Vị trí, tên gọi Lăng Ông Bà Chiểu có tên gọi là Thượng Công Miếu, là khu vực miếu thờ và mộ phần của Tả quân Lê Văn Duyệt và Chính thất phu nhân là bà Đỗ Thị Phận.. Cuộc đời của Tả quân
Lý do ch ọn đề tài
Việt Nam, với 4000 năm lịch sử văn hiến, đã trải qua nhiều mất mát và đau thương do chiến tranh Dù thời gian trôi qua, những giá trị văn hóa của ông cha vẫn được gìn giữ Thành phố Hồ Chí Minh, nổi tiếng với sự phồn hoa và các công trình hiện đại, vẫn giữ được vẻ đẹp cổ kính Giữa sự ồn ào, có những không gian yên tĩnh mang đậm phong cách hoài niệm Nơi đây có nhiều cơ sở thờ tự lâu đời, như Lăng Ông Bà Chiểu ở quận Bình Thạnh, nơi linh thiêng nổi tiếng Dù trải qua gần 200 năm, Lăng Ông vẫn đứng vững, là biểu tượng của Gia Định xưa, với những giá trị lịch sử và văn hóa được bảo tồn qua các thế hệ Đó là lý do nhóm chúng em chọn đề tài “Lăng Ông Bà Chiểu – nơi linh thiêng mang đậm dấu ấn lịch sử giữa đất Sài Gòn” cho tiểu luận cuối kỳ, nhằm khám phá vẻ đẹp văn hóa nơi đây.
M ục đích nghiên cứ u
Nhóm nghiên cứu nhằm tìm hiểu nguồn gốc lịch sử của Lăng Ông Bà Chiểu, một điểm đến thu hút du khách với kiến trúc mang đậm dấu ấn thời nhà Nguyễn Lăng Ông không chỉ là một di tích lịch sử mà còn gắn liền với đời sống tâm linh của người Sài Gòn Bên cạnh đó, chúng tôi cũng khảo sát thực trạng nhận thức của giới trẻ về các giá trị văn hóa hiện hữu.
Lăng Ông Bà Chiểu và tìm ra hướng giải pháp khắc phục những thực trạng không tốt đó.
Đối tƣợ ng và ph ạ m vi nghiên c ứ u
Đề tài nghiên cứu tập trung vào Lăng Ông Bà Chiểu, một di tích lịch sử và văn hóa quan trọng của Việt Nam, nằm trong địa phận Thành phố Hồ Chí Minh.
Phương pháp nghiên cứ u
Trong bối cảnh dịch bệnh Covid diễn biến phức tạp, việc tìm kiếm thông tin trở nên khó khăn hơn bao giờ hết Nhóm chúng em đã chủ yếu cập nhật và tìm hiểu về Lăng Ông Bà Chiểu qua các nền tảng truyền thông như Google, Facebook và Youtube Từ những nguồn tài liệu phong phú, nhóm 7A đã chọn lọc thông tin và tổng hợp lại những nội dung chính về Lăng Ông, kèm theo những hình ảnh rõ nét và sinh động Bằng phương pháp phân tích và tổng hợp, chúng em đã hoàn thành bài tiểu luận một cách tốt nhất có thể.
B ố c ụ c đề tài
Bố cục đề tài của tiểu luận có cơ cấu như sau:
Chương 1 Khái quát lịch sử hình thành và phát triển của Lăng Ông Bà Chiểu
Chương 2 Đặc điểm kiến trúc nghệ thuật xây dựng Lăng Ông Bà Chiểu
Chương 3 Thực trạng và ý kiến giải pháp
KHÁI QUÁT LỊ CH S Ử HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRI Ể N
Lịch sử nguồn gốc của Lăng Ông Bà Chiểu
Lăng Ông Bà Chiểu, hay còn gọi là Thượng Công Miếu, là nơi thờ cúng và an táng Tả quân Lê Văn Duyệt cùng phu nhân Đỗ Thị Phận Địa chỉ của Lăng Ông nằm tại số 1 đường Vũ Tùng, Phường 1, Quận Bình Thạnh, Thành phố Hồ Chí Minh.
Lăng Ông Hồ Chí Minh tọa lạc tại vị trí đắc địa, nơi giao nhau của bốn con đường Lê Văn Duyệt, Trịnh Hoài Đức, Phan Đăng Lưu và Vũ Tùng.
