4dọa, Nokia lẽ ra nên chuyển sang Android, những hãng đã không làm như vậy và tiếp tục sảnxuất điện thoại với hệ điều hành Symbian lỗi thời.Lý do Nokia thất bại, ngoài lý do thường xuyên
Trang 12 Sáng tạo cá nhân 10
3.4 Lướt mạng xã hội( Facebook, Youtube, Instagram, Tiktok )mỗi ngày 19
Trang 2Nokia trở thành thương hiệu bán chạy nhất và là một cái tên quen thuộc trong vòng một thập
kỷ Nokia phục vụ cho mọi thành phần trong xã hội bằng cách thiết kế các mẫu mã khác nhauvới giá cả đa dạng Vào thời kỳ đỉnh cao, vào năm 2007, thị phần trên toàn thế giới củaNokia là 49,4%, cao nhất trên thế giới Nó hiểu rõ ngành công nghiệp di động và cho đếnngày nay, không có công ty nào có thể đạt được những đỉnh cao thành công như vậy Thờiđiểm đó, Nokia là người dẫn đầu về sự đổi mới sáng tạo trong thời kỳ đầu của thị trường điệnthoại di động Nhưng thời hoàng kim của thương hiệu sản xuất “điện thoại cục gạch” này đãqua đi vào thời điểm xuất hiện điện thoại thông minh – smartphone Doanh số bán hàngcủa Nokia giảm đến mức không còn lựa chọn nào khác ngoài việc bán bộ phận điện thoại diđộng của mình
Vậy theo các bạn, làm thế nào mà một công ty thành công đến vậy lại có thể thất bại? Điều gì
đã dẫn đến sự thất bại của Nokia?
1 Nguyễn Hoàng Lan
Trang 3Hình 1: Nokia 1011
Sự sụp đổ của Nokia đã bắt đầu từ trước năm 2007 Nguyên nhân của sự sụp đổ bắt đầu từban lãnh đạo cao nhất, kéo theo đó là sự sụp đổ hàng loạt giống như những quân cờ domino,từng cái một, mọi thứ đều đi xuống
Lộ trình thất bại của Nokia
Thay đổi trong Ban lãnh đạo hàng đầu: Năm 2006, Jorma Ollila được thay thế bởi Olli-PekkaKallasvuo làm Giám đốc điều hành Ban lãnh đạo mới đã hợp nhất điện thoại thôngminh Nokia và các hoạt động điện thoại cơ bản, họ tập trung nhiều hơn vào điện thoại truyềnthống hơn 2là thử nghiệm công nghệ mới
3
Sự xuất hiện của các công ty mới
Năm 2007, Apple bước vào cuộc chơi điện thoại thông minh và tung ra chiếc iPhone mang biểu tượng apple Nokia từ chối coi Apple là mối đe dọa đối với doanh số bán hàng cao của
họ Về cơ bản đội R&D Nokia cũng coi điện thoại Apple kém hơn vì chúng chạy trên côngnghệ 2G trong khi điện thoại di động của Nokia chạy trên công nghệ 3G.Năm 2008, Google ra mắt Hệ điều hành (OS) Android Vào thời điểm này, iOS của Apple đãtrở nên phổ biến và doanh số bán hàng của nó đang tăng đều đặn Để giải quyết mối đe
2 Nguyễn Hoàng Lan
3
Trang 44dọa, Nokia lẽ ra nên chuyển sang Android, những hãng đã không làm như vậy và tiếp tục sảnxuất điện thoại với hệ điều hành Symbian lỗi thời.
Lý do Nokia thất bại, ngoài lý do thường xuyên thay đổi cơ cấu quản lý, quá tự tin về sự dẫn
đầu chiếm lĩnh thị trường lúc bấy giờ cũng như cách đưa ra quyết định chậm chạp từ các cấpquản lý thì lý do chính gây ra sự thiệt hại to lớn này là Nokia không thích ứng được với sựđổi mới sáng tạo: Mặc dù biết rằng có nhiều nhu cầu về phần mềm hơn là phần cứng,nhưng Nokia vẫn mắc kẹt với cách làm cũ của họ và không thích ứng, không sáng tạo thêmnhững cái mới để theo kịp với sự phát triển của môi trường công nghệ Trong khi các công tynhư Samsung, Apple, HTC đang sản xuất điện thoại sử dụng phần mềm tân tiến,thì Nokia vẫn tập trung vào điện thoại truyền thống Nó đã cố gắng cạnh tranh bằng cách pháthành N97 với hệ điều hành Symbian mới, nhưng đã quá muộn khi điện thoại Android và điện
4 Nguyễn Hoàng Lan
Trang 5thoại Apple đã được thành lập Kết quả là cho đến ngày nay, Nokia vẫn tồn tại, nhưng khôngcòn huy hoàng như trước đây.
