oi staurophories apo te skopia ton arabon - amin maalouph

Αυτοί που θα θελήσουν να μάθουν περισσότερα, μπορούν να τις διαβάσουν και να ωφεληθούν, αλλά δεν είναι απαραίτητες στην κατανόηση της αφήγησης, που θελήσαμε να είναι κατα­νοητή α π ό όλο

AMIN MAALOUF

Οι Σταυροφορίες

από τη σκοπιά των Αράβων

Νέα Σύνορα - Α.Α Λιβάνη

Τίτλος Πρωτοτύπου: Les croisades rues par les Arabes

Αυτοί δε μιλούν για σταυροφορίες, αλλά για φράγκικους πο­λέμους και εισβολές* Η λέξη που ορίζει τους Φ ρ ά γ κ ο υ ς είναι διαφορετική, ανάλογα μέ τις περιοχές, τους συγγραφείς και τις περιόδους: Φ α ρ ά ν ζ , Φ α ρ α ν ζ ά τ , Ι ν φ ρ ά ν ζ , Ι φ ρ α ν ζ ά τ Για ν α υπάρξει κ ά π ο ι α ομοιομορφία διαλέξαμε την π ι ο συχνή ονομα­σία, αυτή που χρησιμοποιείται ακόμα στις λαϊκές διαλέκτους για να αποκαλούνται οι δυτικοί και κυρίως οι Γάλλοι: Φ ρ α ν ζ * Φροντίζοντας να μη βαρύνουμε την αφήγηση με τις πολυά­ριθμες σημειώσεις που απαιτούνται — βιβλιογραφικές, ιστορι­κές και άλλες — προτιμήσαμε να τις αφήσουμε για το τέλος του βιβλίου, όπου και βρίσκονται ταξινομημένες κ α τ ά κεφάλαιο Αυτοί που θα θελήσουν να μάθουν περισσότερα, μπορούν να τις διαβάσουν και να ωφεληθούν, αλλά δεν είναι απαραίτητες στην κατανόηση της αφήγησης, που θελήσαμε να είναι κατα­νοητή α π ό όλους Θελήσαμε να γράψουμε όχι μόνο ένα νέο βι­βλίο ιστορίας, αλλά, ξεκινώντας α π ό μια ά π ο ψ η αγνοημένη μέχρι τις μέρες μας, να γράψουμε το «πραγματικό μυθιστόρη­μα» των σταυροφοριών, αυτών των δύο ταραγμένων αιώνων που διαμόρφωσαν τη Δύση και τον αραβικό κόσμο και που ε­ξακολουθούν να καθορίζουν ακόμα και σήμερα τις σχέσεις τους

Σ.τ.Ε.: Φράγκοι

Π Ρ Ο Λ Ο Γ Ο Σ

Β α γ δ ά τ η , Αύγουστος 1099

Ο σεβάσμιος καδής Αμπού-Σαάντ αλ-Χαραβί εισβάλλει στο τε­ράστιο διβάνι φ ω ν ά ζ ο ν τ α ς το Χαλίφη αλ-Μουσταζίρ-μπιλλάχ, χωρίς τουρμπάνι και με το κεφάλι ξυρισμένο σε ένδειξη πέν­θους Τον ακολουθούν ένα πλήθος νέων και γέρων ο π α δ ώ ν Α­ποδέχονται θορυβωδώς κάθε του λέξη και προσφέρουν το προ­κλητικό θέαμα μιας πλούσιας γενειάδας, κάτω α π ό ένα γυμνό κρανίο Μερικοί αξιωματούχοι της αυλής π ρ ο σ π α θ ο ύ ν να τον ηρεμήσουν, αλλά απομακρύνοντας τους, με μια αγέρωχη κίνη­

ση, π ρ ο χ ω ρ ά στο μέσον της αίθουσας Έ π ε ι τ α , με την καυστι­

κή ευφράδεια ενός ιεροκήρυκα που βρίσκεται στον άμβωνα, νουθετεί τους πάντες, χωρίς να ενδιαφερθεί για την κοινωνική τους τ ά ξ η

— Τολμάτε να μισοκοιμάστε στη σκιά μιας ευτυχισμένης α­σφάλειας, με μια ζωή ανάλαφρη σαν τα λουλούδια του κήπου,

τη στιγμή που τα αδέλφια σας της Σ υ ρ ί α ς δεν έχουν για σπίτι

π α ρ ά μόνο τις σέλες α π ό τις καμήλες και τα εντόσθια των νέων; Πόσο αίμα χυμένο! Πόσες όμορφες νέες δεν αναγκάστη­καν α π ό ντροπή να κρύψουν το π ρ ό σ ω π ο τους μέσα στα χέρια τους Οι ανδρείοι Ά ρ α β ε ς αρκούνται στην ύβρη και οι γενναί­

ορ-οι Πέρσες αποδέχονται την ατίμωση; « Ή τ α ν ένας λόγος που έ­κανε τα μάτια να κλαιν και συγκίνησε τις καρδιές», θα πουν οι

Ά ρ α β ε ς χρονικογράφοι Το ακροατήριο δονήθηκε α π ό τους θρήνους και τους οδυρμούς Αλλά ο αλ-Χαραβί δεν κάμπτεται

α π ό τους στεναγμούς τους

— Το χειρότερο όπλο του ά ν δ ρ α , τους λέει, είναι να χύνει

τη σειρά τους εκτελεστούν ή πουληθούν για σκλάβοι

Η τύχη των Ε β ρ α ί ω ν της Ιερουσαλήμ υπήρξε το ίδιο απο­

τ ρ ό π α ι η Τις πρώτες ώρες της μάχης, αρκετοί α π ό αυτούς που συμμετείχαν στην υπεράσπιση της συνοικίας τους, της «Ε-βραιοσύνης»*, που βρίσκεται στα βόρεια της πόλης Ό τ α ν , ό­μως, το μέρος του τείχους που δέσποζε στα σπίτια τους κατέρ­ρευσε, οι Εβραίοι πανικοβλήθηκαν Ολόκληρη η κοινότητα, ε­παναλαμβάνοντας μια κίνηση των προγόνων της, συγκεντρώ­θηκε στην κύρια συναγωγή για να προσευχηθεί Οι Φράγκοι,

α φ ο ύ απέκλεισαν όλες τις εξόδους, στοίβαξαν ξύλα και έβαλαν φωτιά Αυτοί που επιχειρούσαν να δ ι α φ ύ γ ο υ ν , σκοτώνονταν στα γύρω δρομάκια Οι υπόλοιποι κάηκαν ζωντανοί

Μερικές μέρες μετά το δράμα, οι πρώτοι πρόσφυγες α π ό την Παλαιστίνη έφθασαν στη Δαμασκό, μεταφέροντας με πολύ με­γάλη προσοχή το Κοράνι του Ο θ μ ά ν * * , ένα α π ό τα πιο π α λ ι ά αντίτυπα του ιερού βιβλίου Έ π ε ι τ α οι φυγάδες της Ιερουσα­λήμ πλησίασαν με τη σειρά τους στη συριακή μητρόπολη Δια­κρίνοντας α π ό μακριά τους τρεις μιναρέδες του τεμένους των

Ο μ α γ ι δ ώ ν * * * , που διακρίνονται π ά ν ω α π ό το τετράγωνο τεί­χος, ξεδίπλωσαν τα χαλιά της προσευχής και γονάτισαν για να ευχαριστήσουν τον Πανίσχυρο που τους παρέτεινε τη ζωή τους που θεωρούσαν ότι είχε φτάσει στο τέλος της Ο Αμπού-Σαάντ αλ-Χαραβί, ως μεγάλος καδής της Δαμασκού, υποδέχθηκε τους πρόσφυγες με ευμένεια Αυτός ο άρχοντας, αφγανικής καταγωγής, είναι η πιο σεβαστή προσωπικότητα της πόλης Συμβούλευσε και παρηγόρησε π ά ρ α πολύ τους Παλαιστίνιους

Σ.τ.Ε.: * Εβραιοσύνη: juiverie στο Γαλλικό κείμενο

** Οθμάν: Πρόκειται για τον Οθμάν Ιμπν Αφφάν, τον τρίτο χαλίφη που ήρθε σε ρήξη με τους συντρόφους του, προφήτη κατά τους οπα­δούς του Αλή Ο Οθμάν ή Οσμάν ήταν ο ιδρυτής της δυναστείας των Οσμανιδών

*** Ομαγίδες: Δυναστεία Αράβων χαλίφηδων που κυβέρνησαν στη Δαμασκό από το 661 έως το 756 μ.Χ και όταν εκθρονίστηκαν από τους Αβασσίδες, ίδρυσαν το Χαλιφάτο της Κορδούης (Κόρντοβα)

Τα π α ρ ά π ο ν α και οι παρατηρήσεις τους δεν πρέπει να αποτεί­ νονται στον Π ρ ί γ κ ι π α των πιστών;

Στη Βαγδάτη η απογοήτευση των προσφύγων θα είναι στο μέγεθος των ελπίδων τους Ο χαλίφης αλ-Μουσταζίρ-μπιλλάχ αρχίζει να τους μιλά εκφράζοντας τους τη μεγάλη συμπάθεια και την αμέριστη συμπόνια του, πριν επιφορτίσει τρεις υψη­λούς αξιωματούχους της αυλής, να ερευνήσουν α υ τ ά τα λυπη­

ρά γεγονότα Θα ήταν περιττό αν λέγαμε ότι κανείς δε θα ξανα­κούσει ποτέ τίποτα γι' αυτή την επιτροπή των σοφών;

Η λεηλασία της Ιερουσαλήμ, αρχή μιας χιλιετούς έχθρας α­νάμεσα στο Ισλάμ και τη Δύση, δεν έχει προκαλέσει μέχρι στιγ­μής καμιά αντίδραση Θα πρέπει να περιμένει κανείς μισό

α ι ώ ν α έως ότου κινητοποιηθεί η αραβική Ανατολή εναντίον του εισβολέα και πριν αυτό το κάλεσμα σε ιερό πόλεμο του κα-

δή της Δαμασκού στο διβάνι του χαλίφη, εξυμνηθεί σαν την πρώτη πράξη αντίστασης

Στις αρχές της εισβολής, λίγοι Ά ρ α β ε ς εκτιμούν αμέσως, ό­πως ο αλ-Χαραβί, το μέγεθος της απειλής που ήρθε α π ό τη Δύ­

ση Μερικοί μάλιστα προσαρμόζονται πολύ γρήγορα στη νέα κατάσταση Οι περισσότεροι θέλουν μόνο να επιβιώσουν, πι­κραμένοι αλλά υποταγμένοι Μερικοί παίρνουν θέση παρατη­ρητή, π ρ ο σ π α θ ώ ν τ α ς , με λίγη ή πολλή σαφήνεια, να καταλά­βουν αυτά τα τόσο απρόσμενα όσο και καινούργια γεγονότα Ο πλέον λεπτομερής, είναι ο χρονικογράφος της Δαμασκού Ιμπν αλ-Καλανίσι, ένας νέος μορφωμένος, καταγόμενος α π ό οικο­γένεια προυχόντων Το 1096, όταν φθάνουν οι Φράγκοι, στην

ΣΑΛΑΝΤΙΝ

Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Π Ρ Ω Τ Ο

ΕΡΧΟΝΤΑΙ ΟΙ ΦΡΑΓΚΟΙ

Τη χρονιά εκείνη άρχισαν να καταφθάνουν διαδοχικά ειδή­ σεις σχετικές με την εμφάνιση στρατού Φράγκων που ερχόταν από τη θάλασσα του Μαρμαρά Οι άνθρωποι φοβήθηκαν Οι πληροφορίες αυτές επιβεβαιώθηκαν από το βασιλιά Κιλίζ Αρ­ σλάν, τα εδάφη του οποίου βρίσκονταν πολύ κοντά στους Φράγκους

«Ο βασιλιάς Κιλίζ Αρσλάν»* για τον ο π ο ί ο μιλά εδώ ο Ιμπν αλ-Καλανίσι, δεν είναι ακόμα δ ε κ α ε π τ ά ετών, όταν φτάνουν οι εισβολείς Αυτός ο νεαρός σουλτάνος, με τα ελαφρώς σχιστά μάτια, υπήρξε ο πρώτος μουσουλμάνος ηγέτης π ο υ πληροφο­ρήθηκε την άφιξη των Φ ρ ά γ κ ω ν , ο πρώτος π ο υ τους προκάλεσε μια ήττα και ο πρώτος π ο υ ηττήθηκε α π ό τους φοβερούς ιππείς τους

Α π ό τον Ιούλιο του 1096, ο Κιλίζ Αρσλάν έμαθε ότι ένα με­γάλο πλήθος Φ ρ ά γ κ ω ν κινείται π ρ ο ς την Κωνσταντινούπολη Αμέσως φοβάται για το χείριστο Αγνοεί, βέβαια, τον απώτερο σκοπό αυτών των α ν δ ρ ώ ν , αλλά ο ερχομός τους στην Ανατολή δεν προμηνύει γι' αυτόν τ ί π ο τ α καλό

