Tham luận kinh nghiệm triển khai cuộc thi khkt học sinh trung học từ cơ sở đến dự thi quốc gia và quốc tế và tạo dựng phong trào học sinh nghiên cứu khoa học

5 SỞ GD&ĐT QUẢNG TRỊ TRƯỜNG THPT THỊ XÃ QUẢNG TRỊ THAM LUẬN KINH NGHIỆM TRIỂN KHAI CUỘC THI KHKT HỌC SINH TRUNG HỌC TỪ CƠ SỞ ĐẾN DỰ THI QUỐC GIA VÀ QUỐC TẾ VÀ TẠO DỰNG PHONG TRÀO HỌC SINH NGHIÊN CỨU K[.]

SỞ GD&ĐT QUẢNG TRỊ

TRƯỜNG THPT THỊ XÃ QUẢNG TRỊ

THAM LUẬN KINH NGHIỆM TRIỂN KHAI CUỘC THI KHKT HỌC SINH

TRUNG HỌC TỪ CƠ SỞ ĐẾN DỰ THI QUỐC GIA VÀ QUỐC TẾ VÀ TẠO DỰNG PHONG TRÀO HỌC SINH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

I Đặt vấn đề

Trong thời đại xã hội ngày nay, sự bùng nổ cuộc cách mạng công nghệ 4.0 đang đặt ra nhiều thách thức về vai trò thực sự của con người, trong đó có người giáo viên và học sinh Sự thay đổi nhanh chóng do cuộc cách mạng này đã tạo ra nhiều thay đổi về cơ cấu và chất lượng nguồn nhân lực, đặc biệt là nguồn nhân lực chất lượng cao Nguồn nhân lực ấy không chỉ cần kiến thức, kinh nghiệm, mà còn cần có khả năng giải quyết nhanh các vấn đề thực tiễn và tư duy sáng tạo

Nghị quyết 29-NQ/TW về đổi mới căn bản toàn diện giáo dục và đào tạo đã

xác định mục tiêu của giáo dục là: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học;…Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học” Theo đó, chương trình giáo dục phổ thông mới cũng tiếp cận theo

hướng từ truyền thụ kiến thức sang hình thành và phát triển phẩm chất, năng lực cho người học Để đáp ứng yêu cầu đổi mới dạy học đó, hàng năm Bộ GD&ĐT và

Sở GD&ĐT đã tổ chức nhiều Cuộc thi nhằm phát huy năng lực sáng tạo của học sinh, trong đó có Cuộc thi KHKT dành cho học sinh trung học

Như vậy, triển khai Cuộc thi KHKT và tạo dựng phong trào học sinh nghiên cứu khoa học là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong nhà trường phổ thông Thông qua hoạt động này, học sinh được rèn luyện các năng lực tự học, tự nghiên cứu, tự kiểm chứng kết quả bằng thực nghiệm, được vận dụng kiến thức vào thực tiễn để tạo ra nhiều sản phẩm hữu ích phục vụ cho đời sống Từ đó để nhà trường phát hiện các tài năng, bồi dưỡng và phát triển đội ngũ nhân lực chất lượng cao cho

xã hội

II Các công việc mà nhà trường đã triển khai và kết quả đạt được qua

10 năm, đặc biệt trong 5 năm gần đây, từ năm 2016 đến năm 2021

Trong các năm học vừa qua, Ban giám hiệu trường THPT Thị Xã Quảng Trị

đã chỉ đạo tốt việc lập kế hoạch và triển khai công tác nghiên cứu khoa học cho giáo viên và học sinh trong nhà trường Hàng năm, nhà trường đã chỉ đạo thành lập Câu lạc bộ KHKT với trên 80 thành viên Câu lạc bộ đã hoạt động tích cực và đem lại nhiều hiệu quả thiết thực Cùng với đó là chỉ đạo tổ chức các buổi tập huấn, trao đổi, thảo luận về nghiên cứu khoa học và góp ý các dự án KHKT của học sinh

