Sự thoái hoá, biến chất của một bộ phận cán bộ đảng viên ở nước ta hiện nay và những giải pháp ngăn ngừa khắc phục

Đề tài tập trung phân tích bản chất, nguyên nhân, thực trạng suy thoái biến chất của Đảng cầm quyền, của một bộ phận cán bộ, đảng viên ở nước ta về chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống

học viện chính trị – hành chính quốc gia

hồ chí minh

********************

Báo cáo tổng hợp Kết quả nghiên cứu

đề tài khoa học cấp bộ 2007

Đơn vị chủ trì: Viện Chủ nghĩa xã hội khoa học

Phụ trách đề tài: TS Nguyễn Trần Thành

Th− ký đề tài: Th.s Nguyễn Thị Hà

701121/10/2008

Hà Nội 3/2008

Danh sách cộng tác viên tham gia đề tài

10 TS Vũ Viết Mỹ Chủ nhiệm đề tài

11 TS Nguyễn Trần Thành Phụ trách đề tài

12 GS Song Thành

13 GS.TS Mạch Quang Thắng

14 TS Đoàn Trường Thụ

15 GS.TS Trịnh Quốc Tuấn

Mục lục

Trang

Chương 1: Sự thoái hoá, biến chất của một bộ phận cán bộ, đảng

viên trong điều kiện đảng cầm quyền - một số vấn đề lý luận

Chương 2: Thực trạng và những nhân tố tác động tới sự thoái hoá,

biến chất một bộ phận cán bộ, đảng viên

32

I Thực trạng thoái hoá, biến chất của một bộ phận cán bộ, đảng

viên

32

II Những nhân tố tác động và nguyên nhân sự thoái hoá, biến

chất của một bộ phận cán bộ, đảng viên hiện nay

65

Chương 3: Một số quan điểm và giải pháp ngăn ngừa, khắc phục

sự thoái hoá, biến chất của một bộ phận cán bộ, đảng viên

76

I Một số quan điểm định hướng ngăn ngừa, khắc phục sự thoái

hoá, biến chất của một bộ phận cán bộ, đảng viên

Mở đầU

I- Tính cấp thiết của đề tài

Thực hiện công cuộc Đổi Mới dưới sự lãnh đạo của Đảng hơn 20 năm

qua đất nước ta đã thu được nhiều thành tựu quan trọng: kinh tế có sự tăng trưởng mạnh và tương đối bền vững với tốc độ tăng trưởng hàng năm từ 6,5%- 8,55%, đời sống nhân dân ngày càng được cải thiện rõ rệt, việc gắn kết giữa phát triển kinh tế với giải quyết các vấn đề xã hội có chuyển biến tích cực, chỉ

số phát triển con người được nâng cao; tình hình chính trị cơ bản ổn định, an ninh quốc phòng được giữ vững và tăng cường, quan hệ quốc tế ngày càng rộng mở, hiện Việt nam đã hội nhập ngày càng sâu vào nền kinh tế quốc tế, có quan hệ với hàng trăm tổ chức và quốc gia trên thế giới

Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu to lớn đã đạt được đất nước ta

đang phải đối mặt với nhiều nguy cơ, thách thức lớn Bốn nguy cơ mà Đại hội

ĐảngVIII nêu ra không những chưa được đẩy lùi mà còn đang có nhiều diễn biến phức tạp, thậm chí còn đan xen và tác động lẫn nhau làm cho tình hình thêm phức tạp hơn Một trong những nguy cơ lớn cản trở nhiều đến sự nghiệp

Đổi mới là sự thoái hoá, biến chất của một bộ phận cán bộ, đảng viên

Vấn đề cần nói là, ở nước ta ngay từ những ngày đầu cách mạng Hồ Chí Minh và Đảng ta đã ý thức rõ sự thành bại hay tồn vong của cách mạng nước

ta phụ thuộc một phần lớn vào đội ngũ cán bộ, đảng viên nói chung đặc biệt là những người cán bộ chủ chốt vì họ là những nhân tố quan trọng trong tổ chức

bộ máy của Đảng và Nhà nước Hồ Chí Minh viết: "cán bộ là cái gốc của mọi công việc Công việc thành hay bại phụ thuộc vào cán bộ tốt hay xấu" Cán

bộ, đảng viên là người đưa chủ trương, chính sách pháp luật của Đảng và Nhà nước vào cuộc sống, gắn bó Đảng với nhân dân Bởi vậy, cũng từ rất sớm

Đảng ta đã có nhiều Nghị quyết về xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên nhằm

đào tạo một đội ngũ cán bộ các cấp vững vàng về chính trị, gương mẫu về đạo

đức, trong sạch về lối sống, có trí tuệ và năng lực hoạt động thực tiễn phục vụ

sự nghiệp cách mạng của Đảng Nhờ vậy, sự nghiệp cách mạng của Đảng đã thu được nhiều thành tựu to lớn có ý nghĩa quyết định Nhưng, bên cạnh đó cũng có một bộ phận cán bộ, đảng viên thoái hoá, biến chất về phẩm chất, đạo

đức, lối sống Khẳng định vấn đề này ngay từ Đại hội VIII (6-1996), trong văn kiện Đảng ta đã chỉ rõ: “Một bộ phận không nhỏ đảng viên, cán bộ thiếu

tu dưỡng bản thân, phai nhạt lý tưởng, mất cảnh giác, giảm sút ý chí, kém ý thức tổ chức kỷ luật, sa đoạ về đạo đức và lối sống Một số thoái hoá về chính trị, tuy rất ít nhưng hoạt động của họ gây hậu quả hết sức xấu”1 Đến Đại hội

IX (4-2001), Đảng tiếp tục cảnh báo: “Tình trạng tham nhũng, suy thoái về tư

tưởng chính trị, đạo đức, lối sống ở một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên

là rất nghiêm trọng Nạn tham nhũng kéo dài trong bộ máy của hệ thống

chính trị và trong nhiều tổ chức kinh tế là một nguy cơ lớn đe doạ sự sống còn của chế độ ta Tình trạng lãng phí, quan liêu còn khá phổ biến”2 Trong Nghị quyết Đại hội X (4-2006) - Đảng ta thẳng thắn đánh giá rằng: “Tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, bệnh cơ hội, giáo điều, bảo thủ, chủ nghĩa cá nhân và tệ quan liêu, tham nhũng, lãng phí trong một bộ phận cán bộ, công chức còn diễn ra nghiêm trọng Nhiều tổ chức cơ sở Đảng bị tê liệt, thiếu sức chiến đấu và không đủ năng lực lãnh đạo và chỉ đạo để giải quyết những vấn đề phức tạp nảy sinh công tác tư tưởng còn nhiều bất cập và thiếu tính thuyết phục, tính chiến đấu Công tác lý luận chưa làm sáng tỏ được một số vấn đề quan trọng trong công cuộc đổi mới Công tác tổ chức và cán

bộ còn bộc lộ nhiều mặt yếu kém Chất lượng và hiệu quả kiểm tra, giám sát chưa cao”3

Quan điểm và thái độ của Đảng và Nhà nước ta trước sau như một là kiên quyết đấu tranh không khoan nhượng với sự thoái hóa, biến chất của một

bộ phận cán bộ, đảng viên nhưng cho đến nay sự suy thoái biến chất này chưa

được ngăn chăn, đẩy lùi có hiệu quả

Như vậy, khắc phục sự thoái hoá, biến chất của một bộ phận cán bộ

đảng viên là nhiệm vụ cấp bách đặt ra hiện nay cho Đảng và nhân dân ta

II- Tình hình nghiên cứu đề tài

Trong thời gian gần đây đã xuất hiện nhiều công trình nghiên cứu có liên quan tới đề tài:

- PGS.TS.Nguyễn Phú Trọng, PGS.TS Trần Xuân Sầm (đồng chủ biên):

"Luận cứ khoa học cho việc nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ trong thời kỳ

đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước" Nxb CTQG, Hn, 2001

Công trình tập trung phân tích, làm rõ những vấn đề lý luận và phương pháp luận về nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá (CNH, HĐH), khái quát kinh nghiệm xây dựng đội ngũ cán

bộ công chức trong lịch sử nước ta và thế giới, thực trạng đội ngũ cán bộ và công tác cán bộ; từ đó đề xuất một số phương hướng và giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ công chức

- TS Hồ Bá Thâm:" Đổi mới và phát triển hệ thống chính trị" Nxb Tổng

hợp thành phố Hồ Chí Minh, 2005

Trên cơ sở những kết quả điều tra, phân loại về số lượng, chất lượng cán

bộ, đảng viên, công trình đã đề cập khá rõ nét về sự thoái hoá, biến chất và những phương hướng, biện pháp khắc phục sự thoái hoá biến chất của một bộ phận cán bộ, đảng viên ở nước ta hiện nay

Đề tài KX02-08: "Tư tưởng Hồ chí Minh về đạo đức"- Chủ nhiệm đề tài

PGS.TS Nguyễn Văn Truy

Đề tài nghiên cứu tương đối hệ thống và toàn diện hệ thống tư tưởng

đạo đức Hồ Chí Minh; khẳng định Hồ Chí Minh luôn coi đạo đức là cái gốc của người cách mạng Công trình cũng đã làm rõ Hồ chí Minh là một tấm gương sáng về con người suốt đời cống hiến cho nhân dân và dân tộc Việt nam

- Đề tài khoa học cấp Bộ (2003-2005): "Về nguy cơ thoái hoá, biến chất

của Đảng cầm quyền" do GS Trần Thành - Học viện CTQG- chủ nhiệm đề tài

Đề tài tập trung phân tích bản chất, nguyên nhân, thực trạng suy thoái biến chất của Đảng cầm quyền, của một bộ phận cán bộ, đảng viên ở nước ta

về chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống; về nguyên tắc tổ chức của Đảng; từ

đó đề xuất một số giải pháp ngăn ngừa, khắc phục

- Học viện CTQG Hồ Chí Minh- Viện Thông tin; "Thông tin các chuyên

đề tham nhũng và chống tham nhũng ở một số nước trên thế giới", số 1/2006

Công trình chuyên khảo đã đề cập tới tính chất dễ lây lan, sự nguy hại của căn bệnh tham nhũng, những nguyên nhân và một số giải pháp ngăn ngừa, hạn chế

sự tham nhũng ở các quốc gia hiện nay trên thế giới

- Ngân hàng thế giới: Kiềm chế tham nhũng- Hướng tới một mô hình

xây dựng sự trong sạch quốc gia (Sách tham khảo) - Chủ biên: Rích

Stapenhurst và Sahahr J Kpundeh

Đây là công trình nghiên cứu chuyên khảo đề cập khá toàn diện nguồn gốc, bản chất, những thủ đoạn và hậu quả tham nhũng; những kinh nghiệm chống tham nhũng ở một số quốc gia trên thế giới

- Hội thảo khoa học Việt Nam - Trung Quốc: "Xây dựng Đảng cầm

quyền: kinh nghiệm của Việt Nam, kinh nghiệm của Trung Quốc" tổ chức tại

Việt Nam ngày16 đến 18- 2- 2004

Nội dung hội thảo tập trung đề cập đến nhiều vấn đề có liên quan tới vấn đề Đảng cầm quyền, sự lãnh đạo của Đảng với Nhà nước, nguyên tắc hoạt

động của Đảng; nhấn mạnh phẩm chất và năng lực đội ngũ cán bộ, đảng viên,

đặc biệt là đội ngũ cán bộ chủ chốt là nhân tố quyết định sự thành bại vai trò cầm quyền của Đảng

Tuy vậy, đến nay, về mặt thực tiễn, sự thoái hoá, biến chất của một bộ phận cán bộ, đảng viên vẫn chưa được ngăn chặn có hiệu quả; và về mặt lý luận còn nhiều vấn đề cần tiếp tục bổ sung, phát triển Cụ thể là:

Một là, trong khi khẳng định sự thoái hoá, biến chất bắt nguồn từ nhiều

nhân tố bên trong và nhân tố bên ngoài, nhân tố chủ quan và khách quan nhưng nhân tố nào là quan trọng, có ý nghĩa quyết định mà nếu không có nó

không thể nảy sinh sự thoái hoá, biến chất của một bộ phận cán bộ, đảng viên, cũng như nhân tố nào chỉ là môi trường, điều kiện làm cho sự thoái hoá, biến chất của một bộ phận cán bộ, đảng viên diễn ra nhanh hơn, mạnh hơn, phức tạp hơn chứ không thể làm nảy sinh sự thoái hoá, biến chất thì các công trình

đi trước chưa làm rõ?