Το Σουλτανάτο, το ο π ο ί ο κυβερνά, εκτείνεται σ' ένα μεγάλο μέρος της Μικράς Ασίας, μια περιοχή π ο υ οι Τούρκοι μόλις εί­χαν αποσπάσει α π ό τους Έλληνες Πράγματι, ο π α τ έ ρ α ς του Σ.τ.Ε.: * Κιλίζ Αρσλάν ιμπν Σουλεϊμάν (1092-1107): Σουλτάνος του Ρουμ (σουλτανάτο της Νίκαιας)

σε τόσο μικρή απόσταση α π ό το Βυζάντιο, αποτελεί μόνιμη α­πειλή για την ασφάλεια της Αυτοκρατορίας

Παρόλο που ο βυζαντινός στρατός έχει κατακερματιστεί

α π ό τις μακρόχρονες εσωτερικές κρίσεις και είναι α δ ύ ν α τ ο να αρχίσει μόνος του έναν πόλεμο, κανείς δεν αγνοεί ότι ο Αλέξιος μπορεί να καλέσει ξένους για βοήθεια Οι Βυζαντινοί ποτέ δε δίστασαν να ζητήσουν τη συνδρομή των ιπποτών που ήρθαν από τη Δύση Ή τ α ν πολλοί οι Φράγκοι που επισκέπτονταν την Ανατολή, είτε ως μισθοφόροι με βαριές πανοπλίες είτε ως προσκυνητές κατευθυνόμενοι προς την Παλαιστίνη Και το

1096 δεν είναι καθόλου άγνωστοι για τους μουσουλμάνους Πριν μια εικοσαετία — ο Κιλίζ Αρσλάν δεν είχε γεννηθεί ακό­

μα, αλλά του τα διηγήθηκαν οι γέροι εμίρηδες του στρατού του

- ένας α π ό τους ξανθόμαλλους τυχοδιώκτες, κ ά π ο ι ο ς Ρουσέλ ντε Μπαγιέλ, που είχε κατορθώσει να ιδρύσει ένα αυτόνομο κράτος στη Μικρά Ασία, βάδισε εναντίον της Κωνσταντινού­πολης Οι Βυζαντινοί, πανικόβλητοι, δεν είχαν άλλη επιλογή

α π ό το να ζητήσουν βοήθεια α π ό τον π α τ έ ρ α του Κιλίζ Αρ­σλάν, ο οποίος δεν πίστευε στ' αυτιά του όταν ένας ειδικός απε­σταλμένος του βασιλιά τον ικέτευσε να τρέξει να τον υποστη­ρίξει Οι Τούρκοι καβαλάρηδες, λοιπόν, κατευθύνθηκαν προς την Κωνσταντινούπολη και νίκησαν το Ρουσέλ Τότε, ο Σου­λεϊμάν ανταμείφθηκε γενναιόδωρα με χρυσό, άλογα και εκτά­σεις

Το παλάτι του Σουλτάνου βρίσκεται σε α ν α τ α ρ α χ ή Οι Τούρκοι ιππείς βρίσκονται σε επιφυλακή και παρατηρείται ένα συνεχές πήγαινε-έλα κατασκόπων και ανιχνευτών που α­ναφέρουν και την παραμικρή κίνηση των Φ ρ ά γ κ ω ν Αναφέ­ρουν ότι κάθε πρωί οι Φράγκοι φεύγουν α π ό το στρατόπεδο τους κατά ορδές χιλιάδων ατόμων για να λεηλατήσουν τις γύρω περιοχές, να κατακλέψουν ή να κ ά ψ ο υ ν αγροικίες Επιστρέ­φοντας στην Κιβωτό, οι πάτριες τους διεκδικούν τους κ α ρ π ο ύ ς του γιουρουσιού Αυτά τα γεγονότα δεν τρομάζουν τους στρα­τιώτες του Σουλτάνου, ούτε ανησυχούν τον άρχοντα τους Η ί­δια ρουτίνα συνεχίζεται επί ένα μήνα

Αλλά, να που μια μέρα, στα μέσα Σεπτεμβρίου, οι Φράγκοι αλλάζουν ξ α φ ν ι κ ά τις συνήθειες τους Μην έχοντας π ρ ο φ α ν ώ ς τίποτα π ι α να κλέψουν α π ό τις γύρω περιοχές, κατευθύνονται

- λένε - προς τη Ν ί κ α ι α , διασχίζουν μερικά χωριά, όλα ελλη­νικά, α ρ π ά ζ ο υ ν τις σοδειές που ήταν αποθηκευμένες, αυτή την περίοδο της συγκομιδής, σφάζοντας αλύπητα τους χωρικούς

* Σ.τ.Ε.: Πέτρος ο Ερημίτης: Η Άννα Κομνηνή τον αναφέρει ως κούπετρο Το 1094 επιχειρεί ιιόνο:του προσκύνημα στους Αγίους Τό­πους και στις 8 Μαρτίου 1096 ξεκίνησε με 15.000 πιστούς για την Κων/ πολη υπό την αρχηγία του ιππότη Γκωτιέ, του «μηδέν έχοντος» (Gau-ltierus Sine-Habere) Έφθασαν στην Κων/πολη την 1η Αυγούστου

Κου-1096 Ο Αλέξιος Κομνηνός τον συμβούλευσε να μη διασχίσει το Βό­σπορο και να περιμένει τους συντρόφους του Τους επέτρεψε να στρα­τοπεδεύσουν έξω από τα τείχη της Κων/πολης Πολλοί όμως από τους Φράγκους άρχισαν να λεηλατούν τη γύρω περιοχή και ο Αλέξιος, φο­βούμενος για την ασφάλεια της πόλης, πέρασε όλους τους προσκυνη­τές στην Ασία και τους εγκατέστησε στην Κιβωτό (Gesta Francorum, σελ 32 - R Carousset: Histoire dcs Croisades, Paris 1901, σσ 9-11)

** Η Kivitot των μεσαιωνικών κειμένων, η Κιβωτός των Βυζαντινών, στη νότια ακτή του κόλπου της Νικομήδειας, το σημερινό Ισνίκ

Για τους πολιορκημένους αρχίζει ένα αβάσταχτο μαρτύριο Φτάνουν στο σημείο να πίνουν το αίμα των υποζυγίων τους και

τα ούρα τους Τις πρώτες μέρες του Οκτωβρίου, τους διακρί­νουν να κοιτούν απελπισμένα τον ουρανό ζητώντας μερικές σταγόνες βροχής Μ ά τ α ι α Κατά τα τέλη της εβδομάδας, ο αρ­χηγός της αποστολής, ένας ιππότης ονόματι Ρενώ, δέχεται να παραδοθεί αν του χαρίσουν τη ζωή Ο Κιλίζ Αρσλάν, που α­παίτησε α π ό τους Φ ρ ά γ κ ο υ ς να αρνηθούν δημόσια τη θρη­σκεία τους εξεπλάγη όταν ο Ρενώ φάνηκε πρόθυμος όχι μόνο

να ασπαστεί το Ισλάμ, αλλά και να πολεμήσει εναντίον των συντρόφων του στο πλευρό των Τούρκων Πολλοί α π ό τους φίλους του, που εκδήλωσαν τις ίδιες επιθυμίες, στάλθηκαν αιχ­μάλωτοι σε πόλεις της Συρίας ή της κεντρικής Ασίας Οι υπό­λοιποι πέρασαν α π ό την κόψη του σ π α θ ι ο ύ

Ο νεαρός Σουλτάνος είναι περήφανος για το κατόρθωμα του, αλλά κρατά την ψυχραιμία του Αφού έδωσε στους άνδρες του άδεια για το καθιερωμένο μοίρασμα των λαφύρων, την ε­πομένη τους ανακαλεί στην τάξη Οι Φράγκοι, βέβαια, έχασαν έξι χιλιάδες άνδρες, αλλά οι υπόλοιποι είναι έξι φορές περισ­σότεροι, και η ευκαιρία για να τους ξεφορτωθούν δίνεται τώρα

ή ποτέ Για να κατορθώσει κάτι τέτοιο καταφεύγει σε πανουρ­γίες Αποφασίζει να στείλει δυο Έλληνες κατασκόπους στο στρατόπεδο της Κιβωτού, για να ανακοινώσουν ότι οι άνδρες του Ρενώ βρίσκονται σε εξαιρετική κατάσταση, ότι κατόρθω­σαν να καταλάβουν τη Ν ί κ α ι α , της οποίας τα πλούτη δεν έχουν σκοπό να μοιραστούν με τους υπόλοιπους ομοθρήσκους τους Παράλληλα, ο τουρκικός στρατός θα ετοιμάσει μια μεγαλειώ­

δη ενέδρα

Πράγματι, οι προσεκτικά διαδιδόμενες φήμες προκαλούν στο στρατόπεδο της Κιβωτού την αναμενόμενη αναστάτωση Συγκεντρώνονται, βρίζουν το Ρενώ και τους άνδρες του και α­ποφασίζουν να ξεκινήσουν για τη Ν ί κ α ι α , για να συμμετά­σχουν στη λεηλασία της πόλης Αλλά ξ α φ ν ι κ ά - δεν ξέρουμε πώς — φτάνει ένας φ υ γ ά δ α ς α π ό την αποστολή στο Ξερίγορ­δον, αποκαλύπτοντας την αλήθεια για την τύχη των συντρό-

λη, σώθηκε Αλλά οι ο π α δ ο ί του δεν είχαν την ίδια τύχη Οι πιο νέες γυναίκες αρπάχτηκαν α π ό τους καβαλάρηδες του Σουλ­τάνου για να δοθούν στους εμίρηδες ή να πουληθούν στα σκλα-

β ο π ά ζ α ρ α Την ίδια τύχη είχαν και μερικά αγόρια Οι υπόλοι­ποι Φράγκοι, είκοσι χιλιάδες π ε ρ ί π ο υ , αφανίστηκαν

Ο Κιλίζ Αρσλάν χάρηκε Εκμηδένισε το φράγκικο στρατό που είχε τέτοια τρομερή φήμη και οι απώλειες του δικού του στρατεύματος ήταν ασήμαντες Παρατηρώντας προσεκτικά τα λάφυρα που ήταν στοιβαγμένα στα π ό δ ι α του, πιστεύει ότι ζει τον πιο μεγάλο του θρίαμβο

Και π α ρ ' όλ' αυτά, σπάνια στην Ιστορία μια νίκη θα κοστίσει τόσο ακριβά σ' αυτούς που την κατέκτησαν

Ο Κιλίζ Αρσλάν, μεθυσμένος α π ό την επιτυχία, επιμένει ν' αγνοεί τις διαδοχικές πληροφορίες για την άφιξη νέων ομάδων Φράγκων στην Κωνσταντινούπολη τον επόμενο χειμώνα Γι' αυτόν, μα και για τους πιο επιφανείς εμίρηδες του, δεν είναι κάτι το ανησυχητικό Ε ά ν και άλλοι μισθοφόροι του Αλεξίου τολμούσαν και πάλι να διασχίσουν το Βόσπορο, θα κατασφα-γιάζονταν και αυτοί όπως οι προηγούμενοι Ο Σουλτάνος σκε­φτόταν ότι είναι καιρός να επιστρέψει στις άμεσες και πρωταρ­χικές του φροντίδες, δηλαδή στην ανελέητη πάλη εναντίον των Τούρκων π ρ ι γ κ ί π ω ν , των γειτόνων του Σ' αυτόν τον τομέα, α­ποκλειστικά, θα διακυβευθεί η τύχη του και αυτή των κατα­κτήσεων του Οι συγκρούσεις με τους Έλληνες ή τους ξένους βοηθούς τους, τους Φράγκους, δε θα είναι π α ρ ά ένα διάλειμ­

μα

Άλλωστε, δεν ήταν σε μια α π ό αυτές τις ατέλειωτες μάχες των αρχηγών, που ο πατέρας του Σουλεϊμάν έχασε τη ζωή του

το 1086; Ο Κιλίζ Αρσλάν ήταν τότε μόλις επτά ετών και θα έ­παιρνε τη διαδοχή α π ό την αντιβασιλεία που ασκούσαν μερι­κοί πιστοί εμίρηδες Απομακρύνθηκε όμως α π ό την εξουσία

Ο Κιλίζ Αρσλάν είναι περήφανος για το ότι ανήκει σ' αυτή την επιβλητική οικογένεια, αλλά δεν τρέφει αυταπάτες για την επιφανειακή ενότητα της τουρκικής αυτοκρατορίας Μεταξύ των Σελτζούκων εξαδέλφων δεν υπάρχει ίχνος αλληλεγγύης· πρέπει να σκοτώνουν για να επιβιώνουν Ο πατέρας του κατέ­κτησε τη Μικρά Ασία, την απέραντη Ανατολία, χωρίς τη βοή­θεια των αδελφών του και όταν θέλησε να εξαπλωθεί νοτιά προς τη Σ υ ρ ί α , δολοφονήθηκε α π ό έναν εξάδελφο του Ό τ α ν

