10 luong gia chuong trinh gdsk (18 19)

LƯỢNG GIÁ CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC SỨC KHỎE LƯỢNG GIÁ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC SỨC KHỎE BS, ThS Trương Trọng Hoàng Bộ môn Y đức & Khoa học hành vi Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch Mục tiêu Kết thúc bài họ[.]

LƯỢNG GIÁ HOẠT ĐỘNG

GIÁO DỤC SỨC KHỎE

BS, ThS Trương Trọng Hoàng

Bộ môn Y đức & Khoa học hành vi Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch

Mục tiêu

Kết thúc bài học sinh viên có thể:

liên quan đến lượng giá hoạt động giáo dục sức khỏe

kiến thức, thái độ, hành vi

chương trình giáo dục sức khỏe.

9/2018 GDSK Y5 TĐHYKPNT NK2018-2019 2

Ðại cương

assessment đôi khi được

dùng tương đương nhau.

9/2018 GDSK Y5 TĐHYKPNT NK2018-2019 4

Ðại cương

sức quan trọng trong tiến trình thực hiện một chương trình GDSK

 là tiến trình thu thập các số liệu/thông tin liên quan đến các mục tiêu đã đề ra

 nhằm mục đích để biết ta đã thực hiện đạt, vượt hay không đạt mục tiêu

 làm cơ sở để đánh giá, rút kinh nghiệm cho các chương trình GDSK sau.

Lượng giá cái gì?

evaluation).

Lượng giá tiến trình Lượng giá kết quả Lượng giá tác động

Lượng giá cái gì?

 Lượng giá tiến trình (process evaluation):

 trong đó ta theo dõi để nắm được các chỉ số liên quan đến đầu ra (output) của chương trình.

Ví dụ: bao nhiêu hoạt động đã được thực hiện,

số tài liệu được phát, số người đã dự các buổi nói chuyện chuyên đề…

 Lượng giá tác động (impact evaluation):

 Ghi nhận các tác động của hành vi

Ví dụ: làm giảm tỉ lệ bệnh tăng huyết áp trong cộng đồng, giảm mật độ lăng quăng…

9/2018 GDSK Y5 TĐHYKPNT NK2018-2019 8

Lượng giá cái gì?

thập các số liệu định lượng mà còn cần quan

 mức độ quan tâm

 cảm nhận

 ý kiến đóng góp cải tiến

về các hoạt động GDSK.

Lượng giá cái gì?

Lượng giá không chỉ là một hoạt động

kỹ thuật mà còn là một ý thức và cần được thực hiện cả 2 mặt định lượng và định tính

Lượng giá quy mô nào?

 Lượng giá quy mô nào?

 Một chương trình, một dự án

 Một hoạt động

 Một tài liệu

 hoặc thậm chí một thông điệp.

Cần quan tâm thực hiện việc lượng giá

với bất cứ quy mô nào

9/2018 GDSK Y5 TĐHYKPNT NK2018-2019 10

Lượng giá đảm bảo tiêu chuẩn nào?

 Hữu dụng (Utility)

Một số câu hỏi thiết yếu cần trả lời:

 Ai cần các kết quả lượng giá?

 Việc lượng giá sẽ cung cấp những thông tin

thích đáng và kịp thời cho họ?

 Khả thi (Feasibility)

 Các hoạt động lượng giá có khả thi về phương diện thời gian, nguồn lực và chuyên môn?

Lượng giá đảm bảo tiêu chuẩn nào?

 Hướng thiện (Propriety)

 Lượng giá có bảo vệ quyền và an sinh của các

cá nhân liên quan?

 Nó có lôi cuốn những người chịu ảnh hưởng trực tiếp của chương trình và các thay đổi

trong chương trình, chẳng hạn những người tham gia hoặc cộng đồng?

9/2018 GDSK Y5 TĐHYKPNT NK2018-2019 12

Lượng giá đảm bảo tiêu chuẩn nào?

 Chính xác (Accuracy)

 Lượng giá có thu được những kết quả có giá trị (valid) và tin cậy (reliable) không, tính đến nhu cầu của những người sử dụng các kết quả đó?

Ai thực hiện lượng giá?

Nhân sự nên kết hợp cả 3 thành phần trên

Lượng giá là để làm tốt hơn chứ không

phải là sự kiểm tra để trừng phạt

9/2018 GDSK Y5 TĐHYKPNT NK2018-2019 14

Lượng giá lúc nào?

“Chương trình đã làm được việc không?”

Hay “Chương trình có đang làm được việc

không?”

“Did the program work?” vs “Is the program working?”

(CDC)

Lượng giá lúc nào?

Lượng giá càng sớm càng có nhiều cơ hội

để điều chỉnh các hoạt động trong chương trình GDSK cho phù hợp và

hiệu quả hơn

9/2018 GDSK Y5 TĐHYKPNT NK2018-2019 16

Lượng giá thế nào?

 Lượng giá Kiến thức, Thái độ, Niềm tin

Tùy quy mô lượng giá mà cách thức tiến hành có khác nhau.

Lượng giá thế nào?

 Quy mô nhỏ: sau một hoạt động

Ghi nhận sự hiểu biết qua các ý kiến, thắc mắc của thành viên tham dự

Ghi nhận các trả lời qua các hoạt động thi đố

Ghi nhận thái độ, niềm tin qua các phát biểu

Chọn ngẫu nhiên một số thành viên tham dự để hỏi trực tiếp

Phát phiếu trắc nghiệm để tất cả các thành viên trả lời…

9/2018 GDSK Y5 TĐHYKPNT NK2018-2019 18

Lượng giá thế nào?

