TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH DOANH & CÔNG NGHỆ HÀ NỘI 130 sản xuất ra được bán trực tiếp từ nông dân cho các nhà đấu giá hoa Tây Âu; 20% còn lại xuất sang thị trường truyền thống như Đông Âu và Mỹ; và sang châ[.]
Trang 1sản xuất ra được bán trực tiếp từ nông dân cho các nhà đấu giá hoa Tây Âu; 20% còn lại xuất sang thị trường truyền thống như Đông Âu và Mỹ; và sang châu Á-chủ yếu là Nhật Bản
Israel nổi tiếng với công nghệ bảo quản sau thu hoạch Chính phủ đã thành lập viện nghiên cứu khoa học thực phầm và sản phẩm sau thu hoạch thuộc tổ chức nông nghiệp (ARO), nghiên cứu và cho ra đời nhiều công nghệ bảo quản giúp nông sản được tươi ngon trong thời gian dài và vẫn giữ được giá trị dinh dưỡng cao Ngoài ra, còn có các công nghệ mới khác nhau như: Các phương pháp kéo dài tuổi thọ của táo Granny Smith; phát triển loại ngũ cốc giàu protein đặc biệt cho thức ăn gia súc giúp tang sản lượng sữa; công nghệ không sử dụng biến đổi gene (GMO) có thể giúp tang sản lượng các loại cây trồng như ngô lên tới 50%
Israel còn nổi tiếng với hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D) để định hướng trong chuyên dịch CCKTNN Hình thức tổ chức R&D hầu như gắn chặt trong
sự phối hợp, liên kết 4 nhà (nhà nước, nhà khoa học, nông dân và các nhà doanh nghiệp) với nguồn kinh phí chủ yếu thông qua các quỹ đầu tư mạo hiểm, nguồn vốn đàu tư trực tiếp và gián tiếp nước ngoài Các chủ thể này phối hợp với nhau nhằm tìm kiếm các giải pháp để giải quyết các vấn đề trong nông nghiệp mà họ đang gặp phải Động lực dẫn tới việc ra đời các loại giống mới, đối với giống cây trồng hoặc vật nuôi, tới các cải tiến trong tưới tiêu, phân bón, thiết bị nông nghiệp, tự động hóa, hóa học, canh tác và thu hoạch là muốn đạt mức tối ưu trong SXNN Coi trọng các thông tin hai chiều giữa các nhà khoa học và các nhà nông qua mạng lưới dịch vụ mở rộng nông nghiệp mà người nông dân tham gia vào toàn bộ tiến trình R&D Các vấn đề trong nông nghiệp được chuyển trực tiếp tới các nhà nghiên cứu để kiếm tìm giải pháp Từ
đó, các kết quả nghiên cứu khoa học cũng nhanh chóng được chuyển tới đồng ruộng
để thử nghiệm, thích nghi và điều chỉnh
Coi trọng phát triển nhân lực nông nghiệp, phát triển các trung tâm dịch vụ nông nghiệp (AES) nhằm hướng dẫn cung cấp những kiến thức cập nhật về nông nghiệp cho nông dân, mở các khóa đào tạo chuyên nghiệp, xây dựng những nền tảng kiến thức cho nông dân về công nghệ mới và thực nghiệm, khảo sát kiến thức nông nghiệp đx ứng dụng để tìm ra các giải pháp cho những vấn đề đang “cấp bách” trên đồng ruộng, sau đó lại áp dụng chúng vào đồng ruộng
Phần lớn nông nghiệp của Israel được tổ chức theo hình thức HTX, bao gồm kibbutz (một sộng đồng tập thể với phương tiên sản xuất chung và mỗi thành viên được hưởng lợi ích từ công việc của chính mình) và moshav (loại hình HTX dựa trên
sở hữu cá nhân của các hộ gia đình; tập hợp lại thành một nhóm cùng hợp tác sản xuất, đầu vào và đầu ra (kể cả marketing) được thực hiện tập thể, theo một đầu mối) Cả hai
Trang 2hình thức nông nghiệp tập thể này đều được tạo ra để hiện thực hóa mong ước cộng đồng nông nghiệp dựa trên bình đẳng xã hội, hợp tác và tương trợ lẫn nhau
2.4.1.4 Kinh nghiệm của tỉnh Long An
Long An là một tỉnh của Việt Nam tiếp giáp với Campuchia, đã có những thành công nhất định trong phát triển nông nghiệp theo hướng bền vững Nền nông nghiệp Long An được phát triển dựa trên cơ sở quy hoạch cụ thể cho từng vùng theo hướng