1 Tổng quan về sự sáng tạo
1.1 Định nghĩa bao quát về sáng tạo
Có nhiều cách định nghĩa khác nhau về sáng tạo là gì, chúng ta có thể hiểu đơn giản đây làthuật ngữ ám chỉ việc thực hiện các công việc cũ theo những tư duy và phương thức mới đểđem lại hiệu quả công việc cao hơn Hay nói cách khác, sáng tạo cũng có thể được hiểu làviệc thực hiện bất kỳ hoạt động nào đem lại sự mới mẻ và sự tiện ích cho con người Sự tiệních này có thể là việc tăng năng suất công việc, tiết kiệm thời gian, công sức, tiền bạc Cùngmột việc, nếu chúng ta làm theo cách thông thường có thể mất một ngày nhưng khi áp dụng
tư duy sáng tạo có thể chỉ mất 1-2 giờ
1.2 Có hai mức độ sáng tạo: 5
– Mức độ 1: Cách mạng trong một lĩnh vực nào đó, làm thay đổi tận gốc các quan niệm củamột hệ thống, tri thức và sự vận dụng Như sự phát hiện ra hình học phi Ơclit củaLôbasepxki, lý thuyết nhóm của Galoa…
– Mức độ 2: Phát triển liên tục cái đã biết, mở rộng lĩnh vực ứng dụng Như sự phát triển củamáy tính, của laser…
Đối với người học toán, có thể quan niệm sự sáng tạo đối với họ, nếu họ tự đương đầu vớinhững vấn đề mới đối với họ và họ tự mình tìm tòi độc lập những vấn đề đó, để tự mình thunhận được cái mới mà họ chưa từng biết Như vậy một bài tập cũng được xem như là mangyếu tố sáng tạo nếu các thao tác giải nó không bị những mệnh lệnh nào đó chi phối, tức làngười giải chưa biết thuật toán để giải và phải tiến hành tìm kiếm với những bước đi chưabiết trước
1.3 Các khái niệm
Lecne cho rằng: “Sự sáng tạo là quá trình con người xây dựng cái mới về chất bằng hànhđộng trí tuệ đặc biệt mà không thể xem như là hệ thống các thao tác hoặc hành động được mô
tả thật chính xác và được điều hành nghiêm ngặt” [8, tr20]
Solso R.L quan niệm: “Sáng tạo là một hoạt động nhận thức mà nó đem lại một cách nhìnnhận hay cách giải quyết mới mẻ đối với một vấn đề hay tình huống”.[12, tr.15]
Ngoài ra, Nhà kinh tế chính trị người Áo Schumpeter (1934) đã đưa ra định nghĩa: Sáng tạo(creativity) là việc người lao động sử dụng các hoạt động nhận thức để đưa ra những ý tưởngmới trong doanh nghiệp Những ý tưởng này được người lao động hình thành thông qua quátrình học tập, làm việc và tích lũy kinh nghiệm trong quá trình làm việc tại doanh nghiệp
5 Nguyễn Hoàng Lan
Trang 6Những ý tưởng của người lao động có thể xuất phát từ việc suy nghĩ làm sao để cải tiến côngviệc và nâng cao năng suất đối với công việc cụ thể Ngoài ra, khi đứng trước vấn đề mớiphát sinh, lần đầu xảy ra trong doanh nghiệp, người lao động đôi khi lại đưa ra được những ýtưởng hoàn toàn mới để giải quyết vấn đề này Tất cả những ví dụ trên cho thấy, sáng tạo đềuxuất phát từ suy nghĩ và ý tưởng của người lao động, đồng thời được người lao động hìnhthành trong quá trình thực hiện và giải quyết các công việc cụ thể trong doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, đồng quan điểm với nghiên cứu của Schumpeter (1934), nghiên cứu của Afuah(2003) đã mở rộng khái niệm sáng tạo Trong đó, sáng tạo là việc người lao động đưa ranhững ý tưởng mới lạ, hoặc cách tiếp cận độc đáo trong giải quyết vấn đề Tính sáng tạo làyếu tố đầu tiên và là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp có được những phát minh mới và
từ đó là sự đổi mới Tính sáng tạo là tiền đề cơ bản của những đổi mới trong doanh nghiệp.Ngoài ra, tính sáng tạo làm phát sinh những ý tưởng ban đầu, đồng thời giúp cải thiện ýtưởng trong quá trình phát triển của doanh nghiệp Do đó, Afuah (2003) kết luận rằng, tínhsáng tạo là một trong những tài sản quý giá nhất của doanh nghiệp, là kết quả của sự sáng tạo
cá nhân và sáng tạo nhóm Những doanh nghiệp có nhiều lao động sáng tạo sẽ giúp thúc đẩycác doanh nghiệp đổi mới hơn các doanh nghiệp khác, qua đó thúc đẩy quá trình cải tiến sảnphẩm để nâng cao sự cạnh tranh trên thị trường, cũng như thu hút thêm được các khách hàngtiềm năng, giúp nâng cao lợi nhuận của doanh nghiệp
