Đề bài bình luận thực trạng áp dụng pháp luật nước ngoài khi giải quyết các vụ việc tư pháp quốc tế tại toà án việt nam hiện nay

0 BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI  BÀI TẬP NHÓM MÔN TƯ PHÁP QUỐC TẾ ĐỀ BÀI Bình luận thực trạng áp dụng pháp luật nước ngoài khi giải quyết các vụ việc tư pháp quốc tế tại Toà án Việt Nam hiệ[.]

BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

- -BÀI TẬP NHÓM

MÔN: TƯ PHÁP QUỐC TẾ

ĐỀ

BÀI:

Bình luận thực trạng áp dụng pháp luật nước ngoài khi giải quyết các vụ việc tư pháp quốc tế tại Toà án Việt Nam hiện nay.

Hà Nội, 2022

LỚP THẢO LUẬN: N01-TL2

BIÊN BẢN XÁC ĐỊNH MỨC ĐỘ THAM GIA

VÀ KẾT QUẢ THAM GIA LÀM BÀI TẬP NHÓM Ngày: 27/4/2022

Địa điểm: Trang Web học trực tuyến của trường Đại học Luật Hà Nội

Nhóm: 02 Lớp: N01 - TL2

Tổng số sinh viên của nhóm: 10

+ Có mặt: 10

+ Vắng mặt: 0 Có lý do: 0 Không lý do: 0

Tên bài tập: Đề bài: Bình luận thực trạng áp dụng pháp luật nước ngoài

khi giải quyết các vụ việc tư pháp quốc tế tại Toà án Việt Nam hiện nay.

Môn học: Tư pháp quốc tế

Xác định mức độ tham gia và kết quả tham gia của từng sinh viên trong việc

thực hiện bài tập nhóm số 02 Kết quả như sau:

Đánh giá của SV

SV

ký tên

Đánh giá của giáo

viên

ký tên

NHÓM TRƯỞNG

Huy Bùi Đức Huy

- Giáo viên chấm thứ nhất:……

- Giáo viên chấm thứ hai: ……….

Kết quả điểm thuyết trình: ………….

Giáo viên cho thuyết trình:……….

Điểm kết luận cuối cùng:……….

Giáo viên đánh giá cuối cùng:…………

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 3

NỘI DUNG 3

I Về áp dụng pháp luật nước ngoài khi giải quyết các vụ việc tư pháp quốc tế ở Việt Nam 3

1 Áp dụng pháp luật nước ngoài khi giải quyết các vụ việc tư pháp quốc tế 4

2 Mục đích và nguyên tắc áp dụng 5

3 Sự cần thiết của việc áp dụng pháp luật nước ngoài khi giải quyết các vụ việc tư pháp quốc tế ở Việt Nam 6

II Đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật nước ngoài khi giải quyết các vụ việc tư pháp quốc tế tại Toà án Việt Nam hiện nay 7

1 Thực trạng thực trạng áp dụng pháp luật nước ngoài khi giải quyết các vụ việc tư pháp quốc tế tại Toà án Việt Nam 7

2 Đánh giá việc áp dụng 8

3 Những tồn tại, hạn chế 9

III Một số kiến nghị 12

KẾT LUẬN 12

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 13

MỞ ĐẦU

Hội nhập quốc tế đã và đang là một xu thế tất yếu khách quan của quá trình toàn cầu hóa các mối quan hệ dân sự- kinh tế- thương mại, hôn nhân và gia đình, là một vận động nhưng đồng thời cũng là thách thức gay gắt đối với mọi quốc gia

Việc quốc tế hóa mọi lĩnh vực của đời sống xã hội tất yếu dẫn đến việc phát sinh ngày càng nhiều mối quan hệ pháp luật có yếu tố nước ngoài thuộc các lĩnh vực dân sự, kinh tế, thương mại, hôn nhân gia đình Để điều chỉnh các mối quan hệ này, ở những mức độ khác nhau, pháp luật các nước đều thừa nhận và cho phép áp dụng luật nước ngoài Nói cách khác, áp dụng pháp luật nước ngoài là một tất yếu, khách quan trong tư pháp quốc tế Tuy nhiên,

