Văn hoá lãnh đạo, quản lý vấn đề và giải pháp các chuyên đề nghiên cứu

[…] Đảng lãnh đạo hệ thống chuyên chính vô sản bằng đường lối đúng đắn của mình về mọi mặt, bằng việc phát huy tác dụng của các cơ quan chính quyền và các tổ chức quần chúng, bằng công t

Học viện chính trị- hành chính quốc gia hồ chí minh

Các chuyên đề nghiên cứu

đề tài cấp bộ năm 2006 - 2008 Văn hóa lãnh đạo, quản lý vấn đề và giải pháp

Th− ký đề tài: T hS Bùi Thị Kim Chi

6972-1

28/8/2008

Hà Nội, 2008

Danh sách cộng tác viên tham gia nghiên cứu đề tài

1 ThS Đoàn Tuấn Anh – Học viện Chính trị – Hành chính Khu vực III

2 GS,TS Hoàng Chí Bảo – Học viện CT - HC quốc gia Hồ Chí Minh

3 PGS,TS Nguyễn Duy Bắc – Học viện CT - HC quốc gia Hồ Chí Minh

4 GS,TS Trần Văn Bính – Hà Nội

5 ThS Bùi Kim Chi – Học viện CT - HC quốc gia Hồ Chí Minh

6 ThS Trần Kim Cúc – Học viện CT - HC quốc gia Hồ Chí Minh

7 PGS,TS Phạm Duy Đức – Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

8 PGS, TS Lê Quý Đức – Học viện CT - HC quốc gia Hồ Chí Minh

9 ThS Vũ Phương Hậu – Học viện CT - HC quốc gia Hồ Chí Minh

10 GS,TS Trần Ngọc Hiên – Hội Liên hiệp Khoa học kỹ thuật Việt Nam

11 TS Nguyễn Ngọc Hoà – Học viện Chính trị – Hành chính Khu vực III

12 CN Tô Thị Hoà – Học viện CT - HC quốc gia Hồ Chí Minh

13 ThS Nguyễn Dương Hùng - Học viện CT - HC quốc gia Hồ Chí Minh

14 PGS,TS Lê Ngọc Hùng – Học viện CT - HC quốc gia Hồ Chí Minh

15 GS,TS Nguyễn Văn Huyên – Học viện CT - HC quốc gia Hồ Chí Minh

16 TS Phan Công Khanh – Học viện Chính trị - Hành chính Khu vực II

17 GS Vũ Khiêu – Hà Nội

18 PGS,TS Trần Ngọc Khuê – Học viện CT - HC quốc gia Hồ Chí Minh

19 ThS Lê Trung Kiên –Học viện CT - HC quốc gia Hồ Chí Minh

20 ThS Lê Xuân Kiêu – Học viện CT - HC quốc gia Hồ Chí Minh

21 ThS Lê Văn Liêm – Học viện Chính trị – Hành chính Khu vực III

22 TS Nguyễn Thị Tuyết Mai – Học viện CT - HC quốc gia Hồ Chí Minh

23 PGS,TS Bùi Đình Phong – Học viện CT - HC quốc gia Hồ Chí Minh

24 PGS, TS Vũ Văn Phúc – Học viện CT - HC quốc gia Hồ Chí Minh

25 Nhµ nghiªn cøu ViÖt Ph−¬ng – Hµ Néi

26 GS,TS Ph¹m Ngäc Quang – Häc viÖn CT - HC quèc gia Hå ChÝ Minh

27 TS NguyÔn Hång S¬n – Häc viÖn ChÝnh trÞ – Hµnh chÝnh Khu vùc III

28 GS,TS M¹ch Quang Th¾ng – Häc viÖn CT - HC quèc gia Hå ChÝ Minh

29 ThS NguyÔn V¨n Th¾ng – Häc viÖn CT - HC quèc gia Hå ChÝ Minh

30 TS §Æng Quang Thµnh - Häc viÖn ChÝnh trÞ – Hµnh chÝnh Khu vùc II

31 PGS,TS Lª Ngäc Tßng – Häc viÖn CT - HC quèc gia Hå ChÝ Minh

32 TS L©m Quèc TuÊn – Häc viÖn CT - HC quèc gia Hå ChÝ Minh

33 GS,TS Hoµng Vinh – Hµ Néi

34 PGS,TS NguyÔn V¨n VÜnh – Häc viÖn CT - HC quèc gia Hå ChÝ Minh

11 Tìm hiểu quan điểm của C.Mác và Ph.Ăngghen và V.I.Lênin về

văn hoá lãnh đạo và quản lý

15 Từ điểm quy chiếu văn hoá vì dân của Hồ Chí Minh nhìn nhận về

văn hoá lãnh đạo, quản lý hiện nay ở nước ta

17 Mối quan hệ giữa tâm lý lãnh đạo, quản lý và văn hoá lãnh đạo,

21 Dân chủ trong phương thức và phong cách lãnh đạo – nội hàm cơ

bản của văn hoá lãnh đạo

26 Phong cách làm việc của người lãnh đạo, một phương diện quan

trọng của văn hoá lãnh đạo, quản lý

TS Lâm Quốc Tuấn

311

27 Tác động của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đến

văn hoá lãnh đạo, quản lý

31 Quan hệ giữa văn hoá lãnh đạo, quản lý và năng lực tổ chức thực

tiễn của cán bộ chủ chốt cấp xã

TS.Nguyễn Thị Tuyết Mai - CN Tô Thị Hoà

385

ThS Bùi Thị Kim Chi

33 Một số giải pháp cơ bản nâng cao văn hóa lãnh đạo, quản lý ở

nông thôn hiện nay

ThS Nguyễn Dương Hùng

423

34 Văn hoá lãnh đạo - quản lý trên lĩnh vực truyền thông đại chúng

trong thời kỳ đổi mới

36 Nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động văn hoá trên địa bàn thành

phố Đà Nẵng trong bối cảnh hiện nay

ThS Lê Văn Liêm

455

37 Một số kinh nghiệm từ thực tiễn lãnh đạo, quản lý trong phong trào

xây dựng đời sống văn hoá ở tỉnh Quảng Nam

ThS Đoàn Tuấn Anh

469

38 Văn hoá lãnh đạo quản lý ở địa phương hiện nay

ThS Nguyễn Văn Thắng

486

39 Một số giải pháp nâng cao văn hoá lãnh đạo, quản lý ở các địa

phương trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

Quan điểm của một số nhà chính trị cấp cao Việt Nam

về l∙nh đạo, quản lý

* Tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh

1 “Đảng ta là một Đảng lãnh đạo Tất cả cán bộ và đảng viên dù ở

cương vị khác nhau, làm công tác khác nhau, cũng đều phải đoàn kết nhất trí

để làm tròn nhiệm vụ của Đảng giao cho”.1

2 “Lãnh đạo đúng nghĩa là:

1 Phải quyết định mọi vấn đề một cách cho đúng Mà muốn thế thì nhất định phải so sánh kinh nghiệm của dân chúng Vì dân chúng chính là những người chịu đựng cái kết quả của sự lãnh đạo của ta

2 Phải tổ chức sự thi hành cho đúng Mà muốn vậy, không có dân chúng góp sức thì không xong

3 Phải tổ chức sự kiểm soát, mà muốn kiểm soát đúng thì cũng phải có quần chúng giúp mới được.”2

3 “Sự lãnh đạo trong mọi công tác thiết thực của Đảng, ắt phải từ trong

quần chúng ra, trở lại nơi quần chúng

Nghĩa là gom góp mọi ý kiến rời rạc, lẻ tẻ của quần chúng, rồi phân tích nó, nghiên cứu nó, sắp đặt nó thành những ý kiến có hệ thống Rồi đem

nó tuyên truyền, giải thích cho quần chúng, và làm cho nó thành ý kiến của quần chúng, và làm cho quần chúng giữ vững và thực hành ý kiến đó…

Đó là lãnh đạo cực kỳ tốt”3

4 “Gom góp ý kiến và kinh nghiệm trong sự chỉ đạo từng bộ phận,

đem làm ý kiến chung Rồi đem ý kiến chung đó để thí nghiệm trong các bộ phận Rồi lại đem kinh nghiệm chung và mới, đúc thành chỉ thị mới Cứ như thế mãi

1 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, H.2002, Tập 11, tr.154

2

Hồ Chí Minh: Sđd, Tập 5, tr.285-286

Biết làm như vậy mới thật là biết lãnh đạo”.1

5 “Bất kỳ địa phương nào, cơ quan nào, thường trong một lúc có nhiều

công việc trọng yếu Trong một thời gian đó, lại có một việc trọng yếu nhất

và vài ba việc trọng yếu vừa Người lãnh đạo trong địa phương hoặc cơ quan

đó phải xét kỹ hoàn cảnh mà sắp đặt công việc cho đúng Việc chính, việc gấp thì làm trước Không nên luộm thuộm, không có kế hoạch, gặp việc nào, làm việc ấy, thành thử việc nào cũng là việc chính, lộn xộn, không có ngăn nắp… Khi đã quyết định, thì phải thực hành triệt để, cho đạt kết quả đã

định”2

6 “Học để tu dưỡng đạo đức cách mạng: Có đạo đức cách mạng thì

mới hy sinh tận tuỵ với cách mạng, mới lãnh đạo được quần chúng đưa cách mạng tới thắng lợi hoàn toàn”3

7 “… mỗi cán bộ chính quyền và đoàn thể cần phải: […] lãnh đạo

nhân dân bằng cách tuyên truyền, giải thích, cổ động, giáo dục, tổ chức nhân dân, dựa vào dân để thực hiện nguyện vọng chính đáng của nhân dân”4