δε ο Κιλίζ Αρσλάν κρατιόταν π α ρ ά τη θέληση του στο Ισπαχάν,

οι πατρικές κτήσεις κατακερματίστηκαν Ό τ α ν κατά τα τέλη του 1092, ο νεαρός ελευθερώθηκε επωφελούμενος μιας διαμά­χης ανάμεσα στους δεσμοφύλακες του, η εξουσία του περιορι­ζόταν μέσα στα τείχη της Νίκαιας Τότε, δεν ήταν π α ρ ά μόνο δεκατριών ετών

Έ π ε ι τ α , χάρη στις συμβουλές των εμίρηδων του στρατού και

με τον πόλεμο, τις δολοφονίες ή το δόλο μπόρεσε ν' ανακτήσει ένα μέρος της πατρικής κληρονομιάς Τ ώ ρ α μπορεί να καυχιέ­ται ότι πέρασε περισσότερο χρόνο π ά ν ω στη σέλα του αλόγου του π α ρ ά στο παλάτι του Μ' όλα α υ τ ά , με την άφιξη των Φράγ­κων τίποτα δεν έχει παιχτεί ακόμα Στη Μικρά Ασία, οι αντί­παλοι του παραμένουν ισχυροί, αν και, ευτυχώς γι' αυτόν, τα ξαδέλφια του, οι Σελτζούκοι της Σ υ ρ ί α ς και της Περσίας, είναι απορροφημένα α π ό τις δικές τους φιλονικίες

Στην Ανατολή, εξάλλου, στα έρημα υ ψ ώ μ α τ α του οροπεδίου της Ανατολίας, βασιλεύει στα χρόνια της αβεβαιότητας μια πε­ρίεργη προσωπικότητα που την αποκαλούν Ντανισμέντ, «ο Σο­φός» Έ ν α ς τυχοδιώκτης άγνωστης καταγωγής, ο οποίος σε αντίθεση με τους άλλους Τούρκους εμίρηδες που ήταν ως επί το πλείστον αναλφάβητοι, έχει σπουδάσει διαφορετικές μεταξύ τους επιστήμες Θα γίνει σύντομα ήρωας μιας πασίγνωστης ε­

π ο π ο ι ί α ς , που έχει τίτλο «Το Χρονικό του βασιλιά

κά στρατεύματα με χιλιάδες ιππότες με βαριά εξάρτυση Και αυτή τη φ ο ρ ά τους συνοδεύουν οι στρατιώτες του βασιλιά Ο Κιλίζ Αρσλάν προσπαθεί να ηρεμήσει τους άνδρες του, αλλά και ο ίδιος κατατρώγεται α π ό την αγωνία Πρέπει να εγκατα­λείψει τη Μαλάτια στα χέρια του αντιπάλου του για να επι­στρέψει στη Ν ί κ α ι α ; Είναι σίγουρος ότι μπορεί ακόμη να σώσει την πρωτεύουσα του; Δε θα χάσει και στα δυο μέτωπα; Α φ ο ύ συμβουλεύτηκε για πολλή ώρα τους πιο έμπειρους εμίρηδες του, μια λύση προβάλλει: ένα είδος συμβιβασμού Θα πάει να συναντήσει τον Ντανισμέντ, που είναι έντιμος ά ν δ ρ α ς , θα τον ενημερώσει για τους Έλληνες και τους μισθοφόρους τους και την π ρ ο σ π ά θ ε ι α κατάκτησης της πόλης, όπως επίσης και για την απειλή που βρίσκεται π ά ν ω α π ό όλους τους μουσουλμά­νους της Μικράς Ασίας και θα του προτείνει να σταματήσει τις εχθροπραξίες Πριν ακόμα δώσει ο Ντανισμέντ την απάντηση του, ο Σουλτάνος έστειλε γρήγορα ένα μέρος του στρατού του στην πρωτεύουσα

Τελικά, μέσα σε λίγες μέρες, συνήψαν μια συνθήκη και ο Κι­λίζ Αρσλάν, χωρίς να αργοπορήσει, πήρε το δρόμο για τη Δύ­

ση Αλλά, πλησιάζοντας στα κοντινά υ ψ ώ μ α τ α της Ν ί κ α ι α ς , το θέαμα που αντικρίζει παγώνει το αίμα στις φλέβες του Η υπέ­ροχη πόλη που του κληροδότησε ο πατέρας του είναι κυκλωμέ­

νη α π ό π α ν τ ο ύ Έ ν α πλήθος στρατιωτών βρίσκεται κοντά, προσπαθώντας να τοποθετήσει κινητούς πύργους, καταπέλ­τες, πολιορκητικές μηχανές για την τελική έφοδο Οι εμίρηδες είναι κατηγορηματικοί Δεν μπορούν να κάνουν τίποτε άλλο Πρέπει να αναδιπλωθούν στο εσωτερικό της χώρας, πριν να είναι πολύ αργά Ο νεαρός Σουλτάνος δε δέχεται να παραιτη­θεί και να εγκαταλείψει έτσι την πρωτεύουσα του Επιμένει να προκαλέσουν ένα ρήγμα στο νότιο σημείο, όπου οι πολιορκη­τές φαίνονται λιγότερο οχυρωμένοι Η μάχη συνάπτεται την αυγή της 21ης Μαΐου Ο Κιλίζ Αρσλάν ρίχνεται στη σύγκρουση

με ορμή και η μάχη μαίνεται λυσσαλέα μέχρι το τέλος της ημέ­ρας Οι απώλειες είναι το ίδιο σοβαρές και α π ό τις δυο πλευ­ρές, αλλά ο καθένας κρατάει τη θέση του Ο Σουλτάνος δεν επι-

Οι αξιωματούχοι του σουλτανάτου θα είναι ασφαλείς και η νεαρή σουλτάνα με το νεογέννητο της θα γίνει δεκτή στην Κων­σταντινούπολη με βασιλικές τιμές, προς μεγάλο σκανδαλισμό των Φ ρ ά γ κ ω ν

Η νεαρή γυναίκα του Κιλίζ Αρσλάν είναι κόρη του Τσακά, ε­νός πανέξυπνου τυχοδιώκτη, ενός Τούρκου εμίρη πολύ διάση­μου την περίοδο πριν α π ό την τούρκικη εισβολή Αιχμαλωτί­στηκε α π ό τους Έλληνες ενώ έκανε λεηλασίες στη Μικρά Α­σία Εντυπωσίασε τους δεσμοφύλακες του με την ευκολία με την ο π ο ί α μάθαινε ελληνικά, έτσι ώστε μέσα σε λίγους μήνες τα μιλούσε τέλεια Έ ξ υ π ν ο ς , επιτήδειος, καλός ρήτορας, έγινε τακτικός επισκέπτης των αυτοκρατορικών ανακτόρων και τι­μήθηκε με τίτλο ευγενείας Αυτός όμως ο εκπληκτικός προβι-βασμός δεν του αρκούσε Απέβλεπε πιο ψηλά, πολύ πιο ψηλά

Ή θ ε λ ε να γίνει αυτοκράτορας του Βυζαντίου

Γι' αυτό, ο εμίρης Τσακά είχε συλλάβει ένα συναφές σχέδιο Πήγε και εγκαταστάθηκε στο λιμάνι της Σμύρνης, στο Αιγαίο Πέλαγος, όπου με τη βοήθεια ενός Έ λ λ η ν α εφοπλιστή δη­μιούργησε έναν άρτιο πολεμικό στόλο που αποτελούνταν α π ό ελαφρές βριγάδες, μπρίκια, διήρεις ή τριήρεις, συνολικά κα­μιά εκατοστή πλοία Σ α ν πρώτο στάδιο κατέλαβε αρκετά νη­σιά, κυρίως τη Ρόδο, τη Χίο και τη Σ ά μ ο , και επέκτεινε την κυ­ριαρχία του σε όλη την ακτή του Αιγαίου Έ χ ο ν τ α ς , λοιπόν, δημιουργήσει μια ναυτική αυτοκρατορία, αυτοανακηρύχθηκε βασιλιάς και οργάνωσε το παλάτι του, της Σμύρνης, σύμφωνα

με τα π ρ ό τ υ π α της αυτοκρατορικής αυλής Έ κ α ν ε δε με το στόλο του έφοδο στην Κωνσταντινούπολη Ο Αλέξιος κατέβα­

λε τεράστιες προσπάθειες για να κατορθώσει ν' αναχαιτίσει την επίθεση και να καταστρέψει ένα μέρος των πλοίων

Ο πατέρας της μέλλουσας σουλτάνας, χωρίς να αποθαρρυν­θεί ξανάρχισε με αποφασιστικότητα την κατασκευή των πολε­μικών του πλοίων Γύρω στα τέλη του 1092, την εποχή που ο Κι­λίζ Αρσλάν επέστρεψε α π ό την εξορία, ο Τσακά σκέφτηκε ότι

Έ τ σ ι , πρώτος στόχος του Κιλίζ Αρσλάν ήταν να συνάψει μια συμμαχία με τον Ντανισμέντ Μ ι α απλή ανακωχή δεν αρκεί πλέον Τ ώ ρ α είναι πρωταρχικής σημασίας οι τουρκικές δυνά­μεις της Μικράς Ασίας να είναι ενωμένες σαν να επρόκειτο για ενιαίο στρατό Ο Κιλίζ Αρσλάν είναι σίγουρος για την απάντη­

ση του αντιπάλου του Έ ν θ ε ρ μ ο ς μουσουλμάνος και ρεαλιστής στρατάρχης, ο Ντανισμέντ πιστεύει ότι απειλείται α π ό την προέλαση των Ελλήνων και των Φ ρ ά γ κ ω ν συμμάχων τους Προτιμά να τους αντιμετωπίσει στην περιοχή του γείτονα του

π α ρ ά στη δική του, και, χωρίς να περιμένει άλλο, φτάνει με χι­λιάδες ιππείς στο στρατόπεδο του Σουλτάνου Εκεί μονιάζουν, συσκέπτονται, καταστρώνουν σχέδια Η εικόνα αυτού του πλήθους στρατιωτών και αλόγων που καλύπτουν τους λόφους ξαναδίνει αυτοπεποίθηση στους αρχηγούς Θα επιτεθούν στον εχθρό μόλις τους δοθεί η ευκαιρία

Ο Κιλίζ Αρσλάν π α ρ α φ ύ λ α γ ε τη λεία του Οι πληροφοριο­δότες του που είχαν εισχωρήσει στους Έλληνες του στέλνουν πολύτιμες πληροφορίες Οι Φράγκοι διατυμπανίζουν ότι είναι αποφασισμένοι να συνεχίσουν την πορεία τους μετά τη Νίκαια και ότι θέλουν να φτάσουν μέχρι την Παλαιστίνη Γνωρίζουν μάλιστα και το δρομολόγιο τους Θα κατέβουν νοτιοανατολι­

κά, με κατεύθυνση το Ι κ ό ν ι ο , τη μόνη σημαντική πόλη που βρί­σκεται ακόμη στα χέρια του Σουλτάνου Οι Φράγκοι, λοιπόν,

σε όλη αυτή την ορεινή ζώνη που θα πρέπει να διασχίσουν μπο­ρούν να δεχτούν πλευρική επίθεση Το όλο θέμα είναι να βρε­θεί το κατάλληλο μέρος για ενέδρα Οι εμίρηδες, που γνωρί­ζουν καλά την περιοχή, δε διστάζουν Υπάρχει, κοντά στο Δο­ρύλαιο*, που βρίσκεται σε απόσταση πορείας τεσσάρων ημε-

Σ.τ.Ε.: Δορύλαιο: το σημερινό Εσκί-Σεχίρ, στη Μ Ασία

φο Πρέπει ν' αρχίσουν μάχη σώμα με σώμα; Κάτι τέτοιο είναι μάλλον παράτολμο Κατά τη διάρκεια αρκετών αψιμαχιών π ο υ έγιναν γύρω α π ό το πεδίο της μάχης, οι ιππείς της στέπας δεν υπερίσχυσαν ούτε μια φορά σ' αυτά τα α ν θ ρ ώ π ι ν α φ ρ ο ύ ρ ι α Μήπως πρέπει να παρατείνουν επ' αόριστον αυτή τη φάση της καταπόνησης; Τ ώ ρ α που πέρασε η επίδραση του αιφνιδια­σμού, η πρωτοβουλία θα μπορούσε κάλλιστα να παρθεί α π ό τους αντιπάλους