áp dụng pháp luật nước ngoài luôn là một vấn đề phức tạp và khó khăn, đặc biệt là tại Tòa án Việt Nam hiện nay Sau đây, nhóm 2 xin nghiên cứu và trình

bày nội dung: Bình luận thực trạng áp dụng pháp luật nước ngoài khi giải

quyết các vụ việc tư pháp quốc tế tại Toà án Việt Nam hiện nay.

NỘI DUNG

I Về áp dụng pháp luật nước ngoài khi giải quyết các vụ việc tư pháp quốc tế ở Việt Nam

1 Áp dụng pháp luật nước ngoài khi giải quyết các vụ việc tư pháp quốc

tế

Áp dụng pháp luật nước ngoài là hoạt động thi hành pháp luật quốc gia thông qua việc áp dụng quy định của pháp luật nước ngoài nhằm điều chỉnh quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài

Các trường hợp liên quan đến việc áp dụng pháp luật nước ngoài1

- Thứ nhất, khi quy phạm xung đột thông thường dẫn chiếu đến luật

nước ngoài: quy phạm xung đột là quy phạm dẫn chiếu luật hoặc quy phạm

1 1.Giáo trình Tư pháp quốc tế / Trường Đại học Luật Hà Nội ; Chủ biên: Trần Minh Ngọc, Vũ Thị Phương Lan ; Nguyễn Thái Mai … xuất bản 2019

chọn luật áp dụng, chính vì vậy khi quy phạm xung đột dẫn chiếu đến thì luật nước ngoài phải được áp dụng

- Thứ hai, khi quy phạm xung đột thống nhất dẫn chiếu đến luật nước

ngoài Giống như quy phạm xung đột thông thường, quy phạm xung đột thống nhất dẫn chiếu đến luật nước ngoài thì phải áp dụng pháp luật nước ngoài, bởi quy phạm xung đột thống nhất tuy không do nhà nước xây dựng nên nhưng do nhà nước thỏa thuận xây dựng nên cùng với một hoặc nhiều nước khác, hoặc do nhà nước chấp thuận tham gia

- Thứ ba, khi các bên thỏa thuận áp dụng pháp luật nước ngoài: Đây là

trường hợp các bên thỏa thuận lựa chọn, là trường hợp mà luật nước ngoài được áp dụng không do các quy phạm luật dẫn chiếu

- Thứ tư, khi các cơ quan có thẩm quyền xác định luật nước ngoài là hệ

thống pháp luật có mối liên hệ gắn bó nhất Thông thường, việc xác định luật

áp dụng để điều chỉnh quan hệ tư pháp quốc tế sẽ do các quy phạm xung đột quy định Tuy nhiên nếu các trường hợp trên đã được xem xét mà vẫn không xác định được luật áp dụng thì sẽ lựa chọn áp dụng luật của nước có mối liên

hệ gắn bó nhất theo xác định của cơ quan có thẩm quyền giải quyết vụ việc

2 Mục đích và nguyên tắc áp dụng pháp luật nước ngoài khi giải quyết các vụ việc tư pháp quốc tế

Trước hết, việc áp dụng pháp luật nước ngoài xuất phát từ đòi hỏi của thực tế khách quan Yếu tố nước ngoài ở đây là một trong ba yếu tố: chủ thể (hai bên không cùng quốc tịch hoặc ít nhất một bên là người Việt Nam định cư ở nước ngoài); khách thể của quan hệ ở nước ngoài; căn cứ xác lập, thay đổi, chấm dứt quan hệ xảy ra ở nước ngoài