8 “Hiện nay, cuộc vận động cải tiến quản lý xí nghiệp đang làm cho

quần chúng công nhân càng hiểu rõ họ có trách nhiệm làm chủ xí nghiệp, làm chủ nước nhà, do đó họ càng có nhiều sáng kiến mới”5

9 “Muốn quản lý tốt hợp tác xã, cán bộ quản trị phải dân chủ, tránh

quan liêu mệnh lệnh, làm việc gì cũng cần bàn bạc kỹ với xã viên Làm việc theo lối mệnh lệnh, quan liêu, không dân chủ thì chắc chắn thất bại”6

10 “Để củng cố và phát triển tốt hợp tác xã, điều rất quan trọng là:

- Phân phối phải công bằng”.1

* Tư tưởng của đồng chí Lê Duẩn

11 “Trong quá trình đấu tranh, Đảng ta biết làm giàu trí tuệ cách mạng

của mình, biết không ngừng phát triển bản lĩnh sáng tạo và nghệ thuật lãnh

đạo chính trị của mình, không chỉ bằng cách thường xuyên phân tích, đúc kết

và nâng cao những kinh nghiệm của bản thân cách mạng nước ta mà còn bằng cách học tập một cách chăm chú, cẩn thận, và có chọn lọc những kinh nghiệm cách mạng các nước trên cơ sở tính toán đầy đủ đến những điều kiện cụ thể của cách mạng Việt - nam”.2

12 “Thực tế khách quan đó đòi hỏi Đảng ta phải xây dựng những

phương thức lãnh đạo khác nhau thích hợp với từng đối tượng […] nhằm giữ vững vai trò lãnh đạo của Đảng, đề cao chức năng quản lý của chính quyền, đồng thời bảo đảm quyền làm chủ trực tiếp của quần chúng nhân dân.”3

13 “Mọi đường lối, chính sách kinh tế của Đảng muốn biến thành

hiện thực nhất thiết phải thông qua chức năng quản lý, tổ chức thực hiện của chính quyền Dựa vào pháp luật, thể chế, điều lệnh và thông qua bộ máy chuyên môn, kỹ thuật, nghiệp vụ của mình, chính quyền Nhà nước các cấp là người trực tiếp quản lý kinh tế, chỉ huy sản xuất, chỉ huy phân phối,

điều hoà quyền lợi vật chất của các tầng lớp trong xã hội theo đúng đường lối của Đảng.”4

14 “Sự lãnh đạo của Đảng cũng như vai trò quản lý của chính quyền,

suy đến cùng, đều nhằm bảo đảm quyền làm chủ tập thể của nhân dân trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội.”5

15 “Để tăng cường sự lãnh đạo của Đảng trong giai đoạn hiện nay,

Đảng phải tiếp tục đi sâu nghiên cứu để phát triển, hoàn chỉnh và cụ thể hoá hơn nữa đường lối chính trị của Đảng.”1

16 “Nâng cao năng lực tổ chức thực tiễn của Đảng và bộ máy Nhà nước là vấn đề cấp bách và mấu chốt hiện nay trong việc tăng cường sức chiến đấu của Đảng, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với xã hội.”2

17 “Sự lãnh đạo của Đảng đối với toàn bộ hệ thống chuyên chính vô

sản là vấn đề có tính nguyên tắc, là điều có ý nghĩa quyết định đối với chính ngay vận mệnh của chuyên chính vô sản […] Đảng lãnh đạo hệ thống chuyên chính vô sản bằng đường lối đúng đắn của mình về mọi mặt, bằng việc phát huy tác dụng của các cơ quan chính quyền và các tổ chức quần chúng, bằng công tác kiểm tra sự hoạt động của các tổ chức đó, bằng công tác chính trị, tư tưởng trong Đảng và trong nhân dân, bằng hành động tích cực, gương mẫu của các đảng viên trong việc thực hiện đường lối, chính sách của Đảng cũng như các chủ trương của chính quyền và của đoàn thể quần chúng

Việc tăng cường sự lãnh đạo của Đảng không thể tách rời việc tăng cường vai trò và hiệu lực của chính quyền trong việc quản lý kinh tế, quản lý Nhà nước, quản lý mọi mặt của đời sống xã hội.”3

18 “Bao biện, làm thay công việc của chính quyền là làm cho Đảng

bận rộn vào những công việc không thuộc chức năng của mình, kết quả chẳng những không tăng cường mà còn hạ thấp tác dụng lãnh đạo của Đảng Bao biện, làm thay công việc của chính quyền, làm cho các cơ quan chính quyền không phát huy được chức năng tổ chức và quản lý của nó cũng có nghĩa là trực tiếp làm suy yếu sự lãnh đạo của Đảng.”4

19 “Nâng cao vai trò của chính quyền có nghĩa là nâng cao vai trò của

quần chúng trong việc quản lý Nhà nước, quản lý xã hội, là đưa quần chúng vào sự nghiệp xây dựng xã hội mới một cách có tổ chức nhất, là gắn bó Đảng với quần chúng bằng một tổ chức rộng lớn nhất.”1

20 “… đối với một Đảng cầm quyền, phải đề phòng hai nguy cơ: Một

là phạm sai lầm về đường lối chủ trương Hai là cán bộ có quyền dễ sinh ra lạm quyền, hống hách với nhân dân.”2

21 “Cần phân biệt rõ, Đảng lãnh đạo xây dựng kinh tế chứ Đảng

không quản lý kinh tế.”3

22 “Việc xây dựng Đảng phải gắn liền với việc xây dựng chính quyền

Nhà nước; việc tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng phải gắn liền với việc

nâng cao năng lực quản lý của Nhà nước.”4

23 “Đảng chỉ đóng vai trò lãnh đạo, tức là xuất phát từ lợi ích cơ bản,

lâu dài của nhân dân lao động, mà đề ra đường lối, chủ trương, sau đó, thông qua Nhà nước, biến đường lối, chủ trương thành pháp luật, chính sách, và sử dụng bộ máy Nhà nước để điều hành việc quản lý đất nước, đồng thời, thông qua các đoàn thể, vận động quần chúng thực hiện đường lối, chủ trương của

Đảng.”5

24 “Người cán bộ lãnh đạo và quản lý không thể thiếu những hiểu biết

cần thiết về sản xuất, về khoa học và kỹ thuật, về tổ chức và quản lý, phải sát quần chúng, sát thực tiễn và nhạy bén với thực tiễn, với những vấn đề mới nảy sinh trong cuộc sống, có cách xem xét đúng và giải quyết đúng các vấn đề ấy.”6

25 “Nhà nước quản lý bằng pháp luật, tức là định ra các luật lệ, phổ

biến và giải thích pháp luật, kiểm tra nghiêm ngặt việc thi hành pháp luật,

cưỡng bức đối với những người không tự giác, và trừng trị đích đáng bất kỳ ai

vi phạm.”1

26 “Đi đôi với tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác kinh

tế, phải tăng cường công tác quản lý kinh tế của các cơ quan nhà nước.”2

27 “Cần cải tiến và làm tốt công tác kế hoạch, làm cho kế hoạch nhà

nước, công cụ chủ yếu của quản lý kinh tế, thể hiện đầy đủ và chính xác

đường lối, chủ trương kinh tế của Đảng.”3

28 “Nhân dân quản lý xã hội, quản lý kinh tế, quản lý đời sống của

mình bằng một tổ chức mạnh mẽ, sắc bén: tổ chức Nhà nước.”4

*Tư tưởng của đồng chí Trường Chinh

29 “Kinh tế phát triển và vai trò lãnh đạo của giai cấp công nhân và

của đảng công nhân là những điều kiện chính quyết định tốc độ phát triển tiến lên chủ nghĩa xã hội của mỗi nước đó.”5

30 “Phương châm của chính quyền dân chủ nhân dân là: phối hợp

phương pháp dùng quyền lực của Nhà nước với phương pháp thuyết phục giải

thích, làm cho nhân dân tự giác, tự nguyện tuân theo, nhưng cốt yếu là thuyết

phục, giải thích, phối hợp và thống nhất phương pháp hành chính ra lệnh, tức là

đấu tranh từ trên xuống, với phương pháp quần chúng đòi hỏi, đấu tranh từ dưới lên, chú trọng sáng kiến và hiểu nguyện vọng của quần chúng nhân dân.”6

31 “Sức mạnh của chính quyền ta ở đâu?

[…] ở chỗ chính quyền của ta do giai cấp công nhân và đảng của công nhân lãnh đạo, đảng có một đường lối chính sách đúng; một lý luận đúng.”7

32 “Muốn củng cố chính quyền nhân dân của ta, cốt yếu phải làm

những việc dưới đây:

c) Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng trong các cơ quan chính quyền:

kiện toàn Đảng đoàn các cấp, đặt những cán bộ trung thực và có năng lực vào những bộ phận chủ yếu của Nhà nước dân chủ nhân dân Đảng phải lãnh đạo chặt chẽ chính quyền, chính quyền phải thi hành đúng chính sách của Đảng Chủ trương của Đảng và chính sách của chính quyền phải ăn khớp với nhau.”1

33 “Quyết nghị của Đảng đưa ra, đảng viên trực tiếp lãnh đạo chính

quyền và quần chúng thi hành.”2

34 “Kiểm tra là một chức năng lãnh đạo chủ yếu của Đảng, là một

khâu quan trọng của tổ chức thực hiện.”3

35 “Cán bộ lãnh đạo phải gương mẫu trong lối sống Người có chức vụ

càng cao thì yêu cầu về sự gương mẫu càng lớn.”4

36 “ Đi đôi với việc xác định đúng chức năng, nhiệm vụ quản lý của

các cấp, các ngành, phải đổi mới cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý, đổi mới công tác cơ bản, xây dựng đội ngũ cơ bản quản lý có phẩm chất và năng lực