Lăng Ông Bà Chiểu thường bị nhầm lẫn là nơi thờ ông và bà tên Chiểu, nhưng thực tế không phải vậy Tên gọi "Bà Chiểu" xuất hiện từ thời vua Tự Đức (1847-1883) và "Chiểu" có nghĩa là ao nước thiên nhiên, do đó Bà Chiểu là nữ thần thờ bên ao thiên nhiên Thủ Đức cũng có vùng đất tên Linh Chiểu "Lăng Ông" là lăng của Tả quân Lê Văn Duyệt, nằm gần chợ Bà Chiểu Người dân xưa kiêng cử, tránh nói tên những người quyền uy, nên nơi đây được gọi là Lăng Ông Bà Chiểu, tức là Lăng Ông ở Bà Chiểu.
1.1.2 Cuộc đời của Tảquân Lê Văn Duyệt gắn với những giai thoại lịch sử
Nơi đây là nơi yên nghỉ của Tả quân Lê Văn Duyệt – vị Thần hoàng được người dân Sài Gòn tôn thờ, kính trọng
Tả quân Lê Văn Duyệt, sinh năm 1764 và mất năm 1832, là con trai của ông Lê Văn Toại, người gốc Quảng Ngãi Gia đình ông di cư vào Nam và định cư tại vùng đất Tiền Giang hiện nay, do đó, ông được ghi nhận là người làng Hòa Khánh, huyện Cái.
Bè, tỉnh Mỹ Tho (nay là Tiền Giang) là nơi xuất phát của Tả Quân Tổng Trấn Lê Văn Duyệt, người theo chúa Nguyễn Phúc Ánh từ khi 17 tuổi Xuất thân từ thái giám, ông là một tướng trẻ dũng cảm, nổi bật với nhiều chiến công trong thời kỳ khai quốc dưới triều Gia Long Lê Văn Duyệt đã giữ chức Tổng Trấn Gia Định Thành hai lần, lần đầu từ 1812 đến 1815 và lần hai từ 1820 đến 1832 dưới triều vua Minh Mạng.
Trong lịch sử, những anh hùng thường được mô tả với vóc dáng cao lớn và tướng mạo hùng dũng Tuy nhiên, Tả quân Lê Văn Duyệt là một ngoại lệ, với chiều cao khiêm tốn và diện mạo không nổi bật, nhưng ông lại sở hữu trí tuệ xuất chúng và sức khỏe vượt trội.
Theo giai thoại được ông Mai Quốc Trinh, 74 tuổi, người làm công quả tại Lăng Ông hơn 10 năm, kể lại, Đức Ông (Tả quân Lê Văn Duyệt) đã từng nói với bạn bè khi còn trẻ rằng, phận làm trai trong thời loạn lạc nếu không thể dựng cờ đại tướng để ghi danh vào sử sách thì không xứng đáng là nam nhi.
Ông có tính cách nóng nảy, không thích văn chương mà chỉ đam mê võ thuật Do đó, ông ít giao du với thanh niên trong làng và thường dành thời gian vào rừng để săn bắn Trong nhà, ông nuôi nhiều chó săn hung dữ, nhưng được ông dạy dỗ rất nghiêm khắc.
Một ngày nọ, khi người cha đi săn, mẹ già ở nhà thì Nguyễn Ánh, sau này là vua Gia Long, cải trang cùng vài viên quan hầu đến thăm Thấy bộ ván ngựa có chiếu và gối, ông liền ngồi xuống Mẹ ông lo lắng cho sự táo bạo của vị khách lạ, nên đã mời ông ngồi ở ghế, vì chỗ đó Duyệt không cho ai ngồi, kể cả chính ông.
Bà mẹ không thể ngăn cản, đành để chúa Nguyễn ngồi trên bộ ván Một lát sau, Duyệt trở về từ chuyến săn Khác với mọi lần, bầy chó săn đều tỏ ra sợ hãi, cụp đuôi khi vào sân Duyệt cảm thấy lạ, bước vào nhà và nhìn thấy Chúa Nguyễn Duyệt chưa biết rõ về người này nhưng tự nhiên cảm thấy kinh sợ và đã gập người xuống lạy.
Chúa Nguyễn hỏi Duyệt có phải tên của anh không, và khi Duyệt xác nhận, Chúa băn khoăn về việc tại sao anh lại không lo lắng cho cuộc đời trong thời loạn lạc Duyệt giải thích rằng anh không muốn như vậy nhưng không có ai để cùng mưu sự Sau khi Chúa Nguyễn chia sẻ một chút về lai lịch của mình, Duyệt vui mừng khi nhận ra ông là Chúa Nguyễn và đồng ý xin theo.