Μερικοί εμίρηδες ήδη συμβουλεύουν να υποχωρήσουν, όταν διακρίνουν στον ορίζοντα ένα σύννεφο σκόνης Πρόκειται για μια άλλη φράγκικη στρατιά, το ίδιο πολυάριθμη με την π ρ ώ τ η , που πλησιάζει Αυτοί εναντίον των οποίων μάχονται α π ό το πρωί δεν είναι π α ρ ά η εμπροσθοφυλακή Ο Σουλτάνος δεν έχει άλλη επιλογή Πρέπει να διατάξει υποχώρηση Πριν ακόμα προλάβει να το κάνει, του ανακοινώνουν ότι μια τρίτη στρατιά Φράγκων διακρίνεται πίσω α π ό τις τουρκικές γραμμές, σ' ένα λόφο που δεσπόζει στη σκηνή του επιτελείου

Αυτή τη φ ο ρ ά , ο Κιλίζ Αρσλάν καταλαμβάνεται α π ό το φό­

βο Π η δ ά στο άλογο του και καλπάζει π ρ ο ς τα βουνά, εγκατα­λείποντας ακόμα και το θησαυρό του, που μεταφέρει π ά ν τ α μαζί του για τις πληρωμές του στρατού του Ο Ντανισμέντ τον ακολουθεί, το ίδιο και οι περισσότεροι εμίρηδες Πολλοί ιπ­πείς, επωφελούμενοι της μοναδικής τους υπεροχής, της ταχύ­τητας, κατορθώνουν ν' απομακρυνθούν με τη σειρά τους χωρίς

να μπορέσουν να τους κ α τ α δ ι ώ ξ ο υ ν οι νικητές Οι περισσότε­ροι όμως στρατιώτες παραμένουν εκεί, κυκλωμένοι α π ό όλες

τις πλευρές Ό π ω ς γράφει ο Ιμπν αλ-Καλανίσι: Οι Φράγκοι κατέσφαξαν τον τούρκικο στρατό Σκότωσαν, λεηλάτησαν και

Στις 21 Οκτωβρίου 1097, φωνές ακούγονται α π ό την ακρό­πολη της Αντιόχειας, της π ι ο μεγάλης πόλης της Σ υ ρ ί α ς : « Έ ­φτασαν!» Μερικοί χαζοί τρέχουν στα τείχη, αλλά δε βλέπουν τίποτα, π α ρ ά μόνο ένα μεγάλο σύννεφο σκόνης, πολύ μακριά, στην αρχή του κ ά μ π ο υ , κοντά στη λίμνη της Αντιόχειας Οι Φράγκοι απέχουν ακόμα μιας μέρας πορεία, ίσως περισσότερο και όλα δείχνουν ότι θα θελήσουν να σταματήσουν για να ξε­κουραστούν, λίγο μετά τη μεγάλη τους πορεία Η σύνεση, ό­μως, επιβάλλει να κλείσουν τις πέντε βαριές πόρτες της πόλης Στα σουκ* η πρωινή βουή σταμάτησε Έ μ π ο ρ ο ι και πελάτες μαρμάρωσαν Γυναίκες ψ ι θ υ ρ ί ζ ο υ ν προσευχές Ο φόβος κυ­ριεύει την πόλη

* Σ.τ.Ε.: σουκ: αγορά των αραβικών κρατών

Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Δ Ε Υ Τ Ε Ρ Ο

ΕΝΑΣ ΚΑΤΑΡΑΜΕΝΟΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΗΣ ΠΑΝΟΠΛΙΩΝ Όταν ο άρχοντας της Αντιόχειας Γιαγκί Σιγιάν πληροφορήθη­

κε την προσέγγιση των Φράγκων, φοβήθηκε μήπως κινηθούν οι Χριστιανοί με σκοπό να καταλάβουν την πόλη Αποφάσισε λοιπόν να τους διώξει

Ο Ά ρ α β α ς ιστορικός Τμπν αλ-Αθίρ θα διηγηθεί το γεγονός έναν α ι ώ ν α μετά την αρχή της φράγκικης εισβολής χάρη στις μαρτυρίες που άφησαν οι σύγχρονοι:

Την πρώτη μέρα, ο Γιαγκί Σιγιάν διέταξε τους μουσουλμά­ νους να βγουν για να καθαρίσουν τα χαντάκια που περικυ­ κλώνουν την πόλη Την επομένη, για την ίδια αγγαρεία, έστειλε μόνο Χριστιανούς Τους έβαλε να εργαστούν ως το βράδυ, και, όταν θέλησαν να ξαναμπούν, τους το απαγόρευσε λέγοντας:

«Η Αντιόχεια είναι δική σας, αλλά αφήστε τη σε μένα έως ότου ξεκαθαρίσω το πρόβλημα με τους Φράγκους» Τον ρώτησαν:

«Ποιος θα προστατέψει τα παιδιά και τις γυναίκες μας;» Ο Ε­ μίρης απάντησε: «θα φροντίσω εγώ στη θέση σας» Πράγματι, προστάτευσε τις οικογένειες των διωχθέντων και δεν επέτρεψε

να αγγίξουν μια τρίχα από τα μαλλιά τους

Τον Οκτώβριο του 1097, ο γηραιός Γιαγκί Σ ι γ ι ά ν , ο οποίος πολλά χρόνια υπηρετούσε τους Σελτζούκους Σουλτάνους, ζει

με το φόβο μιας π ρ ο δ ο σ ί α ς Είναι πεπεισμένος ότι οι στρατιές

Ο Γιαγκί Σιγιάν δεν ανησυχεί για την αντοχή της οχύρωσης της πόλης, ούτε για την ασφάλεια του ανεφοδιασμού της Αλλά όλα αυτά τα μέσα υπεράσπισης θα γίνουν ανώφελα, αν σε κά­ποιο σημείο των ατελείωτων τειχών, οι Φράγκοι καταφέρουν

να βρουν ένα συνένοχο που θα τους ευκολύνει την είσοδο, με το

να ανοίξει την π ό ρ τ α ενός πυργίσκου, ό π ω ς είχε ήδη συμβεί στο παρελθόν Γι' αυτό άλλωστε αποφάσισε να διώξει α π ό την πόλη τους περισσότερους χριστιανούς υπηκόους του Στην Αν­τιόχεια, ό π ω ς και αλλού, οι χριστιανοί της Ανατολής, Έ λ λ η ­νες, Αρμένιοι, Μαρωνίτες, Ιακωβίνοι, υπόκεινται με τον ερχο­

μό των Φ ρ ά γ κ ω ν σε διπλή καταπίεση· σ' αυτή των ομοθρήσκων τους α π ό τη Δύση, που τους υποπτεύονται για συμπάθεια προς τους Σαρακηνούς και τους αντιμετωπίζουν ιος υπηκόους κα-τώτερης στάθμης και σε αυτή των μωαμεθανών συμπατριωτών τους, που βλέπουν συχνά σ' αυτούς, τους φυσικούς συμμάχους των εισβολέων Τα σύνορα ανάμεσα σε εθνικές και θρησκευτι­κές κοινωνίες είναι εντελώς α ν ύ π α ρ κ τ α Με την ίδια λέξη, Ρουμ, ονομάζει τους χριστιανούς του ελληνικού δόγματος στο Βυζάντιο και τη Σ υ ρ ί α , που άλλωστε θεωρούνται υπήκοοι του βασιλέως Η λέξη «Αρμένιοι» αναφέρεται και στο λαό και στη θρησκεία του και όταν ένας μουσουλμάνος μιλάει για «το έ­θνος» αλ-ούμα, αναφέρεται στην κοινωνία των πιστών Στο μυαλό του Γιαγκί Σιγιάν, η εκδίωξη των χριστιανών είναι πε­ρισσότερο ένα μέτρο που πάρθηκε σε περίοδο πολέμου για άτο­

μα μιας εχθρικής δύναμης, π α ρ ά πράξη θρησκευτικής προκα­τάληψης Η Κωνσταντινούπολη, στην ο π ο ί α ανήκε επί μακρόν

η Αντιόχεια, δεν έπαψε ποτέ να θέλει να την ξ α ν α π ά ρ ε ι

Α π ό όλες τις πόλεις της Αραβικής Ασίας η Αντιόχεια ήταν η τελευταία που έπεσε στην κυριαρχία των Σελτζούκων Τούρ­κων Το 1084 εξαρτιόταν ακόμα α π ό την Κωνσταντινούπολη

Κι όταν οι Φράγκοι ιππείς ήρθαν να την πολιορκήσουν, δεκα­τρία χρόνια αργότερα, ο Γιαγκί Σιγιάν ήταν φυσικά πεπεισμέ-

η δυσμένεια Ε ά ν έχει την τύχη να είναι με το μέρος του νικητή,

θα απολαύσει για λίγο τη νίκη του, θα πάρει ως ανταμοιβή με­ρικές όμορφες αιχμάλωτες, προτού ξαναριχτεί σε καινούργιο πόλεμο όπου θα κινδυνεύσει η ζωή του Για να επιζήσεις, πρέ­πει να ποντάρεις στο εκάστοτε καλό άλογο κι όχι π ά ν τ α στο ί­διο Κάθε λάθος θα είναι μοιραίο και είναι σπάνιο να πεθαίνει ένας εμίρης στο κρεβάτι του

Στη Συρία, κατά την άφιξη των Φ ρ ά γ κ ω ν , η πολιτική ζωή είναι π ρ α γ μ α τ ι κ ά δηλητηριασμένη α π ό τον πόλεμο «των δύο α­δελφών», δύο παράξενων όντων που φαίνεται να βγαίνουν κα­τευθείαν α π ό τη φαντασία ενός λαϊκού π α ρ α μ υ θ ά Ο Ρεντβάν, βασιλιάς στο Χαλέπι, και ο μικρότερος αδελφός του Ντουκάκ της Δαμασκού, κατέχονται α π ό ένα τόσο φοβερό μίσος που τί­ποτα δεν μπορεί να τους κάνει να σ υ μ φ ι λ ι ω θ ο ύ ν ούτε ο κοινός κίνδυνος Το 1097, ο Ρεντβάν δεν είναι π ά ν ω α π ό είκοσι ετών, αλλά ήδη τον περιβάλλει ένα φωτοστέφανο μυστηρίου και οι πιο τρομερές διηγήσεις κυκλοφορούν για το άτομο του Κον­τός, αδύνατος, με σοβαρό βλέμμα, συχνά φοβισμένο, μας λέει

ο Ί μ π ν αλ-Καλανίσι, έπεσε στην επήρεια ενός «γιατρού — α­στρολόγου» του «Τάγματος των Δολοφόνων», ενός δόγματος που μόλις είχε ιδρυθεί και που θα παίξει ένα σημαντικό ρόλο σ' όλη τη διάρκεια της Φράγκικης κατοχής Ο βασιλιάς του Χαλε-πιού κατηγορείται — όχι αναίτια — για ασέβεια, για χρησιμο­ποίηση αυτών των φανατισμένων για την εξουδετέρωση των αντιπάλων του Δολοφονίες, ασέβεια, μαγεία, ο Ρεντβάν προ­καλεί τη δυσπιστία όλων, αλλά το μεγαλύτερο μίσος ξεκινάει μέσα στην ίδια του την οικογένεια Ό τ α ν ανέβηκε στο θρόνο,

το 1095, στραγγάλισε τους δύο νεότερους αδελφούς του, για να

μη διεκδικήσουν μια μέρα την εξουσία Έ ν α ς τρίτος σώθηκε

δε δίνει τη διαταγή για επίθεση Οι Φράγκοι μένουν για λίγο σαστισμένοι, τόσο όσο χρειάζεται για να σκεφτούν και να ξε­φύγουν Ό τ α ν η μέρα έφτανε στο τέλος της δεν υπήρχε ούτε νι­κητής ούτε νικημένος Αλλά οι Δαμασκηνοί έχασαν περισσότε­ρους άντρες α π ό τους αντιπάλους τους Δε χρειάστηκε τίποτε άλλο για τον Ντουκάκ, ο οποίος π α ρ ά τις απελπισμένες ικεσίες του Τσαμς, διατάζει αμέσως τους άντρες του να υποχωρήσουν Στην Αντιόχεια, η λιποταξία του Ντουκάκ φέρνει μεγάλη πίκρα, αλλά οι υπερασπιστές της δεν πτοούνται Τις πρώτες μέρες του 1098, επικρατεί, π α ρ α δ ό ξ ω ς , σύγχυση στο στρατόπε­

δο των πολιορκητών Πολλοί κατάσκοποι του Γιαγκί Σιγιάν κατάφεραν να εισδύσουν στους Φράγκους Μερικοί α π ' αυ­τούς τους πληροφοριοδότες κινούνται α π ό μίσος προς τους Έλληνες, αλλά οι περισσότεροι είναι χριστιανοί της πόλης που ελπίζουν στην εύνοια του Εμίρη Ά φ η σ α ν τις οικογένειες τους στην Αντιόχεια και π ρ ο σ π α θ ο ύ ν να εξασφαλίσουν την ασφά­λεια τους Οι πληροφορίες που δίνουν είναι παρήγορες για τον πληθυσμό Ε ν ώ η επάρκεια τροφίμων των πολιορκημένων εί­ναι πλούσια, οι Φράγκοι είναι θύματα του λιμού Ο απολογι­σμός είναι ήδη εκατοντάδες νεκροί και τα περισσότερα υποζύ­για τους σκοτωμένα Η αποστολή που συνάντησε ο στρατός της Δαμασκού, είχε ως αποκλειστικό σκοπό να βρει μερικά πρόβα­