đáp ứng được yêu cầu đổi mới cơ chế quản lý kinh tế ở trung ương và các cơ

sở kinh tế lớn là vấn đề có ý nghĩa quyết định đối với việc xây dựng và vận hành cơ chế quản lý mới.”5

37 “Vai trò quản lý kinh tế của các cơ quan nhà nước ở Trung ương và

địa phương, nói cho cùng, là nhằm tạo điều kiện cho các cơ sở kinh tế hoạt

động có hiệu quả Nhà nước kiểm soát và điều khiển các xí nghiệp và đơn vị sản xuất, kinh doanh thuộc mọi thành phần kinh tế bằng pháp luật, chính sách

kinh tế, chính sách tiến bộ kỹ thuật, thay cho sự can thiệp sâu vào hoạt động sản xuất, kinh doanh của xí nghiệp.”1

38 “Nguyên tắc tập trung dân chủ trong quản lý kinh tế đòi hỏi phải đề

cao kỷ luật và pháp luật.”2

39 “Công tác quản lý không phải việc riêng của những người quản lý

chuyên nghiệp, mà là sự nghiệp của nhân dân Trong công tác quản lý của các cơ quan nhà nước, dù là quản lý hành chính hay quản lý sản xuất, kinh doanh, quản lý trật tự, trị an, đều cần có sự tham gia của quần chúng Việc phát huy vai trò của nhân dân lao động tham gia quản lý kinh tế, quản lý xã hội cần

được các cơ quan lãnh đạo và quản lý đặt ra và thực hiện đúng ngay từ khi chuẩn bị và quyết định chủ trương, chính sách Xoá bỏ nhận thức sai lầm coi công tác quần chúng chỉ là biện pháp để tổ chức, động viên nhân dân thực

hiện chủ trương, chính sách […] Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra,

đó là nền nếp hằng ngày của xã hội mới, thể hiện chế độ nhân dân lao động tự quản lý nhà nước của mình.”3

40 “Tăng cường hiệu lực quản lý của Nhà nước là công tác cấp bách,

là điều kiện tất yếu bảo đảm huy động lực lượng to lớn của quần chúng nhân dân để hoàn thành mọi nhiệm vụ chính trị do Đảng đề ra, đáp ứng được yêu cầu và nguyện vọng của nhân dân.”4

41 “Quản lý đất nước bằng pháp luật, chứ không chỉ bằng đạo lý Pháp

luật là thể hoá đường lối, chủ trương của Đảng, thể hiện ý chí của nhân dân, phải được thực hiện thống nhất trong cả nước Tuân theo pháp luật là chấp hành đường lối, chủ trương của Đảng.”5

42 “Để lãnh đạo và quản lý tốt phải ra quyết định đúng, kịp thời và tổ

chức thực hiện.”1

43 “Muốn nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, quản lý kinh tế, xã

hội, phải có một đội ngũ cán bộ giỏi, có năng lực, có kinh nghiệm, có phẩm chất chính trị và đạo đức cách mạng Cán bộ quản lý hành chính nhà nước (từ

bộ trưởng, thứ trưởng, chủ tịch các cấp, cục, vụ trưởng…) đều phải là những người hiểu biết nguyên tắc và chế độ quản lý hành chính, hiểu biết pháp luật, hiểu biết chuyên môn.”2

44 “Các cán bộ lãnh đạo và quản lý ở các cương vị chủ chốt từ trung

ương đến tỉnh, huyện, xã, từ tổng giám đốc đến cán bộ quản lý cơ sở, đều phải qua các lớp bồi dưỡng định kỳ có sát hạch, theo chương trình thiết thực

và có hệ thống về đường lối, chính sách, cơ chế quản lý và kiến thức quản lý mới, về chuyên môn, nghiệp vụ và về pháp luật.”3

45 “Xét về cơ chế quản lý, thể hiện trong hệ thống các chính sách, chế

độ, thể chế quản lý và hệ thống tổ chức bộ máy quản lý hiện hành.”4

* Tư tưởng của đồng chí Lê Khả Phiêu

46 “Điều chỉnh chức năng và cải tiến phương thức hoạt động của

Chính phủ theo hướng thống nhất quản lý vĩ mô việc thực hiện các nhiệm vụ chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội, quốc phòng, an ninh và đối ngoại trong cả nước bằng hệ thống pháp luật, chính sách hoàn chỉnh, đồng bộ”5

47 “Tăng cường chế độ lãnh đạo tập thể đi đôi với phát huy tinh thần

chủ động, sáng tạo và trách nhiệm cá nhân của từng thành viên”6

*Tư tưởng của đồng chí Nông Đức Mạnh

48 “Nhà nước là đại diện quyền làm chủ của nhân dân, đồng thời là

người tổ chức và thực hiện đường lối chính trị của Đảng Mọi đường lối, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước đều phải phản ánh lợi ích của

đại đa số nhân dân.”1

49 “Đảng lãnh đạo Nhà nước bằng đường lối, quan điểm, các nghị

quyết, lãnh đạo thể chế hoá, cụ thể hoá thành Hiến pháp, pháp luật, bố trí

đúng cán bộ và thường xuyên kiểm tra việc tổ chức thực hiện Đảng lãnh

đạo nhưng không bao biện, làm thay Nhà nước; trái lại, phát huy mạnh mẽ vai trò chủ động, sáng tạo của Nhà nước trong quản lý đất nước và xã hội”2

50 “Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng đã khẳng định

khâu mấu chốt của đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước là: Đảng lãnh đạo Nhà nước bằng Cương lĩnh, đường lối, quan điểm, chủ trương, các nghị quyết, nguyên tắc giải quyết các vấn đề lớn, có ý nghĩa chính trị quan trọng Phát huy mạnh mẽ vai trò chủ động, sáng tạo và tinh thần trách nhiệm của Nhà nước trong quản lý đất nước và xã hội theo pháp luật Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước trong việc thể chế hoá, cụ thể hoá đường lối, quan điểm, chủ trương, chính sách lớn của Đảng thành Hiến pháp, pháp luật, kế hoạch, các chương trình mục tiêu lớn của Nhà nước Đảng lãnh đạo nhưng không làm thay Nhà nước và các tổ chức trong hệ thống chính trị Đề phòng và khắc phục khuynh hướng tổ chức

đảng buông lỏng sự lãnh đạo hoặc bao biện làm thay cũng như khuynh hướng các cơ quan nhà nước thụ động, né tránh trách nhiệm, việc gì cũng xin ý kiến cấp uỷ đảng.”3

*Tư tưởng của đồng chí Nguyễn Tấn Dũng

51 “Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ phải luôn quán triệt và thực

hiện nghiêm túc, sáng tạo các chủ trương, đường lối của Đảng Phải kịp thời thể chế hoá, cụ thể hoá sát với tình hình thực tế các Nghị quyết của Đảng thành các văn bản pháp quy, các chương trình hành động và nhiệm vụ kế hoạch công tác hàng năm, hàng tháng của Chính phủ.”1

52 “Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ phải luôn tuân thủ các Nghị

quyết và sự giám sát của Quốc hội, nghiêm túc tiếp thu những ý kiến hợp

lý cả các cơ quan Quốc hội và của các vị đại biểu Quốc hội… Chính phủ

và Thủ tướng Chính phủ phải thường xuyên giữ mối quan hệ và phối hợp hành động có hiệu quả với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể nhân dân.”2

53 “Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ phải triển khai thực hiện đồng

bộ, toàn diện các nhiệm vụ trên tất cả các lĩnh vực mà pháp luật đã quy định;

đồng thời phải xác định rõ trọng tâm trọng điểm trong từng lĩnh vực, trong từng thời gian để tập trung sức chỉ đạo thực hiện, với các giải pháp và hành

động thiết thực.”3

Th.S Bùi Thị Kim Chi

(sưu tầm)

1 Nguyễn Tấn Dũng: Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ phải luôn quán triệt và thực hiện nghiêm

túc, sáng tạo các chủ trương, đường lối của Đảng; tuân thủ các Nghị quyết và sự giám sát của Quốc hội, Nhân dân Số 18846, thứ tư 21/3/2007, tr.4

2

Nguyễn Tấn Dũng: Bđd, Nhân dân Số 18846, thứ tư 21/3/2007, tr.4

Về khái niệm và vai trò của văn hoá l∙nh đạo, văn

hoá quản lý trong đời sống x∙ hội

• Khái niệm văn hoá l∙nh đạo

Yêu cầu đặt ra với việc xác định một khái niệm là chỉ ra những đặc trưng cần và đủ của đối tượng mà khái niệm đó bao quát Cũng như khái niệm văn hoá, khái niệm văn hoá lãnh đạo có rất nhiều quan niệm khác nhau Nhưng bất kỳ khái niệm nào cũng phải giải quyết được những vấn đề thực tiễn đặt ra thì mới có ý nghĩa khoa học

Khái niệm văn hoá lãnh đạo được tạo ra bởi sự kết hợp khái niệm “văn hoá” với khái niệm “lãnh đạo”, vấn đề đặt ra là phải trả lời câu hỏi: yếu tố nào của “lãnh đạo” thuộc về văn hoá? Để trả lời câu hỏi đó, tốt nhất là chúng ta dựa vào cách tiếp cận văn hoá từ các phương diện sau để xem xét:

- Tiếp cận văn hoá từ góc độ lịch sử: Văn hoá là trình độ phát triển

người, phát triển xã hội, do vậy văn hoá lãnh đạo chính là sự lãnh đạo (hoạt

động lãnh đạo, chủ thể lãnh đạo) đã đạt đến trình độ được thể chế hoá Tức là phải đạt đến trình độ tạo ra các quy định về vai trò, chức năng, trách nhiệm,

quyền hạn của chủ thể lãnh đạo trong quan hệ với khách thể được (bị) lãnh

đạo Trong xã hội nô lệ, người ta đưa ra các thể chế về vai trò của quý tộc, chủ nô trong quan hệ với tầng lớp chiến binh và nô lệ Trong xã hội phong kiến phương Đông, các nhà tư tưởng Nho giáo xây dựng “chế độ, điển chương, lễ nhạc” gắn với vị thế của “thiên tử” và vai trò của quan liêu, quân

tử (người làm quan hay chữ) với “tiểu nhân” (người dân thường) Trong xã hội tư bản, các nhà tư tưởng tư sản đưa ra tư tưởng xây dựng thể chế nhà nước pháp quyền, xã hội công dân, thể chế chọn lựa người lãnh đạo, thể chế kiểm soát quyền lực… Đó là sự biểu hiện của văn hoá lãnh đạo gắn với trình độ tổ chức, điều hành xã hội bằng các thể chế khác nhau Nếu một xã hội, một nhóm, một cộng đồng (tổ chức) được điều hành, chỉ huy một cách tuỳ tiện, hay bằng “quyền uy” của kẻ cầm đầu thì không thể có văn hoá lãnh đạo, quản

lý

- Tiếp cận văn hoá từ phương diện giá trị: Văn hoá là những giá trị

mà con người, xã hội chọn lựa, lãnh đạo là phương thức tổ chức, điều hành xã hội có ý nghĩa tích cực đối với sự tồn tại và phát triển của xã hội Đồng thời các giá trị văn hoá đóng vai trò định hướng giá trị cho hoạt động lãnh đạo, chỉ huy của chủ thể lãnh đạo Có nghĩa là sự lãnh đạo phải hướng tới giá trị xã hội tốt đẹp như: tự do, dân chủ, ổn định, phát triển, hạnh phúc, an sinh cho các cá nhân và xã hội Khi đó lãnh đạo mới mang ý nghĩa văn hoá và văn hoá lãnh đạo mới có một nội hàm đúng nghĩa của nó Tất nhiên, qua từng giai

đoạn phát triển của lịch sử nhân loại, trong thời đại văn minh (theo cách phân chia lịch sử của Ph.Ăngghen), văn hoá lãnh đạo ngày càng phát triển phong phú và hoàn thiện hơn

- Tiếp cận văn hoá từ góc độ nhân cách: Văn hoá là sự biểu hiện

phẩm chất người của mỗi cá nhân, thì văn hoá lãnh đạo chính là trình độ, năng lực, kỹ năng, phẩm hạnh của chủ thể giữ vai trò lãnh đạo, dẫn dắt, chỉ huy xã hội Tiếp cận văn hoá lãnh đạo từ góc độ nhân cách, không đơn thuần

là văn hoá cộng lãnh đạo, không phải là văn hoá với lãnh đạo, hay sử dụng

văn hoá để lãnh đạo Văn hoá lãnh đạo là thuộc tính văn hoá, phẩm chất văn hoá thẩm thấu vào sự lãnh đạo, chi phối sự lãnh đạo tạo nên một loại hình văn hoá đặc thù

Văn hoá lãnh đạo hiểu như trên, đúng nghĩa của nó, khi mỗi con người với tư cách là chủ thể văn hoá, thực hiện hoạt động lãnh đạo, thực hiện quá trình lãnh đạo; từ mục tiêu cho đến nội dung, phương thức lãnh đạo đều thể hiện văn hoá; tức thể hiện trình độ, năng lực, tài năng của chủ thể văn hoá Trình độ, năng lực, phẩm chất, kỹ năng chính là năng lượng văn hoá của chủ thể văn hoá Năng lượng ấy cao đến mức nào thì kết quả lãnh đạo cao đến mức đó

Bằng cách tiếp cận này, chúng ta có thể thấy được biểu hiện của văn hoá lãnh đạo ở:

+ Trình độ, năng lực hoạch định mục tiêu, xây dựng chiến lược, sách lược phát triển nhóm, cộng đồng (tổ chức) xã hội, đất nước v.v ;

+ Phương thức, cách thức đưa ra quyết định, tổ chức thực hiện mục tiêu, đường lối, chủ trương… để đạt kết quả;

+ Thái độ, hành vi, tác phong, đạo đức, lối sống của chủ thể lãnh đạo,

uy tín của nó trong đời sống xã hội v.v

Cách tiếp cận văn hoá lãnh đạo từ góc độ nhân cách là cách tiếp cận chủ đạo vì nó bao hàm được cả hai cách tiếp cận trên (tiếp cận từ góc độ lịch

sử và giá trị) và cũng chỉ ra các đặc trưng cơ bản của đối tượng nghiên cứu

Từ đó, chúng tôi đưa ra một quan niệm về văn hoá lãnh đạo như sau:

Văn hoá l∙nh đạo là sự l∙nh đạo thể hiện trình độ, năng lực và phẩm chất văn hoá của chủ thể l∙nh đạo, có tác động tích cực đến đối tượng l∙nh đạo, nhằm đạt đến mục đích mà nhóm, cộng đồng (tổ chức) mong muốn

Để làm rõ hơn về văn hoá lãnh đạo cần làm rõ mối quan hệ giữa văn hoá lãnh đạo với khoa học lãnh đạo, nghệ thuật lãnh đạo và với văn hoá quản

lý

- Khoa học lãnh đạo: nếu coi “khoa học lãnh đạo là một ngành khoa

học nghiên cứu những vận động của mâu thuẫn nội tại trong hoạt động lãnh

đạo và quy luật của nó”1, và hoạt động lãnh đạo là “quá trình kết hợp và tác

động lẫn nhau giữa người lãnh đạo, người bị lãnh đạo và đối tượng khách quan” thì văn hoá lãnh đạo là một phần trong đối tượng của khoa học lãnh

đạo

Nếu quan niệm “khoa học lãnh đạo” là lãnh đạo một cách khoa học hay lãnh đạo một cách có khoa học thì đó là biểu hiện trình độ, năng lực của chủ thể lãnh đạo, một yếu tố của văn hoá lãnh đạo

- Nghệ thuật lãnh đạo: là “ kỹ năng của người lãnh đạo vận dụng tri

thức khoa học lãnh đạo và các phương pháp lãnh đạo để giải quyết các vấn đề khách quan”

Quan niệm đó đã chỉ ra rằng, nghệ thuật lãnh đạo là một bộ phận của văn hoá lãnh đạo, bởi nó là một phần năng lực, kỹ năng của chủ thể lãnh đạo

Văn hoá lãnh đạo bao gồm cả nghệ thuật lãnh đạo và khoa học lãnh

đạo (lãnh đạo một cách khoa học) Văn hoá lãnh đạo là sự kết hợp hài hoà và

ở trình độ cao giữa trình độ, năng lực (thuộc về phạm trù cái Chân) với nghệ thuật, kỹ năng (thuộc về phạm trù cái Mỹ) và phẩm chất đạo đức (thuộc về phạm trù cái Thiện) của chủ thể lãnh đạo

• Khái niệm văn hoá quản lý

Từ mối quan hệ giữa văn hoá với lãnh đạo, quản lý và từ quan hệ giữa lãnh đạo với quản lý, chúng ta có thể chỉ ra các đặc trưng thộc về nội hàm khái niệm văn hoá quản lý Giống với cách tiếp cận văn hoá lãnh đạo, chúng ta cũng tiếp cận văn hoá quản lý từ ba bình diện: lịch sử, giá trị và nhân cách trong khái niệm văn hoá Do vậy, khái niệm văn hoá quản lý

được quan niệm như sau:

1 TS Chu Văn Thành, TS Lê Thanh Bình: Bàn về khoa học và nghệ thuật lãnh đạo, Nxb Chính trị quốc gia,

Văn hoá quản lý là sự quản lý thể hiện trình độ, năng lực và phẩm chất văn hoá của chủ thể quản lý, có tác động tích cực đến đối tượng quản

lý, nhằm thực hiện được mục tiêu của nhóm, cộng đồng (tổ chức) đ∙ đề ra

Mối quan hệ giữa văn hoá quản lý với khoa học quản lý và nghệ thuật quản lý:

- Khoa học quản lý phản ánh năng lực nhận thức và tác động của chủ thể quản lý đối với đối tượng quản lý, tìm ra các nguyên lý, các quy tắc tác

động vào đối tượng quản lý để thực hiện được mục tiêu đã vạch ra

- Nghệ thuật quản lý là kỹ năng của chủ thể quản lý vận dụng tri thức khoa học quản lý và các phương pháp quản lý để giải quyết các vấn đề của thực tiễn quản lý

Như vậy, khoa học quản lý và nghệ thuật quản lý cũng chính là năng lực, trình độ, kỹ năng của chủ thể quản lý, chúng là một bộ phận của văn hoá quản lý

mà thôi

• Mối quan hệ giữa văn hoá l∙nh đạo và văn hoá quản lý

Hai kiểu loại văn hoá này có sự khác nhau, do sự khác nhau của sự lãnh

đạo và quản lý quy định (chủ yếu ở vai trò/chức năng, mục đích của chúng) Song, về cơ bản, văn hoá lãnh đạo và văn hoá quản lý có sự giống nhau cơ bản ở đối tượng tác động là con người và ở năng lực, phẩm chất văn hoá của chủ thể lãnh đạo và chủ thể quản lý

Văn hoá lãnh đạo, văn hoá quản lý chính là toàn bộ những giá trị kết tinh trong quá trình thực hiện các hoạt động lãnh đạo, quản lý và trong những kết quả do những hoạt động đó mang lại; trong hệ thống những quan điểm,