Trong thời gian làm quan, ông đã đạt được nhiều công trạng quan trọng, bao gồm chiến thắng trong trận Thị Nại trước quân Tây Sơn, mặc dù ở thế yếu hơn Ông cũng là tổng chỉ huy trong việc đào kênh Vĩnh Tế, một kênh đào quan trọng nối liền biên giới Việt Nam – Campuchia từ Châu Đốc đến Hà Tiên Ngoài ra, ông đã dẹp loạn thổ phỉ, cứu đói và tha thuế cho dân, nhanh chóng ổn định tình hình chỉ trong vòng chưa đầy một năm Ông còn thực hiện "tiền trảm hậu tấu" đối với Lý Chính Hầu Huỳnh Công Lý vì những sai trái của ông này, và cuối cùng đã chế phục Chân Lạp, khẳng định uy quyền trước Xiêm La.
Quá trình hình thành và phát triển
1.2.1 Quá trình hình thành Lăng Ông Bà Chiểu
Mộ phần của Tả quân Lê Văn Duyệt, được xây dựng vào năm 1832, là nơi đầu tiên tại khu vực này Sau khi cuộc nổi dậy của con nuôi ông, Lê Văn Khôi, thất bại, Lê Văn Duyệt bị cáo buộc đã gián tiếp gây ra biến loạn vào năm 1835 Vua Minh Mạng đã ra chỉ dụ san bằng mộ và dựng bia đá khắc tám chữ.
Vào năm Tân Sửu (1841), vua Thiệu Trị đã ra lệnh dẹp bỏ trụ đá hài tội của hoạn quan Lê Văn Duyệt và cho đắp lại mộ Năm 1848, Đông Các đại học sĩ Võ Xuân Cẩn đã dâng sớ xin phục hồi quan tước và gia ơn cho con cháu các công thần Nguyễn Văn Thành, Lê Văn Duyệt và Lê Chất Nhà vua cảm động trước sớ thỉnh cầu và đã truy phong cho cả ba ông, đồng thời ban phẩm hàm cho con cháu họ Ông cũng cho nâng cấp phần mộ Lê Văn Duyệt ở Gia Định và sửa sang miếu thờ Theo nhà văn Sơn Nam, dân làng Long Hưng đã trình quan sở tại về một người cháu nội của Lê Văn Phong, tên Lê Văn Thi, người đã trốn tránh vì sợ tội với triều đình Sau đó, ông Thi được phép đến Bà Chiểu để chăm sóc Lăng Ông, và hiện nay trong miếu vẫn còn thờ ông Thi như Tiền hiền.
Vào ngày 06/04/2020, Phó chủ tịch UBND TP.HCM Võ Văn Hoan đã phê duyệt báo cáo kinh tế kỹ thuật cho dự án "Phục dựng cổng và tôn tạo hàng rào di tích kiến trúc nghệ thuật Lăng Ông - Bà Chiểu", do Trung tâm Bảo tồn và phát huy giá trị di tích lịch sử - văn hóa TP.HCM làm chủ đầu tư Dự án nhằm phục hồi kiến trúc nguyên trạng, bảo đảm các yếu tố nguyên gốc và giá trị chân thật của di tích cấp quốc gia, bao gồm vị trí, cấu trúc, vật liệu, kỹ thuật truyền thống và cảnh quan liên quan Sau khi hoàn thành, Lăng Ông Bà Chiểu sẽ mang diện mạo mới, phù hợp với thời đại nhưng vẫn giữ gìn các đặc điểm kiến trúc và giá trị văn hóa lịch sử.
1.2.2 Việc thờ cúng Tảquân Lê Văn Duyệt
Kể từ khi Hội Thượng Công Quý Tế được thành lập vào năm 1914, việc cúng tế đã được tổ chức hàng năm một cách đều đặn, cùng với nhiều lần trùng tu Vào ngày 6 tháng 12 năm 1989, khu lăng đã được Bộ Văn hóa công nhận là di tích Lịch sử Văn hóa cấp quốc gia.
Hàng năm, vào các ngày 29 - 30 tháng 7 và mồng 1, 2 tháng 8 âm lịch, lễ giỗ long trọng được tổ chức để tưởng nhớ ông, người được dân gian coi như thần Nghi lễ cúng kiếng tại lăng kết hợp giữa phong tục thờ cúng tổ tiên của người Nam Kỳ và nghi lễ thờ Thần hoàng Sự kiện thu hút đông đảo người tham dự, bao gồm cả người địa phương và khách từ xa Đặc biệt, người Hoa chiếm một nửa số lượng người tham gia, vì ông đã cho phép họ định cư và làm ăn tại Gia Định Trong lễ giỗ, người Việt thường cúng trái cây, bánh và nhang đèn, trong khi người Hoa thực hiện nghi lễ cúng heo quay theo truyền thống của họ.