τα, κατσίκες, να λεηλατήσει τα κελάρια Στο λιμό, προστέθη­καν κι άλλες θεομηνίες που κλονίζουν κάθε μέρα και περισσό­τερο το ηθικό των εισβολέων Η βροχή πέφτει ασταμάτητα, δι­καιολογώντας τη χ υ δ α ί α λέξη «κατρουλού» με την ο π ο ί α χαρα­κτηρίζουν οι Σύριοι την Αντιόχεια Οι πολιορκητές κολυμ­πούν στη λάσπη Πέραν όλων αυτών, η γη σείεται συνεχώς Οι κάτοικοι είναι συνηθισμένοι, αλλά οι Φράγκοι τρομοκρατούν­ται Ακούγονται έως την πόλη οι φωνές των προσευχών τους, όταν συναθροίζονται για να επικαλεστούν το Θεό, γιατί πι­στεύουν ότι είναι θύματα μιας θεϊκής τιμωρίας Δένε, ότι για

να κατευνάσουν το θυμό του Υψίστου α π ο φ ά σ ι σ α ν να διώξουν τις πόρνες α π ό το στρατόπεδο τους, να κλείσουν τις ταβέρνες και να απαγορευθεί το παιχνίδι των ζαριών Οι λιποταξίες εί-

να γίνει η μάχη την ίδια στιγμή Αλλά ο στρατός του Ρεντβάν, είχε σταθεί για να στήσει τις σκηνές του και η διαταγή για μάχη αναβλήθηκε για την επομένη Οι προετοιμασίες συνεχίστηκαν όλη τη νύχτα Κάθε στρατιώτης ξέρει λεπτομερώς πότε και πού πρέπει να δράσει και ο Γιαγκί Σιγιάν έχει εμπιστοσύνη στους άνδρες του π ο υ , σίγουρα, θα κάνουν το καθήκον τους

Εκείνο που κανείς δε γνωρίζει, είναι ότι η μάχη είναι χαμένη προτού καν αρχίσει Ο Ρεντβάν, τρομοκρατημένος α π ' αυτά που διηγούνται για την ποιότητα των Φ ρ ά γ κ ω ν πολεμιστών, δεν τολμάει να εκμεταλλευτεί την αριθμητική του υπεροχή Αν­

τί να αναπτύξει τις δυνάμεις του, προσπαθεί να τις προστα­τεύσει Για ν' αποφύγει λοιπόν, τον κίνδυνο να κυκλωθεί, τους τοποθετεί όλη τη νύχτα σε μια στενή λωρίδα γης που βρίσκεται μεταξύ του Ορόντη και της λίμνης της Αντιόχειας Ό τ α ν οι Φράγκοι επιτίθενται το π ρ ω ί , οι στρατιώτες του Ρεντβάν πα­ραλύουν Λόγω της στενότητας του χώρου, κάθε κίνηση τους είναι α δ ύ ν α τ η Τα άλογα ορθώνονται στα πίσω τους π ό δ ι α , κι αυτοί που πέφτουν τσαλαπατώνται α π ό τους αδελφούς τους, πριν προλάβουν να σηκωθούν Φυσικά, δεν υπάρχει περίπτω­

ση να χρησιμοποιήσουν την π α ρ α δ ο σ ι α κ ή τους τακτική και να ρίξουν στον εχθρό αλλεπάλληλα κύματα α π ό ιππείς τοξότες

Οι άντρες του Ρεντβάν εξαναγκάζονται σε μια πάλη σώμα με σώμα, όπου οι ιππείς, σκεπασμένοι με πανοπλίες υπερέχουν συντριπτικά, χωρίς δυσκολία Είναι μια πραγματική σφαγή Ο βασιλιάς και ο στρατός του, κυνηγημένοι α π ό τους Φ ρ ά γ κ ο υ ς ,

δε σκέπτονται π α ρ ά να φύγουν, μέσα σε μια απερίγραπτη ατα­ξία Κάτω α π ' τα τείχη της Αντιόχειας, η μάχη γίνεται με δ ι α ­φορετικό τ ρ ό π ο Με το πρώτο φως της ημέρας, οι υπερασπι­στές έκαναν μια μαζική έξοδο που εξανάγκασε τους πολιορκη­τές να υποχωρήσουν Οι μάχες είναι λυσσώδεις και οι στρα­τιώτες του Γιαγκί Σιγιάν είναι σε περίφημη θέση Λίγο πριν το

Η φωτιά καίει τα υγρά στοιχεία Κόβουν τότε την πίσσα σε κομμάτια και τη μεταφέρουν Είναι γνωστή σ' όλες τις χώρες, έως τη Συρία, την Ακρα και σε όλα τα παραθαλάσσια μέρη Ο Αλλάχ δημιουργεί αυτό που θέλει Άς είναι ευλογημένος!

Οι κάτοικοι της Μοσούλης, α π ο δ ί δ ο υ ν σ' αυτό το σκούρο υ­γρό θεραπευτικές ικανότητες και όταν είναι άρρωστοι έρχο­νται να κάνουν λουτρά Η πίσσα που βγαίνει α π ό το πετρέλαιο χρησιμοποιείται και στις οικοδομές, για να «τσιμεντώσουν» τα τούβλα Χάρη στο ότι είναι α δ ι ά β ρ ο χ ο , το χρησιμοποιούν για

να επαλείψουν τους τοίχους των χαμάμ και μοιάζει σαν μαύρο γυαλιστερό μάρμαρο Ό π ω ς θα δούμε όμως το πετρέλαιο χρη­σιμοποιείται π ι ο συχνά για πολεμικούς σκοπούς

Εκτός α π ' όλα αυτά τα επικερδή προϊόντα, η Μοσούλη, στις

α9 χ έ ς της φράγκικης εισβολής, παίζει ένα σημαντικό στρατηγι­

κό ρόλο, με αποτέλεσμα οι Κυβερνήτες της να έχουν αποκτήσει ένα δικαίωμα ανάμειξης στις υποθέσεις της Σ υ ρ ί α ς , το οποίο ο φιλόδοξος Κ α ρ μ π ο ύ κ α είχε σκοπό να ασκήσει Γι' αυτόν η αί­τηση βοήθειας α π ό το Γιαγκί Σιγιάν είναι η ευκαιρία π ο υ ονει­ρεύεται για να επεκτείνει την επιρροή του Χωρίς δισταγμό, υ­πόσχεται να συγκεντρώσει μεγάλο στρατό Τ ώ ρ α η Αντιόχεια ζει με την αναμονή του Καρμπούκα

Αυτός ο προνοητικός ά ν θ ρ ω π ο ς , είναι ένας παλιός σκλάβος,

τη ζωή του στην υπηρεσία των αταμπέκ της Μοσούλης, οί

Φράγκοι τρομοκρατήθηκαν ακούγοντας ότι η στρατιά τον Καρμπούκα κατευθυνόταν στην Αντιόχεια, γιατί είχαν αποδυ­ ναμωθεί και οι προμήθειες τους ήταν πολύ λίγες Οι υπερασπι­

στές, αντίθετα, ενθαρρύνονται Για μια ακόμη φ ο ρ ά , ετοιμά­ζουν μια νέα έξοδο, μόλις πλησιάσουν τα μουσουλμανικά στρατεύματα Με την ίδια αποφασιστικότητα και τη θετική βοήθεια του γιου του, Τσαμς αντ-Ντάουλα, ο Γιαγκί Σιγιάν ε­λέγχει τα α π ο θ έ μ α τ α του σταριού, επιθεωρεί τα οχυρώματα και ενθαρρύνει το στρατό του υποσχόμενος ότι, με τη «θέληση του Θεού» η πολιορκία θα λυθεί σύντομα

Αλλά η βεβαιότητα π ο υ δείχνει είναι φαινομενική Ε δ ώ και λίγες εβδομάδες, η κατάσταση έχει εξασθενήσει Ο αποκλει­σμός της πόλης είναι π ι ο στενός, ο ανεφοδιασμός π ι ο δύσκολος και, π ρ ά γ μ α ακόμη π ι ο σοβαρό, οι πληροφορίες για τον εχθρό είναι σπάνιες Οι Φ ρ ά γ κ ο ι , π ο υ ίσως κ α τ ά λ α β α ν ότι τα λεγόμε­

να τους και οι πράξεις τους αναφέρονταν στο Γιαγκί Σ ι γ ι ά ν , α­ποφάσισαν να δράσουν Οι πράκτορες του Εμίρη τους είδαν να σκοτώνουν έναν ά ν δ ρ α , να τον ψήνουν στη σούβλα, να τον τρώνε και να φωνάζουν δ υ ν α τ ά ότι όποιος κατάσκοπος πιανό­ταν, θα είχε την ίδια τύχη Οι πληροφοριοδότες τρομοκρατη­μένοι έφυγαν και ο Γιαγκί Σιγιάν δε γνωρίζει π ι α πολλά πράγ­ματα γ ι α τους πολιορκητές Ως συνετός στρατιωτικός κρίνει ότι η κατάσταση είναι πολύ ανησυχητική

Αυτό που τον καθησυχάζει είναι ότι ο Κ α ρ μ π ο ύ κ α βρίσκεται στο δρόμο για την Αντιόχεια Έ π ρ ε π ε να βρίσκεται εκεί στα μέσα Μαΐου με δεκάδες χιλιάδες πολεμιστές Στην Αντιόχεια όλοι περιμένουν αυτή τη στιγμή Κάθε μέρα κυκλοφορούν φή­μες π ο υ δ ι α δ ί δ ο ν τ α ι α π ό τους πολίτες π ο υ κάνουν πραγματι­κότητα τις επιθυμίες τους Οι γριές γυναίκες ψ ι θ υ ρ ί ζ ο υ ν , τρέ­χουν στα τείχη, ρωτούν μητρικά αμούστακους στρατιώτες Η απάντηση είναι π ά ν τ α η ίδια Ό χ ι , ο στρατός της βοήθειας δε φάνηκε, αλλά δε θ' αργήσει

Αφήνοντας τη Μοσούλη, η μεγάλη μουσουλμανική στρατιά

το αρμενικό έθιμο Ο Θόρος ήταν ντυμένος μ' ένα λευκό ρούχο, πολύ φ α ρ δ ύ και ο Βαλδουίνος, γυμνός ως τη μέση, γλίστρησε μέσα στο ρούχο του «πατέρα» και κόλλησε το σώμα του στο δι­

κό του Ύστερα ήταν η σειρά της «μητέρας», δηλαδή της γυ­ναίκας του Θ ό ρ ο υ , η ο π ο ί α ήταν γυμνή κάτω α π ό φ α ρ δ ύ ρού­

χο Ο Βαλδουίνος επανέλαβε το ίδιο, κάτω α π ό τα βλέμματα των παρισταμένων που το διασκέδαζαν και έλεγαν ότι αυτή η ιεροτελεστία της υιοθεσίας ήταν λίγο ά τ ο π η , εφόσον ο «γιος» είναι ένας πολύ ψηλός ιππότης με γένια

Οι στρατιώτες του μουσουλμανικού στρατού, φανταζόμενοι

τη σκηνή που τους περιέγραψαν, γέλασαν πολύ Αλλά η συνέ­χεια της διήγησης τους φέρνει τρόμο Λίγες μέρες μετά «πατέ­ρας και μητέρα» λυντσαρίστηκαν α π ό το πλήθος, με την προ­τροπή του γιου που παρακολουθούσε ανέκφραστος τη θανάτω­

ση τους, πριν αυτοανακηρυχτεί"«κόμης» της Έ δ ε σ σ α ς και ανα­θέσει στους συντρόφους του Φράγκους τις κυριότερες θέσεις στη διοίκηση και το στράτευμα

Ο Καρμπούκα, βλέποντας να πραγματοποιούνται οι φόβοι του, οργανώνει την πολιορκία Οι εμίρηδες του όμως, πάλι τον αποτρέπουν Οι τρεις χιλιάδες Φράγκοι της Έ δ ε σ σ α ς , δε θα τολμήσουν ποτέ να χτυπήσουν το μουσουλμανικό στρατό που παραθέτει δεκάδες χιλιάδες άνδρες Αντίθετα, είναι αρκετοί για να υποστηρίξουν την πόλη και να κρατήσουν για μήνες την πολιορκία Εν τω μεταξύ, ο Γιαγκί Σιγιάν, εγκαταλελειμμένος στη μοίρα του, θα μπορούσε να υποκύψει στην πίεση των ει­σβολέων Ο αταμπέκ δε θέλει ν' ακούσει τίποτα Μόνο α φ ο ύ έ­χασε τρεις εβδομάδες κάτω α π ' τα τείχη της Έ δ ε σ σ α ς , αναγνω­ρίζει το λάθος του και παίρνει βιαστικά το δρόμο της Αντι­όχειας

