TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH DOANH & CÔNG NGHỆ HÀ NỘI 130 trường ngày một gia tăng Hiện thực này một phần do tác động hiệu ứng của CNH, HĐH và đô thị hóa đã phá vỡ hệ thống giao thông thủy lợi, làm ô nhiễm hệ[.]
Trang 1trường ngày một gia tăng Hiện thực này một phần do tác động hiệu ứng của CNH, HĐH và đô thị hóa đã phá vỡ hệ thống giao thông thủy lợi, làm ô nhiễm hệ thống sinh thái nước, không khí từ đó đặt ra yêu cầu ngành nông nghiệp cần thiết phải có những thay đổi để đảm bảo an ninh lương thực, bền vững về chất lượng và đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng trong nước và xuất nhập khẩu đối với các sản phấm nông nghiệp
4.1.2 Những thuận lợi phát triến nông nghiệp theo hướng bền vững trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh
- Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn và phát triển nông nghiệp theo hướng bền vững là một chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước
Chủ trương của Đảng và Nhà nước về phát triển nông nghiệp theo hướng bền vững ở Việt Nam nói chung và tỉnh Bắc Ninh nói riêng có những thuận lợi quan trọng
và được ủng hộ từ các cấp các ngành, nhiều chính sách về phát triển nông nghiệp phát triển theo hướng bền vững đã được ban hành tạo cơ sở pháp lý cho triển khai thực hiện Bắc Ninh có rất nhiều Nghị quyết, chính sách hỗ trợ, thức đẩy phát triển nông nghiệp, nông thôn trên địa bàn tỉnh, như hỗ trợ cải tạo cơ cấu giống, xây dựng mô hình, dự án quy mô lớn,…Sau khi có Đề án, Sở NN-PTNT tiếp tục tham mưu HĐND, UBND tỉnh Bắc Ninh ban hành nhiều nghị quyết và quyết định hỗ trợ toàn diện phát triển nông nghiệp và hạ tầng nông thôn giai đoạn 2016 - 2020 Theo đó, ngành nông nghiệp tỉnh Bắc Ninh tập trung hỗ trợ sản xuất nông nghiệp theo hướng năng suất, chất lượng, giá trị kinh tế cao Đẩy mạnh ứng dụng cơ giới hóa, ứng dụng công nghệ cao gắn với tiêu thụ và xây dựng thương hiệu
Các chính sách được ban hành kịp thời, phù hợp bước đầu đã khơi thông nguồn vốn cho các doanh nghiệp, HTX, cá nhân, góp phần đưa nhanh các tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất, nhất là các tiến bộ về giống, công nghệ cao giúp nâng cao chất lượng, giá trị nông sản Từ đó, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vật nuôi, tạo động lực cho việc dồn điền đổi thửa, tăng cường cơ giới hóa vào sản xuất Hiện tỷ lệ cơ giới hóa trong làm đất của Bắc Ninh đạt 95%, khâu thu hoạch đạt trên 80%, khâu tưới tiêu đạt trên 95%, khâu phun thuốc bảo vệ thực vật đạt trên 50%
Tích cực triển khai “Chương trình mỗi xã, phường, thị trấn một sản phẩm”, lựa chọn được 110 sản phẩm của 45 chủ thể tham gia Chương trình OCOP Bắc Ninh năm
2021 Ban hành và triển khai thực hiện Kế hoạch thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021-2025; dự kiến năm 2021 có 6 xã hoàn thành xây dựng nông thôn mới nâng cao, đạt 100% kế hoạch năm Quan tâm phát triển làng nghề và kinh tế làng nghề; hoàn thành xây dựng Đề án “Bảo tồn và phát
Trang 2triển làng nghề, nghề truyền thống tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2021-2030” Chương trình nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn được duy trì và phát triển
Trong giai đoạn 2021 – 2025, tỉnh tiếp tục thực hiện mục tiêu cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng phát triển nông nghiệp bền vững, nâng cao chất lượng, giá trị gia tăng và khả năng cạnh tranh của nông sản; bảo vệ môi trường, sinh thái, thích ứng với biến đổi khí hậu; nâng cao đời sống cho người dân ở khu vực nông thôn; đảm bảo