Vào những ngày đầu Xuân, không khí tấp nập tại Lăng Ông khi người dân đến cúng kiếng và xin xăm, khói nhang bay ngợp trời Người dân địa phương tin rằng Lăng Ông rất thiêng, nhiều người đến đây cầu phước và giải hạn Thời kỳ thực dân Pháp cai trị, những tranh chấp dân sự không thể giải quyết đã buộc chính quyền thực dân phải đưa các đương sự đến trước mộ ông để tuyên thề.
Lăng Ông Bà Chiểu hiện nay thu hút đông đảo du khách cả trong và ngoài nước, đặc biệt vào các ngày lễ và húy kỵ với hàng chục ngàn người đến chiêm bái Ngay cả trong những ngày bình thường, nơi đây cũng đón hàng trăm người đến dâng hương, nhằm tưởng nhớ công lao của những người đã khai phá và xây dựng vùng đất Sài Gòn - Gia Định xưa kia.
Hồ Chí Minh hôm nay.
ĐẶC ĐIỂ M NGH Ệ THU Ậ T KI Ế N TRÚC XÂY D ỰNG LĂNG ÔNG BÀ CHI Ể U
Phong cảnh chung của lăng và cổng Tam quan – biểu tượng của vùng đất Gia Định xưa
Khu di tích nằm trên một gò đất cao hình lưng rùa, được bao quanh bởi cây xanh, được coi là vị trí “đắc địa” Theo quan niệm địa lý Đông phương, việc chọn đặt âm phần của quan Tổng trấn tại đây nằm trong long mạch, phù hợp với “địa linh nhân kiệt”, từ đó mang lại tài lộc và sự an lạc cho cư dân trong vùng.
Khu lăng được bao bọc bởi 4 bức tường vàng rực rỡ, dài 500m và cao 1,2m, thể hiện phong cách cổ điển Công trình có 4 cổng mở ra bốn hướng, mang đậm dấu ấn kiến trúc cung đình nhà Nguyễn và phong cách Á Đông đặc trưng.
Cổng Tam quan là biểu tượng kiến trúc đặc trưng của chùa, đền và dinh thự cổ, với ba lối vào thể hiện ba quan điểm của Phật giáo: hữu quang, thông quan và trung quan, tượng trưng cho sự vô thường Trên cổng có dòng chữ Hán "Thượng Công Miếu", nghĩa là nơi thờ phụng Thượng Công, một chức quan quan trọng trong lịch sử.
Công trình cổng được thiết kế bởi kiến trúc sư Nguyễn Văn Tần vào năm 1949, đã trở thành biểu tượng của Sài Gòn và miền Nam, tương tự như tháp Phước Duyên của chùa Thiên Mụ đại diện cho Huế và miền Trung, cũng như chùa Một Cột - chùa Diên Hựu biểu trưng cho Hà Nội và miền Bắc.
Xung quanh khu lăng được xây dựng trên một trục đường chính gồm: Nhà bia
2.1.2 Kiến trúc nhà bia đá
Nơi dừng chân đầu tiên khi bước vào Lăng Ông Bà Chiểu là nhà bia đá
Trước bia đá, tượng đôi hạc vàng cưỡi rùa biểu trưng cho sự hòa hợp giữa âm và dương, thể hiện mối quan hệ hỗ trợ lẫn nhau giữa các loài Theo truyền thuyết, trong mùa hạn hán, hạc sẽ “cắp” rùa đến những vùng có nước, trong khi mùa lũ, rùa trở thành chỗ đậu vững chắc cho hạc Giữa hai tượng hạc là chậu lư hương bằng gốm lớn, khắc hình rồng lượn, một cổ vật thường thấy tại các đình, miếu, chùa trong quá khứ.
Nhà bia được thiết kế như một ngôi điện nhỏ với tường gạch và mái lợp ngói âm dương, được xếp theo kiểu một viên dương hai viên âm Công trình có bốn mái, và trên đỉnh mái là hình ảnh “lưỡng long chầu nguyệt”, với đuôi chổng lên và đầu chúc xuống, mắt ngước nhìn mặt trăng, biểu trưng cho sự thuần phục và thuận phục tâm linh, hình ảnh này thường xuất hiện tại các nơi thờ tự trong quá khứ.
Bia đá khắc chữ Hán "Lê công miếu bia" nằm bên trong, được điêu khắc tinh xảo bởi Kinh lược sứ Hoàng Cao, thể hiện sự tôn vinh miếu thờ Lê công.
