142 dắt, định hướng cho hoạt động đầu tư xây dựng hệ thống cấp thoát nước bằng vốn Nhà nước 3 2 3 Thực trạng hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến đầu tư xây dựng hệ thống cấp thoát nư[.]
Trang 1dắt, định hướng cho hoạt động đầu tư xây dựng hệ thống cấp thoát nước bằng vốn Nhà nước
3.2.3 Thực trạng hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến đầu tư xây dựng hệ thống cấp thoát nước ở Việt Nam
3.2.3.1 Hệ thống luật liên quan đến ngành nước ở Việt Nam
Trong những năm qua, khung thể chế điều chỉnh các hoạt động liên quan đến cấp, thoát nước cơ bản đã được xây dựng góp phần nâng cao hiệu lực quản
lý nhà nước, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp và các thành phần kinh tế tham gia đầu tư kinh doanh trong lĩnh vực này Nhiều luật mới có liên quan trực tiếp hay gián tiếp đến quản lý và phát triển ngành nước, trong đó
có các nội dung liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến hoạt động đầu tư xây dựng; hay các văn bản dưới luật như như nghị định, thông tư về cấp và thoát nước…,
đã được ban hành, sửa đổi kịp thời với những đổi mới cơ bản, phù hợp với thực tiễn
a) Luật Đầu tư công số 49/2014/QH13; Luật Đầu tư công sửa đổi số 39/2019/QH14
Một bước đột phá trong thời gian qua liên quan đến quản lý nhà nước về đầu tư xây dựng cở bản từ vốn nhà nước, đó là Luật Đầu tư công 2014 được Quốc hội thông qua và chính thức có hiệu lực từ ngày 1/1/2015 - là cơ sở pháp lý quan trọng nhất để quản lý hoạt động này Đây được coi là một trong những văn bản pháp lý quan trọng trong việc thể chế hóa đầu tư công, tạo điều kiện cho việc tiến hành tái cơ cấu đầu tư công theo hướng thắt chặt kỷ luật trong quản lý và giám sát đầu tư công, nâng cao hiệu quả, tránh được thất thoát, lãng phí Sau 5 năm thực hiện, Luật Đầu tư công đã bộc lộ những bất cập, hạn chế, do đó Quốc hội ban hành Luật Đầu tư công 2019 sửa đổi và bổ sung
So với các quy định trước đây tại Luật Đầu tư công 2014, định nghĩa về vốn đầu tư đã được thu hẹp hơn, không còn phân biệt giữa các loại nguồn vốn của ngân sách Nhà nước, trái phiếu Chính phủ, công trái quốc gia, tín dụng đầu tư… Theo quy định mới trong Luật Đầu tư công 2019, vốn đầu tư công là vốn ngân sách Nhà nước; vốn từ nguồn thu hợp pháp của các cơ quan Nhà nước, đơn
vị sự nghiệp công lập dành để đầu tư theo quy định của pháp luật
Đối tượng đầu tư công được quy định gồm 06 đối tượng, trong đó liên quan đến đầu tư xây dựng hệ thống cấp thoát nước như: (1) Đầu tư chương trình, dự
Trang 2án kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội; (2) Đầu tư và hỗ trợ hoạt động đầu tư cung cấp sản phẩm, dịch vụ công ích, phúc lợi xã hội; (3) Đầu tư của Nhà nước tham gia thực hiện dự án theo phương thức đối tác công tư;…
Một điểm mới đáng chú ý của Luật này là phân cấp thẩm định nguồn vốn
và khả năng cân đối vốn chương trình, dự án được quy định một cách rõ ràng Trong đó, vai trò thẩm định nguồn vốn và khả năng cân đối vốn thuộc về: Bộ Kế hoạch và Đầu tư; Người đứng đầu Bộ, cơ quan trung ương; Chủ tịch Ủy ban nhân dân các cấp
b) Luật Đấu thầu và các văn bản hướng dẫn thi hành
Trước khi có Luật đấu thầu mới 2013, công tác tổ chức và thực hiện đấu thầu các dự án đầu tư xây dựng dùng vốn nhà nước được tiến hành theo quy định của Luật Đấu thầu 2005 Tuy vậy, Luật này còn tồn tại nhiều bất cập và thiếu thống nhất với các luật mang tính chuyên ngành (Luật Xây dựng)… Để khắc phục các hạn chế trên, Luật Đấu thầu năm 2013 đã được ban hành thay thế cho Luật