an ninh lương thực và an ninh quốc phòng Đổi mới mạnh mẽ tư duy sản xuất nông nghiệp sang tư duy kinh tế nông nghiệp Đẩy mạnh phát triển nền nông nghiệp hiện đại, nông nghiệp sạch, nông nghiệp hữu cơ theo hướng sản xuất hàng hóa tập trung, quy mô lớn; phát triển mô hình sản xuất liên kết theo chuỗi giá trị nông sản bền vững gắn với phát triển công nghiệp chế biến nông sản theo chỉ đạo mới của tỉnh được ban hành trong Kế hoạch số 596/KH-UBND về việc cơ cấu lại ngành nông nghiệp giai đoạn 2021 – 2025 trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh Qua đó, từng bước hình thành vùng sản xuất hàng hóa tập trung có thương hiệu, tạo điều kiện liên kết sản xuất và mở rộng quy
mô, góp phần phát triển sản xuất trên địa bàn theo đúng định hướng của tỉnh Bắc Ninh
và Bộ NN-PTNT
Trong những năm gần đây, Nhà nước luôn dành sự quan tâm, chỉ đạo kịp thời
và hỗ trợ cho ngành nông nghiệp với tinh thần quyết tâm đổi mới tư duy, mở cửa thị trường và chấp nhận cạnh tranh, thực hiện tăng cường năng lực về quản lý, quản trị sản xuất, kinh doanh Bên cạnh đó, còn có sự hỗ trợ của các cấp chính quyền để tổ chức nông dân liên kết với các DN xây dựng những vùng nguyên liệu tập trung, quy
mô lớn, gắn với chế biến, tiêu thụ nông sản để đủ sức cạnh tranh trong nước và quốc tế trong chuỗi giá trị toàn cầu
Chính phủ có những chính sách khuyến khích về phát triển nông nghiệp hữu cơ như Nghị định 109/2018/NĐ - CP; Chính sách về sử dụng đất đai bền vững; chính sách ứng dụng khoa học và công nghệ trong phát triên nông nghiệp Các cấp chính quyền tỉnh Bắc Ninh cũng có những đề án và giải pháp để phát triển nông nghiệp nói chung và phát triển nông nghiệp bền vững nói riêng
- Thay đổi xu hướng tiêu dùng sản phẩm nông nghiệp của người dân, gia tăng lựa chọn sản phẩm có thương hiệu vừa đáp ứng thị trường nông sản vừa là căn cứ, vừa thách thức cho phát triển nông nghiệp theo hướng bền vững.
Với thu nhập ngày càng cao, người tiêu dùng cũng có nhu cầu cao hơn trong việc sử dụng các sản phẩm thực phẩm chất lượng cao Để có nông sản chất lượng cao buộc sản xuất nông nghiệp phải thực hiện quy trình sản xuất tiên tiến, đấy mạnh ứng dụng khoa học trong sản xuất, bảo quản và chế biến mới đáp ứng được nhu cầu tiêu dùng, với những sản phẩm chất lượng có thương hiệu Trên thực tế, nhu cầu tiêu dùng
Trang 3cao, ngoài việc lựa chọn sản phẩm có chất lượng và thương hiệu, thì phong cách tiêu dùng của người tiêu dùng cũng đã thay đổi, họ ưu tiên lựa chọn các sản phẩm được cung ứng từ các siêu thị, các trung tâm thương mại vì tin tưởng ở việc đảm bảo chất lượng của những địa chỉ này thay vì lựa chọn các nông phẩm hàng hóa ở chợ truyền thống - lựa chọn này hiện chiếm khoảng 35%
Theo kết quả khảo sát của Hội Doanh nghiệp hàng Việt Nam chất lượng cao, người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến chất lượng, có xu hướng chọn lựa hàng hóa
có nguồn gốc xuất xứ và sản phẩm hữu cơ an toàn Xu hướng chi tiêu của người tiêu dùng trong thời gian tới tập trung ở các loại sản phẩm hữu cơ, các sản phẩm giàu dinh dưỡng, rau củ quả và các mặt hàng tiêu dùng nhanh “Lựa chọn hàng đầu của người tiêu dùng sẽ là những sản phẩm tốt cho sức khỏe, do đó, nông sản sạch, thực phẩm hữu
cơ sẽ được lựa chọn đầu tiên”
4.1.3 Những thách thức trong phát triến nông nghiệp theo hướng bền vững trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh
Bên cạnh những thuận lợi, phát triến nông nghiệp theo hướng bền vững của Bắc Ninh cũng gặp không ít khó khăn thách thức:
Thứ nhất, tốc độ CNH-ĐTH tăng nhanh tác động đến nguồn lao động đến diện tích đất trong phát triển theo hướng bền vững ở địa phương Từ đó việc di chuyển
nguồn lao động từ nông nghiệp để chuyển sang các ngành khác để có việc làm có thu nhập tốt hơn và ổn định cuộc sống Việc chuyển đổi đất nông nghiệp sang đất phi nông nghiệp sẽ ảnh hưởng đến diện tích canh tác Hoạt động sản xuất nông nghiệp chủ yếu vẫn là kinh tế hộ với quy mô nhỏ, biệt lập, liên kết giữa doanh nghiệp và hộ nông dân chưa chặt chẽ Nhận thức một bộ phận nông dân còn hạn chế, chưa thật sự tuân thủ những ràng buộc trách nhiệm với doanh nghiệp Thậm chí nhiều người dân vẫn còn thấy “xa lạ” với khái niệm chuỗi liên kết, việc áp dụng đúng quy trình sản xuất theo chuỗi gặp nhiều khó khăn và thách thức Đó là chưa kể đến kiến thức về vệ sinh ATTP nói chung và sản xuất nông sản an toàn nói riêng của người dân còn hạn chế Nhất là liên kết theo cánh đồng lớn, theo chuỗi giá trị để gia tăng nguồn lực thực hiện Hiện trên địa bàn tỉnh các mô hình liên kết sản xuất và tiêu thụ nông sản còn ít, chưa thu hút được nhiều doanh nghiệp lớn đầu tư, chủ yếu vẫn là các doanh nghiệp quy mô nhỏ, tiêu thụ trong các cửa hàng, siêu thị, tại các bếp ăn lớn ở các khu công nghiệp, các trường học chưa cung cấp được nhiều bởi chưa cạnh tranh được về giá Đây chính là
"rào cản" lớn nhất trong việc phát triển thị trường và tạo thương hiệu riêng cho nông nghiệp của tỉnh
Thứ hai, Bắc Ninh là một trong những địa phương có tốc độ CNH-ĐTH nhanh, bên cạnh tác động tích cực vấn đề ô nhiêm môi trường, tài nguyên thiên nhiên bị khai
Trang 4thác ở mức khá cao đã ảnh hưởng đến đất nông nghiệp ngày càng bị thu hẹp điển hình năm 2015 diện tích đất nông nghiệp 43.791 ha thì đến năm 2021 chỉ còn 40.985 ha (nguồn niên giám thống kê BN 2021) làm cho phát triển nông nghiệp theo hướng bền vững cũng bị ảnh hưởng trên địa bàn của tỉnh CNH còn phá vỡ hệ thống giao thông
và thủy lợi ngành nông nghiệp, làm ô nhiễm hệ sinh thái, hệ thống xử lý chất thải không đảm bảo Hiện nay, vẫn còn những tập quán canh tác sử dụng quá nhiều phân bón, thuốc trừ sâu bằng hóa chất đã gây nên suy thoái môi trường đất và nước Việc khai thác tài nguyên: Tài nguyên nước, rừng phòng hộ đã ảnh hưởng đến phát triển hệ sinh thái Dù công tác trồng rừng đã được giao lại cho hộ gia đình, nhưng hon 2/3 diện tích rừng tự nhiên ở Bắc Ninh được xem là rừng nghèo Điều này ảnh hưởng đến phát triển nông nghiệp của các địa phương trên địa bàn
Thứ ba, vấn đề cạnh tranh với hàng hóa nông nghiệp với địa phương khác và trên thế giới đang là thách thức với tỉnh Bắc Ninh Thị trường thế giới mở rộng, vừa là
cơ hội cũng là thách thức đối với phát triển nông nghiệp Để thực hiện cam kết khi tham gia hội nhập, Tỉnh Bắc Ninh phải đứng trước khó khăn trong áp dụng công nghệ mới, chất lượng hàng hóa Bởi vì đa số nền nông nghiệp của tỉnh chủ yếu vẫn dựa vào tài nguyên thiên nhiên và lao động giá rẻ Chất lượng chưa được đảm bảo Hệ thống kiểm soát chất lượng sản phẩm để truy xuất nguồn gốc thực phẩm chưa được ứng dụng rộng rãi, sản lượng thực phẩm an toàn, đặc biệt là các sản phẩm thực thẩm của các mô hình chuỗi sản xuất và cung cấp thực phẩm nông, lâm, thủy sản an toàn tiêu thụ qua các hệ thống phân phối và kinh doanh còn hạn chế do chưa hình thành được nhiều vùng sản xuất tập trung quy mô lớn và sản phẩm đa dạng; thị trường tiêu thụ còn thiếu ổn định nên chưa khuyến khích được nhiều doanh nghiệp đầu tư vào sản xuất