Hai là, cơ chế sự thoái hoá, biến chất của một bộ phận cán bộ, đảng

viên diễn ra như thế nào, bắt đầu từ đâu, từ trong sự thoái hóa, biến chất về tư tưởng chính trị, hay bắt đầu từ đạo đức lối sống nhìn chung các công trình đi trước chưa phân tích khái quát, sâu sắc?

III Mục đích và nhiệm vụ đề tài

1- Mục tiêu:

Trên cơ sở phân tích bản chất, nguồn gốc, làm rõ thực trạng công trình,

đề xuất quan điểm và giải pháp ngăn ngừa, khắc phục sự thoái hoá, biến chất của một bộ phận cán bộ, đảng viên hiện nay

2- Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài:

- Làm rõ bản chất, nguyên nhân và cơ chế sự thoái hoá, biến chất của

IV-Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu đội ngũ cán bộ, đảng viên, đặc biệt là

1 Theo Từ điển tiếng Việt, sự thoái hoá, biến chất, có nghĩa là: chuyển

biến thụt lùi, thay đổi về chất theo chiều hướng xấu Sự suy giảm ý chí, đạo

đức nhân cách, dẫn tới tư tưởng và hành vi xấu trong đời sống xã hội1

Còn theo nghĩa Triết học, một sự vật, hiện tượng trong quá trình vận

động, phát triển bản chất ban đầu đã bị chuyển hoá thành cái đối lập với nó,

đó là sự tha hoá Sự thoái hoá, biến chất cũng là sự vận động, biến đổi, bản chất ban đầu không còn nguyên như cũ mà đã bị biến đổi theo hướng thụt lùi, thoái bộ Như vậy, sự thoái hoá, biến chất vừa có điểm tương đồng vừa có cả

sự khác biệt với sự tha hoá, biến chất Sự thoái hoá biến chất ở mức độ cao trở thành sự tha hoá

Trong xã hội hiện tượng thoái hoá, biến chất được hiểu là sự suy giảm phẩm chất, năng lực của một cá nhân hoặc một nhóm người, một tổ chức dẫn tới có biểu hiện xấu trong tư tưởng, hành vi và tác động tiêu cực tới cộng

được các ông đặt nền móng và có những đóng góp, song các ông lại chưa có

1 Từ điển bách khoa Việt Nam, tập 4, Nxb từ điển bách khoa, Hn, 2005, tr239

thực tiễn để luận bàn về Đảng cầm quyền nên tư tưởng của các ông một phần lớn là dự báo về xã hội tương lai

Phải đến V.I.Lênin, với sự ra đời nước Nga Xô viết, nhà nước XHCN

đầu tiên trên thế giới do Đảng cộng sản lãnh đạo mà V.I.Lênin gọi là Đảng chấp chính thì địa vị cầm quyền của đảng cộng sản mới thực sự được xác lập

Đảng cộng sản cầm quyền cũng là thời điểm mở đầu cho công cuộc xây dựng chế độ xã hội mới - xã hội XHCN Thực tiễn sinh động xây dựng CNXH đã giúp V.I.Lênin có những quan điểm tư tưởng và hình thành những luận điểm

về Đảng cộng sản cầm quyền

Dù thưc tiễn không dài chỉ vẻn vẹn có 7 năm (1917-1924), trong đó đã mất 3 năm nội chiến và khủng hoảng trong bối cảnh áp dụng chính sách cộng sản thời chiến để chống thù trong giặc ngoài, song những năm V.I.Lênin trực tiếp lãnh đạo Đảng điều hành Hội đồng dân ủy (Chính phủ nước Nga Xô viết),

đặc biệt là việc khởi xướng và tổ chức thực hiện chính sách kinh tế mới (NEP)

đã giúp cho V.I.Lênin thấy rõ tình hình và hiện trạng của Đảng cầm quyền, cả những thuận lợi và khó khăn, cả nguy cơ và thách thức, đặc biệt là sự thoái hóa, biến chất của Đảng cầm quyền

Trong cuộc đời của Người, những dự án cải cách, đặc biệt là những chỉ thị về “Thanh Đảng” và cải cách bộ máy nhà nước, chống quan liêu và nạn hối

lộ, sự tha hoá, biến chất của một bộ phận cán bộ, đảng viên đã thể hiện nhiều giải pháp cải cách mạnh mẽ, nhiều biện pháp quyết liệt để làm trong sạch bộ máy và đề cao tính nghiêm minh của pháp luật

Tác dụng, hiệu quả của NEP làm hồi sinh nhanh chóng nước Nga, sự kết hợp cả động lực và đòn bẩy kinh tế với những đảm bảo của chính trị mà V.I.Lênin là người đề xướng đã cho thấy tính đúng đắn của những tư tưởng cải cách của V.I.Lênin Việc V.I.Lênin đưa ra những cảnh báo nghiêm khắc và

đấu tranh quyết liệt trước nguy cơ thoái hóa, biến chất của Đảng cầm quyền, nhất là ở bộ phận những người lãnh đạo có chức vụ, có thẩm quyền đã trở nên thực sự cần thiết, đúng lúc và có giá trị bền vững đối với Đảng cầm quyền, bởi

những chỉ dẫn, nhưng cảnh báo của V.I.Lênin là thực sự có giá trị và ý nghĩa không chỉ trong hoàn cảnh lúc bấy giờ, trong nhiều thập kỷ xây dựng CNXH tiếp theo mà còn mãi mãi tới ngày nay với tất cả tính thời sự và hiện đại của nó Nhìn vào lịch sử các cuộc khủng hoảng và thời kỳ trì trệ kéo dài của CNXH hiện thực, từ Liên Xô (cũ) đến các nước XHCN trên thế giới cho tới khi đổ vỡ thể chế XHCN ở Liên Xô và Đông Âu, hệ thống XHCN thế giới tan rã, ta cũng thấy những cảnh báo, tiên liệu của V.I.Lênin là quí giá biết chừng nào, các nước XHCN còn lại và các Đảng cộng sản cầm quyền ở đó, trong đó

có nước ta, trong tiến trình cải cách, đổi mới hiện nay nếu hiểu đúng và làm

đúng theo những chỉ dẫn của V.I.Lênin về đấu tranh không khoan nhượng với

mọi biểu hiện suy thoái, biến chất trong Đảng, ra sức chấn chỉnh, làm cho

Đảng trong sạch, vững mạnh thì chắc chắn sẽ tìm ra con đường phát triển và triển vọng tốt đẹp của Đảng cộng sản cầm quyền

Các Đảng Cộng sản đã từng cầm quyền và sau đó tự đánh mất vai trò cầm quyền của mình do mắc phải sai lầm trong đường lối, phương pháp chính trị, cũng còn do xảy ra tình trạng thoái hoá, biến chất, thậm chí phản bội lý tưởng, mục tiêu ở trong nội bộ Đảng, càng cần phải nghiêm túc nhận thức lại

di sản kinh điển, nhất là di sản V.I.Lênin để đủ dũng cảm và bản lĩnh làm lại

từ đầu sự nghiệp đã bị đổ vỡ, cả do tự huỷ hoại lẫn do bị phá hoại bởi chủ nghĩa đế quốc Đó sẽ là con đường phục hưng chân chính của CNXH trên trình độ mới, hiện đại không lặp lại những cái lỗi thời, đã bị lịch sử vượt qua Trong nhiều tác phẩm của mình V.I.Lênin đã cảnh báo về nguy cơ thoái hoá, biến chất của đảng cầm quyền Đó là những căn bệnh quan liêu, nạn hối

lộ, ăn cắp, chủ nghĩa cơ hội, sự xa rời lý tưởng giai cấp công nhân của một bộ phận cán bộ, đảng viên Đó còn là căn bệnh kiêu ngạo cộng sản, coi người cộng sản là khuân vàng thước ngọc, là chân lý tuyệt đối, không thể có sai lầm,

do đó chủ quan, kiêu ngạo, tự huyễn hoặc mình, không chịu học tập rèn luyện, biến dạng về động cơ chính trị, vào Đảng không phải để chiến đấu hy sinh cho mục tiêu lý tưởng của Đảng mà để tìm kiếm danh vọng, bổng lộc, địa vị theo một chủ nghĩa vụ lợi, vị kỷ cá nhân chủ nghĩa Đã có không ít cán bộ đảng

viên sa ngã vào con đường sa đoạ, hư hỏng, lợi dụng, lạm dụng quyền lực để mưu lợi cá nhân Trong nội bộ Đảng nảy sinh sự chia rẽ, bè cánh, mất đoàn kết nội bộ cũng chỉ vì mâu thuẫn, xung đột do chủ nghĩa cá nhân gây ra, làm suy yếu vai trò lãnh đạo của Đảng cộng sản

Từ khi nước Nga Xô viết ra đời cho đến khi thể chế Xô viết sụp đổ là một khoảng thời gian khá dài, trên 7 thập kỷ Đó là khoảng thời gian Đảng

Cộng sản thực thi việc cầm quyền rồi tự đánh mất vai trò cầm quyền, để lại

không ít những bài học phải trả giá đắt ngoài ý muốn

Đảng Cộng sản cầm quyền đã mở ra cho Đảng những thuận lợi và thời cơ phát triển đầy triển vọng Đó là:

- Đảng có điều kiện hoạt động công khai, sự lãnh đạo của Đảng được thể chế hóa thành pháp luật Tư tưởng, đường lối, nghị quyết của Đảng có điều kiện đi vào cuộc sống một cách nhanh chóng qua các hệ thống giáo dục, tuyên truyền và các phương tiện thông tin đại chúng

- Quyền lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước và xã hội được ghi nhận

và khẳng định thành một điều luật trong Hiến pháp, là luật cơ bản, có giá trị

pháp lý cao nhất Từ đây, địa vị pháp lý về quyền lãnh đạo của Đảng như một

quyền lực chính trị cao nhất, đảm nhận trọng trách lịch sử dẫn dắt nhân dân, dân tộc và giai cấp công nhân tới CNXH được thừa nhận và được luật pháp bảo vệ

- Đảng có điều kiện bố trí cán bộ, đảng viên của Đảng vào các cơ quan của bộ máy nhà nước, các đoàn thể cũng như trong hệ thống bộ máy của Đảng

từ Trung ương tới địa phương và tới tận cơ sở

- Đảng mở rộng ảnh hưởng của mình trong xã hội và trong các quan hệ quốc tế

- Đảng có những điều kiện vật chất thuận lợi để triển khai các hoạt

động Những điều kiện đó được nhà nước đảm bảo bằng nguồn kinh phí lấy từ ngân sách nhà nước

Đó là những thuận lợi rất cơ bản làm cho hoàn cảnh, điều kiện hoạt

động và vị thế xã hội của Đảng khác rất xa so với thời kỳ chưa cầm quyền,

còn hoạt động bí mật, bị coi là bất hợp pháp dưới lăng kính của các thế lực

cầm quyền thống trị vốn là đối tượng phải bị lật đổ của cách mạng

Song chính những thuận lợi đó, không chỉ nói lên thời cơ phát triển mà còn báo hiệu cả những nguy cơ tiềm ẩn của suy thoái rất dễ xảy ra, tức là

những thách thức mà Đảng phải đủ trí tuệ - đạo đức - bản lĩnh để vượt qua Đây là điều mà các nhà kinh điển, đặc biệt là V.I.Lênin đã từng cảnh báo nghiêm khắc Những thách thức đó là:

- Do cầm quyền và có những thuận lợi về vật chất nên cán bộ đảng viên, nhất là những người giữ chức vụ, có quyền hạn rất dễ trở nên quan liêu, xa dân, làm suy giảm mối liên hệ máu thịt giữa Đảng với quần chúng V.I.Lênin

lo ngại về tình trạng đội tiền phong (Đảng) thoát ly thực tiễn, chủ quan, duy ý chí, tự tách mình ra khỏi xã hội, đứng trên xã hội, xa rời quần chúng nhân dân,

làm cho Đảng mất sức sống và sức chiến đấu Theo V.I.Lênin, đây là nguy cơ

lớn nhất, là tình huống nguy hiểm nhất đối với một đảng cách mạng

Nguy hiểm ở chỗ, bệnh quan liêu, mệnh lệnh hành chính hóa kiểu nhà

nước đã làm cho Đảng tự suy yếu do suy yếu cơ sở xã hội của mình, tức là sức

mạnh của dân, sự tin cậy, ủng hộ của dân

- Do xa dân, xa thực tiễn nên đường lối, chính sách của Đảng trở nên không phù hợp với thực tiễn, không phản ánh được lợi ích, ý nguyện, tâm trạng quần chúng, chẳng những không được lòng dân mà còn mất lòng dân Đảng lãnh đạo bằng đường lối, nghị quyết, cương lĩnh nên những sai sót trong lĩnh vực này nếu xảy ra sẽ dẫn Đảng tới sai lầm trong lãnh đạo Đó là

tình trạng mất phương hướng V.I.Lênin đã từng chỉ rõ, trong những thời điểm

bước ngoặt hoặc trong những tình thế phức tạp, nếu hoạt động lãnh đạo của

Đảng xuất hiện những sự tròng trành, dao động, những mất phương hướng thì

điều đó có nghĩa là tự sát về chính trị Biểu hiện dễ nhận thấy là mất sức chiến

đấu, không giữ được sự kiên định về nguyên tắc, từ bỏ mọi nguyên tắc

Việc từ bỏ nguyên tắc ý thức hệ (chủ nghĩa Mác - Lênin), từ bỏ tập trung dân chủ, xóa bỏ sự lãnh đạo của Đảng trong Hiến pháp mà Đảng Cộng sản Liên Xô dưới thời Goóc ba chốp đã mắc phải là một sai lầm chết người, ví như tự giết chết mình Đảng không còn là một Đảng chiến đấu, một Đảng hành động mà là một câu lạc bộ hỗn loạn, bàn suông và kết cục là tan rã, mặc

dù Đảng đã từng có lịch sử 100 năm hoạt động với một đội ngũ 19 triệu đảng viên

- Nguy cơ rơi vào trì trệ, sơ cứng về tư duy và tư tưởng, lạc hậu về lý luận, trở nên không ngang tầm với tình hình, nhiệm vụ, tự đánh mất vai trò tiên phong của mình

- Một thách thức, nguy cơ khác là khi đã cầm quyền, việc cán bộ, đảng viên được bố trí vào các cơ quan quyền lực, có quyền, có chức, có danh, có lợi, nhiều người đã không vượt qua nổi những cám dỗ ấy và bắt đầu xuất hiện những biến dạng, tha hóa

Đó là biến dạng về động cơ chính trị Vào Đảng không phải vì chiến

đấu hy sinh cho mục tiêu lý tưởng cộng sản mà để tìm kiếm danh vọng, bổng lộc, địa vị theo một chủ nghĩa vụ lợi, vị kỷ, cá nhân chủ nghĩa Đã không ít người rơi vào tình huống này mà trở nên sa đọa, hư hỏng, lợi dụng, lạm dụng quyền lực để mưu lợi cá nhân như Hồ Chí Minh đã phê phán, gọi là “quan cách mạng”, “quan chủ” Trong nội bộ Đảng không tránh khỏi nảy sinh sự chia rẽ, bè phái, mất đoàn kết

Về đạo đức và nhân cách, xuất hiện sự tách rời giữa lời nói và việc làm,

đó là thói đạo đức giả, cơ hội chính trị, vi phạm điều lệ Đảng, vi phạm pháp luật, làm mất uy tín và sự tin cậy nơi dân chúng Điều đáng tiếc là, những nguy cơ đó đã sớm được cảnh báo, V.I.Lênin đã sớm nhận thấy, nhìn thấy từ

xa mà rốt cuộc cũng không tránh khỏi, nó không còn là nguy cơ nữa mà đã hiển hiện thành một thực tế đưa Đảng tới sự suy thoái, biến chất Khái quát những tình huống đó, V.I.Lênin đã chỉ rõ, 3 kẻ thù nguy hiểm nhất của CNXH, của Đảng và của những người cộng sản đã nắm chính quyền, đó là:

+ Bệnh kiêu ngạo cộng sản, coi người cộng sản, Đảng Cộng sản là

khuôn vàng thước ngọc, là chân lý tuyệt đối, không thể có sai lầm, do đó chủ quan, kiêu ngạo, tự huyễn hoặc mình, không chịu học tập rèn luyện

+ Tệ quan liêu, tập nhiễm thói quan liêu nhà nước vào trong Đảng, làm

hỏng phương pháp, phong cách công tác Đảng

+ Nạn hối lộ, tham ô, lãng phí

Theo V.I.Lênin, nếu không nhổ cho hết cỏ dại quan liêu, không đủ sức chiến thắng những bệnh hoạn tệ hại đó, thì Đảng sẽ mau chóng suy yếu và, thất bại của sự nghiệp cách mạng là điều không tránh khỏi

V.I.Lênin đã nhìn thấy, dự cảm sâu xa rằng, nếu CNXH có bị thất bại,

có bị tiêu diệt thì chính là vì đã không đủ sức mạnh, bản lĩnh chống lại những

kẻ thù đó mà Người có lần đã phẫn nộ phê phán trong một chỉ thị: nhổ hết cỏ dại, treo cổ những tên quan liêu lên…

Trong lịch sử cải cách thể chế nhà nước, V.I.Lênin đã trù tính một chỉ thị: cấm tuyệt đối không để cho những người có họ hàng, bà con thân quen,

những người trong gia đình cùng làm việc trong một cơ quan nhà nước

Chỉ thị nghiêm túc và quyết liệt này đã không được những người đương thời thi hành nghiêm túc, thậm chí còn có những mưu toan kéo dài những sự

trì trệ, chống lại cải cách và đổi mới, tạo ra tình huống hình thức hóa, vô hiệu

hóa chỉ thị của V.I.Lênin

Tình hình trở nên xấu hơn khi V.I.Lênin mất, khi chính sách kinh tế mới và chỉ thị thanh Đảng, làm cho Đảng trong sạch, những chỉ thị cải cách nhà nước mà V.I.Lênin đề ra làm cho nhà nước mạnh, dân chủ và pháp quyền

đã không còn được thực hiện

Từ di sản lý luận đến thực tiễn cho thấy vấn đề Đảng cầm quyền, chống

suy thoái, biến chất của đội ngũ cán bộ, đảng viên thực sự là một vấn đề cốt yếu, hệ trọng cần được nghiên cứu, tổng kết, đánh giá và đặc biệt coi trọng

công tác xây dựng Đảng Thành hay bại của sự nghiệp cách mạng là tùy thuộc một cách quyết định vào Đảng, ở chỗ, Đảng có trong sạch, vững mạnh hay

không Đội ngũ cán bộ, đảng viên của Đảng có phẩm chất, năng lực và đạo

đức hay không Tính thời sự trong những chỉ dẫn của các nhà kinh điển là ở đó

Trên thực tế, các nhà kinh điển đã nêu lên nhiều luận điểm tiêu biểu, quan trọng có ý nghĩa cảnh báo và đấu tranh trước nguy cơ thoái hóa, biến chất của một bộ phận cán bộ, đảng viên trong điều kiện Đảng cầm quyền

Trước hết, C.Mác, Ph.Ăngghen tuy đề cập rất ít những vấn đề trực tiếp

của Đảng cầm quyền, chẳng hạn, các ông đã luận bàn về tổ chức quản lý chính quyền công xã, nhất là cơ chế trả lương cho người có chức vụ và quyền bãi miễn của cử tri đối với những đại biểu tỏ ra không còn xứng đáng cầm quyền nữa nhưng những chỉ dẫn đó lại rất có giá trị, có ý nghĩa về nhiều mặt cần được nhận thức cho đúng Ngoài trường hợp nghiên cứu về công xã, C.Mác, Ph.ăngghen cũng để lại một số luận điểm khác về thể chế, về quan hệ lợi ích và tư tưởng, về phương pháp nhận thức và ứng xử xã hội, song ngay trong những tư tưởng của các ông cũng có nhiều giá trị gợi mở, cần thiết phải vận dụng, nó có ích cho công việc cầm quyền của Đảng để phòng ngừa những

sự thoái hóa biến dạng

Có thể hệ thống hóa thành những điểm dưới đây:

- Phê phán quan liêu và chủ nghĩa quan liêu: theo C.Mác, quan liêu là

căn bệnh phát sinh từ thể chế, trong bộ máy nhà nước và trong hoạt động của công chức Những người cách mạng khi chiến thắng, nắm được chính quyền cũng thường mắc vào khuyết tật này Nó cũng là một biểu hiện của thoái hóa biến chất phải phòng ngừa và khắc phục

Quan liêu là xa lạ, đối lập với dân chủ Tập trung quan liêu là đối lập với tập trung dân chủ

C.Mác chỉ rõ, trong một hệ thống bộ máy và thể chế quan liêu, trong hành vi quan liêu, các giá trị bị đảo lộn Nhân dân không còn được nhận thức

là những chủ thể tích cực, chủ động, sáng tạo nữa mà là đối tượng và khách thể bị động, thụ động

Cái vốn là phương tiện biến thành mục đích cứu cánh, tự tại, còn mục

đích chân chính của nó bị làm cho lệch lạc và lu mờ đi

Ông mô tả rất rõ ràng, những công việc của Nhà nước và Chính phủ bị biến thành những công việc của bàn giấy, của những sự tẻ nhạt, đơn điệu, hành chính của các viên chức văn phòng

Những quyết định của Chính phủ bị hạ thấp xuống thành những quyết

định có tính sự vụ, hành chính, chìm ngập trong những giấy tờ, hội họp của bộ máy văn phòng, nói theo ngôn ngữ ngày nay là bệnh giấy tờ, bệnh hội họp, che lấp mất cuộc sống hiện thực, cách biệt với quan hệ công chúng, dân chúng

Trong tổ chức bộ máy và phương thức điều hành của thể chế, quan liêu

đã gây ra sự ách tắc, trì trệ, chậm chễ trong việc giải quyết công việc trong khi cuộc sống thực tiễn lại biến đổi mau lẹ Sau này, trong thực tiễn lịch sử cầm

quyền, một căn bệnh phổ biến ở tất cả các Đảng cộng sản cầm quyền, của tất

cả các nhà nước do Đảng Cộng sản lãnh đạo, đều có tình trạng Đảng bị Nhà nước hóa và Nhà nước bị hình thức hóa và đảng hóa Sự lẫn lộn, chồng chéo chức năng, nhiệm vụ này làm suy yếu cả Đảng lẫn Nhà nước Tình trạng song trùng nhà nước do hệ thống Đảng bị nhà nước hóa và quyền lãnh đạo chính trị biến thành quyền lực nhà nước, đồng nhất Đảng với Nhà nước

