BÁO CÁO THAM LUẬN VỀ CÔNG TÁC BỒI DƯỠNG HSG VÀ PHỤ ĐẠO HS YẾU – KÉM GV thực hiện Vũ Thị Thu Trường THCS Đông Nam BÁO CÁO THAM LUẬN VỀ CÔNG TÁC BỒI DƯỠNG HSG VÀ PHỤ ĐẠO HS YẾU – KÉM GV thực hiện Vũ Thị[.]
Trang 1GV thực hiện: Vũ Thị Thu
Trường THCS Đông Nam
Trang 2BÁO CÁO THAM LUẬN VỀ CÔNG TÁC BỒI DƯỠNG HSG VÀ
PHỤ ĐẠO HS YẾU – KÉM
GV thực hiện: Vũ Thị Thu
A. CÔNG TÁC BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI
- Công tác bồi dưỡng học sinh giỏi (HSG) các môn văn hóa là một công tác mũi nhọn trong việc nâng cao chất lượng giáo dục, tạo nguồn lực, bồi dưỡng nhân tài cho nhà trường nói riêng, cho xã hội nói chung.
- Trong những năm gần đây công tác nhà trường đã xác định rõ vai trò của công tác giảng dạy và bồi dưỡng học sinh giỏi các khối lớp nên đã đề ra kế hoạch và phân công cụ thể ngay từ đầu năm học.Bồi dưỡng HSG là một công việc khó khăn và lâu dài, đòi hỏi nhiều công sức của thầy và trò.Trong những năm gần đây, qua các
kỳ thi HSG vòng huyện, vòng tỉnh chúng tôi đã gặt hái được những thành công nhất định góp phần vào kết quả thi HSG chung của
toàn huyện.
Trang 3I THỰC TRẠNG
1 Thuận lợi:
- Được sự chỉ đạo, quan tâm sâu sát và kịp thời của BGH, có
những kế hoạch cụ thể, lâu dài trong công việc bồi dưỡng HSG.
- Trường có cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ tương đối đầy đủ giúp cho việc dạy và học đạt kết quả tốt.
2 Khó khăn:
- Học sinh học chương trình chính khóa, cộng thêm chương trình bồi dưỡng HSG nên rất hạn chế về thời gian tự học nên các em đầu tư ít thời gian cho việc học bồi dưỡng HSG, do đó kết quả
không cao là điều tất yếu.
- Giáo viên dạy bồi dưỡng đều phải tự soạn chương trình dạy, theo kinh nghiệm của bản thân, theo chủ quan, tự nghiên cứu, tự sưu tầm tài liệu.
- Một số khó khăn khác đôi khi gặp phải là có giáo viên có năng lực nhưng không gắn bó với công tác bồi dưỡng HSG vì nhiều lý do khác nhau Điều đó ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng
Trang 4II. MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG CÔNG TÁC BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI.
Một là: GV cần có nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng của công tác
bồi dưỡng HSG từ đó không ngừng việc trau dồi kiến thức, phải có
chuyên môn vững vàng, đồng thời phải thực sự nhiệt huyết với công tác bồi dưỡng HSG
Hai là: GV cần làm cho HS nhận thức đúng vị trí vai trò của môn học,
HS nhận thức được tầm quan trọng của bộ môn, từ đó tạo được hứng thú học tập.
Ba là: Tiến hành lựa chọn HS trong tình hình thực tế của bộ môn, của
lớp và của nhà trường
Bốn là: lập kế hoạch, soạn chương trình, nội dung bồi dưỡng rõ ràng,
cụ thể, chi tiết cho từng khối, lớp, về từng mảng kiến thức rèn luyện các
kỹ năng, theo số tiết quy định nhất định và nhất thiết phải bồi dưỡng theo quy trình từ thấp đến cao, từ dễ đến khó để các em HS bắt nhịp dần.