Khải viết năm Giáp Ngọ (1894)
Nhà bia có các chữ viết bằng Hán, ca ngợi công đức của Lê Văn Duyệt đối với triều đình và nhân dân Bên hông tường có một bản phiên âm tiếng Việt, tuy nhiên nội dung khá mờ.
2.1.3 Mộ Tả quân và vợ
Tiếp theo nhà bia đá, lối vào lăng mộ Tả quân và vợ được bảo vệ bởi hai con sư tử đá, tạo nên sự trang trọng cho khu mộ phần.
Khu mộ được xây dựng theo kiểu thành quách bao quanh lăng mộ, trong đó lăng Lê Văn Duyệt là kiến trúc cổ nhất, tồn tại từ năm 1848 đến nay Nằm song song với lăng là mộ của Chánh Thất Tả Quân phu nhân Đỗ Thị Phận, cả hai ngôi mộ được thiết kế theo hình nửa quả trứng ngỗng, đặt trên bệ lớn hình chữ nhật Gần đó, còn có mộ của hai cô hầu, cũng được xem là di tích cổ.
Trước mộ có khoảng sân nhỏ để làm lễ Bao quanh mộ là bức tường bằng đá ong dày hình chữ nhật, thông ra tận sân đốt nhang đèn.
2.1.4 Nghệ thuật kiến trúc miếu thờLăng Ông
Miếu thờ Tả quân, vị trí cuối cùng của lăng, được xem là nơi đẹp nhất trong toàn bộ khuôn viên Tại đây, người dân thực hiện các hoạt động tín ngưỡng để thờ cúng Tả Quân Lê Văn Duyệt.
Cửa miếu thờ được sơn màu đỏ trang trọng, kết hợp với sắc vàng uy quyền, mang đậm kiến trúc cổ xưa giống như trong các bộ phim cung đấu Bên cạnh đó, bức tường lớn chạm khắc đá và khảm sành sứ hình con hổ oai vệ vẫn giữ được vẻ đẹp độc đáo và cổ kính Tầng mái ngói cong vút, được chạm khắc tinh tế từ sành sứ, thể hiện lối kiến trúc “trùng thiềm điệp ốc” đặc trưng của Việt Nam thời xưa.
Bố cục của miếu bao gồm tiền điện, trung điện và chính điện
Tiền điện và trung điện là nơi người dân đến cúng bái, quyên góp từ thiện và xin xăm Khi bước vào miếu thờ, các gian điện thờ được ngăn cách bởi sân thiên tỉnh (giếng trời) rộng rãi Hai dãy Đông lang và Tây lang đối xứng hai bên trục nhà chính, tạo nên sự cân đối cho công trình Kiến trúc miếu thờ nhà Nguyễn được thể hiện rõ qua những mái “trùng thiềm điệp ốc” và kỹ thuật kết nối khung nhà bằng các lỗ mộng.
Chính điện là nơi thờ tượng Tả Quân Lê Văn Duyệt, được làm từ đồng nguyên chất, cao 2,65m và nặng 3 tấn Tượng đã được trang trọng đặt tại điện thờ vào ngày 4 tháng 2 năm 2008.
Miếu thờ không chỉ thờ Đại học sĩ Phan Thanh Giản và Tổng Trấn Bắc Thành Lê Chất, mà còn tái hiện khung cảnh đời thường của Tả quân với chiếc võng đơn sơ Vào ngày giỗ của ông, khách thăm chỉ được phép vào các khu vực ngoài của chánh điện, trung điện và hạ điện, trong khi chỉ những người có phận sự mới được vào sâu bên trong để thực hiện nghi thức lễ.
Giá trị và ý nghĩa của Lăng Ông Bà Chiểu
Hình tượng Tả quân Lê Văn Duyệt đã trở thành biểu tượng trong tâm thức người dân Gia Định và miền Nam Việt Nam Ông được dân gian tôn sùng như một vị thần, dẫn đến việc tổ chức các nghi thức tưởng nhớ ông trở thành hoạt động tín ngưỡng phổ biến Hàng năm, người dân vẫn tổ chức lễ giỗ Đức Thượng Công và lễ khai ấn đầu năm để tri ân công lao của ông.
Lịch sử có nhiều góc nhìn khác nhau về cuộc đời Lê Văn Duyệt, nhưng công lao của ông trong việc xây dựng vùng thành Gia Định thịnh vượng là điều không thể phủ nhận Dù trải qua nhiều thăng trầm, "Thượng Công Miếu" vẫn đứng vững, là minh chứng cho một thời kỳ mở cõi hào hùng của dân tộc.