Μέσα στην πόλη, η ελπίδα των πρώτων ημερών του Μαΐου άφησε τη θέση της στην πιο μεγάλη απόγνωση Σ τ α ανάκτορα,

Οι θόρυβοι έρχονταν α π ό τον π ύ ρ γ ο των Δύο Αδελφών Αλ­

λά ο Γιαγκί Σιγιάν δεν μπαίνει στον κ ό π ο να το επαληθεύσει Πιστεύει ότι όλα χάθηκαν Υποκύπτοντας στον τρόμο, διατά­ζει ν' ανοίξουν μια π ό ρ τ α της πόλης και μαζί με μερικούς φύλα­κες, τρέπεται σε φ υ γ ή Βλοσυρός, θα καλπάζει επί ώρες, μην μπορώντας να βρει τα λογικά του Ύστερα α π ό διακόσιες μέ­ρες αντίστασης, ο άρχοντας της Αντιόχειας καταρρέει Ο Ιμπν αλ-Αθίρ μόλο που τον κατηγορεί για δειλία, θ' αφηγηθεί το θάνατο του με συγκίνηση

Άρχισε να κλαίει που εγκατέλειψε την οικογένεια του, τους γιους του και τους μουσουλμάνους, και από λύπη, έπεσε αναί­ σθητος απ' τ' άλογο Οι σύντροφοι του προσπάθησαν να τον ξαναβάλουν στη σέλα, αλλά δε στεκόταν όρθιος Ήταν ετοιμο­ θάνατος Τον παράτησαν και απομακρύνθηκαν Ένας Αρμέ­ νιος ξυλοκόπος που περνούσε από κει, τον αναγνώρισε, του έ­ κοψε το κεφάλι και το πήγε στους Φράγκους στην Αντιόχεια

Η πόλη είναι μέσα στο αίμα και τη φωτιά Ά ν τ ρ ε ς , γυναίκες και π α ι δ ι ά π ρ ο σ π α θ ο ύ ν να φύγουν α π ' τα λασπωμένα δρομά­κια, αλλά οι ιππείς τους π ι ά ν ο υ ν εύκολα και τους σφάζουν επι­τόπου Σιγά-σιγά, οι φωνές τρόμου των τελευταίων επιζώντων πνίγονται και γρήγορα τις αντικαθιστούν αυτές των μεθυσμέ­νων Φράγκων ληστών Ο κ α π ν ό ς ανεβαίνει α π ό τα σπίτια που καίγονται Το μεσημέρι ένα πέπλο πένθους τυλίγει την πόλη Σ' αυτή την αιματοβαμμένη τρέλα της 3ης Ιουνίου 1098, μόνο ένας άντρας κράτησε την ψυχραιμία του Είναι ο ακούραστος Τσαμς αντ-Ντάουλα Μόλις η πόλη κατελήφθη, ο γιος του Γιαγκί Σ ι γ ι ά ν οχυρώθηκε με μια ομάδα πολεμιστών μέσα στην ακρόπολη Οι Φράγκοι πολλές φορές π ρ ο σ π α θ ο ύ ν να τον διώ-

κό Κι αν οι Έλληνες, με τη βοήθεια των μισθοφόρων τους, θέ­λουν να ανακτήσουν την Αντιόχεια, αυτό δεν είναι δραματικό,

τη στιγμή που είναι ακόμα αδιανόητο να ιδρύσουν οι Φράγκοι

δικά τους κράτη στη Σ υ ρ ί α Ό π ω ς θα πει ο Ιμπν αλ-Αθίρ, «ο αταμπέκ στενοχώρησε τόσο τους μουσουλμάνους με τις απαι­ τήσεις του, που αποφάσισαν να τον προδώσουν στο πιο απο­ φασιστικό σημείο της μάχης»

Αυτός λοιπόν ο λαμπρός στρατός δεν είναι π α ρ ά ένας κολοσ­σός με π ό δ ι α α π ό άργιλο, που μπορεί να γκρεμιστεί με ένα α­πλό άγγιγμα Ο Τσαμς, έτοιμος να λησμονήσει την εγκατάλει­

ψη της Αντιόχειας, προσπαθεί να υποσκελίσει όλες αυτές τις κακοήθειες Νομίζει ότι η στιγμή δεν είναι κατάλληλη για ξε­καθάρισμα λογαριασμών Ά δ ι κ α ελπίζει Την επομένη της ά­φιξης του, ο Κ α ρ μ π ο ύ κ α τον καλεί και του αναγγέλλει ότι του αφαιρεί τη διοίκηση της πόλης Ο Τσαμς αγανακτεί Δεν πολέ­μησε ανδρεία; Δεν κράτησε ψηλά το κεφάλι μπροστά σ' αυτούς τους Φ ρ ά γ κ ο υ ς καβαλάρηδες; Αυτός δεν είναι ο κληρονόμος του άρχοντα της Αντιόχειας; Ο αταμπέκ αρνείται κάθε συζήτη­

ση Αυτός είναι ο αρχηγός και απαιτεί να τον υπακούσουν

Ο γιος του Γιαγκί Σιγιάν πείσθηκε πλέον π ω ς ο μουσουλμα­νικός στρατός, π α ρ ά τον όγκο του, είναι ανίκανος να νικήσει

Η μόνη του π α ρ η γ ο ρ ι ά είναι ότι και στο αντίθετο στρατόπεδο,

η κατάσταση δεν είναι καλύτερη Κατά του Ιμπν αλ-Αθίρ «οι Φράγκοι, αφού κατέλαβαν την Αντιόχεια, έμειναν δώδεκα μέ-

οι λιποταξίες στο μουσουλμανικό στρατόπεδο Κατηγορούν­ται για δειλία και π ρ ο δ ο σ ί α Νιώθοντας ότι ο έλεγχος του στρατού ξεφεύγει α π ό τα χέρια του, κι έχοντας υπολογίσει ά­σκημα τη δύναμη του εχθρού, ο Κ α ρ μ π ο ύ κ α ζητάει α ν α κ ω χ ή Μ' αυτό χάνει την εμπιστοσύνη των δικών του και ενισχύει τη σιγουριά των εχθρών του Οι Φράγκοι επιτίθενται χωρίς καν

να απαντήσουν στην π ρ ο σ φ ο ρ ά του, α ν α γ κ ά ζ ο ν τ α ς τον να εξα­πολύσει εναντίον τους ένα κύμα, α π ό ιππείς-τοξότες Αλλά ήδη ο Ντουκάκ και οι περισσότεροι εμίρηδες απομακρύνονται

με την ησυχία τους Βλέποντας ότι είναι όλο και π ι ο πολύ απο­μονωμένος, διατάζει γενική υποχώρηση που αμέσως μετατρέ­πεται σε άτακτη φ υ γ ή

Ο ισχυρός μουσουλμανικός στρατός επέστρεψε «χωρίς να δώσει μια σπαθιά, ή μια κονταριά, χωρίς να ρίξει ένα βέλος»

Ο ιστορικός της Μοσούλης δεν υπερβάλλει «Οι ίδιοι οι Φράγ­ κοι νόμιζαν ότι επρόκειτο για τέχνασμα, μια και δεν είχε αρχί­ σει η μάχη που θα δικαιολογούσε μια τέτοια φυγή Έτσι, δεν καταδίωξαν τους μουσουλμάνους!» Ο Κ α ρ μ π ο ύ κ α επιστρέφει

στη Μοσούλη, σώος και αβλαβής, με τα απομεινάρια του στρα­τού του Ό λ ε ς του οι φιλοδοξίες έσβησαν για π ά ν τ α μπρος στην Αντιόχεια, την πόλη που είχε ορκιστεί να σώσει και π ο υ τώρα την κρατούν γερά οι Φ ρ ά γ κ ο ι Και θα την κρατούν για πολύ κ α ι ρ ό

Αλλά το π ι ο σοβαρό, μετά α π ό αυτή τη μέρα της ντροπής, εί­ναι ότι δεν υπάρχει πλέον στη Σ υ ρ ί α καμιά δύναμη για ν' ανα­χαιτίσει την προέλαση των εισβολέων

Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Τ Ρ Ι Τ Ο

ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΦΑΓΟΙ ΤΗΣ ΜΑΑΡΑ

Δεν ξέρω αν είναι βοσκοτόπια αγρίων ζώων ή το σπίτι μου, το σπίτι όπου γεννήθηκα

Αυτή η κραυγή πόνου ενός άγνωστου ποιητή της Μ ά α ρ α * δεν είναι τρόπος του λέγειν Είμαστε αναγκασμένοι δυστυχώς

να πάρουμε τα λόγια του στην κυριολεξία και να αναρωτηθού­

με μαζί: Τι το τόσο τερατώδες συνέβη σ' αυτή την πόλη της Συ­ρίας στα τέλη του 1098;

Πριν έρθουν οι Φράγκοι, οι κάτοικοι ζούσαν ήσυχα προφυ­λαγμένοι α π ό το κυκλικό τους τείχος Τα αμπέλια, οι ελαιώνες,

οι συκιές, τους πρόσφεραν μια σχετική ευμάρεια Ό σ ο για τις κρατικές τους υποθέσεις, υ π ή ρ χ α ν έντιμοι πρόκριτοι, χωρίς μεγάλες φιλοδοξίες, υπό την εποπτεία του Ρεντβάν π ο υ βασί­λευε στο Χαλέπι Το καμάρι της Μ ά α ρ α ήταν ότι υπήρξε η γε­νέτειρα μιας α π ό τις μεγαλύτερες μορφές της αραβικής λογοτε­χνίας, του Αμπούλ-Αλά αλ-Μααρί, π ο υ πέθανε το 1057 Αυτός

ο τυφλός ποιητής είχε το θάρρος να τα βάλει με τα ήθη της επο­χής του παρόλο π ο υ κάτι τέτοιο α π α γ ο ρ ε υ ό τ α ν Χρειαζόταν θάρρος να γράψεις

Οι κάτοικοι της γης χωρίζονται σε δύο κατηγορίες

Σ' αυτούς που έχουν μυαλό και δεν έχουν θρησκεία,

και σ' αυτούς που έχουν θρησκεία, αλλά δεν έχουν μυαλό

"' Σ.τ.Ε.: Οι Φράγκοι την ονομάζουν Marra Πρόκειται για το Maarat cn-Numas, νοτιοανατολικά της Αντιόχειας

σε επαφή με τον Μποεμόν, το νέο άρχοντα της Αντιόχειας που βρίσκεται επικεφαλής των εχθρών Ο Φράγκος αρχηγός υπό­σχεται να χαρίσει τη ζωή στους κατοίκους αν φύγουν α π ό τα κτίρια και σταματήσουν τον πόλεμο Πιστεύοντας τα λόγια του, οι οικογένειες μαζεύονται στα σπίτια και τα υπόγεια της πόλης και περιμένουν όλη τη νύχτα, τρέμοντας

Ό τ α ν οι Φράγκοι φθάνουν την αυγή γίνεται σφαγή Επί τρεις ημέρες πέρασαν τον κόσμο από την κόψη του σπαθιού, σκοτώνοντας περισσότερους από εκατό χιλιάδες ανθρώπους και αιχμαλωτίζοντας πολλούς Οι αριθμοί του Ιμπν αλ-Αθίρ

είναι κ ά π ω ς φανταστικοί, γιατί τις παραμονές της πτώσης της

η πόλη είχε λιγότερους α π ό 10.000 κατοίκους Αλλά η φρίκη δεν έγκειται τόσο στον αριθμό, όσο στην τύχη των θυμάτων, κάτι που δύσκολα το βάζει α ν θ ρ ώ π ι ν ο ς νους

Στη Μάαρα οι δικοί μας έβραζαν σε χύτρες τους ανθρώπους, και καταβρόχθιζαν τα παιδιά ψημένα στη σούβλα Αυτή η ομο­

λογία του Φ ρ ά γ κ ο υ χρονικογράφου Ραούλ ντε Καέν δε θα δια­βαστεί α π ό τους κατοίκους των γύρω χωριών, αλλά ως το τέλος της ζωής τους θα θυμούνται τι είδαν και άκουσαν Γιατί η ανά­μνηση αυτών των φρικαλεοτήτων, που διαδόθηκε α π ό τους το­πικούς ποιητές και α π ό τις π α ρ α δ ο σ ι α κ έ ς αφηγήσεις, θα χα­ράξει στο μυαλό μιαν ανεξίτηλη εικόνα για τους Φράγκους Ο χρονικογράφος Ουσάμα Ιμπν-Μουνκίντ που γεννήθηκε τρία χρόνια πριν α π ό τα γεγονότα στη γειτονική πόλη Σ ε ϊ ζ ά ρ , θα γράψει μια μέρα:

Όσοι άκουγαν για τους Φράγκους, όταν τους γνώρισαν, εί­ δαν ότι αυτοί δε διαφέρουν από τα ζώα που έχουν απλά το πλεονέκτημα του θάρρους και της θέρμης στον πόλεμο, αλλά τίποτε άλλο, όπως δηλαδή τα ζώα που έχουν μόνο την υπεροχή της δύναμης και της επιθετικότητας