Trang 5Năm là: Lồng ghép việc bồi dưỡng vào các tiết dạy, vì tôi thấy đối với môn
sinh học 9 khi thi HSG lại yêu cầu kiến thức phần bài tập di truyền nhiều và cao nhưng kiến thức yêu cầu của chương trình và thời gian học chính là hạn chế, vì
thế GV cần nhấn mạnh và lồng ghép nhiều vào các tiết dạy Do đặc thù của bộ
môn sinh học là chương trình kiến thức ở các khối lớp là không liên quan đến
nhau,chính vì thế việc bồi dưỡng cần biên soạn theo từng chuyên đề,ở kỳ thi học sinh giỏi thì chỉ giới hạn chương trình lớp 8 và 9 mà kiến thức lớp 8 thì chỉ yêu cầu các em thuộc và hiểu nhưng đối với phần bài tập di truyền ở lớp 9 nó yêu cầu cao hơn đó là vừa thuộc, hiểu, vận dụng làm bài, mà bài tập cần học sinh phải thông minh,cẩn thận Chính vì vậy khi lựa chọn học sinh rất khó.Vì thế giáo viên cần biên soạn bài giảng của mình theo chủ đề của từng dạng bài tập
Sáu là:GV Sưu tầm các bộ đề thi các cấp trong tỉnh và các tỉnh khác thông
qua công nghệ thông tin nhằm giúp các em tiếp xúc làm quen với các dạng bài tập, dạng đề, luôn tìm đọc, tham khảo các tài liệu hay để hướng cho học sinh
Bảy là:Giáo viên hướng dẫn học sinh các tài liệu, sách vở, phù hợp với
trình độ của các em để tự rèn luyện thêm ở nhà
Tám là: Xác định rõ trọng tâm kiến thức giảng dạy cho từng khối lớp để
tránh trùng lập.Chương trình bồi dưỡng cần có sự liên thông trong suốt trong từng mảng kiến thức
Trang 6Vd: Chương 1: Các thí nghiệm và định luật di truyền của Menđen
Phương pháp lai một cặp tính trạng
I Tóm tắt kiến thức cơ bản.
1 Thí nghiệm:
Men đen tiến hành các phép lai một cặp tính trạng dưới đây là bảng thống kê kết quả của một số phép lai.
Kiểu hình của P
(Thuần chủng) F1 Tỉ lệ kiểu hình rút gọn ở F2 Thân cao X Thân thấp
Hoa đỏ X Thân trắng
Hạt vàng X hạt xanh
Hạt trơn X hạt nhăn
Thân cao Hoa đỏ Hạt vàng Hạt trơn
3 thân cao : 1 Thân thấp
3 Hoa đỏ : 1 Hoa trắng
3 Hạt vàng : 1 Hạt xanh
3 Hạt trơn : 1 Hạt nhăn
Từ kết quả của thí nghiệm men đen đả rút ra được các két luận sau:
=> Kết luận: Khi lai giữa hai cơ thể bố mẹ khác nhau về một cặp tính trạng
thuần chủng và tương phản thì F1 đồng tính về tính trạng của bố hoặc mẹ cò F2 phân phân li tính trạng theo tỉ lệ 3 trội : 1 lặn.
Trang 72 Sơ đồ giải thích phép lai.
- Quy ước : A - quy định tính trạng trội
a - quy định tính trạng lặn
P : Tính trạng trội thuần chủng X Tính trạng lặn
A a
A A A ; tính trội A a ; tính trội
A A a; tính trội a a ; tính lặn
F2
Trang 84) Phép lai phân tích:
- Đây là phép lai nhằm xác đinh kiểu gen của một cơ thể mang tính trạng trội nào đó là thuần chủng hay không thuần chủng
- Phương pháp: Cho cơ thể mang tính trạng trội cần kiểm tra kiểu gen lai với
cơ thể mang tính trạng lặn (aa) căn cứ vào kết quả của con lai phân tích để kết luận
+ Nếu cọn lai phân tích đồng tính (chỉ có duy nhất một kiểu hình) chứng tỏ cơ thể mang tính trạng trội đem lai thuần chủng hay đồng hợp (AA)
VD: P: AA (Hoa đỏ) X aa (Hoa trắng)
GP: A a
FB : Kiểu gen: Aa
Kiểu hình: Hoa đỏ
+ Nếu con lai phân tính (có nhiều hơn một kiểu hình) chứng tỏ cơ thể mang tính trạng trội đem lai tạo nhiều giao tử, tức không thuần chủng (hay dị hợp Aa)
VD: P: Aa (Hoa đỏ) X aa (Hoa trắng)
GP: A, a a
F1: Kiểu gen: 1Aa : 1 aa
Kiểu hình: 1 hoa đỏ: 1 hoa trắng
* Chú ý: Trong trường hợp trội không hoàn toàn không cần tiến hành lai phân
tích Bởi vì:
+ Kiểu gen AA: Luôn biểu hiện tính trạng trội
+ Kiểu gen Aa : Luôn biểu hiện tính trạng trung gian
Trang 9II: Phương pháp giải bài tập :
1 Dạng bài toán thuận:
Bước 1: Dựa vào đề bài quy ước gen trội, gen lặn.