Khi xuất hiện quan hệ tư pháp quốc tế thì hiện tượng xung đột pháp luật sẽ xảy ra vì khi đó hai hay nhiều hệ thống pháp luật cùng có thể được áp dụng để điều chỉnh Việc thừa nhận khả năng áp dụng pháp luật nước ngoài

hay không hoàn toàn thuộc về chủ quyền của các quốc gia Tuy nhiên, trong

xu hướng hiện nay, với mục đích tăng cường, củng cố và thúc đẩy sự phát triển bền vững các mối quan hệ quốc tế, hầu hết các quốc gia đều thừa nhận khả năng áp dụng pháp luật nước ngoài

Việc áp dụng pháp luật nước ngoài phải tuân theo các nguyên tắc:

Thứ nhất, áp dụng thống nhất trong toàn bộ hệ thống pháp luật nước ngoài.

Điều này được hiểu là áp dụng cả hệ thống luật nước ngoài được viện dẫn, hệ thống luật nước ngoài được cơ cấu như thế nào, bằng những loại nguồn pháp luật nào đều phải được áp dụng mà không được loại bỏ một cách tùy tiện

Thứ hai, giải thích, áp dụng theo pháp luật nước nơi ban hành, nghĩa là pháp

luật nước ngoài phải được áp dụng và giải thích như nó được áp dụng và giải thích ở chính nước nơi nó được ban hành

Thứ ba, hậu quả của việc áp dụng pháp luật nước ngoài không trái trật tự

công Việc áp dụng pháp luật nước ngoài tại Việt Nam cũng phải được xác định trong phạm vi nhất định, đó là phải luôn xuất phát và trên cơ sở của chủ quyền quốc gia, sự bình đẳng chủ quyền với các quốc gia khác và đồng thời phải đảm bảo hiệu quả của việc áp dụng pháp luật nước ngoài không trái với những nguyên tắc cơ bản của chế độ xã hội chủ nghĩa và nền tảng pháp luật của nước mình2

Hai công dân Việt Nam kết hôn với nhau tại Nga Sau 10 năm chung sống tại Nga, họ trở về Việt Nam sinh sống, được một năm sau thì họ nộp đơn xin ly hôn tại Tòa án địa phương có thẩm quyền nơi cư trú tại Việt Nam trường hợp hai vợ chồng là hai công dân Việt Nam kết hôn với nhau ở Nga

Họ có bất động sản và động sản tại Nga

Trong trường hợp trên Tòa án Việt Nam sẽ phải tính đến việc áp dụng pháp luật nước ngoài trong chừng mực để bảo vệ quyền lợi của vợ chồng

2 [ Phạm Thị Hồng Đào ( 2016), Áp dụng pháp luật nuớc ngoài tại VN - những lợi ích và bất lợi của VN khi tham gia Công ước Viên 1980, Bộ Tư pháp ]

trong trường hợp họ ly hôn Khi áp dụng pháp luật nước ngoài,cụ thể ở đây là Nga, Tòa án Việt Nam phải tuân thủ các điều kiện, cơ sở và thể thức pháp lý nhất định ,nhưng phải bảo đảm hiệu quả của việc áp dụng pháp luật nước ngoài không trái với những nguyên tắc cơ bản của chế độ xã hội và pháp luật của Việt Nam

3 Sự cần thiết của việc áp dụng pháp luật nước ngoài khi giải quyết các

vụ việc tư pháp quốc tế ở Việt Nam

Đáp ứng xu thế tất yếu đòi hỏi thực tế khách quan đáp ứng việc củng

cố, tăng cường và mở rộng quan hệ đa phương, đa diện của quốc gia với nước ngoài, Việt Nam cũng thừa nhận và cho phép áp dụng pháp luật nước ngoài

