163 Nhà máy nước sạch Quế Phong được đầu tư xây dựng từ năm 2009, với tổng vốn hơn 41 tỷ đồng, công suất 1 500 m3/ngày đêm, để cấp nước sạch cho hơn 1 100 hộ dân ở thị trấn Kim Sơn và vùng phụ cận Dự[.]
Trang 1Nhà máy nước sạch Quế Phong được đầu tư xây dựng từ năm 2009, với tổng vốn hơn 41 tỷ đồng, công suất 1.500 m3/ngày đêm, để cấp nước sạch cho hơn 1.100 hộ dân ở thị trấn Kim Sơn và vùng phụ cận Dự án do UBND huyện Quế Phong làm chủ đầu tư Đến cuối năm 2017, dự án Nhà máy nước sạch Quế Phong hoàn thành và đã đấu nối đến hơn 700 hộ dân sử dụng Tháng 3/2018, UBND huyện Quế Phong có công văn gửi UBND tỉnh xin ý kiến về tổ chức bộ máy, cơ chế vận hành, quản lý nhà máy nước để đưa nhà máy vào hoạt động Tuy nhiên, từ đó đến nay, nhà máy vẫn chưa được vận hành, cấp nước đến các hộ dân theo quy định, nhà máy nước sạch xây bằng nguồn vốn Nhà nước, sau khi xây dựng phải đấu thầu lựa chọn đơn vị thực hiện khai thác, sản xuất, truyền dẫn, kinh doanh Huyện đã có rất nhiều văn bản, nhưng UBND tỉnh Nghệ An mới chỉ cho chủ trương về giá nước, còn cơ chế vận hành thì vẫn chưa có Nguyên nhân chưa
có cơ chế vận hành là vì để đưa công trình vào hoạt động phải qua khâu thẩm tra, quyết toán
Nhà máy nước sạch xã Nghi Diên lấy nước sông không đảm bảo vệ sinh, hạn chế về công nghệ xử lý và thiếu vốn để duy tu, bảo dưỡng nên nguồn nước cấp ra cho người dân không đảm bảo vệ sinh, có những ngày không thể sử dụng được vì quá bẩn Nhà máy nước xã Quỳnh Thọ (Quỳnh Lưu) bị đội vốn hàng chục tỷ đồng mà sau nhiều năm xây dựng vẫn chưa thể hoàn thành Hệ thống nước sạch ở xã Châu Thành (Quỳ Hợp) hoàn thành vào năm 2014, chỉ sau 1 năm hoạt động, công trình đã phải bỏ hoang, nằm phơi nắng, phơi mưa…
Ở thành phố Hà Nội, theo Quy hoạch thoát nước Thủ đô Hà Nội đến năm
2030, tầm nhìn 2050, khu vực trung tâm thành phố cần đầu tư xây dựng 13 nhà máy xử lý nước thải, tổng công suất khoảng 905 nghìn m3/ngày đêm Hiện, thành phố đã xây dựng xong năm nhà máy xử lý nước thải gồm: Yên Sở, Trúc Bạch, Kim Liên, Hồ Tây và Hồ Bảy Mẫu với tổng công suất 234.300m3/ngày đêm (chiếm tỷ lệ 26% lượng nước thải khu vực trung tâm); đang xây dựng nhà máy
xử lý nước thải Yên Xá, công suất 270 nghìn m3/ngày đêm Tuy nhiên, các tuyến cống thu gom và truyền dẫn nước thải về các Nhà máy lại chưa được đầu tư đồng
bộ, nước thải chủ yếu mới được xử lý ở cuối nguồn Đây chính là nguyên nhân ô nhiễm môi trường các hồ, ao, mương, sông thoát nước
Nhà máy xử lý nước thải Yên Sở (quận Hoàng Mai) có công suất 200 nghìn m3/ngày đêm hoàn thành và đưa vào hoạt động từ năm 2013 Thời điểm ấy, đây
là nhà máy xử lý nước thải công suất lớn nhất Việt Nam, có thể xử lý một nửa
Trang 2lượng nước thải hằng ngày của thành phố Hà Nội, khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường ở khu vực phía nam thành phố Tuy nhiên, hiệu quả thực tế của nhà máy không được như kỳ vọng Sông Sét, Kim Ngưu, Tô Lịch vẫn là những dòng sông đen ngòm, bốc mùi hôi khó chịu, bởi hằng ngày vẫn tiếp nhận nước thải từ các khu dân cư, cơ sở kinh doanh, bệnh viện… Những dòng nước ô nhiễm ấy chỉ được xử lý khi chảy về Nhà máy XLNT Yên Sở Bất cập đã thấy rõ, cho nên năm
2017 thành phố quyết định xây dựng hệ thống cống bao cải thiện môi trường sông Kim Ngưu, sông Sét và thu gom nước thải cho Nhà máy xử lý nước thải Yên Sở (giai đoạn 1) Dự án được đầu tư theo hình thức BT, thực hiện từ nay đến năm
2020 Còn nhà máy xử lý nước thải Hồ Tây dù đã có hệ thống thu gom, nhưng không thể chạy hết công suất thiết kế 15 nghìn m3/ngày đêm Hồ Tây vẫn bị ô nhiễm vì tiếp nhận nước thải trực tiếp từ các miệng cống xả chung quanh hồ Hệ thống thu gom nước thải quanh hồ thi công rất chậm Khi nhà máy hoàn thành,