Bước 2: Từ kiểu hình của bố mẹ -> biện luận để xác
đinh kiểu gen của bố mẹ.
Bước 3: Lập sơ đồ lai, xác định kiểu gen, kiểu hình của
con lai.
2 Dạng bài tâp nghịch:
Bươc 1: Quy ước gen
Bước 2: Rút gọn tỉ lệ kiểu hình ở con lai thành tỉ lệ quen
thuộc để nhận xét Dựa trên tỉ lệ rút gọn, suy ra kiểu gen, kiểu hình của bố mẹ.
Bước 3: lập sơ đồ lai và xác định kết quả.
Trang 10III Câu hỏi và bài tập
1 Câu hỏi:
Câu 1: Cặp tính trạng tương phản là gì ? Tại sao Men đen lại chọn các cặp tính trạng tương phản để thực hiện các phép lai ?
Câu 2: Nội dung cơ bản của phương pháp phân tích các thế hệ lai của Men đen gồm những điểm nào ?
Câu 3: Qua thí nghiệm lai một cắp tính trạng Men đen đã rút ra được những kết luận gì ?
Câu 4: Muốn xác định kiểu gen của cá thể mang tính trang trội cần phải làm gì?
2 Bài tập vận dụng
Bài 1:
ở bắp tính trạng thân cao trội hoàn toàn so với tính trạng trân thấp Khi cho cây
có thân cao, chưa biết kiểu gen giao phấn với cây có thân thấp thu được F1 có
128 cây thân cao và 130 cây thân thấp
Hãy giải thích kết quả và lập sơ đồ lai
Bài 2:
ở chuột , gen d quy định tính trạng hình dạng lông nằm trên NST thường Lông
xù trội so với lông thẳng Khi cho giao phấn giữa hai con chuột có lông xù, trong số các con lai sinh ra có con mang lông thẳng
Hãy biện luận để xác định kiểu gen của P và lập sơ đồ lai
Trang 11Bài 3:
Trong một phép lai giữa hai cây P, thu được các cây F1 đều có quả đỏ Hãy giải thích kết quả và lập sơ đồ lai
Biết rằng một trong 2 cây P mang lai có quả vàng và quả đỏ là tính trạng trội hoàn toàn so với quả vàng
Bài 4:
Ở một loài thực vật gen A quy định tính trạng hạt vàng là trội so với alen a: hạt xanh Cho cây hạt vàng dị hợp tử tự thụ phấn thu được 241 hạt lai F1
a) Xác định số lượng và tỉ lệ các loại kiểu hình ở F1 Tính trạng màu sắc của hạt lai F1 được biểu hiện trên cây thuộc thế hệ nào
b) Trung bình mỗi quả đậu có 5 hạt, tỉ lệ các quả đậu có tất cả các hạt đều vàng hoặc đều xanh là bao nhiêu ?
Bài 5:
Ở một loài côn trùng, khi thực hiện phép lai giữa hai cá thể P, thu được F1 đồng loạt giống nhau Tiếp tục cho F1 giao với nhau, F2 kết quả như sau:
- 64 cá thể có mắt đỏ
- 130 cá thể có mắt vàng
- 65 cá thể có mắt trắng
a) Hãy giải thích kết quả và lâp sơ đồ lai nói trên
b) Để thu được con lai có tỉ lệ 50% mắt đỏ và 50% mắt vàng thì kiểu gen và kiểu hình của bố, mẹ phải như thế nào? lập sơ đồ lai minh họa
Tôi nghĩ rằng Người thầy có vai trò quyết định nhất đối với kết quả HSG, học sinh có vai trò quyết định trực tiếp đối với kết quả của mình; Kết quả công
Trang 12III Kết quả kiểm tra đánh giá
8B(31) 0 0 16 51,6 13 41,9 2 6,5
8B(30) 2 6,7 14 47 12 39,6 2 6,7
Kỳ I: Năm 2012- 2013 9A(29) 0 0 14 48,2 11 38,1 4 13,7
9B(29) 3 10,4 12 41,4 7 24,1 7 24,1
- Kết quả học sinh giỏi : Năm học 2012- 2013 đã có 1 học sinh giỏi đạt giải 3 cấp huyện và đang trong đội tuyển ôn luyện đi thi tỉnh
Trang 13B CÔNG TÁC PHỤ ĐẠO HS YẾU – KÉM.