Thứ tư, vấn đề vốn đần tư cho phát triển nông nghiệp theo hướng bền vững trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh còn nhiều khó khăn, nguồn vốn mở rộng sản xuất, áp dụng công
nghệ cao, cũng như đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao để phát triển nông nghiệp bền vững còn hạn chế Nông nghiệp là ngành chưa thu hút được đầu tư từ DN FDI và
DN tư nhân, do đó nguồn lực tăng ngân sách đầu tư cho nông nghiệp Bắc Ninh cần thu hút đầu tư nguồn ngân sách nhà nước vào nông nghiệp nông thôn còn hạn chế
Thứ năm, thu nhập trong nông nghiệp vẫn còn thấp, dần đến tình trạng chuyên dịch nguồn lao động nông nghiệp sang ngành khác Vì vậy, nền nông nghiệp sẽ thiếu
nguồn lao động có sức khỏe và có kiến thức Dân số làm nông nghiệp đa phần là người già, phụ nữ và trẻ em cộng với thu nhập thấp, không ôn định Vì vậy sẽ ảnh hưởng đến phát triển nông nghiệp trong tương lai của Bắc Ninh
Trang 54.2 MỤC TIÊU VÀ PHƯƠNG HƯỚNG PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP THEO HƯỚNG BỀN VỮNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BẮC NINH
4.2.1 Mục tiêu
Tiếp tục thực hiện tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng phát triển nông nghiệp bền vững, nâng cao chất lượng, giá trị gia tăng và khả năng cạnh tranh của nông sản; bảo vệ môi trường, sinh thái, thích ứng với biến đổi khí hậu; nâng cao đời sống cho người dân ở khu vực nông thôn; đảm bảo an ninh lương thực và an ninh quốc phòng Đổi mới mạnh mẽ tư duy sản xuất nông nghiệp sang tư duy kinh tế nông nghiệp Đẩy mạnh phát triển nền nông nghiệp hiện đại, nông nghiệp sạch, nông nghiệp hữu cơ theo hướng sản xuất hàng hóa tập trung, quy mô lớn; phát triển mô hình sản xuất liên kết theo chuỗi giá trị nông sản bền vững gắn với phát triển công nghiệp chế biến nông sản
- Phát triển nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa, ứng dụng công nghệ cao, tăng giá trị kinh tế trên mỗi đơn vị diện tích đất, xây dựng các vùng sản xuất hàng hóa tập trung: Vùng trồng lúa năng suất cao, vùng trồng rau, vùng cây công nghiệp ngắn ngày, vùng hoa, cây cảnh, vùng nuôi cá
- Phát triển gia trại chăn nuôi lợn theo hướng công nghiệp ngoài khu dân cư, tạo thành các vùng sản xuất hàng hóa tập trung Phát triển các vùng chăn nuôi bò thịt
ở những xã có điều kiện, duy trì chăn nuôi gia cầm tập trung tại một số địa phương trong tỉnh
- Ổn định diện tích rừng và đất lâm nghiệp khoảng 625 ha với kết cấu rừng bền vững, nhiều tầng tán; đẩy mạnh trồng cây phân tán trong các khu công nghiệp, khu đô thị, khu vực nông thôn, cơ quan, công sở
- Bảo đảm sự hài hòa giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường Bảo vệ, khai thác và sử dụng hợp lý, hiệu quả các nguồn tài nguyên, cảnh quan thiên nhiên và các không gian đô thị, văn hóa, du lịch, công nghiệp, nông nghiệp sinh thái theo hướng phát triển bền vững, xanh, sạch, đẹp; giải quyết cơ bản tình trạng ô nhiễm ở các làng nghề, hình thành các vành đai xanh, nhất là khu vực đô thị
Tiếp tục thực hiện đồng bộ các giải pháp cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững Tham mưu, ban hành các giải pháp ứng dụng khoa học công nghệ tiên tiến vào sản xuất nông nghiệp Tập trung thực hiện hiệu quả các đề án, chính sách hỗ trợ thuộc lĩnh vực quản lý của ngành; tiếp tục khuyến khích tích tụ ruộng đất để tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển vùng sản xuất hàng hóa tập trung, vùng chuyên canh với quy mô lớn, cơ giới hóa quá trình sản xuất, ứng dụng công nghệ cao Tổ chức sản xuất theo chuỗi liên kết đối với các sản phẩm