Thực ra sáng tạo không phải là điều gì quá cao siêu, nó có thế xuất phát từ những điều gầngũi xung quanh chúng ta như thay đổi phương pháp học tập hiệu quả hơn, tận dụng các vậtdụng bỏ đi để sáng chế đồ dùng mới Đây đều là những minh chứng giải thích cho sáng tạo
là gì.6
6 Nguyễn Hoàng Lan
Trang 7- Kỹ năng tư duy sáng tạo: Là cách thức tiếp cận vấn đề một cách linh hoạt và sứctưởng tượng của cá nhân Những giải pháp mà họ suy nghĩ có khả năng vượt ra những
tư duy bình thường Thuật ngữ này được mô tả là khả năng “suy nghĩ ra ngoài chiếchộp (thinking out of box)”, tức là những suy nghĩ vượt ra những lề thói thông thường
mà chúng ta gặp hàng ngày
- Động cơ: Động cơ được hiểu là các yếu tố thôi thúc cá nhân tìm ra những giải phápsáng tạo Nó quy định phương hướng, mục đích, cường độ của hoạt động, thể hiện ởtinh thần say mê, tính tích cực hoạt động được tạo ra chủ yếu nhờ hứng thú, sự 8thỏamãn nhu cầu chiếm lĩnh ý tưởng mới, phức tạp và thách thức bằng chính hoạt độngsáng tạo
Người Việt có câu “cái khó ló cái khôn” Câu này mang ý nghĩa là khi chúng ta rơi vào hoàncảnh khó khăn thì chúng ta mới có động cơ tìm ra những ý tưởng để giải quyết những vấn đềcủa mình Động cơ có thể mang tính hướng nội hay hướng ngoại Các yếu tố bên ngoài cá
7 Nguyễn Lê Xuân Hiền
8
Trang 8nhân như sự thúc đẩy của môi trường, các phần thưởng hay các hình phạt chế tài là các yếu tố
có thể thúc đẩy cá nhân phát huy khả năng sáng tạo của mình Tuy nhiên, những nghiên cứucũng chỉ ra những động cơ bên trong như niềm đam mê nội tại về lĩnh vực nào đó thì có ảnhhưởng rất quan trọng đến sự sáng tạo Điều này được chứng minh bởi Daniel Pink trong cuốnsách Động lực 3.0 Con người tiến hóa từ Động lực 1.0 là động cơ sinh tồn lên động lực 2.0
là “cây gậy và củ cà rốt” – tức là động lực bên ngoài, và nay là động lực 3.0 – động lực nộitại bên trong mỗi người Ở thế kỷ 21, công việc ngày càng đòi hỏi sáng tạo nên các công typhải tạo cho người lao động tinh thần đam mê công việc mình đang làm
⇨ Những phân tích trên đây cho chúng ta thấy có thể học được sự sáng tạo từ việc pháttriển ba yếu tố: kiến thức, các kỹ năng tư duy sáng tạo và động lực
Thứ nhất, chúng ta hiểu được để sáng tạo trong lĩnh vực gì thì trước hết phải am hiểu nhữngkiến thức chuyên môn trong lĩnh vực đó Cuối cùng, cái mà sáng tạo hướng đến là có thể vậndụng kiến thức nhân loại để phục vụ cuộc sống một cách nhanh nhất và hiệu quả nhất Hiểuđược nền tảng khoa học hiện tại thì chúng ta mới có thể đưa ra sáng kiến được
Thứ 2, chúng ta cần rèn luyện các kỹ năng tư duy sáng tạo để có cách tiếp cận vấn đề mộtcách linh hoạt, mềm dẻo và giàu trí tưởng tượng
Thứ 3, chúng ta cần tự tạo động cơ, nhất là động cơ bên trong, và được tạo động cơ để thúcđẩy sự sáng tạo trong môi trường học tập cũng như môi trường làm việc
Tính sáng tạo là tiền đề cơ bản của những đổi mới tổ chức Tính sáng tạo làm phát sinhnhững ý tưởng ban đầu đồng thời giúp cải thiện ý tưởng trong quá trình phát triển
Tính sáng tạo làm phát sinh những ý tưởng ban đầu đồng thời giúp cải thiện ý tưởng trongquá trình phát triển Trong thiên niên kỷ 21, các tổ chức muốn thành công cần phát triển sángkiến và sáng tạo một cách nghiêm túc hơn, chính vì vậy nhiều tổ chức hiện nay đang đầu tưcho những “phòng thí nghiệm ý tưởng” để giải quyết nhiều vấn đề đổi mới tổ chức
2.2 Đặc điểm của người có tính sáng tạo
- 9Khát khao những trải nghiệm mới, phức tạp và tìm kiếm sự đa dạng trong tất cả cáckhía cạnh của cuộc sống
- Kiến thức uyên bác là cần thiết để nhận thấy những cơ hội mới hoặc giải thích các sựkiện như những cơ hội đầy hứa hẹn Trái ngược với niềm tin phổ biến, hầu hết nhữngngười sáng tạo thành công không phải là thiên tài bỏ học, mà là các chuyên gia đượcđào tạo trong lĩnh vực của họ Hoặc dù không được đào tạo bài bản ở trường lớp thì
9 Nguyễn Lê Xuân Hiền
Trang 9sự tìm tòi, khám phá, tự học cũng giúp họ có những kiến thức vững chắc, phong phútrong lĩnh vực của mình.
