Tam dai con ga va nhung no phai bang hai may

ThiÕt kÕ bµi häc Ng÷ V¨n 10 TiÕt 25 S¸ch n©ng cao Tam ®¹i con gµ vµ Nh­ng nã ph¶i b»ng hai mµy Ngµy 16 /10 /2007 Ng­êi so¹n Phan ThÞ H­êng TiÕt 25, 26 A Môc ®Ých yªu cÇu Gióp häc sinh hiÓu ®­îc ®èi t­[.]

Tam đại con gà và Nhng nó phải bằng hai mày

Ngày 16 /10 /2007

Ngời soạn: Phan Thị Hờng

Tiết 25, 26

A Mục đích yêu cầu:

- Giúp học sinh hiểu đợc đối tợng, nguyên nhân, ý nghĩa của tiếng cời trong từng truyện

- Thấy đợc nghệ thuật đặc sắc của truyện cời: ngắn gọn, tình huống bất ngờ để nhân vật tự bộc lộ, những cử chỉ, lời nói gây cời

B Phơng tiện dạy học:

- SGK, SGV, Giáo án, truyện cời dân gian Việt Nam, TLTK…

C Cách thức tiến hành:

Giáo viên tổ chức giờ dạy theo các phơng pháp đọc sáng tạo, gợi tìm kết hợp với hình thức trao đổi thảo luận, trả lời câu hỏi

D Tiến trình lên lớp:

1 ổn định tổ chức lớp

2 Kiểm tra bài cũ: Em hãy trình bày những hiểu biết của bản thân về

thể loại truyện cời?

3 GV nhận xét, dẫn dăt vào bài mới: Nh chúng ta đã biết, đi vào tìm

hiểu kho tàng văn học DG, chúng ta đã đựoc biết đến các thể loại…, mỗi thể loại có một sức hấp dẫn riêng, có những nét đặc thù riêng riêng nhng chúng

đều thuộc dạng VBTS Ngày hôm nay, dân gian lại mang đến cho chúng ta một thể loại VB tự sự nữa đó chính là TC Chúng ta hãy cùng tìm hiểu 2 VB Truyện cời trong SGK để khám phá ra đặc trng thể loại của chúng

Hoạt động của GV và

HS

Yêu cầu cần đạt

GV: Hớng dân học sinh

tìm hiểu văn bản

HS: Đọc văn bản.

GV: Bố cục truyện cời thờng

có mấy phần?

GV: Chúng ta có thể tìm

hiểu truyện này theo bố cục

của truyện

GV: Câu mở truyện có ý

nghĩa gi? Tiếng cời đã bật

ra cha? Vì sao?

I Đọc hiểu “Tam đại con gà”

1 Bố cục:

3 phần:

P1: mở truyện (câu1 giới thiệu mâu thuẫn)

P2: Thân truyện: diễn biến câu chuyện

P3: Kết truyện (câu cuối): Tiếng cời oà ra và kết thúc

2 Đọc hiểu chi tiết:

a Câu mở truyện (Phần 1):

- Giới thiệu mâu thuẫn trái tự nhiên, giớ thiệu nhân vật chính và tính cách chủ yếu làm nên

HS: Trả lời.

GV: Tiếng cời muốn bộc lộ,

phát triển phải đặt nó trong

những tình huống khác

nhau Em hãy tìm những

tình huống và cách giải

quyết của thầy đồ Khái

quát mâu thuẫn nhân vât

thầy đồ?

GV: Có ý kiến cho rằng thầy

đồ dốt song cung khá thông

minh nhanh trí để biện

bạch với ông chủ ý kiến của

em nh thế nào?

HS: Thảo luận và trả lời.

GV: Em có nhận xét gì về

câu cuối, tiếng cời ở đây

nh thế nào?

HS: Trả lời.

GV: Tìm những từ ngữ khấi

quát tâm trạng của thầy đồ

qua các hành động của

thầy?