đường lối, chính sách, những quyết định lãnh đạo, quản lý đúng đắn và sáng tạo; trong những biểu tượng, những giá trị và khuôn mẫu hành vi đặc trưng… góp phần quan trọng vào việc thực hiện những mục tiêu cơ bản của con người

và xã hội trong hoạt động thực tiễn Văn hoá lãnh đạo, văn hoá quản lý thực

chất là hàm lượng văn hoá được thấm sâu vào nhận thức và hành động của các chủ thể, các quá trình lãnh đạo, quản lý

• Mối quan hệ giữa văn hoá l∙nh đạo, văn hoá quản lý với văn hoá

Theo quan niệm của Viện Chính trị học, “Văn hoá chính trị là một phương diện của văn hoá trong xã hội có giai cấp, nói lên tri thức, năng lực sáng tạo trong hoạt động chính trị dựa trên nhận thức sâu sắc các quan hệ chính trị hiện thực cùng những thể chế chính trị được lập ra để thực hiện lợi ích chính trị cơ bản của giai cấp hay của nhân dân phù hợp với sự phát triển lịch sử Văn hoá chính trị nói lên phẩm chất và hình thức hoạt động chính trị của con người cùng những thiết chế chính trị mà họ lập ra để thực hiện lợi ích giai cấp cơ bản của chủ thể tương xứng”1

Nếu quan niệm văn hoá chính trị như trên, thì văn hoá chính trị và văn hoá lãnh đạo, văn hoá quản lý vừa có sự giống nhau, vừa có sự khác nhau, nhưng gắn

bó với nhau

Sự giống nhau ở chỗ chúng đều biểu hiện trình độ phát triển của con người và xã hội, đều tác động đến các mối quan hệ của con người hướng đến lợi ích (mục tiêu) của nhóm, cộng đồng xã hội nhất định

Sự khác nhau ở phạm vi không gian, thời gian và đối tượng tác động Trong khi văn hoá lãnh đạo, văn hoá quản lý có mặt trong nhiều lĩnh vực

1 Viện Chính trị học -Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh: Tập bài giảng Chính trị học, Nxb Chính trị

(chính trị, kinh tế, xã hội, văn hoá) thì văn hoá chính trị chủ yếu có mặt trong lĩnh vực chính trị Trong khi văn hoá lãnh đạo, văn hoá quản lý bao trùm hoạt

động của tất cả các nhóm, cộng đồng xã hội (chính trị, kinh tế, xã hội, tôn giáo, phi chính trị…) thì văn hoá chính trị chỉ bao trùm hoạt động của các tổ chức chính trị, hệ thống chính trị Văn hoá lãnh đạo, văn hoá quản lý sẽ tồn tại mãi mãi trong đời sống nhân loại, còn văn hoá chính trị chỉ tồn tại trong những xã hội có giai cấp, còn giai cấp

Nhưng nếu xét trong đời sống chính trị của một xã hội cụ thể thì văn hoá chính trị rộng hơn văn hoá lãnh đạo, văn hoá quản lý Văn hoá chính trị biểu hiện ở các chủ thể chính trị: chủ thể lãnh đạo, chủ thể quản lý và chủ thể được (bị) lãnh đạo, quản lý; còn văn hoá lãnh đạo, văn hoá quản lý chủ yếu biểu hiện trong chủ thể lãnh đạo, quản lý và như là một bộ phận, một trình độ văn hoá chính trị của chủ thể giữ vai trò lãnh đạo, quản lý Do vậy, văn hoá lãnh đạo, văn hoá quản lý có mối liên hệ mật thiết với văn hoá chính trị Và trong đề tài này, chúng tôi chủ yếu nghiên cứu văn hoá lãnh đạo, văn hoá quản lý của chủ thể lãnh đạo, quản lý ở nước ta hiện nay là Đảng và Nhà nước

• Vai trò của văn hoá l∙nh đạo, văn hoá quản lý trong đời sống x∙ hội

Vai trò của văn hoá lãnh đạo, văn hoá quản lý trong đời sống xã hội không chỉ được xem xét từ vai trò của sự lãnh đạo, quản lý đối với đời sống xã hội Điều này đã được chỉ ra trong hầu hết các quan niệm về lãnh đạo, quản lý của các nhà nghiên cứu, các nhà hoạt động thực tiễn lãnh đạo, quản lý

mà chúng tôi đã trình bày ở phần trên Tất cả các ý kiến của họ về vai trò của lãnh đạo, quản lý có thể tóm lược trong một câu hỏi phản đề sau: Nếu xã hội không được lãnh đạo, quản lý thì liệu có tồn tại và phát triển bền vững hay không?

Vấn đề ở đây là xã hội được lãnh đạo, quản lý như thế nào? xã hội sẽ tồn tại và phát triển ra sao? Là tuỳ thuộc vào văn hoá lãnh đạo, văn hoá quản

lý của các chủ thể lãnh đạo, quản lý; vai trò của văn hoá lãnh đạo, văn hoá quản lý là ở chỗ đó Cần nói thêm rằng, văn hoá lãnh đạo, văn hoá quản lý

không chỉ tác động đến xã hội (đối tượng lãnh đạo, quản lý) mà còn tác động

Văn hoá lãnh đạo, văn hoá quản lý biểu hiện trước hết trong mục đích

mà nó đã lựa chọn và theo đuổi Văn hoá lãnh đạo, văn hoá quản lý chính là văn hoá của những quyết định đúng đắn, phù hợp với cuộc sống khách quan

và nguyện vọng chân chính của cộng đồng xã hội, là văn hoá cống hiến và nêu gương của những chủ thể lãnh đạo, quản lý…

Văn hoá lãnh đạo, văn hoá quản lý đảm bảo cho mục đích của hoạt

động lãnh đạo, quản lý hướng mạnh đến xã hội, đến con người, đến sự phát triển bền vững, đạt được hiệu quả thiết thực và hài hoà về các mặt của đời sống Nó đảm bảo được sự thống nhất giữa tính khách quan khoa học và khía cạnh đạo đức học của quá trình lãnh đạo và quản lý xã hội

Lãnh đạo, quản lý thúc đẩy xã hội, cộng đồng (tổ chức) phát triển, luôn luôn đổi mới hay lãnh đạo, quản lý làm kìm hãm sự phát triển, ngăn cản sự đổi mới của xã hội, cộng đồng (tổ chức)? Lãnh đạo, quản lý khuyến khích, cổ vũ sự sáng tạo, tự do, dân chủ của con người (các thành viên xã hội, cộng đồng) phát huy sức mạnh tập thể hay độc đoán, chuyên quyền, áp đặt ý chí chủ quan của

phát huy, làm phong phú và nâng cao năng lực nhân tính của con người hay đè nén con người, tiêu diệt năng lực nhân tính của con người, biến con người thành công cụ, vật hy sinh cho những tín điều, cho tham vọng, ý muốn của cá nhân người lãnh đạo, quản lý? Tất cả điều đó được quy định bởi văn hoá lãnh đạo, văn hoá quản lý của các chủ thể lãnh đạo, quản lý, trên một nền cảnh văn hoá nhất

định

Văn hoá lãnh đạo, văn hoá quản lý giữ vai trò chế định các mối quan

hệ giữa chủ thể lãnh đạo với đối tượng được (bị) lãnh đạo, giữa chủ thể quản

lý với đối tượng được (bị) quản lý; giữa chủ thể lãnh đạo với chủ thể quản lý

Đây chính là sự thể chế hoá các vai trò, các vị thế và các quyền lực xã hội, cộng đồng (tổ chức) để cho bộ máy xã hội, cộng đồng (tổ chức) vận hành thống nhất, tồn tại bền vững Chúng ta thử tưởng tượng trong một xã hội mà vai trò của người lãnh đạo (cầm quyền) không được quy định rõ ràng, quyền lực của người lãnh đạo không được kiểm soát thì sẽ ra sao? Các hôn quân, bạo chúa trong xã hội nô lệ, phong kiến cổ trung đại, các “thống soái vĩ đại” trong xã hội đương đại đã hoành hành, đã chà đạp lên đời sống xã hội và con người hết sức bạo ngược như lịch sử đã từng chứng kiến

Trong xã hội đương đại có những khu vực, những cộng đồng (tổ chức) khi người nào đó giành được quyền lãnh đạo xã hội thì sẽ nghiễm nhiên thống trị xã hội vĩnh viễn không ai có thể thay đổi được Có những tổ chức, người lãnh đạo của nó áp đặt ý chí chủ quan, trái với giá trị định hướng của tổ chức, với nguyện vọng của nhân dân nhưng cũng không ai dám lật đổ, dẫn tới tình trạng xã hội khủng hoảng, trì trệ Điều đó chỉ có thể cắt nghĩa rằng, các xã hội đó chưa vươn tới trình độ văn minh, chưa có văn hoá lãnh đạo, văn hoá quản lý

Văn hoá lãnh đạo, văn hoá quản lý góp phần đảm bảo cho các quá trình lãnh đạo, quản lý thấm nhuần tinh thần dân chủ Dân chủ trong việc tôn trọng quyền lực cộng đồng, trong việc ra các quyết định chung ảnh hưởng đến lợi ích của nhiều người Dân chủ trong việc phát huy các nguồn

lực lãnh đạo, quản lý, trong việc hình thành đội ngũ chuyên gia và bộ máy chuyên môn của hoạt động lãnh đạo, quản lý; trong việc thu hút rộng rãi quá trình tham gia tích cực của quần chúng và đội ngũ trí thức - vì tri thức

và kinh nghiệm của họ là nhân tố đem lại hiệu quả cho việc xây dựng các mục tiêu lãnh đạo, và điều chủ yếu là cho việc hiện thực hoá các mục tiêu

Trong đời sống chính trị - xã hội hiện nay, việc được trang bị các tri thức về văn hoá lãnh đạo, văn hoá quản lý sẽ góp phần giúp các chủ thể lãnh