Công trình này gắn liền với cuộc đời của Tả quân Lê Văn Duyệt, một nhân vật quan trọng trong thời kỳ xây dựng đất nước dưới triều đại nhà Nguyễn Ông không chỉ nổi bật với tài quân sự mà còn là một nhà chính trị xuất sắc, từng giữ chức Tổng trấn Gia Định Thành hai lần (1812 – 1816 và 1820 – 1832) Dưới sự lãnh đạo của ông, chính sách trị an được thực hiện hiệu quả, góp phần giữ gìn an ninh cho vùng đất Ông đã cho xây dựng đường, đào kênh, củng cố thành lũy và thành lập hai cơ quan từ thiện là “Anh hài” và “Giáo dưỡng” Bên cạnh đó, ông cũng thể hiện sự khéo léo trong quan hệ với thương nhân phương Tây tại Sài Gòn, được nhiều người kính trọng và gọi là “Ông Lớn Thượng” hay “Đức Thượng Công” Khu di tích lịch sử văn hóa này được xây dựng và tôn tạo để tưởng nhớ công lao của các thế hệ tổ tiên, đặc biệt là Tả quân Lê Văn Duyệt trong công cuộc xây dựng và bảo vệ tổ quốc.
2.2.2 Ý nghĩa văn hóa Đối với Việt Nam ngày nay, Lăng Ông Bà Chiểu là một địa điểm thiêng liêng, gắn liền với đời sống tâm linh của người Sài Gòn Tết Âm Lịch hằng năm, người dân Sài Gòn lại tới đây thăm viếng, đốt nén nhang tỏ lòng thành cầu mong gia đình yên ổn, hạnh phúc, và xin lá xăm vận mệnh trong năm Đây là một nét văn hóa đẹp của người dân Sài Gòn.Lăng Lê Văn Duyệt là một trong những tài sản truyền thống của dân tộc ta mang nhiều giá trị tinh thần đời sống Với những vẻ đẹp vốn có của nơi đây càng tô đậm thêm bản sắc dân tộc Việt Nam, đã đóng góp vào kho tàng di sản văn hóa thế giới một kiến trúc nghệ thuật cổ điển cần được giữ gìn và lưu truyền đến các thế hệ con cháu mai sau Đối với thế giới, khu di tích lịch sử văn hóa Lăng Ông Bà Chiểu đã làm đậm đà thêm bản sắc riêng của dân tộc nước nhà, làm phong phú thêm kho tàng di sản văn hóa thế giới Thế giới sẽ có cái nhìn thiết thực, mới mẻ đối với các di tích văn hóa vật thể của Việt Nam ta
2.2.3 Lăng Ông mang nhiều giá trị đời sống Đây không chỉ là khu di tích kiến trúc có giá trị nghệ thuật mang đậm nét văn hóa truyền thống Việt Nam mà còn là niềm tự hào của người dân Nam bộ Nhờ vào tài năng điêu luyện của các nghệ nhân Việt Nam mà đồ án trang trí tại đây trở nên rất sinh động, gần gũi với cuộc sống dân gian Những hoa văn trang trí khu lăng mộ vừa mang ý nghĩa phản ánh hiện thực vừa biểu lộ niềm tin và ngụ ý chúc phúc
“Thượng Công Miếu” không chỉ là một biểu tượng của nghệ thuật kiến trúc, lịch sử và văn hóa, mà còn mang giá trị tâm linh sâu sắc đối với người dân Sài Gòn Những câu chuyện về ông Lê Văn Duyệt đã trở thành một phần không thể thiếu trong tín ngưỡng địa phương, với nhiều yếu tố huyền bí như khu mả hoang vắng và những âm thanh lạ vào ban đêm Sự tôn kính dành cho ông càng gia tăng khi ông bị hạ nhục sau khi qua đời, khiến linh hồn ông trở thành một biểu tượng trong dân gian Vào các dịp lễ, Tết, Lăng Ông thu hút đông đảo người dân hơn cả các ngôi chùa khác, cho thấy vị trí đặc biệt của ông trong lòng người Việt, đặc biệt là cộng đồng người Hoa tại Sài Gòn Dù có nhiều đền thờ khác, nhưng Lăng Ông Bà Chiểu vẫn là nơi được viếng thăm nhiều nhất, chứng tỏ tình cảm và lòng tin của người dân dành cho ông, người đã không còn hiện diện nhưng vẫn sống mãi trong tâm trí họ.