Cùng với điều ấy là sự thiếu vắng chế độ trách nhiệm, bởi hiện tượng

khá phổ biến hiện nay trong các cơ quan, tổ chức của Đảng, Nhà nước là

người cán bộ, đảng viên có thể quyết sai, làm sai, gây hậu quả xấu nhưng vẫn

ở bên ngoài trách nhiệm Đó là một tình huống không thể đem lại phát triển

lành mạnh, làm suy yếu một thực thể kéo theo suy yếu của cả hệ thống

- Đấu tranh với quan liêu và phòng ngừa xu hướng quan liêu hóa,

C.Mác lấy trường hợp công xã, với những người trong Chính phủ hành pháp, các ủy viên công xã sẽ phải làm cho lợi ích của họ phụ thuộc vào đánh giá của công nhân, áp dụng trả lương cho ủy viên công xã chỉ bằng mức lương cao nhất của công nhân Điều đó để nhằm ngăn chặn đặc quyền, đặc lợi và đặt lợi

ích, quyền lực của người cầm quyền trong sự giám sát, đánh giá của quần chúng

- Xác lập chế độ trách nhiệm, thẩm quyền bãi miễn, bằng cách nhân dân

có quyền bãi miễn đại biểu bất kỳ lúc nào khi họ tỏ ra không còn xứng đáng

là đại biểu của dân nữa ý tưởng sâu xa ở đây chính là dân chủ và sức mạnh dân chủ trong quyền lực nhân dân

Quyền lực không phải là bất biến, nó thay đổi không chỉ trong nhận thức mà còn trong hành động thực tiễn

Bài học công xã về quản lý, chính sách, cơ chế là bài học dân chủ trong gây dựng thể chế, loại bỏ các công chức thoái hóa, biến chất

Ph.Ăngghen còn chú trọng đến lý luận, nhất là phải dùng lý luận như

một phương pháp, đó là sự trưởng thành rất cao của trí tuệ, sự nâng cao học

vấn, học thức của người lãnh đạo, cầm quyền Sai lầm về phương pháp sẽ làm giảm thiểu tác dụng, thậm chí triệt tiêu hiệu quả quản lý, lãnh đạo

Ph.Ăngghen phê phán tình trạng nhà nước nhân danh bảo vệ dân, đem

lại lợi ích cho dân nhưng lại bất lực trong việc giải quyết các nhiệm vụ kinh tế

- C.Mác, Ph.Ăngghen còn chỉ ra tính hiện thực của tư tưởng là ở lợi ích,

một khi tách rời tư tưởng khỏi lợi ích thì tư tưởng dù có cao quý đến đâu cũng không thực hiện được Đó là lúc tư tưởng tự làm nhục bản thân nó

Những người cộng sản cầm quyền nếu chỉ nói suông mà không hành

động, chỉ thuần túy cổ vũ tinh thần mà không chăm lo lợi ích cho người dân thì việc suy nghĩ, tự phê phán, tự khắc phục theo những luận điểm nêu trên của các nhà kinh điển là rất cần thiết

- Ph.Ăngghen phòng ngừa và phê phán căn bệnh giáo điều, không

tưởng, cố chi tiết hóa về xã hội tương lai, trong khi xã hội tương lai đó còn

chưa hoàn toàn định hình, trưởng thành thì không sao tránh khỏi bệnh không tưởng, đó là căn bệnh lấy tưởng tượng chủ quan thay cho thực tế khách quan,

bệnh phóng họa lịch sử một cách sai lầm và rơi vào không tưởng Như đã nói,

suy thoái, biến dạng không chỉ là sự hư hỏng đạo đức mà còn là trí tuệ tư

tưởng không tương dung với công việc, nhiệm vụ Trong trường hợp đó, lãnh

đạo quản lý chẳng những không thúc đẩy phát triển mà còn kìm hãm sự phát triển lành mạnh

Đến cuối đời, Ph.Ăngghen còn nói rõ vấn đề phương pháp, và khuyên

những người cách mạng không nên giáo điều lệ thuộc, phải tự do và sáng tạo,

tự vượt qua những giới hạn của nhận thức mà tiến tới

Đến giai đoạn V.I.Lênin, khác với C.Mác, Ph.Ăngghen, chủ yếu là luận

chứng tính tất yếu lịch sử của CNXH, chủ nghĩa cộng sản và dự báo xã hội tương lai, V.I.Lênin đã trực tiếp xử lý những tình huống phát sinh trong CNXH hiện thực Hệ thống những luận đề chỉ dẫn của V.I.Lênin là ở trong bối cảnh chuyển tiếp từ chính sách cộng sản thời chiến sang chính sách kinh tế mới (NEP)

- Trước hết, V.I.Lênin chỉ ra căn bệnh cố hữu chủ quan, khi tình hình

đã thay đổi mà không biết thay đổi cách nghĩ, cách làm, cách ứng xử và hành

động ông cho rằng không nên giải quyết những nhiệm vụ của ngày hôm nay

chỉ bằng kinh nghiệm của ngày hôm qua Tất yếu sẽ trở nên bất cập Đây là quán tính, thói quen, sức ì mà cũng còn là thiếu tri thức ông có một nhận xét

phê phán và cũng tự phê phán rất sâu sắc rằng khuyết điểm chẳng quan chỉ là

ưu điểm được sử dụng quá mức cần thiết

- V.I.Lênin vạch trần các căn bệnh: chủ quan, kiêu ngạo, gọi là kiêu

ngạo cộng sản, xa lạ với việc tích lũy học vấn, học thức, mắc vào thói ba hoa

trống rỗng, mang nặng những định kiến chủ quan, thói dị ứng với tri thức và trí thức, coi mình là chân lý, không chịu học, không quan sát, không biết tranh luận đối thoại

Cùng với điều đó, giáo điều hữu khuynh và giáo điều “tả” khuynh, chúng đều có hại cho sự nghiệp cách mạng, là rào cản của chân lý

- Tệ quan liêu, thoát ly thực tế và nạn hối lộ, lợi dụng chức vụ, quyền

hạn để vụ lợi, vị kỷ, lạm dụng quyền lực và sự ủy quyền của dân chúng

Ta nhớ lại hành động dũng cảm của V.I.Lênin khi đi tới một quyết định khó khăn: thanh Đảng Ông tính rằng phải đuổi ra khỏi Đảng từ 15-20 vạn người, đó là những tên cộng sản ngu dốt và khoác lác, không hiểu được xu thế

và cản trở việc thi hành cải cách

Lại một hành động dũng cảm và bản lĩnh của V.I.Lênin khi ông cho rằng, sẵn sàng đánh đổi hàng tá, hàng tá những tên cộng sản ngu dốt và khoác

lác để lấy một chuyên gia tư sản có tài vì lợi ích của CNXH

- Vạch rõ sự thật của tình trạng thiếu thốn về văn hóa, trong đó có văn hóa lãnh đạo quản lý

Theo V.I.Lênin, người mù chữ sẽ đứng ngoài chính trị, học chủ nghĩa cộng sản không phải như những kẻ giáo điều, những con mọt sách cộng sản, phải biết gắn với hoạt động thực tiễn, sống và lao động cùng với công nông, người cộng sản phải biết làm giàu trí tuệ của mình bằng tất cả kho tàng tri thức nhân loại Chủ nghĩa cộng sản phát sinh từ tổng số những kiến thức ấy

mà nếu không như vậy thì mãi mãi chủ nghĩa cộng sản cũng chỉ là một ước nguyện mà thôi Do vậy, nhiệm vụ của Đoàn Thanh niên cộng sản chỉ quy vào một chữ: học chủ nghĩa cộng sản

Đủ hiểu vì sao V.I.Lênin phê phán gay gắt những người cộng sản không chịu trau dồi học vấn, chỉ là những kẻ ba hoa đầu lưỡi, hành động không có gì giống với chủ nghĩa cộng sản cả

- V.I.Lênin còn đặc biệt nhấn mạnh Đảng phải là tiêu biểu cho lương

tâm, danh dự, trí tuệ của thời đại Thái độ của một Đảng mác xít là dũng cảm vạch trần sự thật, nói rõ sự thật Vũ khí là ở trong sự thật, đó là sức mạnh của

chúng ta

- Một Đảng mà đi bao che (ô dù) cho những kẻ vô lại thì là một nỗi nhục

nhã, một sự sỉ nhục Một Đảng mà không có dũng khí phê bình, tự phê bình sẽ không còn là một Đảng mác xít nữa Hồ Chí Minh gọi đó là một Đảng hỏng…

Những luận điểm nói trên cho thấy tình trạng suy thoái biến chất của

Đảng cầm quyền có nhiều biểu hiện, nó không chỉ là phẩm chất đạo đức bị

suy giảm và hư hỏng mà còn là trí tuệ, tư duy lý luận trở nên sơ cứng, lạc hậu, bất cập, là quan liêu, mất dân chủ, là sự lỏng lẻo tổ chức kỷ luật, là xa rời dân chúng và cả sự thiếu hụt văn hóa…

Đủ hiểu vì sao, xây dựng Đảng trong điều kiện Đảng cầm quyền phải rất toàn diện: chính trị, tư tưởng, tổ chức, đạo đức, lối sống

Hồ Chí Minh khái quát lại là phải chống chủ nghĩa cá nhân, một thứ giặc

nội xâm, giặc ở trong lòng Phải xây dựng Đảng cầm quyền thực sự tiêu biểu

cho đạo đức và văn minh Đảng cách mạng và mỗi người cách mạng phải:

- Giữ chủ nghĩa cho vững

- ít lòng tham muốn vật chất

- Gắn bó mật thiết với dân

- Dựa vào dân mà xây dựng Đảng, xây dựng nhà nước, xây dựng chế độ Trau dồi đạo đức cách mạng, cần kiệm liêm chính, chí công vô tư, thực hành dân chủ, là người lãnh đạo và đầy tớ trung thành của nhân dân, đó là những biện pháp chủ động phòng ngừa sự suy thoái, biến chất

Đó là ý nghĩa và phương châm hành động được rút ra từ những chỉ dẫn

cảnh báo của các nhà kinh điển, đặc biệt của V.I.Lênin và Hồ Chí Minh

ở nước ta hiện nay, đội ngũ cán bộ, đảng viên không phải là những người thường dân mà là những người có chức vụ, quyền hạn, giữ vị trí nòng cốt trong một tổ chức thuộc bộ máy Nhà nước, hoặc bộ máy Đảng, Đoàn thể Họ- những cán bộ, đảng viên- như Hồ chủ Tịch đã nói- là công bộc của dân,

luôn cần, kiệm, liêm, chính, chí công, vô tư, suốt đời không ngừng phấn đấu

hy sinh cho sự nghiệp cách mạng của Đảng, của nhân dân Do vậy, xét về bản chất, cán bộ, đảng viên phải là người gương mẫu trong mọi công việc của

Đảng, vừa phải có năng lực chuyên môn, vừa có phẩm chất đạo đức trong sáng, phải biết lo trước dân, khổ trước dân, sướng sau dân

Trong thời kỳ cách mạng giải phóng dân tộc, những cán bộ, đảng viên của chúng ta luôn là những người đầu tầu gương mẫu trong mọi công việc của

Đảng và Nhà nước, gánh vác công việc chung của Đảng, sẵn sàng hy sinh sức lực, xương máu vì nền độc lập của dân tộc, vì hạnh phúc của nhân dân

Trong xây dựng CNXH cán bộ, đảng viên là những con người không ngừng tu dưỡng phẩm chất đạo đức, luôn học hỏi tri thức, kinh nghiệm từ nhà trường và trong nhân dân để làm giàu cho đất nước, cho gia đình và xã hội Khi đất nước chuyển sang cơ chế thị trường cạnh tranh khốc liệt, đa phần cán bộ, đảng viên đều là những con người vững vàng về phẩm chất đạo