- Chủ động và mức độ kiên trì cao, điều này cho phép họ khai thác các cơ hội mà họxác định Trên tất cả, họ – những nhà sáng tạo hiệu quả – có định hướng cao và trànđầy năng lượng so với người khác
- Nhạy cảm trong việc nhận thức khó khăn, những gì đã biết và chưa biết
- Nhận ra những tiềm năng: Những người bình thường – những người không tin rằngmình có thể sáng tạo, những người hay e ngại hoặc kháng cự lại tính sáng tạo haynhững suy nghĩ sáng tạo thường thích làm việc trong những giới hạn với những khảnăng hạn chế hơn Những người sáng tạo thường thích quan sát nhiều hay thậm chí lànhững khả năng vô hạn trong đa số các tình huống hay các thử thách
2.3 Các yếu tố chi phối năng lực sáng tạo
"Sáng tạo như một cơ bắp, không phải là một năng lực được Chúa trời ban phát riêng chomột vài người nhất định Chúng ta có thể rèn luyện để sức sáng tạo được phát triển mỗingày"
Quan điểm trên được Huân tước David Puttnam, Đặc phái viên thương mại của Thủ tướngAnh cho Việt Nam, Lào, Campuchia và Miến Điện nhấn mạnh trong buổi giao lưu "Ngànhcông nghiệp sáng tạo - Các cơ hội dành cho Việt Nam" do Hội đồng Anh và Câu lạc bộDoanh nhân Sáng tạo tổ chức sáng 30/1
Bằng kinh nghiệm giảng dạy tại 4 quốc gia Úc, Singapore, New Zealand và Anh, Huân tướcDavid Puttnam cho biết, có 5 yếu tố chính cấu thành nên năng lực sáng tạo của mỗi cá nhângồm: sự tập trung, trí tưởng tượng, sự phối hợp, sự kiên định và sức bật
● Trí tưởng tượng
Sức mạnh của trí tưởng tượng là cho phép con người nhìn thấy những viễn cảnh xa xôi hơnhơn sự thật đang diễn ra trước mắt Trí tưởng tượng gợi mở cho mỗi cá nhân những ý tưởng
để cách tân trong công việc Ví dụ: tưởng tượng các bộ phận của con cá để sáng tạo ra các vật
khác nhau áp dụng cho đời sống (vây cá: mái chèo, đuôi cá: bánh lái, vảy cá: ngói lợp nhà,
10bong bóng cá: tàu ngầm…, đôi bàn tay: cái lược, đôi đũa, cái lọ, cái kéo…) Vì vậy theoHuân tước, trí tưởng tượng là điều cốt lõi trong sáng tạo
Hãy luyện tập mỗi ngày bằng cách giải phóng trí tưởng tượng của bản thân Giống như cơbắp, khi chúng ta đều đặn luyện tập, thói quen tưởng tượng sẽ dần được hình thành và trở nênmạnh mẽ
● Sự kiên định
10 Nguyễn Lê Xuân Hiền
Trang 1011Để trở thành một chuyên gia trong một lĩnh vực nào đó, bạn cần 1.000 giờ để luyện tậpcông việc mình giỏi nhất Song để trở thành một nhân vật kiệt xuất, bạn cần phải luyện tập10.000 giờ cho công việc đó.
Theo David Puttnam, luyện tập là cách duy nhất để đưa một cá nhân bình thường trở thànhmột người có năng lực sáng tạo mạnh mẽ
"Những người giỏi nhất tôi từng làm việc cùng đều là những người làm việc chăm chỉ Họkiên trì luyện tập để hoàn thiện ý tưởng sáng tạo của bản thân", David Puttnam chia sẻ
● Sức bật
Nếu bạn chọn trở thành một con người sáng tạo, bạn sẽ luôn nhận được sự phán xét, đánh giá
từ phía cộng đồng, vì các ý tưởng của bạn thường đi quá những giới hạn, lẽ thường mà mọingười hay chờ đợi
"Vậy thì chúng ta phải luôn luôn biết chấp nhận những sự phán xét đó và vượt qua nó đểhoàn thiện ý tưởng sáng tạo của mình", Huân tước nói
Theo ông, khi chúng ta nghe những lời chỉ trích thì chúng ta phải tỉnh táo nhận ra đâu lànhững lời chỉ trích có ích
Khi còn trẻ, Huân tước đã làm việc với người thầy mà ông vô cùng kính trọng và ngưỡng mộ.Trong quá trình làm việc, người thầy này luôn chỉ trích những tác phẩm Huân tước tạo ra.Điều này đã tạo thành động lực để Davis Putnam liên tục rà soát lại các tác phẩm của mình vàtìm cách làm cho nó tốt hơn
Một lời chỉ trích có ích là lời chỉ trích thúc đẩy bạn phải "đào đi đào lại ý tưởng của mình để
tự tìm ra khuyết điểm và tự cải thiện chúng"
Nếu chúng ta không kiểm soát tốt sự thích ứng với môi trường làm việc, chúng ta sẽ không
có khả năng tập trung để tạo ra bất cứ thứ gì cả
● Sự hợp tác
Huân tước cho rằng sức mạnh của năng lượng sáng tạo sẽ được tăng lên vượt trội khi chúng
ta kết hợp được sức sáng tạo của tất cả các cá nhân trong một tập thể
11 Nguyễn Lê Xuân Hiền
Trang 11Điều này đòi hỏi khả năng lãnh đạo của người đứng đầu Người lãnh đạo phải thống nhấtđược tầm nhìn chung của tập thể và khơi gợi cho từng cá nhân vượt lên giới hạn suy nghĩ củamình và kết hợp những ý tưởng nổi bật đó lại.