để điều chỉnh và giải quyết các quan hệ dân sự quốc tế mà quốc gia có liên quan, thể hiện sự đối xử của quốc gia với luật nước ngoài là ngang tầm quan trọng với luật trong nước, qua đó nhằm bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của các đương sự cũng như thúc đẩy sự phát triển của giao lưu dân sự quốc tế, góp phần thực hiện chính sách hội nhập kinh tế quốc tế của quốc gia Tuy nhiên, việc áp dụng pháp luật nước ngoài tại Việt Nam cũng phải được xác định trong phạm vi nhất định đồng thời phải đảm bảo hiệu quả của việc áp dụng pháp luật nước ngoài không trái với những nguyên tắc cơ bản của chế

độ xã hội chủ nghĩa và nền tảng pháp luật của nước mình.3

II Đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật nước ngoài khi giải quyết các

vụ việc tư pháp quốc tế tại Toà án Việt Nam hiện nay

1 Thực trạng thực trạng áp dụng pháp luật nước ngoài khi giải quyết các

vụ việc tư pháp quốc tế tại Toà án Việt Nam

Trên thực tế, Việt Nam cũng đã có một số quy định về vấn đề áp dụng pháp luật nước ngoài trong một số văn bản quy phạm pháp luật như Bộ luật

dân sự 2015 (Chương XXV), Luật thương mại 2005 (Điều 5), Luật hôn nhân

và gia đình (Điều 101),… Theo đó, cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam áp dụng pháp luật nước ngoài trong trường hợp các văn bản pháp luật của Việt Nam hoặc điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên dẫn chiếu đến việc áp dụng pháp luật nước ngoài hoặc trong trường hợp các bên có thỏa thuận trong hợp đồng nếu sự thỏa thuận đó không trái với quy định của pháp luật Việt Nam Tuy nhiên, các quy định này mới chỉ dừng lại ở lý thuyết và dường như chỉ được khai thác chủ yếu dưới góc độ nghiên cứu, giảng dạy mà lại được áp dụng rất hạn chế

Trong năm 2020, Tòa án nhân dân tối cao đã ban hành Công văn số 132/TANDTC-HTQT ngày 27/8/2020 yêu cầu các Tòa án cấp tỉnh, Tòa án cấp cao báo cáo về việc áp dụng pháp luật nước ngoài trong quá trình giải quyết vụ việc dân sự và đề xuất các biện pháp, giải pháp tháo gỡ, khó khăn, vướng mắc, bất cập (nếu có) Theo báo cáo của 63 Tòa án cấp tỉnh và 03 Tòa cấp cao tại Hà Nội, Đà Nẵng, Thành phố Hồ Chí Minh, thì từ năm 2016 đến tháng 8 năm 2020, các Tòa án đều chưa tiếp nhận bất kỳ đơn khởi kiện, đơn yêu cầu nào mà sau khi thụ lý, thì Tòa án phải áp dụng pháp luật nước ngoài

để giải quyết

Trong những năm vừa qua, các Tòa án Việt Nam đều áp dụng pháp luật của Việt Nam để giải quyết, xét xử vụ việc tư pháp quốc tế Trên thực tế khi

có vụ việc tư pháp quốc tế xảy ra, nếu các bên không có thỏa thuận gì về pháp luật điều chỉnh thì Toà án Việt Nam có xu hướng áp dụng luôn pháp luật Việt Nam để giải quyết Thậm chí, có trường hợp tòa án Việt Nam thụ lý nhưng liên quan đến một vấn đề được điều chỉnh bởi pháp luật nước ngoài thì lại từ chối thẩm quyền giải quyết Chẳng hạn, vụ việc toà án nhân dân thành phố Hồ Chí Minh từ chối thẩm quyền giải quyết vụ tranh chấp xảy ra giữa công ty Kolon (Hàn Quốc) và công ty Vinafood (Việt Nam) về vấn đề bồi thường liên quan đến hợp đồng mua bán một số lượng phân bón, xuất xứ Hoa Kỳ giữa hai

công ty Hay tại hội thảo “Một số vấn đề thực tiễn về quan hệ nhân thân và

quan hệ tài sản trong Tư pháp quốc tế”, thẩm phán Ngô Thị Minh Ngọc đã

thừa nhận rằng: “Chúng tôi chưa bao giờ áp dụng pháp luật nước ngoài khi giải quyết tranh chấp dân sự hay li hôn”.4