đạo có thể kịp thời phát hiện và giải quyết những mâu thuẫn, những tình huống lãnh đạo phức tạp, làm dịu bớt xung đột xã hội Ngược lại, thiếu một trình độ văn hoá lãnh đạo, văn hoá quản lý căn bản, người ta có thể làm cho những quan hệ chính trị - xã hội biến đổi theo chiều hướng căng thẳng, bất lợi gây nên những ảnh hưởng tiêu cực tới sự ổn định của một tổ chức hay toàn xã hội Trên nền tảng của văn hoá lãnh đạo, văn hoá quản lý, các chủ thể lãnh

đạo, quản lý có khả năng phát huy những mặt tích cực, hạn chế những mặt tiêu cực của nhân tố khách quan, nhân tố chủ quan, nhân tố cá nhân, nhân tố cộng đồng, hướng sự hoạt động của xã hội theo những mục tiêu đã xác định,

đồng thời có những điều chỉnh mục tiêu, phương hướng thực hiện phù hợp với

xu thế và những hoàn cảnh mới

Đặc biệt, văn hoá lãnh đạo, văn hoá quản lý của một cộng đồng (tổ chức) có truyền thống (hay trở thành truyền thống), chúng như những quy phạm, bắt buộc những người lãnh đạo, quản lý phải tuân theo Chẳng hạn truyền thống thân dân, nhân nghĩa, dựa vào sức mạnh của nhân dân trong văn hoá lãnh đạo, văn hoá quản lý của dân tộc ta Văn hoá lãnh đạo, văn hoá quản

lý không chỉ có vai trò quy định nhân cách các chủ thể lãnh đạo, quản lý mà còn là sức mạnh tinh thần giúp cho họ vượt qua những khó khăn, những thách

đố của hoàn cảnh để hoàn thành vai trò và nhiệm vụ của mình Bài học lịch sử

mà nhà văn hoá lớn, người anh hùng giải phóng dân tộc Nguyễn Trãi đã tổng kết “có nhân, có nghĩa, có anh hùng” Trong thời hiện đại, lãnh tụ Hồ Chí Minh cũng khẳng định điều đó khi Người nhấn mạnh “Trung với nước, hiếu với dân” thì “nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng”1

Văn hoá lãnh đạo, văn hoá quản lý góp phần xác định, tôn vinh giá trị của lãnh đạo, quản lý, vị thế của người lãnh đạo, quản lý Văn hoá lãnh đạo, quản lý đặt chủ thể lãnh đạo, quản lý vào vị thế người được xã hội, cộng đồng (tổ chức) nguyện theo, tự giác phục tùng, vì tài năng, đức độ và sự hấp dẫn, như một giá trị văn hoá thiêng liêng và cao đẹp, “lãnh đạo phải là những người cao quý, sáng suốt và hiểu biết” (C.Mác) Như vậy, quyền uy của người lãnh đạo, quản lý không chỉ là một quyền lực chính trị hay một quyền lực kinh tế, cũng không phải là quyền lực siêu nhiên mà là một sức mạnh văn hoá Chỉ có văn hoá lãnh đạo, văn hoá quản lý (hay chỉ trong văn hoá lãnh

đạo, văn hoá quản lý) mới đặt địa vị lãnh đạo, quản lý ngang hàng với các giá trị văn hoá khác: giá trị khoa học, giá trị thẩm mỹ, giá trị đạo đức cao cả mà thôi

1 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Tập 11, tr.350

Tóm lại, văn hoá lãnh đạo, văn hoá quản lý có vai trò to lớn đối với đời sống xã hội và con người Chúng có tác dụng trực tiếp làm cho sự lãnh đạo, quản lý đạt được hiệu quả xã hội cao, tức là thực hiện được mục đích, mục tiêu mà xã hội, cộng đồng (tổ chức) mong muốn Hay nói cách khác là chúng góp phần xây dựng, phát triển xã hội, cộng đồng (tổ chức) hướng đến những giá trị cao đẹp: tồn tại bền vững, an ninh, hạnh phúc… thông qua mối quan hệ tương tác giữa chủ thể lãnh đạo, quản lý với khách thể lãnh đạo, quản lý nhóm, cộng đồng (tổ chức) xã hội Đối với cá nhân người lãnh đạo, quản lý (và cả người được lãnh đạo, quản lý) góp phần nâng cao và hoàn thiện nhân cách, hướng họ vươn tới các giá trị văn hoá cao đẹp Tất cả điều đó nhằm phục vụ cho mục đích của cuộc sống con người và xã hội là được sống một cách an sinh và hạnh phúc, hài hoà giữa cá nhân và cộng đồng

Văn hoá l∙nh đạo và quản lý một số vấn đề đặt ra ở nước ta hiện nay

PGS,TS Lê Quý Đức

Viện Văn hoá và phát triển

* Đặt vấn đề:

Trong văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, Đảng Cộng sản

Việt Nam đã nhấn mạnh vai trò to lớn của văn hoá đối với sự phát triển kinh

tế - xã hội của đất nước: “Bảo đảm sự gắn kết giữa nhiệm vụ phát triển kinh tế

là trung tâm, xây dựng Đảng là then chốt với phát triển văn hoá - nền tảng

tinh thần của xã hội Đặc biệt coi trọng nâng cao văn hoá lãnh đạo và quản

lý ”1 Gắn văn hoá với hoạt động lãnh đạo và quản lý của Đảng, Nhà nước là

một nhận thức mới mẻ của Đảng Để tìm hiểu quan điểm trên, chúng tôi thấy

cần phải làm rõ một số vấn đề, thế nào là văn hoá lãnh đạo, quản lý; vai trò

của văn hoá lãnh đạo, quản lý và những vấn đề đang đặt ra ở nước ta hiện

nay? Tuy nhiên, những vấn đề nêu ra sau đây chỉ là những suy nghĩ bước đầu

để cùng mọi người tham gia vào sinh hoạt lý luận làm sáng tỏ quan điểm của

Đảng

1 Quan điểm về lãnh đạo, quản lý và văn hoá lãnh đạo - quản lý và vai

trò của nó

1.1.Hoạt động lãnh đạo, quản lý là một dạng hoạt động tự giác của con

người theo đuổi những mục đích của mình, nó gắn liền với việc vạch ra các

quyết định, tổ chức thực hiện các quyết định, điều khiển một hệ thống theo

mục đích đã định Hoạt động đó mang tính chất là một dạng hoạt động đặc

thù vì nó không tồn tại một cách biệt lập mà gắn chặt với tất cả các dạng hoạt

1 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, Nxb CTQG, H,

2006, tr.213

động khác và mọi dạng hoạt động đều cần có lãnh đạo, quản lý Đó là hoạt

động mang tính chất chỉ huy, là hệ thần kinh trung ương trong hệ thống các hoạt động sống của con người

Lãnh đạo và quản lý là hai phương diện hoạt động gắn kết và thống nhất chặt chẽ với nhau, nhưng không đồng nhất với nhau Việc vạch ra ranh giới rạch ròi giữa hai phương diện này là không hề đơn giản Nhưng

về tổng thể có thể coi lãnh đạo là lĩnh vực liên quan đến vĩ mô, đến bức tranh lớn, bức tranh toàn cảnh, đến tầm nhìn và những câu hỏi chiến lược, liên quan đến những vấn đề chủ chốt, những giá trị lâu bền và nhất quán Lãnh đạo thiên về tầm nhìn chiến lược, còn quản lý thiên về tác nghiệp Lãnh đạo là xác định vấn đề đâu là mục tiêu và sứ mệnh của nhóm, cộng

đồng (tổ chức), còn quản lý có trách nhiệm vận hành các bước theo những chu trình nhất định để đạt được các mục tiêu đó Khi nói lãnh đạo chủ yếu nhấn mạnh quá trình định hướng cho khách thể, còn khi nói quản lý là nhấn mạnh đến việc điều hành hoạt động, là quá trình tổ chức, sắp xếp bố trí để thực hiện định hướng của lãnh đạo Quá trình lãnh đạo là quá trình làm thức tỉnh nhận thức, hành vi của con người, định hướng hoạt động cho con người và xã hội thông qua hệ thống cơ chế, đường lối, chủ trương, chính sách Trong lãnh đạo, con người vừa là khách thể, vừa là chủ thể của mọi tác động Nhưng đối tượng tác động của quản lý vừa có thể là con người, vừa có thể là công cụ Trong quản lý, người quản lý tác động mang tính điều khiển, vận hành thông qua những thiết chế mang tính pháp quy đã

được định sẵn Với ý nghĩa đó, vai trò/chức năng quản lý là sự tiếp tục của vai trò/chức năng lãnh đạo, là bước đi kế tiếp của lãnh đạo, là yếu tố, là khâu tất yếu để mục tiêu do sự lãnh đạo đề ra được hiện thực hoá Tất nhiên sự phân biệt giữa chủ thể lãnh đạo và chủ thể quản lý chỉ là mang tính tương đối Trong thực tế, lãnh đạo không tách rời quản lý Người lãnh

đạo nào cũng vậy khi thực hiện vai trò/chức năng của mình đồng thời cũng phải thực hiện các thao tác quản lý như khi bố trí công việc, giao nhiệm vụ

cho người dưới quyền và thường xuyên đôn đốc kiểm tra việc thực hiện Và ngược lại, người có năng lực quản lý giỏi phải là người có tầm lãnh đạo, chỉ đạo, chứ không phải chỉ thuần tuý tác nghiệp, sự vụ

Hoạt động lãnh đạo, quản lý cũng giống như bất cứ một hoạt động nào khác của con người cũng phải là sự thống nhất giữa các nhân tố khách quan

và chủ quan Những nhân tố khách quan của lãnh đạo, quản lý chính là hệ thống các quy luật khách quan tác động đến đời sống xã hội một cách độc lập với ý chí và ý thức của con người Nhưng nếu chúng không thông qua ý thức của con người, không được con người nhận thức và sử dụng thì chúng tác