đức, có lối sống lành mạnh, đồng thời cũng là những người có chuyên môn, bản lĩnh chính trị vững vàng không bị mặt trái của cơ chế thị trường cám dỗ, lôi kéo Nhưng bên cạnh đó, cũng đã có một bộ phận cán bộ, đảng viên mặc

dù một thời có công lao, thành tích trong công cuộc giải phóng đất nước và dựng xây CNXH, khi bước vào cơ chế thị trường, do không được rèn luyện bản lĩnh chính trị, tự tu dưỡng đạo đức, lối sống đã có lối sống buông thả, chạy theo vật chất tầm thường mà bị sa ngã, biến chất, tham ô, hủ hoá, quan liêu, tham nhũng mà trở thành người có tội với nhân dân

Sự thoái hoá, biến chất của một bộ phận cán bộ, đảng viên hiện đang là vấn đề nhức nhối của xã hội vì để lại những hậu quả nghiêm trọng về tinh thần

và gây tổn hại về kinh tế - vật chất cho xã hội, làm băng hoại đời sống đạo đức xã hội, làm suy yếu tổ chức bộ máy và sẽ nguy hại hơn nếu không được phát hiện và ngăn chặn kịp thời có thể làm suy yếu và đe doạ sự sống còn của đất nước, của chế độ xã hội chủ nghĩa Đây là vấn đề cả xã hội quan tâm và đòi hỏi phải được giải quyết nhanh, không chậm chễ

2- Sự thoái hoá, biến chất của một bộ phận cán bộ, đảng viên không thuộc bản chất của đảng cộng sản cầm quyền, nhưng đấu tranh hạn chế, khắc

phục hiện tượng tiêu cực này lại không hề đơn giản chút nào vì bản chất,

nguồn gốc, cơ chế hình thành sự thoái hoá, biến chất hết sức phức tạp

Trước đây, C.Mác, Ph.Ăngghen đã cảnh báo nguy cơ thoái hoá, biến chất của quyền lực nhà nước bắt nguồn từ sự suy thoái, biến chất của đội ngũ cán bộ, công chức, rằng sự quan liêu là căn bệnh cố hữu của bộ máy nhà nước

trong xã hội có giai cấp, đó là cái lôgíc khách quan nội tại, thuộc về bản chất của các nhà nước bóc lột Còn trong CNXH chủ nghĩa quan liêu chỉ là tàn dư của xã hội cũ để lại nên có thể hạn chế, khắc phục

V.I.Lênin là người trực tiếp kế thừa, phát triển lý luận của C.Mác, Ph.Ăngghen về nhà nước vô sản trong điều kiện nước Nga Xô viết xây dựng CNXH đã nêu rõ việc xây dựng nhà nước vô sản thực sự trở thành nhà nước của dân là công việc khó khăn lâu dài, phức tạp bởi đó là một kiểu chế độ nhà nước xưa nay chưa từng có Những yếu kém chủ yếu của nhà nước kiểu mới, trước hết và chủ yếu, là chưa thoát khỏi căn bệnh quan liêu, bộ máy cồng kềnh, tệ ăn hối lộ của các viên chức nhà nước vốn là tật bệnh thuộc về nhà nước của giai cấp thống trị, bóc lột

Trong nhà nước vô sản, quan liêu mặc dù chỉ là tàn dư, là ảnh hưởng bản chất của nhà nước các giai cấp bóc lột để lại chứ không thuộc về bản chất nhà nước vô sản nhưng vấn đề là ở chỗ, trong điều kiện Đảng cầm quyền và chính quyền thuộc về tay giai cấp công nhân nhưng vì sao quyền lực nhà nước

từ chỗ là của dân trở thành "thống trị" nhân dân, cán bộ, đảng viên là công bộc của dân trở thành người "đứng trên" nhân dân, tình trạng lợi dụng chức

năng của nhà nước là cơ quan phục vụ nhân dân, cán bộ công chức là công bộc của dân thành phương tiện thăng quan phát tài, kiếm chác bổng lộc, đặc quyền, đặc lợi, lại là vấn đề chưa có biện pháp đấu tranh hạn chế, khắc phục

có hiệu quả

ở nước ta, ngay từ những ngày đầu mới thành lập nước, Hồ Chí Minh cũng đã thấy rõ những nguy cơ của một Đảng cầm quyền, đó là tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, tệ quan liêu, tham nhũng; đặc biệt Người đã cảnh

báo về nguy cơ một bộ phận cán bộ đảng viên thoái hoá, biến chất trong tổ

chức Đảng bắt nguồn từ chủ nghĩa cá nhân Vì chủ nghĩa cá nhân mà sống vị

kỷ, chỉ nghĩ đến mình mà không nghĩ đến người khác Rằng, chủ nghĩa cá nhân dẫn con người ta đến một cuộc sống thấp hèn "không có dũng khí cách mạng, ít lo nghĩ về trách nhiệm của mình, không quyết tâm vươn lên phía trước Họ hững hờ như người không có lý tưởng, đến đâu hay đến đó, qua

tháng qua ngày "1 Và, "do chủ nghĩa cá nhân mà ngại gian khổ, khó khăn, cuối cùng là sa vào tham ô, hủ hoá, có cuộc sống lãng phí xa hoa Họ tham danh, trục lợi, thích địa vị, quyền hành, tự cao, tự đại, coi thường tập thể, xem khinh quần chúng, độc đoán chuyên quyền Họ xa rời quần chúng, xa rời thực

tế, mắc bệnh quan liêu mệnh lệnh Tóm lại, do chủ nghĩa cá nhân mà phạm nhiều sai lầm"2 dẫn tới sự thoái hoá, biến chất của một bộ phận cán bộ, đảng viên thể hiện trên nhiều mặt, nhiều lĩnh vực khác nhau

Nói đến thoái hoá, biến chất, là nói đến những cán bộ, đảng viên, những người có chức vụ, quyền hạn, chứ không phải nói đến những người dân không

có chức vụ, quyền hành, mặc dù những người dân bình thường cũng có thể thoái hoá, biến chất

Sự thoái hoá, biến chất, trước hết và chủ yếu, là do sử dụng chức quyền, quyền lực công để tư lợi cá nhân chứ không phải trong công việc nhà nước Nói cách khác, nếu sử dụng quyền lực công vào việc công thì không gọi là tha

hoá, biến chất Lợi dụng quyền lực công tư lợi cá nhân là điều kiện tiên quyết

đảm bảo hành vi đó có là thoái hoá, biến chất hay là không

Hơn nữa, vì có chức vụ, quyền hạn nên khi phạm pháp những con

người này đã dùng quyền lực, tiền bạc do tham nhũng, do lợi dụng chức quyền

mà có để chạy tội, che dấu hành vi thoái hoá, biến chất của mình nên càng để

lại hậu quả tiêu cực hơn cho xã hội

Thực tế, tự nó, cán bộ, đảng viên không có chức quyền, mà chức quyền

là do người dân "uỷ nhiệm", và do "uỷ nhiệm" mà cán bộ, đảng viên có chức,

có quyền ở đây, chức quyền là công cụ để quản lý công việc công, công việc của Nhà nước chứ không thể là công cụ sử dụng vào công việc tư Nhưng trên thực tế, quyền lực công bị lợi dụng trở thành công cụ, phương tiện để tư lợi cá nhân Điều này có nghĩa là, quyền lực là của dân, và do dân tạo dựng nên

nhưng vì cơ chế "uỷ quyền" không đi kèm với cơ chế kiểm soát quyền lực hữu hiệu nên "uỷ quyền" rồi để mất quyền Điều này lý giải tại sao đã có một bộ

phận cán bộ, đảng viên ban đầu thì nhiệt tình trong công việc, nhưng sau khi

được đề cử, quyết định vào các vị trí lãnh đạo, quản lý chủ chốt ở cơ quan,

đơn vị, địa phương họ trở thành người có chức, có quyền nhưng lại không chịu

tu dưỡng đạo đức, lối sống, sống buông thả, thực dụng, chạy theo chủ nghĩa cá nhân, bị đồng tiền cám dỗ trở nên thoái hoá, biến chất, đi ngược lại lợi ích của

nhân dân, thậm chí còn "đứng trên" nhân dân, trở thành ông chủ, không còn

xứng đáng là công bộc của dân

Từ thực tiễn và lý luận cho thấy, sự thoái hóa, biến chất của một bộ

phận cán bộ, đảng viên là sự thoái hóa, biến chất về đạo đức, lối sống Nhưng

cũng không nên nhận thức giản đơn sự thoái hoá biến chất của một bộ phận cán bộ, đảng viên chỉ là sự suy thoái, biến chất về mặt đạo đức, phẩm giá, trong điều kiện Đảng cầm quyền Trên thực tế, có biết bao vấn đề đặt ra: đó

là sự lạc hậu, bất cập, trì trệ, sơ cứng về quan điểm lý luận, tư tưởng Điều đó phải được coi là một biểu hiện suy thoái không thể xem thường khi nói về suy thoái và biến chất của một bộ phận cán bộ, đảng viên

Đó còn là những căn bệnh quan liêu, tham nhũng, làm suy yếu Đảng, Nhà nước và các đoàn thể chính trị

Sự thoái hoá, biến chất của một bộ phận cán bộ, đảng viên có thể xảy ra

ở nhiều đối tượng, và nhiều mức độ khác nhau Có khi là những cá nhân mà cũng có thể là một tập thể, một tổ chức, hoặc nhiều tổ chức khác nhau, mức độ

vi phạm và sự nghiêm trọng cũng không giống nhau

Thực tiễn sự khủng hoảng cuối cùng là sụp đổ của CNXH ở Đông Âu, Liên xô (cũ) cho thấy rõ một thực tế, bên cạnh sự chống phá của chủ nghĩa đế quốc thì có nguyên nhân sâu xa do sự thoái hóa, biến chất về tư tưởng chính trị của một bộ phận đảng viên lãnh đạo, đặc biệt là lãnh đạo cấp cao của Đảng như IACốp Lev, XêVátNatde, GoocBachốp khi xa rời những nguyên tắc của

Đảng mà phản bội Đảng, phản bội nhân dân, cuối cùng là chệch hướng, đi theo con đường TBCN

ở nước ta, sự thoái hoá, biến chất của một bộ phận cán bộ, đảng viên diễn ra trên nhiều lĩnh vực, nhiều mặt của đời sống xã hội nhưng rõ nét nhất,

và phức tạp nhất là trên lĩnh vực kinh tế ở đây, sự thoái hóa, biến chất biểu hiện khá đa dạng nhưng có nét chung dễ nhận thấy là lợi dụng quyền lực được giao để tư lợi cá nhân Tại nhiều doanh nghiêp nhà nước có số vốn, tài sản trị giá nhiều nghìn tỷ đồng nhưng giám đốc mặc dù không phải là chủ sở hữu số tài sản này (mà chỉ là người được"uỷ quyền", được thuê) nhưng trên thực tế vẫn có quyền chi tiêu, quyết định, định đoạt tất thảy những vấn đề có liên quan tới tài chính của doanh nghiệp không chỉ khi doanh nghiệp làm ăn có lãi

mà ngay cả khi doanh nghiệp thua lỗ giám đốc vẫn giàu có Điển hình là các trường hợp móc ngoặc để rút tiền nhà nước chia nhau tiêu dùng cá nhân như Nguyễn Lâm Thái đã móc nối với 38 bưu điện tỉnh, thành phố nâng giá vật tư thiết bị gây thiệt hại cho nhà nước tới 40 tỷ đồng nhưng bọn chúng vẫn kiếm chác được tiền bỏ túi Vụ Mạc Kim Tôn, nguyên đại biểu Quốc hội, nguyên Giám đốc Sở Giáo dục đào tạo Thái Bình đã nâng giá khống thiết bị trường học để kiếm tiền bỏ túi cũng là một kiểu thoái hoá, biến chất khá phổ biến trong hệ thống các cơ quan nhà nước hiện nay