Μια κρίση όχι καλοπροαίρετη, που συνοψίζει την εντύπωση

*ου προκάλεσαν οι Φράγκοι όταν έφτασαν στη Σ υ ρ ί α Έ ν α μείγμα περιφρόνησης και φόβου το οποίο δικαιολογείται για

θα τους δώσει οδηγούς για να διασχίσουν χωρίς εμπόδια την υ­πόλοιπη Σ υ ρ ί α

Ό λ ο ι στη γύρω περιοχή ξέρουν για την π ρ ό ο δ ο των Φράγ­κων και των διαδρομών τους Βροντοφωνάζουν ότι το τέλος της πορείας τους θα είναι η Ιερουσαλήμ γιατί θέλουν να προσ­θέσουν στις κτήσεις τους τον τάφο του Ιησού Ό σ ο ι βρίσκον­ται στο δρόμο για την ιερή πόλη, π ρ ο σ π α θ ο ύ ν να προστατευ­θούν α π ό τη μάστιγα που αντιπροσωπεύουν οι Φράγκοι Οι πιο φτωχοί κρύβονται στα κοντινά δάση, που είναι γεμάτα θη­ρία, λιοντάρια, λύκους, αρκούδες και ύαινες Αυτοί που έχουν

τα μέσα μεταναστεύουν στο εσωτερικό της χώρας Ά λ λ ο ι κα­ταφεύγουν στα κοντινά φρούρια Αυτή τη λύση διάλεξαν οι α­γρότες της πλούσιας κοιλάδας της Μ π ο υ χ ά ρ α ς , όταν, την τε­λευταία εβδομάδα του Ιανουαρίου του 1099, έμαθαν ότι οι Φράγκοι βρίσκονται εκεί κοντά Συγκεντρώνουν τα κ ο π ά δ ι α τους και τις σοδειές τους, λάδι, δημητριακά και ανεβαίνουν προς το Χοσν αλ-Ακράντ, «το φρούριο των Κούρδων»**, που βρίσκεται στην κορυφή ενός βουνού δύσβατου, που δεσπόζει σ' όλη την π ε δ ι ά δ α , μέχρι τη Μεσόγειο Μόλο που το φρούριο είναι α π ό καιρό ακατοίκητο, τα τείχη του είναι γερά και οι χω­ρικοί πιστεύουν ότι θα είναι ασφαλείς Αλλά οι Φράγκοι, που

* Σ.τ.Ε.: Ραϋμόνδοςο4οςή Ραϋμόνδος του Σαιν Ζιλ Κόμης της Του­λούζης, συμμετείχε στην πρώτη σταυροφορία και έγινε κόμης της Τρίπολης

Σ.τ.Ε.: Το σημερινό Qualat al-Hosn

να το σπάσει, λέει μια τοπική π α ρ ο ι μ ί α

Αυτή η σοφία της εγκαρτέρησης θα υπαγορεύσει τη στάση του εμίρη Ζ α ν ά χ αντ-Ντάουλα, άρχοντα της πόλης Χομς Αυ­τός ο πολεμιστής, ο φημισμένος για την ανδρεία του, μόλις προ επτά μηνών είχε γίνει ο π ι ο πιστός σύμμαχος του αταμπέκ Καρ­

μπούκα Ο Ιμπν αλ-Αθίρ ακριβολογεί λέγοντας ότι: ο Ζανάχ αντ-Ντάουλα ήταν ο τελευταίος που έφυγε από την Αντιόχεια

-αντίθετα ο εμίρης περιποιείται εξαιρετικά το Σαιν-Ζιλ, του προσφέρει, εκτός α π ό δ ώ ρ α , πολλά άλογα γιατί ο Ζ α ν ά χ αντ-Ντάουλα έμαθε π ω ς του λείπουν, προσθέτουν μειλίχια οι αντι­πρόσωποι του

Α π ' όλες τις αποστολές π ο υ φ θ ά ν ο υ ν στις τεράστιες αίθου­σες του Χοσν αλ-Ακράντ, η π ι ο γενναιόδωρη είναι της Τρίπο­λης Βγάζοντας ένα ένα τα υπέροχα κοσμήματα, έργα των Ε­βραίων χρυσοχόων της πόλης, οι πρεσβευτές της εύχονται το

«καλώς ορίσατε» στους Φ ρ ά γ κ ο υ ς εν ονόματι του π ι ο σεβα­στού π ρ ί γ κ ι π α της ακτής της Σ υ ρ ί α ς , του καδή Ζαλάλ ελ-Μουλκ Αυτός ανήκει στην οικογένεια των Μ π α ν ο ύ Αμμάρ, που έκανε την Τρίπολη το κόσμημα της αραβικής Ανατολής Δεν είναι α π ό αυτές τις αμέτρητες πάτριες στρατιωτικών π ο υ έφτιαξαν φ έ ο υ δ α μόνο με τη δύναμη των όπλων, αλλά είναι μια δυναστεία μορφωμένων, με ιδρυτή ένα μάγιστρο, έναν κ α δ ή , τίτλο π ο υ διατήρησαν οι άρχοντες της πόλης

Την περίοδο που έφταναν οι Φ ρ ά γ κ ο ι , η Τρίπολη και ο γύρω τόπος, χάρη στη σοφία του κ α δ ή , γνώρισε μια π ρ ό ο δ ο και ει­ρήνη π ο υ οι γείτονες της την ζήλευαν Το καμάρι των κατοίκων της, είναι το «Σπίτι του Πολιτισμού», Νταρ ελ-Ιλμ, που έχει μια βιβλιοθήκη εκατό χιλιάδων τόμων, μια α π ό τις σπουδαιότερες της εποχής Η πόλη ζώνεται α π ό ελαιώνες, χαρουπιές, ζαχαρο­κάλαμα, και όλων των ειδών τα φρούτα π ο υ δίνουν πλούσιες σοδειές Το λιμάνι γνωρίζει ζωηρή κίνηση

Αυτή ακριβώς η ευμάρεια θα προκαλέσει στην πόλη τις πρώτες οχλήσεις α π ό τους εισβολείς Στο μήνυμα που στέλνει ο Ζαλάλ ελ-Μουλκ στο Χοσν αλ-Ακράντ, καλεί το Σαιν Ζιλ να

Οι Φράγκοι ξ α ν α π α ί ρ ν ο υ ν το δρόμο για το νότο Περνούν μπρος α π ό την Τρίπολη με ρυθμό εξοργιστικά αργό Ο Ζαλάλ ελ-Μουλκ, που καταλαβαίνει ότι είναι εξοργισμένοι, σπεύδει

να τους ευχηθεί την καλή συνέχεια του ταξιδιού τους Φροντί­ζει να τους δώσει τρόφιμα, χρυσάφι και άλογα, καθώς και οδη­γούς που θα τους περάσουν α π ό το στενό, π α ρ ά κ τ ι ο δρόμο, που φθάνει στη Βηρυτό Τους οδηγούς της Τρίπολης πλαισιώ­νουν χριστιανοί μαρωνίτες* α π ό τα λιβανικά βουνά οι οποίοι, αντίθετα α π ό τους μουσουλμάνους εμίρηδες, έρχονται να προσφέρουν τη βοήθεια τους στους δυτικούς πολεμιστές Χωρίς να επιτεθούν στις κτήσεις του Μπανού Αμμάρ, όπως

η πόλη Ζμπελ, η α ρ χ α ί α Βίβλος, οι εισβολείς φ θ ά ν ο υ ν στο Ναχρ ελ-Καλμπ, «το Ποτάμι του σκύλου»

Διασχίζοντας το, έρχονται σε σύγκρουση με το χαλιφάτο των Φατιμίδων** της Α ι γ ύ π τ ο υ

Ο ισχυρός άνδρας της Α ι γ ύ π τ ο υ , ο δυνατός και σωματώδης βεζίρης αλ-Αφντάλ Τσαχινσάχ, δεν έκρυψε την ικανοποίηση του, όταν οι απεσταλμένοι του Αλέξιου Κομνηνού ήρθαν να του αναγγείλουν, τον Απρίλιο του 1097, την άφιξη πλήθους Φράγκων ιππέων στην Κωνσταντινούπολη και την α π α ρ χ ή της επίθεσης τους στη Μικρά Ασία Ο αλ-Αφντάλ, ο «Βέλτιστος», ένας πρώην σκλάβος τριάντα πέντε ετών που διοικεί μόνος του ένα αιγυπτιακό έθνος 7.000.000 ψυχών, έστειλε στον αυτοκρά­τορα τις ευχές του για επιτυχία και ζήτησε να είναι ενήμερος,

ως φίλος, για την π ρ ό ο δ ο της εκστρατείας

* Σ.τ.Ε.: Μαρωνίτες: Χριστιανοί του συριακού δόγματος Ιδρυτής εί­ναι ο Άγιος Μάρων που τους όιαχιόρισε από τους μονοφυσίτες Από τον 8ο αιώνα αρχίζουν να πλησιάζουν τον Πάπα και από το 13ο αιώνα θεωρούνται πλέον καθολικοί

* Φατιμίδες: Μουσουλμανική δυναστεία που βασίλευσε στη Βόρεια Λφρική το 10ο αιώνα και έπειτα στην Αίγυπτο από το 1096 έως το

1171 Ιδρύθηκε από τον Ουμπαγίντ Αλλάχ αντ-Μαχντί, απόγονο του Αλή και της Φατιμάς Οι Φατιμίδες έδωσαν το όνομα τους σε μια από τις πιο λαμπρές περιόδους της μουσουλμανικής τέχνης

το έδαφος του χαλιφάτου των Φ α τ ι μ ί δ ω ν , ταυτόχρονα μ' αυτό της βυζαντινής αυτοκρατορίας Ε ν ώ οι Έλληνες έβλεπαν την Αντιόχεια και τη Μικρά Ασία να φεύγουν α π ' τον έλεγχο τους,

οι Αιγύπτιοι έχαναν τη Δαμασκό και την Ιερουσαλήμ που κα­τείχαν επί έναν αιώνα Μεταξύ Καΐρου και Κωνσταντινούπο­λης, κ α θ ώ ς και μεταξύ αλ-Αφντάλ και Αλέξιου, εδραιιοθηκε μια ισχυρή φιλία Αλληλοσυμβουλεύονται, ανταλλάσσουν πληροφορίες, κάνουν κοινά σχέδια Δ ί γ ο πριν έρθουν οι Φράγκοι, οι δύο άνδρες πιστοποιούν με ικανοποίηση ότι η αυ­τοκρατορία των Σελτζούκων υποσκάπτεται α π ό εσωτερικές διαμάχες Τόσο στη Μικρά Ασία όσο και στη Σ υ ρ ί α έχουν εγ­κατασταθεί μικρά α ν τ ί π α λ α κράτη Έ φ τ α σ ε η ώρα της εκδίκη­σης εναντίον των Τούρκων; Μήπως είναι η στιγμή για τους Αι­γυπτίους και τους Έλληνες να ανακτήσουν τις χαμένες κτήσεις τους; Ο αλ-Αφντάλ ονειρεύεται μια σύμπραξη των δύο συμμα­χικών δυνάμεων, κι όταν μαθαίνει ότι ο βασιλιάς δέχτηκε στο έδαφος του μεγάλη στρατιωτική δύναμη Φ ρ ά γ κ ω ν , αισθάνεται ότι η ώρα της εκδίκησης πλησιάζει

Η αντιπροσωπεία πού έστειλε στην Αντιόχεια, δε μιλούσε για συνθήκη μη επίθεσης Για το βεζίρη αυτό ήταν αυτονόητο Αυτό που πρότεινε στους Φράγκους ήταν μια ακριβοδίκαιη μοιρασιά Αυτοί θα π ά ρ ο υ ν τη βόρεια Σ υ ρ ί α Κι αυτός τη νό­τια, δηλαδή την Παλαιστίνη, τη Δαμασκό και τα π α ρ ά λ ι α έως

τη Βηρυτό Παρουσίασε τις προτάσεις του γρήγορα, τη στιγμή που οι Φράγκοι δεν ήταν ακόμη σίγουροι γ ι α την κατάκτηση της Αντιόχειας Η πεποίθηση του ήταν ότι θα έσπευδαν να δε­χτούν

Π α ρ α δ ό ξ ω ς , η απάντηση τους ήταν αόριστη Ζητούσαν εξη­γήσεις ειδικά για την τύχη της Ιερουσαλήμ Έ δ ε ι χ ν α ν φιλικοί βέβαια π ρ ο ς τους Αιγυπτίους διπλωμάτες, φθάνοντας στο ση­μείο να τους προσφέρουν το θέαμα α π ό τριακόσια κομμένα κε­φάλια Τούρκων που σκότωσαν κοντά στην Αντιόχεια Αλλά αρνήθηκαν να υ π ο γ ρ ά ψ ο υ ν ένα σύμφωνο Ο αλ-Αφντάλ δεν καταλαβαίνει Μήπως η πρόταση του δεν ήταν πραγματοποιή-