Lăng Ông Bà Chiểu không chỉ là một di tích lịch sử quan trọng mà còn là điểm đến du lịch hấp dẫn cho cả du khách trong nước và quốc tế Ngày nay, không chỉ người lớn tuổi mà cả giới trẻ cũng đến tham quan để tìm hiểu về lịch sử và chiêm ngưỡng vẻ đẹp kiến trúc cổ kính Họ thường chụp ảnh lưu niệm và chia sẻ với nhiều người khác Du khách nước ngoài cũng không khỏi trầm trồ trước không gian linh thiêng, gợi nhớ về một thời kỳ lịch sử hào hùng của Việt Nam Với gần 200 năm lịch sử, Lăng Ông Bà Chiểu đã trải qua nhiều thăng trầm, trở thành biểu tượng văn hóa đáng trân trọng.
Miếu vẫn là một công trình kiến trúc mang đậm nét Sài Gòn xưa, là một nét đặc sắc chấm phá của Thành phố mang tên Bác.
THỰ C TR Ạ NG VÀ Ý KI Ế N GI Ả I PHÁP
Thực trạng hiện nay
3.1.1 Việc ăn mặc, tạo dáng phản cảm tại nơi tôn nghiêm
Lăng Ông Bà Chiểu là một trong những cơ sở thờ tự nổi tiếng tại Thành phố
Lăng Ông Bà Chiểu ở Hồ Chí Minh thu hút hàng nghìn du khách mỗi năm, nhưng cũng chứng kiến nhiều hình ảnh không đẹp, làm giảm giá trị thẩm mỹ của nơi linh thiêng Mặc dù có biển báo rõ ràng tại cổng các đền, chùa và di tích yêu cầu không mặc trang phục ngắn, nhiều người vẫn vi phạm quy định, dẫn đến tình trạng ăn mặc phản cảm ngày càng gia tăng.
Trong thời đại công nghệ truyền thông và mạng xã hội phát triển, nhiều bạn trẻ khao khát sự nổi tiếng và thường khoe ảnh tại các địa điểm tôn nghiêm với phong cách ăn mặc và tạo dáng không phù hợp PGS.TS Trịnh Hòa Bình chỉ ra rằng một bộ phận giới trẻ hiện nay thiếu giáo dục và kỹ năng sống, không có sự học hỏi trong cách ứng xử xã hội Họ có kiến thức hạn chế và thiếu thái độ tích cực, không tôn trọng các giá trị truyền thống.
3.1.2 Vấn đề chắp vá, lộn xộn tại khu di tích quốc gia
Vào năm 2015, báo Thanh niên đã chỉ ra những vấn đề nghiêm trọng tại Lăng Ông Bà Chiểu, nơi mà tình trạng hàng rong lấn chiếm đã làm mất mỹ quan và sự tôn nghiêm của khu vực thờ tự Các sạp hàng đã lấn sát đến các pho tượng, gây cản trở lối đi và làm phiền du khách với những lời mời chào mua sắm Hơn 20 hộ buôn bán không cố định đã tràn vào khu vực thờ tự, khiến tình hình trở nên căng thẳng khi lực lượng chức năng cố gắng di dời họ nhưng bị phản ứng dữ dội.
Năm 2015, di tích gặp phải tình trạng chắp vá giữa kiến trúc cổ và hiện đại, với hàng rào được làm từ sắt và lưới B40 một cách lộn xộn Những đoạn tường cổ có hoa văn đẹp bị xen lẫn với các phần xây mới bằng sắt và lưới, làm giảm giá trị của công trình.
3.1.3 Việc mất cắp tài sản trong lăng
Vào sáng 03/09/2020, một vụ trộm cắp đã xảy ra tại Lăng Ông Bà Chiểu khi một người đàn ông đã lấy cắp trái châu quý hiếm từ bộ "Lưỡng long tranh châu" trên nóc bia Đình trước phần mộ lăng Tả quân Lê Văn Duyệt Ban quản lý lăng đã thông báo cho Công an phường 1 (quận Bình Thạnh) về sự việc này, cho biết trái châu có niên đại từ năm 1922 đã bị mất.
Công an quận Bình Thạnh đã chỉ đạo các đơn vị liên quan tiến hành điều tra vụ trộm cắp cổ vật Qua các biện pháp nghiệp vụ, lực lượng chức năng xác định nghi phạm là Trần Văn Thọ, 29 tuổi, đến từ tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu, đã thực hiện hành vi trộm cắp trái châu trên nóc bia Đình vào lúc 0h10 sáng ngày 29/08.