động như những nhân tố điều tiết tự phát Do vậy, quá trình lãnh đạo quản lý theo hướng tự giác, tiến bộ và văn minh phải là một quá trình không ngừng tăng cường vai trò của nhân tố chủ quan gắn liền với hoạt động tự giác, cải tạo có mục đích của con người Muốn vậy, các chủ thể lãnh đạo, quản lý, tức

là tập hợp các cơ quan, tổ chức và cá nhân – những chủ thể tổ chức thực hiện

sự tác động tự giác đối với một hệ thống để đạt những mục đích nhất định cũng phải được xây dựng trên những nền tảng văn hoá căn bản, và đồng thời phải trở thành một hình thức tiêu biểu mà thông qua đó con người và xã hội tiến hành thực hiện và biểu đạt các giá trị văn hoá của mình Để lúc đó, như quan niệm của V.I.Lênin: chính trị là công việc quyết định đến số phận hàng triệu con người; do vậy, chính trị vừa là một khoa học vừa là một nghệ thuật Hoặc quan niệm của Hồ Chí Minh, chính trị phải gắn chặt với văn hoá, văn hoá phải thấm sâu vào chính trị, chính trị phải được nâng lên tầm văn hoá Nêu chính trị ở đây, vì chính trị là một hình thức đặc trưng của hoạt động lãnh

đạo, quản lý

1.2 Có thể nói rằng, cùng với sự lớn mạnh và bùng nổ của khái niệm văn hoá cùng với vị trí quan trọng và yêu cầu ngày càng cao đối với hoạt động lãnh đạo, quản lý thì khái niệm và các nội dung của văn hoá lãnh đạo, quản lý cũng ngày càng được quan tâm sâu sắc

Văn hoá lãnh đạo, quản lý chính là toàn bộ những giá trị kết tinh trong quá trình thực hiện các hoạt động lãnh đạo, quản lý và trong những kết quả do những hoạt động đó mang lại; trong hệ thống những quan điểm, đường lối, chính sách, những quyết định lãnh đạo, quản lý đúng đắn và sáng tạo; trong những biểu tượng, những giá trị và khuôn mẫu hành vi đặc trưng… góp phần quan trọng vào việc thực hiện những mục tiêu cơ bản của con người và xã hội

trong hoạt động thực tiễn Văn hoá lãnh đạo, quản lý thực chất là hàm lượng

văn hoá được thấm sâu vào nhận thức và hành động của các chủ thể, các quá trình lãnh đạo, quản lý

Văn hoá lãnh đạo, quản lý biểu hiện trước hết trong mục đích mà nó đã lựa chọn và theo đuổi Văn hoá lãnh đạo, quản lý chính là văn hoá của những quyết định đúng đắn phù hợp với cuộc sống khách quan và nguyện vọng chân chính của cộng đồng xã hội, là văn hoá cống hiến và nêu gương của những hạt nhân lãnh đạo, quản lý…

Văn hoá lãnh đạo, quản lý đảm bảo cho mục đích của hoạt động lãnh

đạo, quản lý hướng mạnh đến xã hội, đến nhân tố con người, đến sự phát triển bền vững, đạt được hiệu quả thiết thực và hài hoà về các mặt của đời sống Nó

đảm bảo được sự thống nhất giữa tính khách quan khoa học và khía cạnh đạo

đức học của quá trình lãnh đạo và quản lý xã hội

Văn hoá lãnh đạo, quản lý góp phần đảm bảo cho các quá trình lãnh

đạo, quản lý thể hiện được đặc trưng dân chủ Dân chủ trong việc tôn trọng quyền lực công cộng, trong việc ra các quyết định chung ảnh hưởng đến lợi ích của nhiều người Dân chủ trong việc phát huy các nguồn lực lãnh đạo, quản lý, trong việc hình thành đội ngũ chuyên gia và bộ máy chuyên môn của hoạt động lãnh đạo, quản lý; trong việc thu hút rộng rãi quá trình tham gia tích cực của quần chúng và đội ngũ trí thức – vì tri thức và kinh nghiệm của họ là nhân tố đem lại hiệu quả cho việc xây dựng các mục tiêu lãnh

đạo và điều chủ yếu là cho việc hiện thực hoá được các mục tiêu đó

Việc được trang bị các thành tựu của văn hoá lãnh đạo, quản lý sẽ góp phần giúp các chủ thể lãnh đạo có thể kịp thời phát hiện và giải quyết những mâu thuẫn, những tình huống lãnh đạo phức tạp làm dịu bớt xung đột xã hội Ngược lại, thiếu một trình độ văn hoá lãnh đạo, quản lý căn bản người ta có thể làm cho những quan hệ chính trị – xã hội biến đổi theo chiều hướng căng thẳng, bất lợi gây nên những ảnh hưởng tiêu cực tới sự ổn định của một tổ chức hay toàn xã hội Trên nền tảng của văn hoá lãnh đạo, quản lý, các chủ thể lãnh đạo có khả năng phát huy những mặt tích cực, hạn chế những mặt tiêu cực của nhân tố khách quan, nhân tố chủ quan, nhân tố cá nhân, nhân tố cộng đồng hướng sự hoạt động của xã hội theo những mục tiêu đã xác định,

đồng thời có những điều chỉnh mục tiêu, phương hướng thực hiện phù hợp với

xu thế và những hoàn cảnh mới

II Người lãnh đạo - thành tố cơ bản trong văn hoá lãnh đạo, quản lý

Bộ máy lãnh đạo, quản lý là những hình thức tổ chức của chủ thể lãnh

đạo, quản lý xã hội; là những hình thức biểu hiện và hoạt động của những quan hệ lãnh đạo, quản lý; là những cơ quan, những thể chế xã hội làm nhiệm

vụ lãnh đạo, quản lý xã hội Hình thức chủ yếu của chủ thể bộ máy lãnh đạo

và quản lý xã hội ở nước ta hiện nay là thông qua bộ máy của tổ chức Đảng

Đảng, Nhà nước và các tổ chức chính trị - xã hội Hoạt động của họ gắn liền với quyền lực, đòi hỏi họ phải có “văn hoá quyền uy” nhưng cách nói của

Ăngghen - tức là có hiểu biết và thái độ đúng đắn đối với quyền lực của mình

cũng như quyền lực của người khác, và biết sử dụng một cách hợp lý quyền lực mà mình được giao phó

Các học thuyết chính trị xưa nay của nhân loại khi bàn về lãnh đạo, quản lý đều hết sức quan tâm đến việc xây dựng các mô hình nhân cách văn hoá chính trị của lớp chủ thể đặc biệt này Ví dụ mô hình “Nhà triết học cầm quyền” của Platon hay mô hình “Người quân tử cai trị” của Nho giáo…

Trong cách tiếp cận nào (dưới góc độ chủ thể hay góc độ giá trị), thì trong cấu trúc văn hoá lãnh đạo, quản lý luôn nổi bật lên vai trò và tầm quan trọng của phẩm chất văn hoá chính trị người cán bộ lãnh đạo, nó mang tính quyết định đến chất lượng và hiệu quả của quá trình lãnh đạo, quản lý

Văn hoá chính trị của người lãnh đạo là sự thống nhất ở nhiều đặc

điểm, phẩm chất biểu hiện trong các quan hệ và hoạt động chính trị - xã hội, trong các quan hệ và hoạt động lãnh đạo Đó là sự thống nhất giữa lý trí và tình cảm, giữa đạo đức và tài năng, giữa bản lĩnh và sự thích ứng, giữa nội dung và phong cách lãnh đạo, giữa hành vi bản năng và hành vi xã hội, giữa lợi ích cá nhân và lợi ích giai cấp, lợi ích cộng đồng

Như vậy, để trở thành một người cán bộ lãnh đạo chân chính, một người lãnh đạo đúng nguyên nghĩa từ vựng của nó là không hề đơn giản

Điểm nhấn trong cấu trúc nhân cách văn hoá của người cán bộ lãnh đạo là phải có những phẩm chất vượt trội so với những công dân bình thường Các

nhà Tâm lý học lãnh đạo thường đòi hỏi một người lãnh đạo, quản lý tài năng

phải có một cấu trúc nhân cách bao gồm các dấu hiệu chủ yếu sau:

- Thông tuệ và giàu tính sáng tạo Thông minh, trí tuệ phát triển Hiểu

biết rộng, am hiểu sâu về chuyên môn, dễ phát hiện ra các vấn đề mang tính bản chất Có năng lực dự báo, định hướng, để xác định mục tiêu Có năng lực

tổ chức thực hiện tốt các mục tiêu đã định với chất lượng hiệu quả cao Cán

bộ lãnh đạo là người phải giải quyết những vấn đề quan trọng liên quan đến lợi ích toàn cục, đến những mối quan hệ lớn, những xu hướng chiến lược, do

vậy cần có tri thức phong phú và toàn diện, bề rộng của kiến thức phải đi đôi với độ sâu của tư duy, của sức nghĩ

Có óc tư duy độc lập và tư duy phê phán Luôn luôn đi vào các vấn đề bản chất nhằm tìm ra quy luật; say sưa nung nấu các ý tưởng mới, rất nhạy cảm kiên trì, vượt khó lao vào cái mới Dám quyết đoán, mạo hiểm một cách thông minh Trước các tình huống thường tìm ra nhiều phương án, tìm ra giải pháp mới, độc đáo, tối ưu

- Có năng lực ra quyết định Ra quyết định là lao động tư duy chủ yếu

của người lãnh đạo Đó là phương án hành động được đưa ra sau khi tính toán cân nhắc, lựa chọn Ra quyết định tạo nên cốt lõi của lãnh đạo và quản lý, là chức năng quan trọng nhất trong số các chức năng cơ bản của người lãnh đạo