Trên hết, Huân tước nhấn mạnh: "Để làm được điều đó thì chúng ta phải có niềm tin vào điềumình đang làm, một niềm tin thực sự có căn cứ Nếu chúng ta không có được lòng tin 100%vào bản thân mình thì đến một ngày nào đó chúng ta sẽ buộc mình phải chấp nhận phán xétcủa người khác và nằm trong giới hạn mà mọi người đã vạch ra đó".12
12 Nguyễn Lê Xuân Hiền
Trang 1213 3 Phương pháp thúc đẩy sáng tạo cá nhân
3.1 Phương pháp Tư duy hệ thống
Nhân loại đã thành công qua thời gian trong việc phát triển tri thức, giải quyết vấn đề bằngphương pháp phân tích để hiểu vấn đề Phương pháp này thường nghiên cứu từng phần riêng
lẻ rồi rút ra kết luận về cái toàn thể Đó là cách tư duy tuyến tính Cách tư duy tuyến tính nàyđang ngày một trở nên không hiệu quả khi áp dụng cho các vấn đề hiện đại Điều này là vìhầu hết các vấn đề ngày nay đều có tương quan với nhau theo cách không tuân theo quy luậttuyến tính Phương thức để giải quyết các vấn đề hiện đại phải là cách tư duy hữu cơ và phituyến, thường được đề cập đến như là phương pháp tư duy hệ thống
Cách tiếp cận tư duy hệ thống về cơ bản khác với cách tiếp cận phân tích truyền thống Thay
vì chẻ nhỏ các vấn đề thành từng phần riêng biệt, nghiên cứu riêng lẻ và từ đó ra kết luận; tưduy hệ thống đặt sự việc, hiện tượng trong mối tương quan lẫn nhau và mở rộng góc nhìn.Cốt lõi chính là nhìn nhận vấn đề, hiện tượng một cách tổng thể, như một hệ thống Nói cáchkhác, tư duy hệ thống cung cấp một viễn cảnh mới và mạnh mẽ, một ngôn ngữ riêng và cáccông cụ giúp làm rõ mối quan hệ giữa các phần của hệ thống, thay vì bản thân các bộ phận Đặc trưng của tư duy hệ thống làm cho nó rất có hiệu quả trong hầu hết các kiểu vấn đề khógiải quyết nhất, nhất là những vấn đề bao gồm các yếu tố phức tạp, những vấn đề phụ thuộcrất nhiều vào quá khứ hay hành động của các yếu tố khác và những hành động bắt nguồn từ
sự phối hợp không hiệu quả giữa những yếu tố cấu thành
14 Hình: Sự khác nhau giữa tư duy tuyến tính truyền thống và tư duy theo hệ thống
13 Bùi Thị Thu Hằng
14
Trang 133.2 Phương pháp Thử và Sai (Trial & Error)
Nghiên cứu và làm các thí nghiệm về tư duy sáng tạo, các nhà tâm lý nhận thấy, phần lớn mọingười khi có vấn đề thường nghĩ ngay đến việc áp dụng các ý tưởng sẵn có trong trí nhớ Saukhi phát hiện ra những “phép thử” đó sai, người giải tiến hành các phép thử khác
Hình: Thử và sai: Phương pháp cổ điển
Nguyên tắc của phương pháp “Thử và Sai” là tuần tự thử triển khai các giả thuyết, loại bỏdần các giả thuyết không đúng cho đến khi xác định được giải pháp tốt nhất Phương phápnày được ứng dụng phổ biến trong cuộc sống khi đối diện với vấn đề mới phát sinh và cảtrong nghiên cứu khoa học Phương pháp này được thực hiện tuần tự qua một số bước và lặplại cho đến khi đạt được kết quả mong muốn.15
- Bước 1 - Thử (Trial): Triển khai thử một giả thuyết được xem là có triển vọng
- Bước 2 - Sai (Error): Sau khi thử triển khai giả thuyết đã chọn mà kết quả thu được khôngnhư ý, hay không đạt mục tiêu đề ra, chuyển qua bước tiếp theo
- Bước 3 - Phân tích: Phân tích tìm hiểu nguyên nhân dẫn đến cái sai
- Bước 4 - Sửa sai: Xây dựng một giả thuyết mới có khả năng đạt được kết quả, tránh nhữngcái sai của giả thuyết trước
- Bước 5 - Lặp lại bước 1, và các bước tiếp theo với giả thuyết mới như một chu kỳ mới chođến khi đạt được mục tiêu
Nhược điểm cơ bản của phương pháp này là:
Ở một số khu vực, việc tạo ra hàng ngàn mẫu để thay đổi một yếu tố tại một thời điểm làkhông hợp lý Do đó, các phương pháp khác dựa trên kiến thức cụ thể thường được sử dụngngay bây giờ Đối với điều này, bắt đầu nghiên cứu bản chất của sự vật, sự tương tác của các
15 Bùi Thị Thu Hằng
Trang 14yếu tố với nhau Tính toán toán học, chứng minh khoa học, thí nghiệm và kinh nghiệm củaquá khứ bắt đầu được sử dụng.