mở nhằm khai thác triệt để những lợi thế so sánh và khắc phục những hạn chế của vùng Thực hiện đầu tư công, chính sách tài chính ưu đãi và thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài vào lĩnh vực nông nghiệp đã tạo điều kiện thuận lợi, hỗ trợ SXNN phát triển một cách bền vững (Sở NN và PTNT Long An, 2013) Hơn nữa, để khắc phục tình trạng sản xuất nhỏ lẻ, manh mún và phát triển công nghiệp chế biến, UBND tỉnh Long An đã ban hành Quyết định số 679/QĐ-UBND phê duyệt Quy hoạch vùng sản xuất lúa chất lượng cao phục vụ chế biến gạo xuất khẩu vùng Đồng Tháp Mười tỉnh Long An đến năm 2020, thực hiện tốt chính sách hỗ trợ đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng,
áp dụng tiến bộ công nghệ kỹ thuật tiên tiến trong sản xuất và thực hiện liên kết mô hình “4 nhà” trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm hàng hóa
Về mặt xã hội, nông dân Việt Nam nói chung và nông dân Long An nói riêng được khuyến khích tham gia vào các tổ, hội và hợp tác xã để cùng hỗ trợ, giúp đỡ nhau trong quá trình sản xuất Nhận thức của người nông dân về kỹ thuật sản xuất, kiến thức thị trường được nâng cao thông qua các chương trình đào tạo nghề, tập huấn kỹ thuật
do trung tâm khuyến nông và các hội, đoàn thể khác tổ chức Chính sách duy trì và phát triển các làng nghề tiểu thủ công nghiệp của Việt Nam nhằm tạo thêm việc làm và tăng thu nhập cho nông dân cũng góp phần giúp nông nghiệp phát triển bền vững, hạn chế tình trạng di cư đến vùng đô thị (Phạm Văn Án, 2010)
Về môi trường, nông dân Long An được trang bị kiến thức về những tác hại của
ô nhiễm môi trường, cách bảo vệ môi trường và vận động họ thay đổi những tập quán, thói quen gây ô nhiễm môi trường Quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) và quy trình VietGAP được giới thiệu tới người dân giúp họ tiếp cận được với phương pháp canh tác mới ít tổn hại tới môi trường Trong chăn nuôi, các nông hộ có qui mô đàn tương đối lớn được khuyến khích, hỗ trợ lắp đặt biogas nhằm giảm chất thải ra môi trường và
bổ sung thêm nguồn khí đốt, hạn chế chặt phá cây xanh làm củi đốt Theo GS Phạm Vân Đình (2007) để PTNN bền vững cần nâng cao ý thức của người nông dân trong việc bảo vệ tài nguyên thiên nhiên chống ô nhiễm môi trường
2.4.2 Kinh nghiệm trong nước
2.4.2.1 Các mô hình phát triển nông nghiệp bền vững tại Đồng Tháp
Trang 3- Mô hình “Hội quán”: “Hội quán” là một không gian cộng đồng rộng mở, tươi
mới, không chỉ là nơi hội tụ, trao đổi tâm tư, chia sẻ vui buồn của anh em, cô bác, bà con thôn xóm; mà còn là nơi “nói cho nhau nghe và nghe nhau nói” về công ăn việc làm, cùng chung trách nhiệm, bàn chuyện sản xuất trồng trọt, chăn nuôi, dịch vụ, thông tin về hàng hóa nông sản, trao đổi kinh nghiệm và hiến kế để vượt khó đi lên Với mục đích rõ ràng, phương pháp cởi mở, thông thoáng, cách thức thiết thực, “Hội quán” có sức hấp dẫn, ngày càng thấy hữu ích và hiệu quả, hình thành phong cách cùng nghĩ, cùng làm, cùng tháo gỡ khó khăn và phát huy sáng kiến, tạo động lực mới trong đời sống, sinh hoạt của người nông dân
Hiện nay, toàn tình Đồng Tháp đã có tới 58 “Hội quán” với khoảng 3.000 hội viên Các “Hội quán” hoạt động ngày càng đa dạng, phong phú và có ý nghĩa thiết thực Đây chính là điểm tựa để hình thành các hợp tác xã theo Luật hợp tác xã năm
2012 Các “Hội quán” mới ra đời gắn với các ngành nghề sản xuất của địa phương và hoạt động của các thành viên trở thành những nhân tố tích cực, hạt nhân tiêu biểu trong sản xuất và đời sống sinh hoạt Hoạt động của “Hội quán” góp phần đa dạng hóa hình thức tập hợp nhân dân, thu hút người tiêu biểu, có uy tín trong cộng đồng để thực hiện tốt các nhiệm vụ chính trị của địa phương Sau hơn 2 năm hình thành và phát triển, “Hội quán” đã trở thành địa chỉ tin cậy của nhiều nông dân, là trung tâm kết nối cộng đồng, thể hiện tính chủ động, sáng tạo của người dân trong hoạt động sản xuất và đời sống, liên kết cùng phát triển, góp phần thúc đẩy sản xuất kinh doanh hiệu quả, bền vững, nâng cao đời sống của người dân, nhất là nông dân ở các vùng quê của Đồng Tháp