I THỰC TRẠNG
Song song với công tác bồi dưỡng HSG việc phụ đạo học sinh học yếu kém chưa được coi là nhiệm vụ quan trọng của tiêu chí thi đua
Trong quan niệm của HS, PH và nhiều khi cả GV đây chỉ là môn phụ, có dốt cũng chẳng sao(!)
Hiện tại vẫn còn 1 số đông không ham học môn sinh, hoặc chưa biết cách học.nhiều em học sinh vẫn xem môn sinh học là một môn phụ và chưa có sự quan tâm đúng mức đối với môn học này
Có thể nói các em yếu kém vì rất nhiều nguyên nhân: vì tố chất, vì không được sự quan tâm của gia đình, lười học, mãi chơi Con số này nằm rải rác ở các lớp Vậy phải làm thế nào để giải quyết dứt điểm vấn đề này
Bên cạnh đó còn một thực trạng nữa là nếu nhà trường có tổ chức học thêm thì môn sinh cũng chưa bao gìơ là môn học được bố trí
Kính thưa các đồng chí! Căn cứ sự đổi mới của thông tư 58 về vai trò các môn học được đánh giá như nhau trong đánh giá kết quả xếp loại và thi đua,và trong tất cả các sản phẩm của ngành giáo dục không cho phép có sản phẩm kém chất lượng Nói như vậy có nghĩa là nhiệm vụ của chúng ta là phải đào tạo những con người phát triển toàn diện,bản thân tôi xin có một vài giải pháp trong bài tham luận này như sau:
Trang 14II. MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM HẠN CHẾ TỈ LỆ HỌC SINH YẾU - KÉM.
- Căn cứ vào kết quả từng kỳ thi.
- Lập danh sách học sinh yếu kém.
- Phân nhóm cần giúp đỡ : nhóm lười, nhóm không biết cách học…
- Chấm bài, sửa lỗi chi tiết.
- Động viên sự sáng tạo của học sinh.
- Với đối tượng yếu không truyền thụ quá nhiều kiến thức (mở rộng, )
- Cần thân thiện với các em, khen kịp thời khi các em trả lời chỉ cần có ý đúng.Vì các em bao giờ cũng nhút nhát,thiếu tự tin, sợ thầy cô Đề nghị các bạn trong lớp quan tâm, giúp đỡ bạn khi chưa hiểu bài.
- Khen, thưởng động viên những em có điểm thi cao trong các kỳ thi
Trong bản tin phát thanh nội bộ của nhà trường cần nêu gương tất cả các
em đạt điểm cao trong tuần,
- Tổ chức cho giáo viên nghiên cứu khoa học sư phạm, xây dựng đội ngũ giáo viên cốt cán trong mỗi bộ môn.
Trang 15Bên cạnh việc đổi mới phương pháp dạy học thì đổi mới kiểm tra đánh giá cũng góp phần quan trọng vào việc “nâng cao chất lượng giáo dục”
- Kiểm tra đánh giá không có nghĩa dạy xong bài cho học sinh làm bài kiểm tra lại để đánh giá em này đã hiểu bài hay chưa? Theo
bản thân tôi để đổi mới kiểm tra đánh giá, giáo viên phải hướng
dẫn thêm cho học sinh tự biết kiểm tra đánh giá năng lực học tập của mình.Song song đó giáo viên cần phải có kế hoạch có thể
đánh giá cho điểm đối với việc tự học ở nhà của học sinh thông
qua giao công việc, bài tập về nhà có như thế học sinh mới biết
được nhiệm vụ và tầm quan trọng của việc tự học( giúp học sinh rèn luyện thêm ở nhà).
- Đề kiểm tra cũng là khâu quan trọng: đề kiểm tra phải phân hóa được trình độ học sinh và phải dựa vào chuẩn kiến thức là chủ
yếu( đề kiểm tra phải đảm bảo học sinh trung bình có thể làm được 50%).