Đây là vấn đề cần khắc phục bởi việc áp dụng pháp luật nước ngoài trên cơ sở dẫn chiếu của quy phạm xung đột có thể bảo vệ tốt hơn quyền và lợi ích chính đáng của các bên tranh chấp Song song với đó, khi áp dụng pháp luật nước ngoài để giải quyết vấn đề phát sinh cần phải luôn gắn với việc bảo đảm độc lập, chủ quyền, bình đẳng và toàn vẹn lãnh thổ quốc gia; bảo đảm sự an ninh, ổn định chế độ xã hội chủ nghĩa và nền tảng pháp luật của nhà nước ta

2 Đánh giá việc áp dụng pháp luật nước ngoài khi giải quyết các vụ việc

tư pháp quốc tế tại Toà án Việt Nam

Có thể lý giải vấn đề Tòa án Việt Nam chưa áp dụng pháp luật nước ngoài để xét xử, giải quyết vụ việc dân sự trong 18 năm vừa qua như sau: Các

vụ việc dân sự có yếu tố nước ngoài mà Tòa án Việt Nam đã thụ lý, giải quyết, xét xử chủ yếu liên quan đến bất động sản tại Việt Nam Việc Tòa án

áp dụng pháp luật Việt Nam để giải quyết các vụ việc liên quan đến bất động sản có tại Việt Nam cũng như vụ việc ly hôn nêu trên là đúng với quy định của pháp luật Việt Nam cũng như các điều ước quốc tế về tương trợ tư pháp trong lĩnh vực dân sự mà Việt Nam là thành viên và thông lệ quốc tế.5

3 Những tồn tại trong việc áp dụng pháp luật nước ngoài khi giải quyết các vụ việc tư pháp quốc tế tại tòa án việt Nam hiện nay

Trong thực tiễn xét xử tại tòa án, chưa có vụ án nào tòa án Việt Nam áp

chủ quan Trước hết các quy định hiện hành trong pháp luật Việt Nam về khả năng áp dụng pháp luật nước ngoài chưa đầy đủ và đủ chi tiết cho việc áp dụng trên thực tế trong khi đó chưa có hướng dẫn của Tòa án nhân dân tối cao

4 Kỷ yếu hội thảo quyền nhân thân và tài sản trong Tư pháp quốc tế, Nhà pháp luật Việt Pháp

5 https://tapchitoaan.vn/bai-viet/nghien-cuu/ap-dung-phap-luat-nuoc-ngoai-trong-giai-quyet-cac-vu-viec-dan-su-co-yeu-to-nuoc-ngoai

về vấn đề này Các quy định hiện hành chưa tạo được cơ sở pháp lý đầy đủ

và rõ ràng cho việc áp dụng pháp luật nước ngoài trong việc điều chỉnh quan

hệ dân sự có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam

Một số tồn tại hạn chế có thể kể đến như:

Thứ nhất, tâm lý e ngại của Thẩm phán nếu phải áp dụng pháp luật

nước ngoài khi giải quyết các vụ việc tư pháp quốc tế tại tòa án Việt Nam hiện nay

Qua khảo sát, có thể nói rằng tâm lý chung của một số các Thẩm phán của Việt Nam là có phần e ngại nếu phải áp dụng pháp luật nước ngoài để giải quyết các vụ việc dân sự có yếu tố nước ngoài Tuy nhiên, Thẩm phán của Việt Nam không phải là ngoại lệ Bởi lẽ, trên thực tế, vấn đề e ngại áp dụng pháp luật nước ngoài cũng là tình hình chung của nhiều Thẩm phán các nước Châu Âu -những nước mà việc áp dụng pháp luật nước ngoài không phải là hiện tượng cá biệt Theo kết quả khảo sát của Viện Luật so sánh của Thụy Sỹ năm 2011 thì phần lớn Thẩm phán tại các quốc gia Châu Âu đều trả lời không muốn áp dụng pháp luật nước ngoài.6