Phương pháp thử và sai vẫn được sử dụng hoàn hảo trong công trình Nhưng xây dựng mộtchiếc xe theo cách này đã có vẻ ngớ ngẩn và không liên quan Do đó, hiện nay, với trình độphát triển văn minh hiện nay, cần có các ngành khoa học chính xác để sử dụng các phươngpháp khác
Thông thường, với phương pháp được đề cập, một nhiệm vụ có thể mô tả nhiều điều hoàntoàn không đáng kể và không tính đến những điều quan trọng tiên nghiệm Ví dụ, người phátminh ra penicillin (một loại kháng sinh) lập luận rằng với phương pháp phù hợp, một loạithuốc có thể được phát minh ra hai mươi năm trước Điều này sẽ cứu một số lượng lớn cuộcsống
Với các nhiệm vụ phức tạp, thường có những tình huống khi bản thân câu hỏi nằm trong mộtlĩnh vực kiến thức và giải pháp của nó hoàn toàn khác nhau
Các nhà nghiên cứu không phải lúc nào cũng chắc chắn rằng câu trả lời sẽ được tìm thấy ở tấtcả
3.3 Phương pháp Sơ đồ tư duy
Một trong những công cụ để học tập và làm việc hiệu quả, đó là sơ đồ tư duy(Mindmap) do tác giả Tony Buzan, người Anh, tìm ra từ những năm 1970 Tony Buzan sinhnăm 1942 tại Luân Đôn (Anh), là cha đẻ của phương pháp tư duy bằng sơ đồ tư duy TonyBuzan từng nhận bằng danh dự về Tâm lý học, văn chương Anh, Toán học và nhiều mônkhoa học tự nhiên của trường Đại học British Columbia năm 1964 Ông là người phát triển sơ
đồ tư duy và mang nó tiếp cận đến nhiều lĩnh vực của cuộc sống, nhằm gia tăng năng suất
16làm việc, giúp chúng ta tư duy sáng tạo và hiệu quả hơn
Tác giả Mind Map Tony Buzan
16 Bùi Thị Thu Hằng
Trang 1517Nhìn chung, các công trình nghiên cứu của Tony Buzan tập trung vào việc nhận biết nhiệm
vụ và tiềm năng của bộ não, từ đó định ra phương pháp suy nghĩ, học tập nhằm không ngừngcải thiện não bộ, giúp chúng ta thông minh hơn, hiệu quả hơn trong cuộc sống và trong côngviệc
Ngày nay, sơ đồ tư duy đã trở thành công cụ học tập và làm việc hiệu quả củahàng triệu người trên thế giới Một điều đáng nói ở đây là, mọi người đều có khả năng lĩnhhội và sử dụng thành công sơ đồ tư duy
Vào năm 1975, các tác giả Joyce Wycoff, Michael J Gelb và Barry Buzan
đã cộng tác cùng Tony Buzan Các tác giả trên đã cùng nhau tiếp tục phát triển và tìm cáchứng dụng, để sơ đồ tư duy ngày càng trở thành một công cụ đặc biệt hữu ích, nhằm:
- Quản lý các kế hoạch công việc một cách hiệu quả
- Động não để nảy sinh nhiều ý tưởng mới
- Thảo luận khi làm việc đồng đội
- Công cụ để giải quyết vấn đề và ra quyết định
- Lập dàn ý để viết một quyển sách
- Nâng cao kỹ năng học tập
- Phát triển khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân
Hình ảnh một sơ đồ tư duy
17 Bùi Thị Thu Hằng
Trang 1618Ngày nay, phương pháp đã trở nên nổi tiếng khắp thế giới Với tính ứngdụng thực tế cao, phương pháp sơ đồ tư duy đã được đông đảo sinh viên, và mọi người đónnhận.