GV: Vậy thì từ câu chuyện

này, dan gian ta gửi đến bài

học gì? bài học ấy có ý

nghĩa đối với chúng ta ngày

nay hay không?

mâu thuẫn trái tự nhiên đó: dốt nhng không thừa nhận, ngợc lại còn lên mặt tự cho mình giỏi 

Tiếng cời cha bật ra vì cha có biểu hiện gì thực

sự đáng cời

b Phần 2 (Thân truyện):

 Thầy đồ nhanh trí, láu cá, mẹo vặt, lý sự cùn, cách giải thích chỉ có vần nhng vô lý và vô nghĩa

c Câu cuối (Kết truyện):

Tiếng cời vỡ oà ra Cời thầy đồ dốt nhng khéo lấp liếm cái dốt Mâu thuẫn đợc giải quyết một cách bất ngờ tự nhiên phù hợp với tính cách của nhân vật

* Tổng kết:

- Tâm trạng thầy đồ: Cuống  Liều  sợ hãi lo lắng  mê tín  đắc chí  liều lĩnh  thảm hại của cái dốt

- Nghệ thuật: Tạo mâu thuẫn, đẩy mâu thuẫn phát triển, giả quyết bất ngờ Nghệ thuật tự bộc lộ

 Bài học:

- Không nên dấu dốt Dân gian chê cái dốt,

c-ời cái giấu dốt  thiếu bản lĩnh, yếu hèn, lừa

Tình huống Giải quyết

tình huống Mâu thuẫn

1 Thầy đồ gặp chữ “Kê” – nhng không biết  buồn cời vì dốt cũng làm thầy

(Bị học trò hỏi gấp) Liều – giải thích một câu cho thuận miệng

mà không có ý nghĩa  đọc khẽ

 đã bật ra tiếng cời vì dấu dốt.

Dốt – có ý thức che đậy cái dốt

2 Thắc thỏm lo

âu, sợ sai. Khấn thổ công đọc to 

tiếng cời bật ra vì đã dốt còn

mê tín

Dốt – tởng mình giỏi, khuếch đại cái dốt.

3 Bố học trò thắc mắc Tìm cách giảithích từ “kê”

nguồn gốc ba

đời (tam đại con gà)

Chống chế, giấu dốt – bộc lộ cái dốt tận cùng.

Giáo viên hớng dẫn học sinh

đọc:

Đây là truyện cuời, dung

lợng ngắn vì thế các em chú

ý đọc sao cho chính xác,

ngữ điệu phù hợp, cố gằng

giữ thái độ khách quan khi

đọc

GV: Qua phần tìm hiểu VB,

em hãy ch biết nội dung câu

chuyện là gì?

HS: Trả lời.xử kiện

GV: Em đã đọc những câu

chuyện nào cùng nói về việc

xử kiện ở chốn công đuờng?

HS trả lời, bổ sung ý kiến.

GV gợi ý một số truyện Việt

Nam:

+ Truyện cời dân gian:

Hai bảy mời ba, Sao không

bảo tao tuổi sửu, Đừng nói

nữa tao thèm, Đi tu phải tội,

Bẩm toàn gạo muối…, dân

giần quan,,,

+ VH viết: Đồng hào có

ma, truyện ngắn NCH

GV: Đề tài xử kiện vì sao lại

xuất hiện nhiều nh thế

không?

GV: Trong những câu

chuyện đó, tác giả dân gian

thờng phê phán đối tợng

nào? Vì sao lại phê phán?

GV định hớng, dẫn

dắt:

+ Tục ngữ có câu: Quan

thấy kiện nh kiến thấy mỡ;

học trò là lừa chính mình

- Nếu chỉ lo quẩn quanh đối phó với cái dốt

mà không dám đối diện với nó thì ánh sáng, con đuờng mở mang hiểu biết sẽ vĩnh viễn khép lại Điều đó đồng nghĩa với sự huỷ diệt,

sự dừng lại…Bài học không hề xa cũ mà vẫn còn nguyên giá trị đối với chúng ta ngày nay

II Đọc hiểu “Nhng nó phải bằng hai mày”:

1 Đề tài:

Xử kiện

- đây là vấn đề đáng bị phê phán trong xã hội xa

- Quan xử kiện

Muốn nói oan làm quan mà

nói Điều đó cho ta thấy

quan lại xa không hiếm

những kẻ xấu xa, ăn tiền của

dân, kẻ sâu mọt ti tiện

trắng trợn Chúng là một

trong những đối tợng bị phê

phán đả kích của truyện cời

dân gian việt Nam

GV hỏi dẫn dắt: Một cốt

truyện truyền thống thờng

trải qua mấy phần? (giới

thiệu, tình huống, phát

triển, đỉnh điểm, kết

thúc) Chúng ta sẽ tìm hiểu

TC này cùng theo diễn biến

nh thế

GV: TG dân gian giới thiệu

cho ngời đọc điều gì?