"uỷ quyền" nhưng không kiểm soát được sự "uỷ quyền" nên quyền lực

bị tha hoá mà hiện tượng thường thấy là các hành vi quan liêu, tham nhũng, hách dịch, cửa quyền, cậy quyền, cậy thế, thậm chí còn là việc mua quan - bán chức đang diễn ra hết sức nhức nhối là mối lo của cả xã hội Đây cũng là nguy cơ lớn đối với Đảng cầm quyền Đánh giá về sự suy thoái, biến chất của một

bộ phận cán bộ, đảng viên Văn kiện Đại hội Đảng X ghi rõ: "tình trạng suy

thoái về chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống của một bộ phận cán bộ đảng viên gắn với tệ quan liêu, tham nhũng, lãng phí là nghiêm trọng"1 Bởi," một

bộ phận không nhỏ cán bộ đảng viên, kể cả một số cán bộ chủ chốt các cấp, yếu kém cả về phẩm chất và năng lực; Bệnh cơ hội, chủ nghĩa cá nhân trong một bộ phận cán bộ, đảng viên có chiều hướng gia tăng; vẫn còn tình

tr75

trạng "chạy chức", "chạy quyền", "chạy tội", "chạy bằng cấp" Thoái hoá, biến chất về chính trị, tư tưởng đạo đức, lối sống; tệ quan liêu, tham nhũng, lãng phí, sách nhiễu nhân dân trong một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên diễn ra nghiêm trọng, kéo dài chưa được ngăn chặn, đẩy lùi, nhất là trong các cơ quan công quyền, các lĩnh vực xây dựng cơ bản, quản lý đất đai, quản lý doanh nghiệp nhà nước và quản lý tài chính, làm giảm lòng tin của nhân dân đối với Đảng Đó là một nguy cơ lớn liên quan đến sự sống còn của

1- Làm suy yếu vai trò l∙nh đạo của Đảng cầm quyền

Đảng lãnh đạo Nhà nước và toàn xã hội thì Đảng phải có trí tuệ, có đạo

đức Và cũng chỉ có trí tuệ và có đạo đức thì Đảng mới thực sự xứng đáng là người đại diện cho lợi ích của số đông là giai cấp công nhân và nhân dân lao

động, có khả năng đề định ra được đường lối chiến lược, sách lược phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh đất nước, nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến

đấu trong điều kiện Đảng cầm quyền và bối cảnh thế giới chứa đựng nhiều cơ hội và thách thức như hiện nay

Tầm trí tuệ của Đảng tùy thuộc vào phẩm chất, năng lực đội ngũ cán bộ,

đảng viên Nhưng khi người cán bộ, đảng viên thoái hoá, biến chất thì mất hết trí tuệ, không phân biệt được đúng - sai, phải - trái, ảnh hưởng xấu đến chất lượng, tầm trí tuệ, uy tín lãnh đạo của Đảng đe dọa đến sự tồn vong của Đảng

và của chế độ ta

Từ thực tiễn tổ chức và lãnh đạo của Đảng cho thấy sự thoái hóa, biến chất của một bộ phận cán bộ, đảng viên trước hết thể hiện ở sự phai nhạt lý

1 Sđd, tr263, 264

tưởng cách mạng, chạy theo chủ nghĩa cá nhân thực dụng, không cần biết xã hội hiện đang vận động, phát triển như thế nào, miễn cuộc sống của cá nhân

và gia đình họ no ấm Khi sự khủng hoảng, sụp đổ của CNXH ở Đông Âu, Liên Xô (cũ) diễn ra những con người này không đủ trí tuệ và bản lĩnh để phân tích bản chất, nguyên nhân sự sụp đổ là do đâu: từ những sai lầm trong cơ cấu tổ chức bộ máy? từ phương thức lãnh đạo của Đảng hay sự chống phá của các thế lực thù địch? dẫn đến dao động, mất hết niềm tin về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên CNXH ở nước ta

Do thoái hóa, biến chất mà trước những âm mưu và "diễn biến hòa

bình" của các thế lực thù địch với CNXH những cá nhân thoái hoá, biến chất

thường mơ hồ, không biết rõ bản chất thâm độc của kẻ thù, mất cảnh giác dễ dàng bị kẻ xấu lợi dụng để làm mất đoàn kết nội bộ, chống phá Đảng, Nhà nước và nhân dân

Trong những biểu hiện thoái hoá, biến chất của một bộ phận cán bộ,

đảng viên thì sự thoái hoá, biến chất về tư tưởng, chính trị là nguy hiểm nhất;

đồng thời đây cũng là nguyên nhân căn bản gây hậu quả tiêu cực của nhiều cán bộ, đảng viên hiện nay

Do thoái hóa, biến chất mà lòng tin về CNXH của người cán bộ, đảng viên bị giảm sút, thậm chí còn lôi kéo nhiều người trong và ngoài đảng mất lòng tin theo Hiện tượng thường thấy là tôn sùng CNTB, hướng về CNTB hoặc CNXH dân chủ, bêu xấu CNXH, nói xấu Đảng, phủ nhận những thành quả cách mạng và sự nghiệp Đổi mới do Đảng lãnh đạo

Do thoái hoá, biến chất mà đã có không ít cán bộ, đảng viên không chịu học hỏi, lắng nghe, thiếu sự đổi mới, bảo thủ, trì trệ, chủ quan duy ý chí, thiếu suy nghĩ trong phát ngôn; đồng nhất những thành tựu của CNTB về khoa học công nghệ với sức mạnh và tính ưu việt của xã hội tư bản; ca ngợi lối sống tư bản, cái gì của CNTB cũng là ưu việt hơn hẳn CNXH(?!), đi đến biện hộ cho những hạn chế, tiêu cực của CNTB cuối cùng là có thái độ sợ tư bản, sùng bái tư bản, ngả theo CNTB Đã có một số cán bộ đảng viên do thoái hoá, biến chất

trở nên hằn học, bất mãn với chế độ mà viết đơn xin ra khỏi đảng để chống

Đảng, tuyên truyền, bảo vệ CNTB, chống lại CNXH như Hoàng Minh Chính, Trần Độ Hành vi của những con người này không dừng lại ở sự hằn học do bất mãn cá nhân mà nguy hại là đã phá vỡ sự thống nhất đoàn kết, làm giảm sút sức chiến đấu của Đảng, là nguy cơ trực tiếp đe doạ sự vững mạnh của

Đảng, sự tồn tại của chế độ

2- Làm giảm sút lòng tin của nhân dân vào Đảng và Nhà nước

Cán bộ, đảng viên là người đưa chủ trương, chính sách, pháp luật của

Đảng, Nhà nước vào cuộc sống, gắn bó đảng với nhân dân; họ là người trực tiếp thực hiện quyền tự do dân chủ, trực tiếp chăm lo đời sống của nhân dân,

đồng thời là bộ mặt, hình ảnh của Đảng và Chính quyền trước nhân dân Thông qua những cán bộ, đảng viên mà người dân tin yêu Đảng, Nhà nước, tin tưởng vào đường lối lãnh đạo của Đảng, vào tương lai, triển vọng của CNXH Cùng với Đảng, những cán bộ, đảng viên đã dẫn dắt nhân dân đi qua nhiều chặng đường cách mạng và giành thắng lợi trong cách mạng dân tộc dân chủ và trong cách mạng xã hội chủ nghĩa Trải qua trên 20 năm thực hiện công cuộc đổi mới dưới sự lãnh đạo của Đảng nhân dân ta đã thu được nhiều thành tựu to lớn có ý nghĩa lịch sử Đất nước đã vượt qua khủng hoảng kinh tế xã hội và đang trong giai đoạn đẩy mạnh CNH, HĐH nhưng nhìn chung chặng

đường phía trước vẫn còn nhiều gian nan, thử thách; nước ta về cơ bản vẫn là nước chậm phát triển Trong điều kiện hoàn cảnh này người cán bộ, đảng viên

lẽ ra càng phải ra sức phấn đấu, hy sinh vì mục tiêu dân giàu nước mạnh xã hội công bằng dân chủ văn minh Nhưng ngược lại, một bộ phận cán bộ, đảng viên, đặc biệt là những cán bộ chủ chốt, vốn là những công bộc của dân, do bị thoái hóa, biến chất mà có ảnh hưởng xấu đến xã hội, làm ô nhiễm môi trường văn hóa tinh thần của xã hội, giảm sút lòng tin của nhân dân vào Đảng và Nhà nước, suy yếu hệ thống chính trị

Kết quả đánh giá chất lượng đội ngũ đảng viên năm 2005 có 187.909

đảng viên đủ tư cách còn hạn chế từng mặt, chiếm 6,6 %; 18.993 đảng viên vi

phạm tư cách, chiếm 0,68% so với tổng số đảng viên được đánh giá Trong năm 2005 có 20.652 đảng viên bị thi hành kỷ luật chiếm 0,67% tổng số đảng viên, trong đó có 2.289 đảng viên bị khai trừ và 4.604 đảng viên bị xoá tên khỏi Đảng Song, xét thực chất, thì kết quả đánh giá chất lượng đảng viên nêu trên chưa phản ánh đúng thực tế Nếu đánh giá đúng thực chất thì tỷ lệ đảng viên còn hạn chế từng mặt và số lượng đảng viên vi phạm tư cách sẽ là con số lớn hơn nhiều Nghị quyết Trung ương 5 khoá IX viết: "Sự suy thoái về nhận thức, tư tưởng, chính trị trong một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên chưa

được ngăn chặn Hiện tượng phai nhạt lý tưởng cách mạng, sa sút phẩm chất

đạo đức, tệ quan liêu, tham nhũng, lãng phí, chủ nghĩa cá nhân, tư tưởng cơ hội, thực dụng có chiều hướng phát triển, tình trạng quan liêu, tham nhũng, lãng phí, nhũng nhiễu dân, suy thoái về phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên còn nghiêm trọng và khá phổ biến làm cho nhân dân bất bình, lo lắng"

Theo tin từ Tiền phong.vn ngày 19-10-2007 trong 6 tháng đầu năm

2007 số vụ tham nhũng được xử lý so với cùng kỳ năm 2006 đã tăng lên 40% Từ1/10/2206 đến 31/82007 các bộ, ngành địa phương đã rà soát phát hiện 441

vụ việc trong đó đã khởi tố 406 vụ án và 826 bị can về các tội danh tham nhũng Như vậy, trung bình mỗi ngày khởi tố 2 kẻ tham nhũng

Cũng trong sáu tháng đầu năm 2007 đã kết thúc 3.435 cuộc thanh tra, phát hiện tổng giá trị sai phạm trong đó có tham nhũng gần 2.717 tỷ đồng và 696.707 USD, kiến nghị và xử lý hành chính 1300 cá nhân và nhiều tập thể có sai phạm

Trước các hiện tượng thoái hoá, biến chất này các phương tiện thông tin

đại chúng của các thế lực thù địch với CNXH càng được thể công kích Đảng

và Nhà nước ta

Sự giảm sút lòng tin yêu của nhân dân vào Đảng, Nhà nước không chỉ trực tiếp bắt nguồn từ sự suy thoái, biến chất của một bộ phận cán bộ, đảng viên mà một phần còn do những hạn chế, bất cập trong nhiều chủ trương,

chính sách của Đảng và Nhà nước đã ban hành Mà những chủ trương chính sách này được lập nên và thông qua không phải ai khác cũng chính do đội ngũ cán bộ, đảng viên của Đảng soạn thảo, phê duyệt và cho triển khai thực hiện trong thực tiễn Chính sách tiền lương là một ví dụ Mức thu nhập giữa các loại cán bộ, viên chức làm công ăn lương trên danh nghĩa chưa có sự phân biệt

rõ nét dẫn đến trong thực tế khoảng cách mức thu nhập của người cán bộ hưởng lương cao nhất và người nhân viên hưởng lương thấp nhất rất lớn thể hiện ở những khoản bổng lộc không công khai nhưng vô cùng lớn, ví như: nhà