Ra quyết định là nơi hiện thực hoá bản lĩnh, tính quyết đoán, tầm nhìn xa và tư duy sáng tạo của người lãnh đạo

- Có khả năng phát huy nguồn nhân lực và sử dụng người tài ở bình

diện chung nhất, người lãnh đạo phải có khả năng phát huy được sức mạnh của quần chúng, động viên được sự lạc quan và nhiệt tình xã hội Trong một

tổ chức nhất định, người lãnh đạo phải có phương thức phát huy sức mạnh cộng sự và cấp dưới; là khả năng đoàn kết và phát huy sức mạnh tập thể Người lãnh đạo phải có khả năng bố trí công việc, có phương thức uỷ quyền,

là người công bằng, có khả năng duy trì trật tự, kỷ cương và công lý, biết thưởng phạt công minh và hoà giải xung đột

Người lãnh đạo là người tài về nhiều phương diện, nhưng điểm nhấn trong đó là phải có tài dùng những người tài Họ phải có khả năng phát hiện người tài; kiểm tra, thẩm định người tài; thuyết phục, sử dụng người tài

- Giàu tính nhân văn Đó là những người lãnh đạo có bản lĩnh, hoạt

động có mục đích với tinh thần trách nhiệm cao Kiên quyết thực hiện đường lối, chủ trương, mục tiêu đã định Trung thực, không cơ hội, không tham nhũng, vụ lợi Có tác phong dân chủ, khoa học, dám đấu tranh Luôn hướng

tới cái cao cả: chân, thiện, mỹ Người lãnh đạo là người phát huy ảnh hưởng lớn đối với quần chúng Vì vậy, phẩm chất đạo đức vừa là một phương diện quan trọng quyết định giá trị bản thân người lãnh đạo vừa là nguồn gốc chủ yếu sản sinh ra những ảnh hưởng mang tính tự nhiên đối với người khác Nêu gương đạo đức có thể coi là một phương thức tổ chức hoạt động thực tiễn

- Có thể lực tốt, có một số giác quan tương hợp phát triển, tạo điều kiện

cho tài năng nẩy nở Với người cán bộ lãnh đạo, quản lý tài năng, phải có

thần kinh bền vững, có mắt “tinh”, tai “thính”, có khả năng chịu đựng và vượt qua các áp lực, có nền tảng tâm lý vững vàng, có thế giới nội tâm phong phú

và mạnh mẽ…

Cán bộ lãnh đạo là những chủ thể được uỷ quyền đứng ra gánh vác và

điều hành những công việc chung, là những người đứng đầu của hệ thống, của mỗi tổ chức trong hệ thống quyền lực Trong hoạt động cộng đồng, mẫu hình nhân cách của người lãnh đạo luôn luôn được mọi người tập trung chú ý, so sánh và lựa chọn Từ đó phẩm chất văn hoá chính trị của các chủ thể lãnh đạo

đóng vai trò định hướng xã hội mạnh mẽ, trở thành khuôn mẫu, tấm gương cho mọi người noi theo

III Một số vấn đề đặt ra về văn hoá lãnh đạo, quản lý ở nước ta hiện nay

Vấn đề gắn kết văn hoá với hoạt động lãnh đạo, quản lý và nâng cao văn hoá lãnh đạo, quản lý đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh nêu ra từ khi Đảng

ta nắm quyền lãnh đạo cách mạng Việt Nam, đặc biệt là từ sau cách mạng tháng Tám thắng lợi - Đảng ta trở thành đảng cầm quyền Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ vai trò to lớn của văn hoá trong sự lãnh đạo của Đảng và sự quản lý của Nhà nước đối với công cuộc xây dựng đất nước, xây dựng chế độ mới của chúng ta Người nhấn mạnh “văn hoá phải soi đường cho quốc dân

đi”, “phải đem văn hoá lãnh đạo quốc dân để thực hiện độc lập, tự cường, tự chủ”, “phải xúc tiến công tác văn hoá để đào tạo con người mới, cán bộ mới”

và “văn hoá phải đứng trong kinh tế và chính trị”

Học tập và làm theo tư tưởng, tấm gương của Chủ tịch Hồ Chí Minh – người anh hùng giải phóng dân tộc, nhà văn hoá kiệt xuất của nhân loại,

Đảng Cộng sản Việt Nam đã phát huy vai trò của văn hoá lãnh đạo, quản lý

để giành những thắng lợi to lớn cho cách mạng Việt Nam mấy chục năm vừa qua Ngày nay, trước sự nghiệp đổi mới, công nghiệp hoá, hiện đại hoá

đất nước, một nhiệm vụ chưa từng diễn ra trong lịch sử mấy nghìn năm của dân tộc Đồng thời, đây cũng là một nhiệm vụ to lớn, lâu dài, khó khăn và phức tạp cần phải phát huy cao độ sức mạnh của con người Việt Nam và văn hoá Việt Nam Đảng chủ trương làm cho văn hoá thấm sâu vào mọi lĩnh vực của xã hội, nâng cao tính văn hoá trong mọi hoạt động kinh tế, chính trị, xã hội và sinh hoạt của nhân dân thì chúng ta mới hoàn thành

được nhiệm vụ to lớn đó

Nhưng Đảng cũng chỉ rõ, trình độ văn hoá lãnh đạo, quản lý của Đảng

và Nhà nước ta hiện nay chưa ngang tầm với yêu cầu phát triển của đất nước:

“Trình độ kiến thức, năng lực lãnh đạo, quản lý chưa đáp ứng được yêu cầu

nhiệm vụ mới, nhất là về quản lý kinh tế thị trường, quản lý xã hội, luật pháp”1 Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng đã chỉ rõ: việc đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng còn lúng túng, chưa đi sâu làm

rõ đặc điểm và yêu cầu về sự lãnh đạo của Đảng trong điều kiện Đảng cầm quyền, chưa phát huy đầy đủ hiệu lực quản lý của các cơ quan nhà nước, tính tích cực của các đoàn thể và quyền làm chủ của nhân dân Tổ chức chỉ đạo thực hiện và kiểm tra việc thực hiện các nghị quyết của Đảng và luật pháp của nhà nước còn yếu Đây là sự yếu kém của cả thiết chế lãnh đạo, quản lý (bộ máy lãnh đạo, quản lý) của chúng ta hiện nay cần phải sớm được khắc phục Cùng với sự yếu kém của cả hệ thống thiết chế, thể chế lãnh đạo, quản lý là

sự yếu kém về phẩm chất của người lãnh đạo, quản lý - thành tố quan trọng nhất trong văn hoá lãnh đạo, quản lý Tại Đại hội đại biểu lần thứ X, Đảng ta

1 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Hội nghị lần thứ ba BCH TW khoá VIII, Nxb CTQG, H, 2001, tr.79

đã nhìn thẳng vào sự thật để chỉ ra những yếu kém đó: “Một bộ phận cán bộ,

đảng viên, kể cả một số cán bộ chủ chốt, yếu kém về phẩm chất và năng lực, vừa thiếu tính tiên phong gương mẫu, vừa không đủ trình độ hoàn thành nhiệm vụ”1

Vì vậy, Đại hội lần thứ X của Đảng đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nâng cao tính văn hoá trong hoạt động chính trị của Đảng và Nhà nước ta hiện nay Thực chất đó là vấn đề nâng cao văn hoá lãnh đạo, quản

lý của Đảng và Nhà nước Đảng cũng chỉ rõ phương hướng thực hiện

nhiệm vụ quan trọng và cấp thiết đó: “Tiếp tục đổi mới, kiện toàn tổ chức

bộ máy của Đảng và của hệ thống chính trị; xác định rõ hơn chức năng, nhiệm vụ, cơ cấu bộ máy, cơ chế vận hành, lề lối làm việc”2 Đây chính là

đổi mới cơ cấu bên trong của nền văn hoá chính trị, tiền đề quan trọng nâng cao văn hoá lãnh đạo, quản lý hiện nay Gắn với việc đổi mới cơ cấu,

bộ máy lãnh đạo, quản lý là việc nâng cao trình độ, năng lực, phẩm chất của cán bộ, đảng viên, công chức của Đảng, của Nhà nước là nhiệm vụ hết

sức quan trọng: “Mục tiêu chung là xây dựng đội ngũ cán bộ có bản lĩnh

chính trị vững vàng, có đạo đức, lối sống lành mạnh, không quan liêu, tham nhũng, lãng phí, kiên quyết đấu tranh chống quan liêu, tham nhũng, lãng phí; có tư duy đổi mới, sáng tạo, có kiến thức chuyên môn, nghiệp vụ

đáp ứng yêu cầu của thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá ( ) Nhiệm vụ quan trọng nhất là xây dựng đội ngũ cán bộ lãnh đạo, trước hết

là cán bộ lãnh đạo cấp chiến lược và người đứng đầu tổ chức các cấp, các ngành của hệ thống chính trị”3 Đó là nhiệm vụ then chốt để nâng cao văn hoá lãnh đạo quản lý ở nước ta hiện nay

1 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X (đã dẫn), tr.66

2 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X (đã dẫn), tr.210

3 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X (đã dẫn),

Trên đây là một số quan điểm cơ bản đặt ra đối với vấn đề nâng cao văn hoá lãnh đạo, quản lý ở nước ta Thiết nghĩ vấn đề này có liên quan đến thể chế chính trị: Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hàng loạt nguyên tắc trong hoạt động chính trị, xã hội của đất nước cần được nghiên cứu, phân tích sâu sắc hơn Làm thế nào cho văn hoá thực sự là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của nước ta trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước vì mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, công bằng, dân chủ, văn minh”, vững bước đi lên CNXH

L.Q.Đ