Trang 16Ngoài những biện pháp về đổi mới phương pháp dạy học và đổi mới kiểm tra đánh giá nhằm hạn chế tỉ lệ học sinh yếu kém chúng ta còn cần phải:
+ Mỗi giáo viên cần phải có nghệ thuật riêng của mình để tạo sự hấp dẫn và lôi cuốn học sinh
Thứ nhất, mở đầu bài giảng một cách hấp dẫn nhằm gây hứng thú học tập,
thiết lập mối quan hệ giữa kiến thức cũ và kiến thức mới, đưa ra mục tiêu bài học cho học sinh Giáo viên có thể tiến hành hoạt động này bằng cách như kể một câu chuyện, đưa một số thông tin hấp dẫn, một số tranh ảnh, dụng cụ trực quan, đặt một số câu hỏi có tình huống cần giải quyết dựa trên vốn kinh nghiệm của học sinh…có liên quan đến một phần nội dung nào đó của bài học mới nhằm thu hút sự quan tâm của học sinh đối với bài học
Thứ hai, các câu hỏi tìm hiểu bài chính là những nhiệm vụ học tập được nêu
ra trong giờ học vừa giúp học sinh nắm vững kiến thức kĩ năng vừa góp phần phát huy trí lực cho học sinh Tuy nhiên trong khi tiến hành giờ dạy, căn cứ trên trình độ cụ thể của học sinh giáo viên cần phải cân đối để lựa chọn khi nào, lúc nào thì dùng câu hỏi bài tập trong sách giáo khoa, khi nào lúc nào phải thiết kế những câu hỏi cho phù hợp, hiệu quả
Trang 17+ Giá trị lớn nhất của phương tiện dạy học nằm ở sự tác động của
chúng tới các giác quan, đặc biệt là thính giác và thị giác Điều này khẳng định cần thiết có sự hỗ trợ của các phương tiện nghe nhìn trong các giờ học, tránh dạy chay.
+ Trong giờ dạy giáo viên cần quan tâm đến những học sinh yếu kém nhằm giúp những học sinh này hiểu rõ hơn nhưng gì đã được nghe nhìn Cần lập danh sách và có kế hoạch cụ thể để phụ đạo những học sinh yếu kém Hướng dẫn học sinh tham khảo những tài liệu, sách tham khảo cần thiết cho môn học.
+ Về phía học sinh phải thật sự quan tâm đến việc học của mình: phải đọc và nghiên cứu kĩ nội dung bài học trước khi đến lớp, hoàn thành tốt công việc và nội dung bài tập được giao và phải có kế hoạch tự học ở
nhà Khi học thì phải tập trung thu thập thông tin và qua kết quả thí nghiệm
để tổng hợp sau đó giải quyết vấn đề của bài học.
Trang 18C ĐỀ XUẤT, KIẾN NGHỊ.
1/ Đối với Ban giám hiệu:
- Để có những giờ dạy mang lại hiệu quả thì môn sinh học cần phải được đầu tư thêm cơ sở vật chất và đặc biệt là phòng học thực hành ( vì đa số các trường đều chưa có phòng học thực hành riêng mà chỉ là phòng chung với các bộ môn khác ) và đây cũng là một trong những khó khăn cho bộ môn sinh học cũng như giáo viên giảng dạy
- Tổ chức dạy học phân hóa theo năng lực của học sinh dựa trên tài liệu hướng dẫn thực hiện chuẩn KT- KN của chương trình giáo dục phổ thông cấp THCS
- Tổ chức các hoạt động ngoại khóa, HĐGDNGLL theo nội dung của phong trào
“Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” nhằm đảm bảo tính linh
hoạt về hình thức dạy học, hình thức kiểm tra đánh giá, rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh
-Thực hiện đổi mới PPDH thông qua công tác bồi dưỡng giáo viên và dự giờ thăm lớp của giáo viên; tổ chức rút kinh nghiệm giảng dạy ở các tổ chuyên môn cấp trường và cấp huyện( số lượng phù hợp); tổ chức hội thi cấp trường, cấp huyện, cấp tỉnh theo quy định
- Cần phân công chuyên môn một cách hợp lý, lựa chọn giáo viên có năng lực chuyên môn giỏi,có kinh nghiệm,tinh thần trách nhiệm, cố gắng phân công theo hướng ổn định để phát huy kinh nghiệm của giáo viên