 Quy mô lớn: lượng giá một chương trình

+ Ghi nhận qua các kênh hồi báo khác nhau: kết quả hội thi, bài viết, thắc mắc, phỏng vấn một số đối

tượng chọn lọc

+ Điều tra KABP (KABP survey):

 Tìm hiểu kiến thức, thái độ, niềm tin, thực hành của đối tượng

 chọn mẫu ngẫu nhiên trong dân số khảo sát

 dựa vào bảng câu hỏi tiến hành phỏng vấn trực tiếp (mặt đối mặt) hoặc gián tiếp (gởi bảng câu hỏi đối tượng đọc và tự trả lời).

 Có thể lượng giá sự thay đổi hành vi của đối tượng bằng những cách nào?

9/2018 GDSK Y5 TĐHYKPNT NK2018-2019 20

Lượng giá thế nào?

 Lượng giá Hành vi

 Thăm dò qua điều tra phỏng vấn

+ Điều tra KABP

+ Giám sát hành vi (Behavioral surveillance)

Chọn một số nhóm đối tượng có nguy cơ

để theo dõi tỉ lệ thực hiện hành vi

Phương pháp này giúp đánh giá sớm kết quả can thiệp của truyền thông hơn giám sát huyết thanh và đỡ tốn kém hơn Điều tra KABP

Lượng giá thế nào?

 Ghi nhận các kết quả của HV (tác động gần):

Dựa vào sự quan sát Ví dụ: quan sát tình trạng

vệ sinh cá nhân của học sinh (móng tay cắt ngắn, áo quần, mình mẩy, sạch sẽ ); đánh giá chỉ số lăng quăng v.v…

Dựa vào thăm khám, đo đạc: còn triệu chứng, huyết áp còn cao v.v…

Dựa vào các test chỉ điểm Ví dụ: test kiểm tra nồng độ rượu trong máu; test kiểm tra heroin nước tiểu; test nhuộm màu mảng bám răng…

9/2018 GDSK Y5 TĐHYKPNT NK2018-2019 22

Lượng giá thế nào?

Dựa vào các số liệu thu thập từ các cơ sở y tế

Ví dụ: số lượng phụ nữ đặt vòng

Dựa vào các số liệu về các vật phẩm có liên quan Ví dụ: số lượng xà phòng, số lượng kim ống chích mới bán ra, số lượng máy đếm bước chân, số lượng vòng đeo tay biểu tượng

Dựa vào số lượng các công trình đã thực hiện

Ví dụ số lượng giếng nước, số lượng hố xí hợp

vệ sinh

V.v…

Lượng giá thế nào?

 Lượng giá Hành vi xảy ra có điều kiện

Có những hành vi mà sau một chương trình GDSK đối tượng vẫn chưa thực hiện cho đến khi

có điều kiện xảy ra.

Ví dụ: Hành vi xử trí khi mắc bệnh, tiêm vắc xin uốn ván khi đạp đinh hoặc vắc xin phòng dại khi bị chó dại cắn v.v…

9/2018 GDSK Y5 TĐHYKPNT NK2018-2019 24

Lượng giá thế nào?

 Lượng giá chương trình GDSK về những hành

vi này chính là việc tính xác suất khả năng hành vi xảy ra trong tương lai dựa trên các yếu

tố có thể đo đạc trong hiện tại có cơ sở từ các

lý thuyết về hành vi.

Lượng giá thế nào?

 Theo Lý thuyết về Hành vi có lý do (Reasoned action) và Hành vi được hoạch định (Planned action) thì đại đa số hành vi của con người là

có dự định trước.

 Dự định bản thân nó lại do nhiều yếu tố ảnh

hưởng mà ít nhất là:

Thái độ của bản thân đối với hành vi

Ảnh hưởng của những người xung quanh còn

gọi là Chuẩn mực chủ quan.

9/2018 GDSK Y5 TĐHYKPNT NK2018-2019 26

Lượng giá thế nào?

Thái độ đối với hành vi: được cấu thành bởi 2 yếu tố:

- Niềm tin về kết quả lợi hay hại của hành vi

- Ðánh giá kết quả đó đối với bản thân

Chuẩn mực chủ quan: được cấu thành bởi 2 yếu tố:

- Niềm tin rằng một người nào đó trong xã hội muốn đối tượng thực hiện hành vi

- Ðộng cơ thúc đẩy đối tượng làm theo ý muốn của người đó (uy tín, ảnh hưởng của người đó đối với đối tượng)

Lượng giá thế nào?

Thu thập những thông tin định tính liên quan

thảo luận nhóm tiêu điểm (focus group discussion)

phỏng vấn sâu (in-depth interview) v.v…

9/2018 GDSK Y5 TĐHYKPNT NK2018-2019 28

Chia sẻ thông tin về lượng giá cho ai?

trình GDSK

tương tự.

Nên chia sẻ thông tin đến càng nhiều

người cần nó càng tốt

Tài liệu tham khảo

 Centers for Disease Control and Prevention

Introduction to Program Evaluation for Public

Health Programs: Evaluating appropriate

antibiotic use programs Atlanta, GA: Centers for

Disease Control and Prevention, 2006

9/2018 GDSK Y5 TĐHYKPNT NK2018-2019 30

Chúc các em luôn khỏe, vui

& học tốt