HS: Trả lời.

GV: để biết quan xử kiện

giỏi nh thế nào, theo lẽ tất

nhiên phải đặt quan vào

một tình huống thử thách

Vậy tình huống ỏ đây là

gì?

GV: Đợc khơi mở từ tình

huống đó, Câu chuyện phát

triển ra sao?

GV: Cải xin xem xét lại: lẽ

phải thuộc về con kèm theo

cử chỉ nhắc thầy về số tiền

mình đa trớc Đáp lại lời Cải

thầy lý có hành vi – lời nói

gi?

GV: Cử chỉ: Xòe năm ngón

tay trái úp lên mặt 5 ngón

tay phải Cử chỉ kì lạ đó

để làm gì?

GV: Qua cách xử kiện của

thầy lí ta thấy nó bất ngờ với

ta ở chỗ nào? Vì sao lại bất

2 Diễn biến câu chuyện:

a Giới thiệu: thầy lý xử kiện giỏi.

b Tình huống: Cải sợ kém thế lót trớc 5 đồng,

Ngô: 10 đồng  quan nhận tiền lo lót của cả hai ngời, đây là tình huống để ta xem thầy lí xử giỏi ntn? (xử kiện giỏi mà lại nhận tiền lo lót)

c Phát triển, đẩy cao: Không phán xét, hỏi tội rồi

kết luận luôn Ngời đút tiền vẫn bị đánh

d Cao trào:

Thừa nhận Cải phải nhng Ngô phải bằng hai Cải

để lí giải rõ hơn điều quan nói: Đó chính là lợng tiền mà Ngô đã đút trớc cho quan gấp 2 lần số tiền của cải

- Cách xử bất ngờ

Lẽ phải = Tiền

1 lẽ phải = 5 đồng Phải bằng 2 = 10 đồng

 xử không có ai trái mà cả hai cùng phải, ngời phải một, ngòi phải bằng hai Lẽ phải ấy tính theo lợng tiền

e Kết thúc.

Mâu thuẫn trái tự nhiên: hình thức và nội dung + Nổi tiếng là xử kiện giỏi >< nhng lại nhận tiền

lo lót của dân

+ Quan là cha mẹ, mang tới sự công bằng cho dân >< nhng lại là kẻ bóc lột dân

 Chi tiết “thầy lý xoè năm bàn tay … nói:

GV: Vậy mâu thuẫn trái

tự nhiên bộc lộ ở câu

chuyện này là gì? (muốn xử

kiện phải căn cứ vào đâu?

pháp luật phải dựa vào điều

gì?)

GV: Theo các em trong văn

bản này chi tiết nào đặc

sắc nhất Chi tiết đó có

chứa yếu tố gây nghệ thuật

gây cời không?

GV: Đa tình huống:

Có một bạn học sinh đã

viết tiếp phần cuối câu

chuyện nh sau: Cải ra về,

ấm ức và quyết tâm lần sau

nếu đi kiện sẽ đút tiền

nhiều hơn nữa để đợc

thắng kiện.

Theo em, suy nghĩ đó

của Cải là đúng hay sai?

HS thảo luận.

GV: Truyện không dừng lại

việc phê phán quan x kiện

mà còn hớng tới đối tợng nào?

GV: Qua truyện cời này đã

để lại cho em bài học gi?

Tao biết mày phải nhng nó phải bằng hai mày”

 bóc trần bản chất thầy lý xử kiện bằng tiền

 sử dụng thủ pháp gây cời: hành vi gây cời

và chơi chữ (phải là lẽ phải nhng kết hợp với từ chỉ số lợng giúp ngời đọc liên tởng đến tỷ lệ

đút lót của Ngô và Cải)

 Đa câu chuyện phát triển tới đỉnh điểm, tạo kết thúc bất ngờ, tiếng cời vỡ ra (vì thế lấy chi tiết đó làm nhan đề cho truyện)

 Suy nghĩ đó là cha đúng Bởi vì:

- Cải có đút tiền nhiều cha chắc đã thắng kịên Bởi vì một bài học đã xảy ra với Cải và Ngô là: tiền mất tật mang, thấy vô lí mà phải ngậm

bồ hòn làm ngọt Cải vừa mất tiền, vừa bị đánh; Ngô không bị đánh nhng lại mất tiền nhiều Cả hai đều thiệt đơn, thiệt kép