Việc Thẩm phán có tâm lý e ngại áp dụng pháp luật nước ngoài để giải quyết vụ việc dân sự có cả nguyên nhân sau đây:

- Pháp luật nước ngoài có thể khác biệt với pháp luật Việt Nam

- Bản dịch tiếng Việt nội dung pháp luật nước ngoài chưa rõ ràng

- Việc áp dụng pháp luật nước ngoài có nhiều khó khăn Bởi lẽ, cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam không có cơ sở pháp lý cũng như nguồn lực để ban hành văn bản diễn giải về nội dung pháp luật nước ngoài

Như vậy, qua sự phân tích, đánh giá, so sánh nêu trên, việc xác định, thu thập, cung cấp, áp dụng nội dung pháp luật nước ngoài của đương sự cũng như Tòa án có thể gặp nhiều khó khăn, bất cập nếu phát sinh trên thực tế

Thứ hai, Theo quy định tại Điều 667 Bộ luật dân sự 2015: “Trường hợp pháp

luật nước ngoài được áp dụng nhưng có cách hiểu khác nhau thì việc áp dụng

6 Swiss Institute of Comparative Laws, “The application of Foreign Law in civil matters in the EU member states and its perspectives for the future”, 2011

phải theo sự giải thích của cơ quan có thẩm quyền tại nước đó”, trong trường hợp pháp luật nước ngoài được áp dụng nhưng có cách hiểu khác nhau, thì việc áp dụng phải theo sự giải thích của cơ quan có thẩm quyền tại nước đó

Như vậy, theo quy định nêu trên của BLDS, chỉ trong trường hợp có cách hiểu khác nhau về nội dung pháp luật nước ngoài cụ thể, thì việc áp dụng nội dung đó của pháp luật nước ngoài phải tuân theo sự giải thích của cơ quan

có thẩm quyền của nước ngoài ban hành Tuy nhiên, thực tế có thể có nhiều quy định của pháp luật nhưng không có sự giải thích của cơ quan có thẩm quyền nước ngoài về nội dung pháp luật cụ thể đó với lý do chủ yếu là không phát sinh nhiều “cách hiểu khác nhau” về nội dung pháp luật đó

Như vậy, vấn đề đặt ra là Tòa án sẽ áp dụng pháp luật nước ngoài thế nào trong các trường hợp sau đây:

- Không có sự giải thích của cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài về nội dung pháp luật nước ngoài;

- Giữa đương sự hoặc giữa đương sự với Tòa án không có “cách hiểu khác nhau” về nội dung pháp luật nước ngoài

Về các vấn đề này, có ý kiến cho rằng Tòa án chỉ cần căn cứ bản dịch

ra tiếng Việt của nội dung pháp luật nước ngoài để áp dụng nhưng việc căn cứ bản dịch để áp dụng có nhiều rủi ro khi chất lượng bản dịch không bảo đảm Bên cạnh đó, kể cả trường hợp bản dịch ra tiếng Việt có chất lượng tốt, thì việc áp dụng pháp luật nước ngoài cũng không hề dễ dàng Bởi lẽ, tương tự pháp luật Việt Nam, pháp luật nước ngoài cũng có những quy định hết sức khái quát, trìu tượng nên việc hiểu đúng nội dung pháp luật nước ngoài cụ thể

đó là một thách thức lớn cho Thẩm phán Đặc biệt, trong trường hợp án lệ của Tòa án nước ngoài được coi là sự giải thích của cơ quan có thẩm quyền nước ngoài, thì việc áp dụng án lệ đó không hoàn toàn dễ dàng Bởi lẽ, Thẩm phán phải có sự hiểu biết cơ bản lý luận về án lệ của các nước thông luật để vận