Hàng năm, nhà trường đều duy trì và tổ chức thành công Cuộc thi KHKT cấp trường Qua Cuộc thi nhằm khuyến khích học sinh nghiên cứu khoa học, sáng tạo kỹ thuật, công nghệ và vận dụng kiến thức đã học vào giải quyết các vấn đề thực tiễn; từ đó tạo được phong trào nghiên cứu khoa học sâu rộng trong nhà trường Đồng thời chọn được các đề tài có chất lượng tham gia cuộc thi KHKT cấp Tỉnh, Quốc gia, Quốc tế

Ban giám hiệu nhà trường chủ động mời các tổ chức, Viện nghiên cứu, Hội Liên hiệp KHKT các cấp về tổ chức tập huấn công tác nghiên cứu khoa học, kỹ thuật cho học sinh trong Câu lạc bộ KHKT của trường và làm giám khảo trong các Cuộc thi KHKT cấp trường Đặc biệt trong năm học 2019-2020 đã mời được các giáo sư của Viện Công nghệ thông tin Đài Loan về tập huấn lĩnh vực “Lập trình và thiết kế Robot”

Với sự chỉ đạo chủ động, khoa học, kịp thời đó, trong nhiều năm qua, hoạt động nghiên cứu khoa học trong nhà trường đã đạt được nhiều thành tích đáng tự hào Trong 10 năm học (từ năm học 2011 đến nay), trường đã có nhiều dự án đạt thành tích cao trong các Cuộc thi KHKT các cấp: Cấp Quốc tế có 01 giải Ba tại Cuộc thi Intel Iseff tổ chức tại Hoa Kỳ năm 2017; Cấp Quốc gia có 02 giải Nhất năm 2011, 2017 và 01 giải Tư năm 2020; Trong 5 năm, từ năm 2016 đến 2021 trogn Cuộc thi KHKT cấp tỉnh đoạt 03 giải Nhất, 02 giải Nhì, 08 giải Ba và 05 giải

Tư (có 18/19 dự án thi cấp Tỉnh)

Những kết quả đó là minh chứng cho tinh thần ham học hỏi và say mê nghiên cứu khoa học của giáo viên và học sinh trong nhà trường

III Các giải pháp giúp nâng cao chất lượng công tác nghiên cứu khoa học và Cuộc thi KHKT các cấp

Để nâng cao chất lượng công tác nghiên cứu khoa học và Cuộc thi KHKT các cấp, cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp:

Thứ nhất: Công tác xây dựng và triển khai kế hoạch

Trên cơ sở các văn bản chỉ đạo của Sở GD-ĐT, ngay từ đầu năm học, Ban giám hiệu phải xây dựng kế hoạch khoa học, hợp lí về việc hướng dẫn triển khai hoạt động nghiên cứu khoa học cho giáo viên và học sinh trong nhà trường Đối với giáo viên, nhà trường xây dựng kế hoạch tổ chức thực hiện sáng kiến, biện pháp nâng cao chất lượng giáo dục, nghiên cứu KHSPUD Mỗi giáo viên tùy vào thực tiễn dạy học, lựa chọn đề tài SK hoặc nghiên cứu KHSPUD hoặc biện pháp nâng cao chất lượng giáo dục thiết thực, hữu ích để thực hiện Đối với học sinh, nhà trường xây dựng kế hoạch tổ chức Cuộc thi KHKT cấp trường Đồng thời đưa nội dung nghiên cứu khoa học vào sinh hoạt tổ/nhóm chyên môn

Vì vấn đề nghiên cứu khoa học và Cuộc thi KHKT cần có thời gian hình thành và thực hiện các đề tài nên việc triển khai kế hoạch tổ chức cuộc thi KHKT cấp trường phải bắt đầu từ năm học trước Hàng năm, trong buổi Lễ tổng kết năm học, BGH nhà trường triển khai cho học sinh lớp 10, 11 về Kế hoạch sinh hoạt câu

lạc bộ KHKT và Cuộc thi KHKT cấp trường, kế hoạch sinh hoạt trong thời gian nghỉ hè Trong năm học mới, ngay từ ngày đầu tập trung học sinh lớp 10, nhà trường đã hướng dẫn và triển khai cho đối tượng học sinh lớp 10 mới vào trường Với cách triển khai như vậy, học sinh mới có thời gian để có các dự án có chất lượng, đáp ứng yêu cầu của công tác NCKH và cuộc thi KHKT