Ứng dụng sơ đồ tư duy trong công việc
Sơ đồ Tư duy là công cụ sáng tạo, tổ chức và tư duy hiệu quả nhất trong thờiđại chúng ta Nó sẽ cải thiện đáng kể mọi khía cạnh trong hoạt động kinh doanh của bạn.Trong phần này, khi bàn về ứng dụng của sơ đồ tư duy, bạn sẽ thấy sơ đồ tư duy sẽ giảiphóng bạn khỏi lối mòn tư duy trong cách làm việc và giúp bạn giải quyết vấn đề, tiết kiệmthời gian, sáng tạo hơn, làm sáng tỏ mọi tình huống, lên kế hoạch đúng, giao tiếp tốt, có cáinhìn tổng thể trong mọi tình huống, nhớ lâu, tổ chức tốt công việc v.v Được áp dụng cho bất
kỳ mục tiêu hay vấn đề kinh doanh nào, Sơ đồ Tư duy sẽ giúp bạn:
- Suy nghĩ rõ ràng, sáng tạo, độc đáo
- Tự tin đưa ra quyết định dứt khoát
- Thuyết phục, thương lượng, trình bày hiệu quả
- Xây dựng các chiến lược, kế hoạch chặt chẽ và có khả năng sinh lợi cao
Nói chung, sơ đồ tư duy sẽ giúp bạn khai mở những khả năng sáng tạo và trở thànhngười xuất sắc nhất trong những người xuất sắc
3.4 Lướt mạng xã hội(Pinterest, Facebook, Youtube, Instagram, Tiktok )mỗi ngày
Mạng xã hội chính là nguồn cảm hứng của bạn đấy Bằng việc dành ra 15 phút mỗi ngày lướtnhững kênh này, chắc chắn bạn sẽ tìm thấy những ý tưởng hay ho cho nội dung mình đangviết Hãy lưu trữ, ghi chép lại những ý tưởng, bài viết, hình ảnh, clip mà bạn thấy thú vị Sẽ
có lúc bạn cần dùng đến chúng Tuy nhiên, việc chọn lọc những trang, kênh, group hay đểtheo dõi cũng đóng một vai trò quan trọng trong việc bắt trend, hóng tin thú vị Vì có thể, bạn
sẽ lãng phí thời gian vào những tin tức nhảm, lá cải
Mạng xã hội tiktok khá phát triển, có mặt lợi và hại
18 Bùi Thị Thu Hằng
Trang 1719 3.5 Phương pháp Scamper
Sau đây là một số gợi ý với rất nhiều phương pháp ĐMST khác nhau như Tập kích não(brainstorming), bản đồ tư duy (mindmap), Sáu chiếc mũ (Six Thinking Hats), phương phápsáng tạo TRIZ, và đặc biệt là SCAMPER – một phương pháp tư duy sáng tạo của AlexOsborn Phương pháp này cũng được Bob Eberle sắp xếp lại thành một bản ghi nhớ có hệthống Michael Mikalko, một sĩ quan tình báo Hoa Kỳ và trưởng một một nhóm dự án củaNATO từng vận dụng SCAMPER để phát triển thành các trò chơi tư duy vào mục đích huấnluyện, xây dựng “kho ý tưởng” và các giải pháp sáng tạo cho các tập đoàn lớn trên thế giớinhư DuPont, GE, Kodak, GM, Exxon, Microsoft, AT&T,…
Vậy SCAMPER là gì?
SCAMPER là 1 kỹ năng tư duy tổng hợp Đó là 1 công cụ tư duy khá hiệu quả, trợ giúp đắclực trong quá trình tìm ra các phát kiến nhằm thay đổi sản phẩm hoặc tiến trình công việc
19 Bùi Thị Thu Hằng
Trang 18Kết quả mà phương pháp này mang lại có thể áp dụng trực tiếp hoặc như điểm khởi đầu theocách tư duy bên lề vấn đề SCAMPER trở thành một công cụ tra cứu về cách thức tư duysáng tạo, điều đó có thể giúp con người thay đổi những sản phẩm có sẵn hoặc tạo ra một sảnphẩm mới SCAMPER là 1 từ ghép và là cụm từ viết tắt từ các chữ cái đầu tiên bằng tiếngAnh của 7 nội dung sau đây:
20 Substitute/Thay thế: câu hỏi đặt ra là chúng ta có thể thay thế những nguyên vật liệu,
phương pháp, địa điểm, quy trình… nào khác để cải tiến sản phẩm dịch vụ của công ty mìnhhay không? Trong thời gian giãn cách xã hội, tôi tin rằng chữ S này đã được vận dụng rấtnhiều Ví dụ như khi chúng ta thiếu nguyên liệu làm khẩu trang y tế, vải kháng khuẩn lànguyên liệu thay thế tuyệt vời nhất Giải cứu thanh long ư? Chuyện nhỏ, ABC Bakery đãdùng thanh long làm nguyên liệu thay thế cách làm bánh mì truyền thống để tạo ra sản phẩmbánh mì thanh long mới
Combine/Kết hợp: kết hợp các sản phẩm/dịch vụ khác nhau thành sản phẩm/dịch vụ mới có
nhiều giá trị hơn cho khách hàng Ví dụ như sự kết hợp tạo ra các combo thức ăn nhanh giữaMcdonald's và Coca, sản phẩm One Side Fits All, quần áo unisex không phân biệt giới tính,nước uống đa vitamin Một chiếc điện thoại nghe nói thông thường sẽ trở nên thông minhnhờ sự kết hợp các tính năng khác như nghe nhạc, chụp ảnh, định vị, ví điện tử… Chiếc nónthông thường sẽ có tính năng phòng chống dịch nhờ sự kết hợp tấm che giọt bắn, các loạinước tinh lọc tăng cường sức đề kháng trong mùa dịch bệnh là sự kết hợp của nhiều loại tráicây và thảo dược …
