới được 10.308 ha rừng (thấp hơn 4.914 ha
so với giai đoạn trước), bình quân 2.061,6 ha/năm (Bảng 1.2 Sản lượng cácvật nuôi chủ lực trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2016 – 2020)
Thứ sáu: Hoạt động y tế.
Đến năm 2020, có 27 giường bệnh/vạn dân; 6,85 bác sỹ/vạn dân;100% số xã có bác sỹ
Hệ thống cơ sở y tế trên địa bàn gồm có:
Tuyến tỉnh: 02 Bệnh viện đa khoa, 02 Chi cục, 04 Bệnh viện chuyên
khoa, 06 Trung tâm Y tế, 02 Bệnh viện ngành
Tuyến huyện: 15 Trung tâm Y tế huyện/thị xã/thành phố.
Tuyến xã: có 185 Trạm y tế xã/phường thị trấn.
Hệ thống y tế tư nhân: 03 Bệnh viện Đa khoa tư nhân, 02 Bênh viện
chuyên khoa tư nhân
Thứ bảy: Phát triển du lịch, dịch vụ, kinh doanh, thương mại và xuất nhập khẩu.
Tổng mức bán lẻ hàng hóa và dịch vụ trong giai đoạn 2015 – 2020 đạt350.674 tỷ đồng, năm 2020 đạt 82.650 tỷ đồng, gấp 1,73 lần so với năm 2015
Tỷ trọng dịch vụ trong GRDP (theo giá hiện hành) tăng từ 35,32% năm 2015lên 454,19% vào năm 2020 Tổng doanh thu du lịch đạt 3.566 tỷ đồng, tổnglượt khách đạt 3.846.000 lượt khách, trong đó 302.000 lượt khách quốc tế.Tổng kim ngạch xuất khẩu đạt 2.935 triệu USD, bằng 77,95% kế hoạch 5năm Kim ngạch nhập khẩu đạt 311 triệu USD, bằng 420,27% kế hoạch 5năm