cũ năm 2005 So với Luật Đấu thầu 2005, Luật Đấu thầu mới có phạm vi điều chỉnh rộng hơn, đồng thời phạm vi điều chỉnh này bao hàm cả dự án đầu tư theo hình thức đối tác công tư (PPP) – là một mô hình được áp dụng phổ biến trong đầu tư xây dựng ngành nước Cụ thể, Luật đấu thầu năm 2013 có một số những điểm mới căn bản liên quan đến đầu tư xây dựng hệ thống cấp thoát nước đô thị bằng vốn nhà nước như sau:
+ Bổ sung quy định mang tính nguyên tắc về thủ tục, phương pháp lựa chọn nhà đầu tư trên cơ sở tổng hợp các thông lệ quốc tế tốt và rút kinh nghiệm
từ thực tiễn lựa chọn nhà đầu tư tư nhân trong và ngoài nước thực hiện các dự án kết cấu hạ tầng và dịch vụ công ích tại VIệt Nam
+ Phân cấp triệt để việc quyết định hình thức chỉ định thầu cho Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Chủ tịch UBND các cấp mà không yêu cầu trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, quyết định
+ Bổ sung quy định về yêu cầu giám sát của cộng đồng trong quá trình lựa chọn nhà thầu và thực hiện hợp đồng, bổ sung trách nhiệm về giám sát của người
có thẩm quyền, cơ quan quản lý nhà nước về đấu thầu, đồng thời quy định rõ trách nhiệm của cá nhân đối với từng hoạt động trong quá trình đấu thầu để có cơ
sở quy định chế tài xử lý vi phạm tương ứng với từng hành vi vi phạm
Cùng với việc ban hành Luật, Chính phủ đã ban hành 02 văn bản hướng dẫn Luật đấu thầu 2013 bao gồm: (1) Nghị định 30/2015/NĐ-CP hướng dẫn Luật
Trang 3đấu thầu về lựa chọn nhà đầu tư; (2) Nghị định 63/2014/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Đấu thầu về lựa chọn nhà thầu Đồng thời, các Bộ
Kế hoạch Đầu tư, Bộ Tài chính cũng đã ban hành các thông tư có liên quan đến Luật đấu thầu như Thông tư 01/2015/TT-BKHĐT quy định chi tiết về lập Hồ sơ mời thầu…
c) Luật Ngân sách nhà nước và các văn bản hướng dẫn
Luật NSNN được Quốc hội thông qua lần đầu tiên trong lịch sử Việt Nam vào ngày 20/3/1996, đánh dấu một bước ngoặt trong lộ trình tiến đến quản lý ngân sách theo các nguyên tắc của nhà nước pháp quyền Từ đó đến nay, Luật NSNN trải qua ba lần sửa đổi, điều chỉnh quan trọng, trong đó hai lần (1998, 2002) gắn với Hiến pháp 1992 và lần gần nhất Quốc hội thông qua ngày 25 tháng 6 năm
2015 dựa trên Hiến pháp mới 2013 Có thể nói, với việc ban hành một loạt đạo luật liên quan đến tài chính ngân sách trong năm 2015 như Luật NSNN sửa đổi, Luật Kiểm toán Nhà nước, … pháp luật về tài chính ngân sách Việt Nam đã dần tiếp cận với chuẩn mực và thông lệ về quản trị tài chính công phổ biến trên thế
giới
Sau hơn 13 năm thực hiện, Luật NSNN 2002 đã bộc lộ nhiều bất cập và hạn chế và đó cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến đầu tư xây dựng cơ bản từ vốn nhà nước kém hiệu quả Nhằm khắc phục những tồn tại của Luật NSNN 2002 và đáp ứng các yêu cầu mới đặt ra trong quá trình tiếp tục đổi mới
cơ chế quản lý kinh tế, cải cách hành chính, hội nhập kinh tế quốc tế, Luật NSNN (sửa đổi) đã được thông qua tại tại Kỳ họp thứ 9, Quốc hội khoá XIII ngày 25/6/
2015, có hiệu lực vào năm ngân sách 2017 Luật NSNN 2015 đã có những sửa đổi, bổ sung quan trọng liên quan đến QLNN về đầu tư xây dựng hệ thống cấp thoát nước như:
+ Bổ sung quy định pháp lý về kế hoạch tài chính 5 năm, kế hoạch tài chính NSNN 3 năm; tăng cường trách nhiệm giải trình ngân sách và giám sát của các
cơ quan quản lý; Bổ sung và quy định rõ hơn về nguyên tắc chi NSNN, theo đó các khoản chi ngân sách chỉ được thực hiện khi có dự toán được cấp có thẩm quyền giao và phải đảm bảo đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định…Ngân sách các cấp, đơn vị dự toán ngân sách, đơn vị sử dụng ngân sách không được thực hiện nhiệm vụ chi khi chưa có nguồn tài chính, dự toán chi làm phát sinh nợ khối lượng xây dựng cơ bản, nợ kinh phí thực hiện nhiệm vụ chi thường xuyên