20 Bùi Thị Thu Hằng
Trang 19Adapt/Thích nghi: chuyển đổi cho phù hợp, hiệu quả hơn hiện tại, sự vay mượn ý tưởng cho
tính năng và tác dụng hay công dụng sản phẩm/dịch vụ hiện tại được sử dụng trong mộttrường hợp khác Vd: cây ATM gạo (xem hình 3) là vay mượn ý tưởng từ các chiếc máy rúttiền ATM, tinh dầu tràm và tinh thể muối tiêu diệt được vi khuẩn là ý tưởng tạo cảm hứngcho Miti sáng tạo ra chiếc khẩu trang 3 lớp đặc biệt
21 Modify or Maximize, Minimize/Điều chỉnh hoặc tối đa hóa tối thiểu hóa: có thể điều
chỉnh, thay đổi hình dáng và kích thước hay màu sắc, bổ sung những tính năng khác để tăng
22thêm giá trị cho sản phẩm Ví dụ như kích cỡ khổng lồ hay tí hon của lon nước ngọt đã tạo
ra sự thích thú cho người tiêu dùng, đồng hồ thông minh thực chất là chiếc máy tính thu nhỏđeo trên cổ tay
21 Bùi Thị Thu Hằng
22
Trang 20Put to Other Uses/Sử dụng vào mục đích khác: tìm cách sử dụng các sản phẩm/dịch vụ
thông thường hoặc tái sử dụng các vật bỏ đi vào những việc khác Startup đặc biệt của 2chàng trai Việt với thương hiệu Rens sản xuất loại giày sneaker chống thấm nước, khángkhuẩn và khử mùi từ rác thải đầu tiên trên thế giới Mỗi đôi giày được làm từ bã của 21 ly càphê và 6 chai nhựa 500ml Các bạn có biết sô đa hay Coca ngoài việc là thức uống thôngthường còn có thể dùng làm chất tẩy rửa siêu hạng và thân thiện với môi trường Các nhàmáy may hàng thời trang và giày hoàn toàn có thể chuyển sang sản xuất đồ bảo hộ và khẩutrang vì các mặt hàng này đang có nhu cầu rất cao thay vì trông chờ vào việc gia công cácđơn hàng thời trang mà chắc chắn là nhu cầu sẽ sụt giảm nghiêm trọng trong thời gian tới
Eliminate/Loại bỏ: loại bỏ bớt một số tính năng không cần thiết hoặc lãng phí trong quy
trình để sản phẩm đơn giản và giá thành rẻ hơn, thậm chí tạo ra sản phẩm mới ưu việt hơn.Một số các tập toàn hàng đầu như Nike và Costco thường làm việc trực tiếp với nhà cung cấp
để thiết kế lại sản phẩm, phân tích từng bước của quá trình sản xuất nhằm loại bỏ tất cảnhững lãng phí trong quy trình để tiết giảm chi phí Việc loại bỏ hộp vỏ thuốc đã giúp choWalmart chứa nhiều hộp thuốc trong thùng khi chuyên chở, đồng nghĩa với việc giảm giá báncho người tiêu dùng Vé máy bay giá rẻ nhờ loại bỏ hết suất ăn nước uống Nhờ loại bỏđường mà người ta tạo ra các loại nước uống dành riêng cho người ăn kiêng, hoặc đem sẵn lytheo khi mua nước uống sẽ được giảm giá… là một số ví dụ khi áp dụng chữ E vào việc tạo
ra các ý tưởng mới
23 Rearrange or Reverse/Đảo ngược: tái cấu trúc hay đảo ngược trình tự cung cấp dịch vụ
hay quy trình sản phẩm cũng giúp các bạn thoát ra khỏi lối mòn trong tư duy với các sản
24phẩm thế mạnh của mình Nền tảng kinh doanh trực tuyến lên ngôi khi đảo ngược lại toàn
23 Bùi Thị Thu Hằng
24 Bùi Thị Thu Hằng
Trang 21bộ hành vi mua sắm của người tiêu dùng trong hoàn cảnh người ta không thể đến các cửahàng, siêu thị để trực tiếp mua sắm Nếu như trước đây, việc lựa chọn mua xong những mónhàng rồi mới trả tiền thì bây giờ, họ có thể thanh toán ngay trước khi được nhận hàng Thuêbao của điện thoại trả trước đang chiếm ưu thế so với thuê bao trả sau vì có quá nhiều những
ưu đãi vượt trội
Uber và Grab đã sắp xếp lại cách thức tìm kiếm gọi xe taxi thông thường bằng nền tảng côngnghệ quá tiện dụng của họ Câu chuyện cạnh tranh nhiều tập của 2 nhãn hiệu thức uống đìnhđám khi đưa ra hai thông điệp hoàn toàn trái ngược nhau trên cùng một con phố vẫn đang bấtphân thắng bại Đúng hay sai, có lẽ người tiêu dùng cũng sẽ rất khó quyết định? Chỉ cần biếtrằng ở tầm cỡ thế giới, thông điệp trái chiều của hai nhãn hàng này đều mang lại hiệu quả và
3.6 Phương pháp Brainstorming