Phê phán:

+ Quan xử kiện;

+ Ngời lao động: là nạn nhân – là thủ phạm của chính mình (vì hành vi đút tiền của họ đã tiếp tay cho thói tham tiền của quan lại xa  một lối nghĩ thiếu tích cực, thiếu lành mạnh)

 Bài học

- Hãy sống hoà thuận yêu thơng nhau bởi đều

là bạn áo ngắn

- Phải tỉnh táo sáng suốt, không sẽ rơi vào bẫy của quan lại

- Phải có lối sống tích cực, lành mạnh, đấu tranh với cái xấu

III Củng cố – luyện tập:

1 Truyện cời:

+ Tạo – giải quyết mâu thuẫn trái với tự nhiên để gây cời

+ Dung lợng ngắn, kết thúc đột ngột

+ Có hai loại: TC trào phúng và TC đả kích

2 Củng cố: bằng phiếu trắc nghiệm

GV: Từ việc tìm hiểu hai

truyện cời em rút ra một vài

nhận xét về đặc trng cơ

bản của thể loại này?

- Nghệ thật: ngắn gọn,

tình huống gây cời, yếu tố

bất ngờ…

- Trí thông minh, tính lạc

quan và tinh thần đấu tranh

của nhân dân lao động đối

với những hiện tợng đáng cời

trên

- Về nhà:

+ Chuyển thể thành tiểu

phẩm hài

+ Đọc TLTK, tìm hiểu

các cách khám phá văn bản

khác nhau ntn, để chúng ta

có thể đii đến đích của nó

một cách ngắn nhất

- Giới thiệu mộ số t liệu

tham khảo:

Hoạt động 6: Cho

học sinh xem trích

đoạn sân khấu hài

Bài học:

- Hãy sống hòa thuận thơng yêu nhau bởi cùng là bạn áo ngắn.

- Tỉnh táo và sáng suốt, không đi kiện quan tham,

- Lối sống tích cực, đấu tranh với cái xấu.

là Một VB tự sự, nh ng TC vẫn có những đặc tr

ng rất riêng của nó:

+ nội dung: tập trung thể hiện mâu thuẫn trái tự nhiên, đây là điều kện để bật ra tiếng

Tên truyện cời (cờiĐối tợng

ai)

Nội dung cời ( Cời cái gì)

Tình huống gây cời

Cao trào để tiếng cời

òa ra

ý nghĩa phê phán NNPBHM Thầy lí

và ngời

đi kiện

Tấn bi hài kịch của hối

lộ và ăn hối lộ

Đút lót

mà vẫn

bị đánh

Khi thầy lí nói:

nh-ng nó phải bằng hai mày.

+ Chế giễu chốn công đ-ờng

TĐCG Thầy

đồ dốt hay nói chữ

Sự giấu dốt cuốngLuống

khi không biết chữ

kê

Lời thầy

đồ: Dủ

dỉ là con dù dì…

Châm biếm thói giấu dốt, sĩ diện

cời ->ý nghĩa phê phán + Hình thức: dung lợng thờng ngắn, kết cấu chặt chẽ Mâu thuẫn phát triển nhanh, Kết thức bất ngờ., mang màu sắc kịch tính

Phiếu học tập

Yêu cầu: Hãy hoàn chỉnh nội dung kiến thức đã học theo bảng

hệ thống sau:

Tê

n

truyệ

Đối t-ợng cời

(cời ai)

Nội dung cời ( Cời cái

Tình huống gây cời

Cao trào để tiếng cời

ý nghĩa phê

n gì) òa ra phán

N

hng nó

phải

bằng

hai

mày

Ta

m đại

con gà

Phiếu học tập

Yêu cầu: Hãy hoàn chỉnh nội dung kiến thức đã học theo bảng

hệ thống sau:

Tê

n

truyệ

n

Đối t-ợng cời

(cời ai)

Nội dung cời ( Cời cái gì)

Tình huống gây cời

Cao trào để tiếng cời

òa ra

ý nghĩa phê phán

N

hng nó

phải

bằng

hai

mày

m đại

con gà

Phiếu đánh giá ( Tổ: 1….)

điểm

1

2

3

Phiếu đánh giá ( tổ: 2)

điểm

1

2

3

Phiếu đánh giá ( tổ 3)

điểm

1

2

3