Sau khi trộm cổ vật, Thọ đã bán trái châu gần 100 tuổi cho Trần Hiền Sĩ với giá 13 triệu đồng Sau khi thu hồi, Ban quản lý lăng Ông Bà Chiểu đã báo cáo và nhờ chuyên gia Trung tâm Bảo tồn di tích TP.HCM hỗ trợ gắn lại vị trí cũ vào ngày 12/09/2020.
3.2 Ý ki ế n gi ả i pháp kh ắ c ph ụ c
Nếp sống tùy tiện và thiếu ý thức của một bộ phận du khách và người dân, cùng với sự buông lỏng quản lý từ các cơ quan văn hóa và chính quyền, đã dẫn đến tình trạng xô bồ và mất trật tự Điều này gây ra những vấn đề như an toàn chưa được đảm bảo, nạn trộm cắp, lừa đảo, ăn xin, và ùn tắc giao thông tại các đền thờ và chùa.
Nguyên nhân mất cắp tài sản tại nơi thờ tự chủ yếu do thiếu hiểu biết về giá trị của hiện vật, dẫn đến việc không coi trọng và không có ý thức bảo vệ Nhiều người bị lừa gạt, đổi những thứ không có giá trị hoặc thực hiện sửa chữa, sơn phết không có căn cứ khoa học, làm biến dạng hiện vật Tâm lý chủ quan của chính quyền địa phương và người dân trong việc bảo vệ di tích cũng góp phần vào tình trạng trộm cắp này.
Sự thất thoát và hư hại di vật, cổ vật đang ở mức báo động, với tình trạng gia tăng đáng lo ngại Nếu không có biện pháp quản lý chặt chẽ và kiểm soát hiệu quả, một khối lượng lớn di sản cổ vật và hiện vật quý giá sẽ bị mất mát, ảnh hưởng đến tài sản văn hóa đặc biệt đang hiện diện trong các di tích và đời sống cộng đồng.
Việc hạn chế triệt để các trường hợp vi phạm văn hóa và tín ngưỡng là rất cần thiết Các chính quyền địa phương cần đổi mới quản lý khu vực, thay thế hàng rong kiểu cũ bằng quầy hàng nhỏ để không chiếm lề đường Cần quy hoạch các tuyến đường và canh giữ nghiêm ngặt trong các ngày lễ lớn để đảm bảo lưu thông Các cấp, bộ cần thực thi chính sách mạnh tay để xóa bỏ hình ảnh phản cảm tại các địa điểm linh thiêng Từ ngày 1/6/2021, Nghị định 38/2021/NĐ-CP sẽ thay thế Nghị định 73/2010/NĐ-CP, với mức phạt tăng từ 200 - 500 nghìn đồng cho hành vi không mặc quần áo phù hợp tại các địa điểm công cộng.
Theo TS Nguyễn Lân Cường từ PSG, nếu tình trạng "chảy máu" cổ vật không được ngăn chặn kịp thời, Việt Nam sẽ mất đi những di sản văn hóa quý giá, dù chúng có phong phú và đa dạng đến đâu Điều này sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến nghiên cứu khoa học cũng như văn hóa và lịch sử của đất nước.
Mặc dù các chính sách và biện pháp đã được triển khai cụ thể, nhưng vẫn thiếu kế hoạch truyền thông hiệu quả đến công chúng, dẫn đến việc nhiều người chưa nắm rõ các quy định pháp luật và vẫn tiếp tục vi phạm.
Các cơ quan chức năng của Bộ Văn hóa cần hợp tác chặt chẽ với Bộ Thông tin và Truyền thông để truyền thông về cơ chế và chính sách xử phạt liên quan đến việc phá hoại tài sản văn hóa Việc tuyên truyền này nhằm nâng cao nhận thức của người dân về các quy định pháp luật và khuyến khích họ tuân thủ đúng luật trong các hoạt động tín ngưỡng.
Để bảo tồn các di tích văn hóa, không chỉ cần sự thay đổi từ ban quản lý và chính quyền địa phương, mà còn cần ý thức cộng đồng cao từ người dân Việc giáo dục trẻ em tôn trọng các di tích vật thể và phi vật thể là rất quan trọng Nhà trường và phụ huynh cần phối hợp để nâng cao giảng dạy về văn hóa và xã hội, tổ chức các chuyến ngoại khóa đến di tích lịch sử để rèn luyện đạo đức cho trẻ Tuyên truyền về việc giữ gìn và bảo tồn giá trị văn hóa cũng cần được thực hiện một cách sát sao và mang tính cộng đồng Hơn nữa, người dân cần đồng hành cùng chính quyền để báo cáo các hành vi vi phạm pháp luật và đảm bảo an ninh, an toàn cho các di tích.