- Công nghiệp, thương mại hỗ trợ nông nghiệp: Đặc thù của Đồng Tháp là có
tiềm năng lớn để phát triển nông nghiệp nhưng cũng là nơi gặp nhiều khó khăn, thách thức trong việc giải quyết đồng bộ các nhiệm vụ của vấn đề “tam nông” Nhận thức rõ điều đó, Tỉnh ủy và HĐND, UBND tỉnh tập trung chỉ đạo thực hiện nhiều giải pháp đột phá, trong đó có chủ trương hết sức cụ thể về việc phát triển công nghiệp, thương mại để hỗ trợ cho nông nghiệp, xây dựng nông thôn mới Tỉnh đã quan tâm chỉ đạo các ngành, các cấp, kêu gọi các doanh nghiệp cùng vào cuộc, tăng cường các nguồn lực cho lĩnh vực công nghiệp và thương mại gắn với phát triển nông nghiệp Tỉnh chú trọng xây dựng mối liên kết phát triển giữa doanh nghiệp - hợp tác xã - nông dân, tạo điều kiện thuận lợi cho việc tổ chức lại sản xuất của các hợp tác xã, đầu tư dây chuyền công nghệ hiện đại cho các doanh nghiệp hỗ trợ, hướng tới nâng cao năng suất lao động, hạ giá thành, nâng cao chất lượng sản phẩm, từng bước xây dựng nhãn hiệu, quảng bá thương hiệu sản phẩm nông nghiệp
Công nghiệp và thương mại phát triển với định hướng hỗ trợ cho nông nghiệp
Trang 4đã giúp cho nông sản tiêu thụ nông sản thuận lợi trên thị trường, chất lượng, giá cả tăng lên, nhất là thị trường xuất khẩu, làm tăng giá trị tổng sản phẩm nông nghiệp; góp phần đổi mới mô hình và phương thức sản xuất đối với nhiều hợp tác xã và hội nông dân, tái cơ cấu ngành nông nghiệp Những kết quả bước đầu trong lĩnh vực này khá ấn tượng Lĩnh vực chế biến thủy sản đã có 20 doanh nghiệp hoạt động tốt, công suất lên đến hàng triệu tấn/năm, thu hút 21.000 lao động, xuất khẩu thủy sản sang hơn 100 nước Có 26 doanh nghiệp chế biến thức ăn chăn nuôi, sản xuất hơn 3 triệu tấn/năm;
644 doanh nghiệp, cơ sở chế biến lương thực để xuất khẩu gạo sang hơn 20 nước Nhiều sản phẩm mới được chế tác từ phụ phẩm nông nghiệp được sản xuất và được thị trường ưa chuộng và có giá trị cao như: Chả cá, dầu tinh luyện, collagen, dầu cám, thực phẩm chức năng, trái cây sấy, các loại trà và các loại sản phẩm từ thịt Như vậy,
có thể nói định hướng phát triển công nghiệp, thương mại để hỗ trợ nông nghiệp đã có kết quả rất tốt đẹp, thúc đẩy tái cơ cấu ngành nông nghiệp và phát triển công nghiệp chế biến trên địa bàn toàn tỉnh
- Liên kết giữa nông dân với doanh nghiệp: Việc tiêu thụ các sản phẩm nông nghiệp ở tỉnh Đồng Tháp xưa nay chủ yếu dựa vào thương lái dẫn đến tình trạng người dân làm nhưng chỉ dựa vào may rủi mùa vụ còn thương lái dựa vào may rủi thị trường
và không ít trường hợp thương lái ép giá nông dân Vậy nên việc xây dựng mối liên kết giữa nông dân và doanh nghiệp trong sản xuất và tiêu thụ nông sản là chủ trương lớn và nhiệm vụ quan trọng mà Đồng Tháp đã đặt ra
Các cấp, các ngành của tỉnh chung tay thực hiện chủ trương liên kết doanh nghiệp với nông dân bằng các biện pháp thiết thực để tái cơ cấu ngành nông nghiệp, đẩy mạnh phát triển theo hướng “Hợp tác Liên kết Thị trường” và “Giảm chi phí -Tăng chất lượng - Chế biến tinh” Với cách làm thiết thực, được đông đảo nông dân và doanh nhân hưởng ứng tích cực, đến nay, một số địa phương như huyện Châu Thành