ở, xe cộ, phương tiện sinh hoạt, người phục vụ do ngân sách nhà nước chi trả

Sự bất hợp lý này không còn và không chỉ là sự lãng phí tài sản của nhà nước, của nhân dân mà đó còn là một hành vi không công bằng, thậm chí bất công trong đóng góp và hưởng thụ

Trong khi đất nước còn nghèo, nhưng một bộ phận cán bộ, đảng viên do

có chức, có quyền mà có cuộc sống khá sang trọng, thậm chí vương giả vì thế

đã tạo nên tâm lí xã hội tiêu cực là chạy đua vào các chức vụ, mua quan bán chức Nguy haị hơn khi trong xã hội đang tồn tại một tâm lý: đồng tiền là tiên

là phật, ai nhiều tiền, người đó sẽ được xã hội tôn kính

Mặt khác, hệ thống tiền lương hiện nay của chúng ta chưa đủ đảm bảo

đời sống của đại bộ phận cán bộ, đảng viên Hệ quả kéo theo là nhiều cán bộ, công chức không toàn tâm, toàn ý với công việc được giao, phải tìm việc làm thêm Cũng đã có nhiều người tìm mọi thủ đoạn để kiếm chác thêm bên ngoài như nhận hối lộ, tiếp tay cho kẻ xấu đã trở thành hiện tượng gần như một thói quen của một bộ phận cán bộ, công chức hiện nay cũng là nguyên nhân làm

đạo đức xã hội bị sa sút

Chính sách tiền lương mặc dù đã qua nhiều lần điều chỉnh và đã góp phần cải thiện đời sống người làm công ăn lương nhưng nhìn chung vẫn chỉ ưu tiên cho người ở vị trí lãnh đạo, quản lí mà chưa phải đã khuyến khích tài năng, sự cống hiến sức lực, trí tuệ của đông đảo người dân sống trong xã hội Chính sách tiền lương thiếu hợp lý này vô tình là tác nhân làm suy yếu động lực phát triển xã hội, thui chột một lực lượng chất xám của xã hội, kể cả việc

đánh mất nhân cách của nhiều trí thức, nhà khoa học Tâm lí xu thời, cơ hội, không dám đấu tranh trước các hiện tượng tiêu cực xã hội đã trở thành một lối sống của một bộ phận cán bộ, đảng viên

Việc triển khai thực hiện chủ trương uống nước nhớ nguồn do Đảng và

Nhà nước ta khởi xướng, bên cạnh những thành tựu to lớn đã đạt được là bù

đắp phần nào những hy sinh, mất mát to lớn của người dân thì hiện cũng đang còn có nhiều hạn chế, bất cập vì việc thực hiện chính sách đãi ngộ những người có công với cách mạng chưa xứng đáng với sự hi sinh, mất mát to lớn về sức khoẻ và xương máu cho Tổ quốc, cho dân tộc của họ

Sẽ là phản tác dụng trong giáo dục niềm tin của thế hệ trẻ vào sự nghiệp cách mạng khi mà đất nước được hoà bình đã gần 4 thập kỷ nhưng đời sống của nhiều người có công với cách mạng vẫn còn nhiều khó khăn, vất vả Trong khi đó, nhiều cán bộ, đảng viên được sinh ra và lớn lên trong thời hoà bình, không bị mất mát, hy sinh lại có cuộc sống no đủ, thậm chí giàu sang phú quí

mà nguồn gốc không phải do làm ăn chăm chỉ và tài năng mà chủ yếu do tham nhũng, bớt xén tiền của dân, không chỉ trong đầu tư xây dựng cơ bản mà còn là việc bớt xén tiền quyên góp cho đồng bào bị lũ lụt, thiên tai, dịch bệnh, những đối tượng hưởng chính sách xã hội, không khỏi làm cho hình ảnh của

một số cán bộ tha hoá bị méo mó mà nhiều giá trị đạo đức bị đảo lộn

Khi cán bộ tha hoá thì người dân mất niềm tin vào Đảng Đã mất lòng dân là mất chỗ dựa của Đảng, đó là nguy cơ mất Đảng

3- Làm suy thoái đạo đức, lối sống, thuần phong mỹ tục của nhân dân và x∙ hội

Các tệ nạn xã hội trong thời kinh tế thị trường mở cửa hội nhập có diễn biến phức tạp, khó lường, đặc biệt là tệ nạn cờ bạc, mại dâm, ma túy, tham nhũng, quan liêu, cửa quyền Đó còn là tình trạng tổ chức ma chay, cưới xin, sinh nhật, mừng thọ, tân gia đình đám lãng phí, tốn kém Ai cũng biết để tham

dự vào các “lễ hội” này thì phải có tiền Vậy ai là người có tiền? Chắc chắn không thể là những người dân lao động nghèo mà phải là những người có máu

mặt - có chức quyền Số liệu thống kê chưa đầy đủ của cơ quan phòng chống tội phạm xã hội cho thấy chiếm tỷ lệ đáng kể đối tượng vi phạm vào các tệ nạn xã hội lại chính là các cán bộ, công chức nhà nước, thậm chí có cả những

đối tượng thuộc diện Trung ương quản lý

Kết quả kiểm toán năm 2006 và đầu năm 2007, đã phát hiện, xử lý các sai phạm gần 7800 tỷ đồng Sáu tháng đầu năm 2007 cả nước phát hiện 347 vụ việc với 671 đối tượng có hành vi tham nhũng đã khởi tố 215 vụ án với 500 bị can tham nhũng So với 6 tháng đầu năm 2006, số vụ án tham nhũng được khởi tố tăng 41%, số bị can khởi tố tăng 43%, giá trị tài sản bị tham nhũng và thiệt hại do hành vi tham nhũng là 136.662 triệu đồng Tình trạng quan chức bao che lẫn nhau khi vi phạm pháp luật ngày càng trở lên gay gắt, tình hình này làm tăng thêm mức độ khó khăn trong quá trình điều tra các vụ án tham nhũng liên quan đến quan chức

Do thoái hoá, biến chất mà một bộ phận cán bộ, đảng viên lười lao

động, không muốn cống hiến mà chỉ muốn hưởng thụ và có nhiều tiền bạc

Và, để có nhiều tiền bạc thì không còn con đường nào khác là tìm mọi thủ

đoạn để bòn rút tiền của nhà nước Khi đã có tiền bạc những con người này ăn chơi hoang phí, thậm chí có lối sống phóng túng, trác táng mắc vào các tệ nạn xã hội như: nghiện hút, cờ bạc, mãi dâm Thời gian qua, xã hội ta không thể không biết các gương mặt xấu như Mai Văn Dâu, Lương Quốc Dũng, Dương Minh Ngọc Những con người này một thời là tấm gương sáng, là điển hình trong lao động sản xuất và bảo vệ an ninh Tổ quốc nhưng do không chịu tu dưỡng đạo đức, bị thoái hoá, biến chất mà sa vào vòng tội lỗi, bị kẻ xấu lợi dụng trở thành kẻ có tội với nhân dân

Trong khi Đảng, Nhà nước và nhân dân ta đang ra sức đoàn kết phấn

đấu vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, văn minh thì những

kẻ tham nhũng do lợi dụng chức quyền đã có cuộc sống dư rả, thậm chí thừa thãi mà không phải từ con đường làm ăn chân chính lại là sự bất công bằng cần lên án

Lợi dụng chức vụ, quyền hạn được giao để kiếm chác, làm lợi cho cá nhân và gia đình mình vẫn là nguồn gốc mọi sự tha hóa, biến chất về đạo đức, lối sống hiện nay của cán bộ, công chức Tiêu chuẩn nhà ở, các phương tiện đi lại như ôtô, máy bay nhà nước và nhân dân trang bị cho cán bộ, công chức cũng chỉ nhằm đảm bảo họ phục vụ tốt hơn cho công việc nhưng lợi dụng vấn

đề này mà nhiều quan chức đã sử dụng quá tiêu chuẩn, thậm chí chiếm dụng tài sản công vì mục đích cá nhân ở Hà Nội đã có cán bộ lãnh đạo thành phố

đi xe ôtô giá trị 3000 con trâu, ở nhà trị giá10.000 USD/ tháng nhưng giá thuê chỉ có 500.000 vnđ/tháng như báo chí đã nêu không chỉ phản ánh phần nào nỗi bất bình của nhân dân về việc lạm dụng quyền lực để tư lợi cá nhân mà tạo

ra hình ảnh xấu về đạo đức, lối sống của đội ngũ cán bộ, công chức nhà nước

Chương 2

Thực trạng và những nhân tố tác động tới sự thoái hoá, biến chất một bộ phận cán bộ, đảng viên

I - Thực trạng thoái hoá, biến chất của một bộ phận cán bộ, đảng viên

Hiện nay, sự thoái hóa, biến chất của một bộ phận cán bộ, đảng viên bộc lộ ngày càng rõ nét, có tính chất lây lan, chưa có chiều hướng suy giảm,

thể hiện trước hết và chủ yếu trên các mặt, lĩnh vực sau đây:

1- Sự thoái hoá, biến chất trên lĩnh vực chính trị tư tưởng

ở nước ta khi Đảng trở thành đảng cầm quyền, lãnh đạo chính trị thì

mọi quyết định của Đảng đều có tác động trực tiếp tới đời sống, tương lai, hạnh phúc của mọi người dân Do vậy, Đảng không thể được phép phạm sai lầm về chính trị Điều đó đòi hỏi Đảng phải có bản lĩnh và tầm trí tuệ, có khả năng và sáng kiến xây dựng những mục tiêu cụ thể trước mắt, những mục tiêu cơ bản lâu dài cũng như đề định ra các giải pháp giải quyết các nhiệm vụ cụ thể Nhưng năng lực, bản lĩnh chính trị và tầm trí tuệ của Đảng không phải tự nhiên có mà phụ thuộc phần lớn vào trình độ tư duy lý luận của đội ngũ cán

bộ, đảng viên của Đảng thể hiện cụ thể ở trình độ nhận thức, vận dụng sáng tạo, bổ sung và phát triển chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, khả năng tổng kết thực tiễn đổi mới ở Việt Nam và thế giới, biết kế thừa những tinh hoa văn hoá của dân tộc và thời đại để hoạch định đường lối, chiến lược, chủ trương, chính sách của Đảng một cách khoa học, đưa nước ta phát triển nhanh và bền vững, rút ngắn khoảng cách so với các nước phát triển trong một thời gian sớm nhất Đây là kết quả của cả một thời gian dài tổ chức xây dựng

và chỉnh đốn hệ thống cơ sở đảng cũng như việc trau dồi tư tưởng chính trị và học tập lý luận chính trị của đội ngũ cán bộ, đảng viên

ở nước ta, sau gần một thập kỷ thực hiện cuộc vận động xây dựng và chỉnh đốn Đảng theo tinh thần nghị quyết Trung ương 6 (lần 2), năng lực trí tuệ, bản lĩnh chính trị và sự lớn mạnh của các tổ chức cơ sở Đảng và của đội ngũ cán bộ, đảng viên đã được nâng lên một bước đáng kể

Cho đến đầu năm 2006, theo số liệu thống kê toàn Đảng có gần 3,1 triệu đảng viên, sinh hoạt ở 191.620 chi bộ thuộc 50.986 tổ chức cơ sở đảng, trong 1.280 đảng bộ huyện và tương đương, của 75 đảng bộ tỉnh, thành và đơn

vị trực thuộc Trung ương

Kết quả đánh giá chất lượng đảng viên năm 2005, có 2.074.064 đảng viên hoàn thành tốt nhiệm vụ đạt gần 75%, trong đó có 478.547 đảng viên hoàn thành nhiệm vụ đạt gần bằng 25%