Π α ρ ά την τελευταία διευκρίνιση, ο αλ-Αφντάλ έχει την εν­τύπωση π ω ς πιάστηκε σε μια θανάσιμη μέγγενη Επειδή και ο ίδιος είναι χριστιανικής καταγωγής, καταλαβαίνει ότι οι Φράγκοι που πιστεύουν θερμά και άδολα, είναι αποφασισμέ­νοι να φθάσουν στο τέρμα του ενόπλου τους προσκυνήματος Μετανοεί για την περιπέτεια του στην Παλαιστίνη Δε θα 'ταν καλύτερα να άφηνε τους Φράγκους και τους Τούρκους να χτυ­πηθούν για την Ιερουσαλήμ αντί να μπει ο ίδιος μπροστά στο δρόμο αυτών των τόσο θαρραλέων και φανατικών καβαλάρη­δων, χωρίς κανένα όφελος;

Επειδή ξέρει ότι θα χρειαστούν πολλοί μήνες για να φτιάξει ένα στρατό ικανό να αντιμετωπίσει τους Φράγκους, γράφει στον Αλέξιο, εκλιπαρώντας τον να κάνει ότι του είναι δυνατόν για να αργοπορήσει την π ρ ό ο δ ο των εισβολέων Πράγματι, ο βασιλιάς τους στέλνει — τον Απρίλιο του 1099, κατά την πο­λιορκία της Ά κ ρ α — ένα μήνυμα, ζητώντας τους να αργοπο­ρήσουν την αναχώρηση τους για την Παλαιστίνη, προφασιζό-μενος ότι θέλει να πάει και ο ίδιος για να ενωθεί μαζί τους Α π ό την πλευρά του, ο άρχοντας του Καΐρου στέλνει στους Φράγ­κους νέες προτάσεις συμφωνίας Εκτός α π ό τη μοιρασιά της

* Σ.τ.Ε.: Σύμφωνα με τους όρους της Συμμαχίας της Κωνσταντινού­πολης και τον «όρκο πίστεως και υποταγής» που έδωσαν οι Φράγκοι στον Αυτοκράτορα Αλέξιο, οι αρχηγοί των σταυροφόρων μετατρέ­πονται σε δικούς του ανθρώπους και η βυζαντινή αυτοκρατορία α­σκούσε δικαιώματα επικυριαρχίας στα εδάφη που κατακτούσαν οι Φράγκοι Άλλωστε, είχαν συμφωνήσει να παραδώσουν την Αντι­όχεια στον Αυτοκράτορα μόλις έδιωχναν τους Τούρκους Η παρουσία βυζαντινού στρατού στο πολιορκητικό στράτευμα είχε ως σκοπό να τους υπενθυμίζει αυτή την υποχρέωση Ο Βοημούνδος με πανουργία αίρει τον όρκο που είχαν δώσει οι σταυροφόροι στην Αυτοκρατορία (R Grousset: Histoire des Croisades 1901, σ.σ 23-24, Gesta Francor-

um, σ.σ 43-46)

τά την έφοδο του αλ-Αφντάλ εναντίον των Τούρκων, το προη­γούμενο καλοκαίρι Συγκέντρωσε τεράστιες ποσότητες α π ό προμήθειες γ ι α να αποφύγει κάθε κίνδυνο λιμού, αναμένοντας

το βεζίρη που υποσχέθηκε να 'ρθει ο ίδιος πριν τελειώσει ο Ιούλιος γ ι α να ανακουφίσει την πόλη Για περισσότερη σιγου­ριά, ακολούθησε το π α ρ ά δ ε ι γ μ α του Γιαγκί Σιγιάν και έδιωξε τους χριστιανούς α π ό την πόλη, με την υ π ο ψ ί α ότι θα βοηθού­σαν τους ομοθρήσκους τους Φ ρ ά γ κ ο υ ς Τις τελευταίες ημέρες, δηλητηρίασε τις πηγές και τα π η γ ά δ ι α , για να μην τα χρησιμο­ποιήσει ο εχθρός Μέσα στον ήλιο του Ιουνίου, σε ένα έδαφος ορεινό και χέρσο με λίγες ελιές εδώ και κει, η ζωή των πολιορ­κητών δε θα 'ναι εύκολη

Για τον Ιφτικάρ, η μάχη φαίνεται ότι αρχίζει με καλές προο­πτικές Με τους Ά ρ α β ε ς ιππείς και τους τοξότες α π ό το Σου­δάν, καλά οχυρωμένους σ' α υ τ ά τα χοντρά τείχη που σκαρφα­λώνουν στους λόφους και χάνονται στις χαράδρες, νιώθει ότι είναι ικανός να κρατήσει Είναι αλήθεια ότι οι ιππότες της Δύ­σης είναι ονομαστοί για την ανδρεία τους, αλλά το φέρσιμο τους κάτω α π ό τα τείχη της Ιερουσαλήμ είναι κ ά π ω ς α π ο κ α ρ ­διωτικό στα μάτια ενός έμπειρου στρατιωτικού

Ο Ιφτικάρ περίμενε να τους δει να οικοδομούν, μόλις έφτα­ναν, ξύλινους πύργους και άλλες πολιορκητικές μηχανές, να σκάβουν χ α ρ α κ ώ μ α τ α για να προφυλαχτούν α π ό τις εφόδους της φρουράς Αντί γι' αυτό, άρχισαν μια λιτανεία γύρω α π ό τα τείχη, ακολουθώντας τους ιερείς που προσεύχονταν και έψελ­ναν πολύ δ υ ν α τ ά , προτού χυμήξουν σαν λυσσασμένοι να κά­νουν έφοδο στα τείχη, χωρίς να διαθέτουν την παραμικρή σκά­

λα Ο αλ-Αφντάλ του είχε εξηγήσει ότι οι Φράγκοι ήθελαν να καταλάβουν την πόλη για θρησκευτικούς λόγους, αλλά ένας φανατισμός τόσο τυφλός τον εκπλήσσει Αυτός ο ίδιος είναι έ­νας πιστός Μουσουλμάνος, αλλά, αν πολεμάει στην Παλαιστί-

νή, είναι για να υποστηρίξει τα συμφέροντα της Αιγύπτου και

— γιατί να το αρνηθεί; — για να ανέλθει στη στρατιωτική ιεραρ­χία

Από τους δύο κινούμενους πύργους που οικοδόμησαν οι Φράγκοι, θα διηγηθεί ο Ιμπν-αλ-Αθίρ, ο ένας ήταν νότια, από την πλευρά της Σιών, και ο άλλος βόρεια Οι μουσουλμάνοι κα­ τάφεραν να τους κάψουν, σκοτώνοντας όλους όσοι ήταν μέσα Αλλά μόλις τους κατέστρεφαν, ένας αγγελιαφόρος φτάνει ζη­ τώντας βοήθεια, γιατί επιχειρούσαν εισβολή στην άλλη πλευρά της πόλης Άλλωστε, η πόλη καταλήφθηκε από το βορρά, μια Παρασκευή πρωί, επτά μέρες πριν από το τέλος του σααμπάν του 492

Αυτή την τρομερή ημέρα του Ιουλίου του 1099, ο Ιφτικάρ ο­χυρώθηκε στον Π ύ ρ γ ο του Δ α β ί δ , ένα οκτάγωνο φρούριο που

η βάση του ήταν α π ό μόλυβδο Αποτελούσε δε, το ισχυρότερο σημείο της οχύρωσης Εκεί, μπορεί να κρατήσει αρκετές μέρες, αλλά ξέρει ότι η μάχη έχει κριθεί Η εβραϊκή συνοικία καταλή­φθηκε, οι δρόμοι κατακλύζονται α π ό π τ ώ μ α τ α και ήδη μάχον­

τ α ι στα περίχωρα του μεγάλου τεμένους Σύντομα αυτός και οι άντρες του θα βρεθούν κυκλωμένοι α π ό π α ν τ ο ύ Ωστόσο εξα­κολουθεί να μάχεται Τι άλλο θα μπορούσε να κάνει; Το από­γευμα οι μάχες έχουν ουσιαστικά σταματήσει στο κέντρο της πόλης Το λευκό λάβαρο των Φατιμίδων δεν κυματίζει π ι α στον π ύ ρ γ ο του Δ α β ί δ

Ξαφνικά, οι έφοδοι των Φράγκων σταματούν και ένας αγγε­λιαφόρος πλησιάζει Έ ρ χ ε τ α ι εκ μέρους του Σαιν Ζιλ να προ­τείνει στον Αιγύπτιο στρατηγό και τους άνδρες του να φύγουν σώοι, εάν δεχτούν να του π α ρ α δ ώ σ ο υ ν το φρούριο του Δ α β ί δ

Ο Ιφτικάρ διστάζει Πολλές φορές ήδη οι Φράγκοι αναίρεσαν τις υποσχέσεις τους και τίποτα δεν τον πείθει ότι ο Σ α ι ν Ζιλ θα φερθεί διαφορετικά Τον π ε ρ ι γ ρ ά φ ο υ ν , ωστόσο, σαν ένα εξην­τάρη, με ά σ π ρ α μαλλιά, που όλοι χαιρετούν με σεβασμό, πράγ­

μα που δίνει κύρος στις υποσχέσεις του Ωστόσο, ξέρουν ότι είναι αναγκασμένος να διαπραγματευτεί με τη φ ρ ο υ ρ ά , επειδή

ο ξύλινος πύργος του και οι έφοδοι του αναχαιτίστηκαν Πράγ­ματι, πηγαινοέρχεται κάτω α π ' τα τείχη, τη στιγμή που οι σύν-

νο, αυτή τη μεγαλοψυχία Γιορτάζουν το θρίαμβο τους μ' έναν απερίγραπτο σφαγιασμό κι έπειτα καταστρέφουν την πόλη που υποτίθεται ότι σέβονται

Ακόμα και οι ίδιοι οι ομόθρησκοι τους δε γλίτωσαν Έ ν α από τα π ρ ώ τ α μέτρα π ο υ πήραν, ήταν να διώξουν α π ό τον Π α ­νάγιο Τ ά φ ο όλους τους χριστιανούς ιερείς ανατολικών δογμά­των Έλληνες, Αρμένιους, Γεωργιανούς, Κόπτες και Σύριους που ιερουργούσαν όλοι μαζί, χάριν μιας π α λ α ι ά ς π α ρ ά δ ο σ η ς που όλοι οι κατακτητές είχαν σεβαστεί ως τότε Κεραυνοβολη­μένοι α π ό τόσο φανατισμό, οι πρόκριτοι των ανατολικών χρι­στιανικών κοινοτήτων, α π ο φ ά σ ι σ α ν ν' αντισταθούν Αρνήθη­καν να φανερώσουν στον κατακτητή πού ήταν κρυμμένος ο Σταυρός π ά ν ω στον ο π ο ί ο πέθανε ο Χριστός Γι' αυτούς τους ανθρώπους η θρησκευτική λατρεία αυτού του κειμηλίου ενι­σχύεται α π ό την πατριωτική τους υπερηφάνεια Αυτοί άλλω­στε δεν είναι συμπολίτες του Ν α ζ ω ρ α ί ο υ ; Αλλά οι εισβολείς δεν πτοούνται διόλου Συλλαμβάνουν τους ιερείς π ο υ φυλάνε

το Σταυρό και τους υποβάλλουν σε βασανιστήρια για να τους αποσπάσουν το μυστικό και καταφέρνουν να α ρ π ά ξ ο υ ν με τη βία α π ό τους Χριστιανούς της ιερής πόλης το πολυτιμότερο τους κειμήλιο

Ενώ οι Δυτικοί αποτελειώνουν τη σφαγή και βάζουν χέρι στα πλούτη της Ιερουσαλήμ, ο στρατός του αλ-Αφντάλ προχω­ρεί σιγά-σιγά διαμέσου του Σινά Φθάνει στην Παλαιστίνη 20 μέρες μετά το δράμα Ο βεζίρης, π ο υ ηγείται ο ίδιος του στρα­τού, διστάζει να βαδίσει κ α τ ' ευθείαν στην Ιερή Πόλη Μόλο που διαθέτει σχεδόν τριάντα χιλιάδες άντρες, δε νομίζει π ω ς είναι α π ' την πλευρά του ισχυρού διότι δε διαθέτει πολιορκητι­κές μηχανές και η αποφασιστικότητα των Φ ρ ά γ κ ω ν τον τρο­μάζει Αποφασίζει, λοιπόν, να εγκατασταθεί με το στρατό του στα περίχωρα της Ασκαλόν και να στείλει μια αντιπροσωπεία στην Ιερουσαλήμ για να βολιδοσκοπήσει τις προθέσεις του ε­χθρού Στην κατεχόμενη πόλη οι Αιγύπτιοι αντιπρόσωποι οδη-