đã đạt được một số kết quả khả quan Đối với lúa gạo, từ năm 2015 đến nay, nhiều hợp tác xã trong huyện đã liên kết bao tiêu với nhiều doanh nghiệp, đem lại lợi nhuận cho nông dân từ 300 - 700 đồng/kg Các doanh nghiệp đưa ra quy trình sản xuất, tạm ứng một phần phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và cam kết mua toàn bộ sản lượng nông sản đạt tiêu chuẩn Đối với cá tra,phần lớn diện tích nuôi cá có sự liên kết giữa hộ nuôi với doanh nghiệp theo chuỗi giá trị gia tăng với các hình thức thiết thực nuôi gia công và nuôi có ký hợp đồng bao tiêu Đối với cây ăn trái, tập trung là nhãn, chanh và thanh long, nông dân liên kết tiêu thụ với công ty VINA T&T xuất khẩu nhãn sang thị trường Mỹ và đạt mức giá bán của nông dân từ 30.000 đồng - 40.000 đồng/kg Công ty VINECO và công ty Viet Dela tiêu thụ chanh cho nông dân với giá bán ổn định Công
ty Thành Vũ và công ty Vạn Phát liên kết tiêu thụ thanh long cho nông dân với giá cả
ổn định, hợp lý, tạo đầu ra luôn ổn định và nâng cao thu nhập cho người dân
Trang 5- Ứng dụng một số mô hình kinh tế trong nông nghiệp hiệu quả: Việc tổ chức
lại sản xuất, chuyển từ sản xuất nông nghiệp truyền thống với quá nhiều hạn chế, nhiều rủi ro, sang phát triển nông nghiệp theo chuỗi giá trị là một định hướng quan trọng ở Đồng Tháp Thực hiện định hướng này một cách thành công và điển hình là huyện Tam Nông Tam Nông đã định hướng sản xuất nông nghiệp từng bước phù hợp với điều kiện của địa phương, đáp ứng yêu cầu của thị trường và thích ứng với biến đổi khí hậu Kết quả là đã hình thành một số mô hình sản xuất khá nổi bật
Thứ nhất, mô hình cánh đồng lớn Đến năm 2017, Tam Nông mở rộng quy mô
sản xuất nông nghiệp theo mô hình mẫu lớn đạt hơn 44.000 ha với phương thức áp dụng cánh đồng một giống, xuống giống đồng loạt, trừ dịch hại và sâu bệnh một cách khoa học Kết quả là giá thành sản xuất lúa gạo bình quân giảm 200 đồng/kg so với sản xuất nhỏ lẻ, lợi nhuận bình quân 21 triệu đồng/ha/1 vụ (tăng 2,8 triệu đồng so với sản xuất truyền thống); tổng lợi nhuận cho người nông dân tăng trên 50 tỷ đồng so với trước đây
Thứ hai, mô hình tích tụ ruộng đất Huyện Tam Nông triển khai mô hình tích tụ
ruộng đất theo hướng nông dân chuyển nhượng đất cho nhau để tập trung cho một người sản xuất và tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp có nhu cầu đến thuê đất để sản xuất nông nghiệp với quy mô lớn Hiện trên địa bàn huyện có tổng số hơn
700 ha được sản xuất tập trung với hình thức cho thuê dài hạn, trong đó có hộ dân sản xuất trên diện tích 120 ha và 2 công ty thuê tổng diện tích 290 ha Các hộ gia đình, hợp tác xã và doanh nghiệp thuê đất sản xuất tập trung, cơ giới hóa các khâu canh tác, liên kết chặt chẽ trong việc tiêu thụ sản phẩm Đánh giá chung cho thấy, lợi nhuận thu được khi sản xuất theo mô hình tích tụ ruộng đất đạt 35 triệu đồng/1 ha/vụ Đây được xem là mô hình có triển vọng để người nông dân áp dụng các biện pháp khoa học kỹ thuật định hướng sản xuất sản phẩm sạch, hữu cơ, phù hợp với thị trường
Thứ ba, chuyển đổi cơ cấu cây trồng Đề từng bước chuyển đổi các loại cây
trồng phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng, có hiệu quả kinh tế cao và thích ứng với điều kiện biến đổi khí hậu, huyện Tam Nông đã quy hoạch vùng đất phèn ở xã Phú Hiệp và Phú Đức để trồng cây thanh long ruột đỏ Dự kiến diện tích trồng loại cây này là 75 ha Huyện cũng quy hoạch trồng màu với tổng diện tích 1500 ha để trồng cây kiệu và khoai môn: Cây kiệu cho lợi nhuận 197 triệu đồng/ha; khoai môn lợi nhuận 267 triệu đồng/ha Các loại cây trồng trên hiệu quả thu được gấp nhiều lần so với trồng lúa
2.4.2.2 Kinh nghiệm của tỉnh Hà Nam
Trong thời gian vừa qua Hà Nam là một trong những tỉnh có chính sách, cách làm, bước đi nổi bật trong công tác CDCCKTNN theo hướng sản xuất hàng hóa tập trung nâng cao GTGT và hiệu quả