đi vào hoạt động năm 2013, hệ thống thu gom còn đang trong quá trình thi công giai đoạn 1, với lượng nước là 7.500m3/ngày đêm (chỉ đạt nửa công suất của nhà máy) Tới năm 2015, giai đoạn 2 của hệ thống thu gom mới được triển khai Tuy nhiên, nhà máy vẫn không có đủ nước để xử lý, do các đơn vị không chịu đấu nối nguồn xả thải vào hệ thống thu gom Nhà máy xử lý nước thải làng nghề Cầu Ngà, công suất 20 nghìn m3/ngày đêm ở xã Dương Liễu (Hoài Đức) đi vào vận hành năm 2016, nhưng do chưa được đầu tư hệ thống cống thu gom nước thải, nên chưa đạt được mục tiêu xử lý nước thải, bảo đảm môi trường sống cho người dân, hạn chế chất ô nhiễm ở vùng hạ lưu, trong đó có lưu vực sông Nhuệ, sông Đáy chưa đạt yêu cầu…
Năm 2019, Kiểm toán Nhà nước công bố báo cáo kiểm toán hoạt động dự
án cấp nước và nước thải đô thị có tổng mức đầu tư lên tới hơn 230 triệu USD
"Đại" dự án này được chia ra làm 2 hợp phần, tại hợp phần 1 có tới 14 dự án nằm tại 10 tỉnh Kiểm toán Nhà nước đã chỉ ra một loạt vi phạm trong việc đầu tư xây dựng, thực hiện các tiểu dự án thành phần Hợp phần 1 được chia thành hợp phần 1A và 1B Hợp phần 1A gồm 7 tiểu dự án cấp nước tại 7 đô thị thuộc 7 tỉnh: thị
xã Uông Bí (Quảng Ninh), thành phố Ninh Bình (Ninh Bình), thành phố Tam Kỳ (Quảng Nam), thành phố Đà Lạt (Lâm Đồng) khu công nghiệp và đô thị Mỹ Phước (Bình Dương) thị xã Đồng Xoài (Bình Phước) và huyện Phú Quốc (Kiên Giang) Hợp phần 1B gồm 7 tiểu dự án thoát nước và vệ sinh môi trường tại 7 đô thị thuộc 7 tỉnh: thành phố Ninh Bình (Ninh Bình), thị xã Bỉm Sơn (Thanh Hóa), thị xã Thái Hòa (Nghệ An), thành phố Đông Hà (Quảng Trị), thành phố Tam Kỳ
Trang 3(Quảng Nam), thành phố Đà Lạt (Lâm Đồng), thị xã Đồng Xoài (Bình Phước) Tổng mức đầu tư cho 14 dự án thành phần tại hợp phần 1 nói trên là 232,38 triệu USD, trong đó, vốn vay Ngân hàng Thế giới là 197 triệu USD, vốn đối ứng là 35,38 triệu USD [19]
Kiểm toán Nhà nước nêu rõ, công tác lập, kiểm định, phê duyệt và điều chỉnh tổng mức đầu tư của các dự án còn phải điều chỉnh, nguyên nhân chủ yếu
là do chưa lường trước được các chi phí lãi vay, tỷ giá thay đổi Cụ thể, các tiểu
dự án cấp thoát nước tại Đà Lạt, Uông Bí, Mỹ Phước, Ninh Bình, Bỉm Sơn, Phú Quốc lập thiếu chi phí lãi vay trong thời gian xây dựng và các chi phí cần thiết khác Việc chưa tính toán cụ thể chi phí dự phòng cho yếu tố trượt giá (tạm lấy 10%), tính chi phí ban quản lý dự án trong tổng mức đầu tư là chưa phù hợp với với quy định
Ngoài ra, công tác khảo sát, thiết kế cơ sở chưa sát thực tế dẫn tới lhi thực hiện phải điều chỉnh, làm thay đổi tổng mức đầu tư Cụ thể, việc thực hiện công tác khảo sát, cập nhật chưa sát hiện trạng, địa chất địa hình dẫn đến thực tế nền móng hiện trạng của nhiều hạng mục, gói thấu điều chỉnh thi công trên nền đá, hoặc nền bê tông thay cho nền đất như thiết kế ban đầu
Nhà thầu trúng thầu chưa đáp ứng được yêu cầu của hồ sơ mời thầu về kinh nghiệm thi công gói thầu tương tự Thực tế trong hồ sơ dự thầu nhà cung cấp 6 hợp đồng đã thực hiện, nhưng chỉ có 1 hợp đồng là đạt yêu cầu Về công tác nghiệm thu, thanh quyết toán, Kiểm toán Nhà nước cho biết còn tồn tại khi nghiệm thu, thanh toán sai khối lượng với số tiền hơn 3 tỷ đồng, sai đơn giá số tiền gần 8,8 tỷ đồng; do chưa đủ điều kiện nghiệm thu, thanh toán số tiền hơn 8,8
tỷ đồng
Chủ đầu tư và đơn vị thông chưa thực hiện điều chỉnh giá theo quy định hợp đồng tại các tiểu dự án Tam Kỳ (Quảng Nam) và Bỉm Sơn (Thanh Hoá) Tiến
độ chung của tiểu dự án Ninh Bình đã chậm gần 2 năm do thủ tục chuẩn bị đầu
tư ban đầu bị kéo dài Còn gói thầu thuộc tiểu dự án thoát nước Đà Lạt chậm 20 tháng so với hợp đồng gốc Nguyên nhân chính dẫn đến chậm tiến độ ngoài yếu
tố khách quan còn do năng lực tổ chức thi công nhà thầu còn hạn chế, bố trí nhân lực và máy móc thiếu so với yêu cầu
3.3 Đánh giá thực trạng quản lý Nhà nước đối với đầu tư xây dựng hệ thống cấp thoát nước đô thị bằng vốn Nhà nước ở Việt Nam