Số lượng đảng viên tăng qua các năm là 4,2% trong đó đảng viên ở cơ

sở sự nghiệp tăng nhanh Tỷ lệ đảng viên là phụ nữ, dân tộc ít người, tôn giáo,

Đoàn viên Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh tăng lên qua các năm làm cho cơ cấu giới, dân tộc, tôn giáo hợp lý hơn, tuổi đời bình quân của đội ngũ đảng viên giảm từ 44,7 tuổi xuống còn 43,75% Năm 2000, tỷ lệ đảng viên là nữ chiếm19,74%, dân tộc ít người 9,4%, tôn giáo 1,0%, đoàn viên 9,07%

Trình độ trung học phổ thông, cao đẳng, đại học, lý luận chính trị cao cấp, cử nhân cũng tăng lên so với các năm trước góp phần tăng cường chất lượng đội ngũ đảng viên Năm 2000, tỷ lệ đảng viên có trình độ trung học phổ thông là 50,4%, cao đẳng và đại học 19,3%, lý luận chính trị cao cấp trở lên, chiếm 3,09% so với tổng số đảng viên Tương tự như vậy, năm 2005 đạt là: 65,72%, 27,59% (trong đó có 36.643 đảng viên có trình độ trên đại học, bằng 1,2% và 3.366 đảng viên là phó giáo sư, giáo sư bằng 0,11% so với tổng số

đảng viên), 4,55% đảng viên có trình độ cao cấp, cử nhân lý luận chính trị

Tỷ lệ đảng viên so với dân số ở các vùng miền, lĩnh vực hoạt động đang thay đổi theo chiều hướng tốt Năm 2000: tỷ lệ đảng viên chiếm 3,19% so với tổng số dân; năm 2005 là 3,41% Tương tự, 10 tỉnh thành phố miền Trung tăng từ 2,08% năm 2000 lên 2,19% năm 2005; 4 tỉnh Tây Nguyên tăng từ

1,73% lên 1,8%; 5 tỉnh miền Đông Nam bộ từ 1,49 lên 1,61%, 13 tỉnh thành phố miền Tây Nam bộ từ 1,48 đến 1,61% Trong 5 năm (2001-2005) toàn

Đảng đã thành lập được 20.523 chi bộ, toàn Đảng đã có thêm 1.912 thôn ấp, làng, bản trường học từ chưa đến có đảng viên

Xét về mặt tư tưởng chính trị công tác xây dựng đội ngũ cán bộ đảng

viên, đặc biệt, về tư tưởng chính trị được nhiều cấp uỷ quan tâm chỉ đạo thực hiện Đa số các đảng viên của Đảng đã tự giác rèn luyện bản thân, phấn đấu thực hiện tốt nhiệm vụ đảng viên, thể hiện được bản chất chính trị vững vàng trước mọi thử thách khắc nghiệt là những biến động phức tạp của đời sống chính trị-xã hội trên thế giới, kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, quyết tâm thực hiện đường lối đổi mới của Đảng, vững vàng niềm tin vào CNXH và con đường đi lên CNXH ở Việt Nam Uy tín của Đảng nhờ đó tiếp tục được củng cố, xứng đáng là người lãnh đạo sự nghiệp Đổi mới

Mặc dù vậy, việc xây dựng và chỉnh đốn Đảng vẫn chưa đạt được yêu cầu đặt ra Một bộ phận cán bộ, đảng viên còn bị suy thoái về phẩm chất, đạo

đức Công tác cán bộ còn một số biểu hiện trì trệ chưa đảm bảo nâng cao

phẩm chất chính trị, đạo đức cách mạng ở đây có sự yếu kém trong tư duy lý

luận cũng như trong rèn luyện phẩm chất, tư tưởng chính trị của một bộ phận cán bộ, đảng viên của đảng dẫn tới có biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị Đây là hiện tượng nghiêm trọng đang làm suy yếu uy tín và sự lãnh đạo

Thuật ngữ "suy thoái về tư tưởng chính trị" chính thức được Đảng ta sử

dụng lần đầu tại Hội nghị Trung ương 6 (lần 2) khoá VIII (2-1999) để phản

ánh thực trạng suy thoái, biến chất của một bộ phận cán bộ, đảng viên hiện nay

Sự suy thoái biến chất về tư tưởng chính trị diễn ra dưới nhiều hình thức

và có biểu hiện phức tạp:

Một là, một số cán bộ, đảng viên không thiết tha, thiếu tích cực học tập,

tu dưỡng đạo đức cách mạng, lười nghiên cứu lý luận chính trị, ít chịu đọc sách báo; một bộ phận khác còn dị ứng với chính trị nên không nắm được các tin tức thời sự để biết chủ trương đường lối của Đảng và pháp luật Nhà nước, thiếu tư duy phân tích - tổng hợp, không biết nắm bắt và làm chủ các tình huống phức tạp nên khó tránh khỏi có nhận thức mơ hồ về chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưỏng Hồ Chí Minh, về CNXH và con đường đi lên CNXH ở nước ta Cán bộ, đảng viên là người thay mặt Đảng, Nhà nước tổ chức, lãnh đạo

và quản lý đất nước nên việc học tập, trau dồi lý luận chính trị, có kế hoạch thường xuyên học tập, nâng cao trình độ lý luận chính trị, kiến thức và năng lực hoạt động thực tiễn là nhiệm vụ không thể thiếu đối với họ Đúng như V.I.Lênin đã dạy: “Không có lý luận cách mạng thì cũng không thể có phong trào cách mạng; chỉ đảng nào được một lý luận tiền phong hướng dẫn thì mới

có khả năng làm tròn vai trò chiến sỹ tiền phong”1 Còn Hồ Chí Minh, lãnh tụ

vĩ đại, người thầy của cách mạng Việt Nam cũng đã sớm chỉ rõ: “Đảng muốn vững thì phải có chủ nghĩa làm cốt, trong đảng ai cũng phải hiểu, ai cũng phải tin theo chủ nghĩa ấy Đảng mà không có chủ nghĩa cũng giống như người không có trí khôn, tàu không có bàn chỉ nam”2 Ngay từ năm 1947, trong tác

phẩm Sửa đổi lối làm việc, Người đã phê phán những biểu hiện kém lý luận,

khinh lý luận hoặc lý luận suông và chỉ rõ “lý luận phải liên hệ với thực tế”3 Ngày7- 9-1957, trong diễn văn khai mạc lớp học lý luận khoá I trường Nguyễn ái Quốc, Người nêu bật những ưu điểm, đồng thời cũng chỉ rõ rằng:

“Đảng ta còn có nhiều nhược điểm mà một trong những nhược điểm lớn là trình độ lý luận còn thấp kém Vì trình độ lý luận thấp kém cho nên đứng trước nhiệm vụ ngày càng mới và phức tạp, trong việc lãnh đạo, Đảng ta

1 V.I V.I.Lênin: Toàn tập, Nxb Tiến bộ, M 1978, t 6, tr 30, 32

3 Sđd, t.8, tr 296

không khỏi lúng túng, không tránh khỏi sai lầm, khuyết điểm”1 Như vậy,

"Học tập là nghĩa vụ bắt buộc đối với mọi cán bộ, đảng viên và phải được quy

định thành chế độ Lười học tập, lười suy nghĩ, không thường xuyên tiếp nhận những thông tin mới, những hiểu biết mới, cũng là biểu hiện của sự thoái hoá”2 Cũng do không tự rèn luyện bản lĩnh và trí tuệ, không học lý luận chính trị mà đứng trước các hiện tượng phức tạp của đời sống xã hội ở trong nước cũng như trên thế giới, đặc biệt là trước những thông tin về tình hình kinh tế xã hội trên thế giới bất lợi cho CNXH, cho phong trào cộng sản và công nhân thế giới những cán bộ, đảng viên thoái hoá, biến chất thường dao động, thoái chí tiến thủ, phai nhạt lý tưởng cách mạng, không hoàn thành công việc được giao phó, thậm chí trây ỳ, chậm tiến

ở nước ta xây dựng CNXH là cuộc cách mạng chưa có tiền lệ Đây là công việc cực kỳ khó khăn phức tạp nên không phải lúc nào cũng thuận buồm xuôi gió, thậm chí phải trải qua không ít những vấp váp, sai lầm Nhiều hiện tượng tiêu cực xã hội nảy sinh: tham nhũng, khiếu kiện kéo dài, giá cả lạm phát, leo thang có một phần nguyên do là Đảng, Nhà nước còn non yếu trong tổ chức và điều hành xã hội Đứng trước các hiện tượng tiêu cực này đã

có một bộ phận cán bộ, đảng viên do thiếu bản lĩnh chính trị, phai nhạt lý tưởng cách mạng, nghi ngờ mục tiêu mà Đảng và nhân dân ta đang theo đuổi

là đẩy mạnh sự nghiệp CNH, HĐH, mất niềm tin về tương lai, triển vọng của CNXH

Một số ít cán bộ, đảng viên thoái hoá, biến chất còn lôi kéo nhiều quần chúng tiêu cực theo

Hai là, phủ nhận thành quả của công cuộc đổi mới đất nước và những

giá trị truyền thống dân tộc

Sau trên 20 năm thực hiện công cuộc đổi mới đất nước Đảng và nhân

dân ta đã thu được nhiều thành tựu to lớn có ý nghĩa quan trọng Về kinh tế, từ

1 Sđd, t.8, tr 493

140-141

chỗ nghèo nàn, lạc hậu, cơ cấu công nghiệp - nông nghiệp - dịch vụ bất hợp

lý, mất cân đối, phải chịu nợ nần, lệ thuộc một phần lớn từ bên ngoài, đặc biệt

từ khối SEV, chúng ta vươn tới trang trải được nợ nần, tự lực cánh sinh đến chỗ chuyển dịch cơ cấu nhanh, hợp lý, duy trì tốc độ phát triển cao, bền vững trong nhiều năm với tốc độ từ 6,5 - 8%/ năm GDP của Việt nam năm 2006 là

60 tỷ USD Về chính trị, việc xây dựng nhà nước pháp quyền có tiến bộ trên cả

ba mặt hành pháp, lập pháp, tư pháp ổn định chính trị, dân chủ ngày càng

rộng rãi cho mọi người dân Về văn hoá xã hội, tỷ lệ hộ đói nghèo ngày càng

giảm Người già, đối tượng bảo trợ xã hội (tàn tật cô đơn, nghèo đói…) đang

là trung tâm chú ý của toàn xã hội Chỉ số phát triển con người (HDI) năm

2003 là 0,704, xếp thứ 108/177 quốc gia

Lý luận về CNXH và con đường đi lên CNXH ở Việt Nam ngày càng rõ hơn Đó là xã hội có nền kinh tế nhiều thành phần phát triển theo định hướng XHCN; dựa trên công hữu về tư liệu sản xuất chủ yếu; "bỏ qua" chế độ TBCN, tức là bỏ qua việc xác lập vị trí thống trị của quan hệ sản xuất và kiến trúc thợng tầng TBCN; con người được giải phóng khỏi áp bức, bất công, có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, phát triển toàn diện; có nhà nước pháp quyền XHCN của dân, do dân, vì dân dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản

"Nội dung không bỏ qua” là những yếu tố mà chúng ta đang bị thiếu

hụt căn bản cần phải được kế thừa, phát triển để đi tới mục tiêu XHCN chính

là những thành tựu loài người đã đạt được trong CNTB về khoa học - công nghệ, về trình độ, kinh nghiệm tổ chức, quản lý xã hội

Nhưng đối với các cán bộ, đảng viên thoái hoá, biến chất thường không nhìn thấy các thành tựu này, thậm chí còn thổi phồng những khó khăn, hạn chế trong tổ chức điều hành nền kinh tế gây dư luận xấu trong cán bộ, đảng

viên và nhân dân Hành vi của những con người này thực ra chỉ thấy cây mà

không thấy rừng, có ảnh hưởng tiêu cực đến tư tưởng chính trị của xã hội

Ba là, có một bộ phận cán bộ, đảng viên đã vi phạm những nguyên tắc

tổ chức và hoạt động của Đảng