Thứ 2: Thành lập Ban Cố vấn KHKT, Câu lạc bộ KHKT của trường

Ban Cố vấn KHKT nhà trường gồm các thầy cô giáo không chỉ vững vàng

về kiến thức chuyên môn mà còn có năng lực và kinh nghiệm nghiên cứu khoa học Đó là các giáo viên hướng dẫn các dự án nghiên cứu KHKT của học sinh đã đạt thành tích cao trong Cuộc thi KHKT các cấp; giáo viên đã có sáng kiến, NCKH, biện pháp nâng cao chất lượng giáo dục, nghiên cứu KHSPUD được Sở,

Bộ khen thưởng Ban Cố vấn KHKT có nhiệm vụ: điều hành, tham mưu, cố vấn, hướng dẫn và thẩm định quá trình thực hiện các hoạt động nghiên cứu khoa học của giáo viên và học sinh trong nhà trường

Hàng năm kiện toàn CLB KHKT của trường với hơn 80 thành viên Ban chủ nhiệm gồm 1 chủ nhiệm và 4 Phó CN phụ trách 4 tổ theo các lĩnh vực: Tổ 1 lĩnh vực Vật lý-Kỹ thuật, tổ 2 lĩnh vực CNTT, tổ 3 lĩnh vực Hóa-Sinh-Y và môi trường,

tổ 4 lĩnh vực KHXH và HV

Thứ 3: Tổ chức hội thảo, tập huấn

Nhà trường thường xuyên tổ chức các diễn đàn, hội thảo về “Học tập và nghiên cứu khoa học” nhằm triển khai rộng rãi cho toàn thể giáo viên và học sinh

về hoạt động nghiên cứu khoa học Đồng thời tổ chức tập huấn cho giáo viên và học sinh về các quy định, hướng dẫn cách thức, phương pháp nghiên cứu khoa học.Việc tập huấn có thể do giáo viên cốt cán của trường hoặc mời các chuyên gia, giảng viên đại học thực hiện Thông qua các hoạt động đó không chỉ để giáo viên

và học sinh có thêm sự hiểu biết mà còn để khơi dậy niềm yêu thích, đam mê, hứng thú với công việc nghiên cứu khoa học

Thứ 4: Lựa chọn đề tài, xây dựng ý tưởng nghiên cứu KHKT.

Đây được xem là khâu đầu tiên và quan trọng quyết định đến kết quả của sản phẩm nghiên cứu Muốn có dự án KHKT ưu việt, trước hết là phải có những đề tài hay, ý tưởng tốt Để làm được điều này, giáo viên trong nhà trường nói chung

và đặc biệt là giáo viên trong Ban Cố vấn KHKT phải có những gợi ý, định hướng cho học sinh về các lĩnh vực nghiên cứu phù hợp Trên cơ sở đó, học sinh sẽ tư duy, tìm tòi những ý tưởng, giải pháp mới, gắn liền với thực tiễn cuộc sống, từ đó hình thành nên dự án KHKT Sau khi thu thập các dự án KHKT của học sinh, Ban KHKT nhà trường sẽ nghiên cứu và lựa chọn những dự án có tính mới, khả thi để triển khai, hướng dẫn học sinh thực hiện

Thứ 5: Tạo phong trào nghiên cứu khoa học cho giáo viên và học sinh bằng

cách tổ chức nhiều cuộc thi, sân chơi trí tuệ.

- Tổ chức Hội thi giáo viên dạy giỏi và giáo viên chủ nhiệm giỏi cấp trường: Hàng năm nhà trường tổ chức Hội thi giáo viên dạy giỏi và giáo viên chủ nhiệm giỏi cấp trường Những giáo viên tham gia Hội thi cùng với việc thực hiện tiết dạy

sẽ báo cáo một biện pháp nâng cao chất lượng giáo dục

- Thành lập Câu lạc bộ học sinh nghiên cứu KHKT: Câu lạc bộ KHKT là tập hợp gồm những học sinh có năng lực, niềm đam mê yêu thích hoạt động nghiên cứu KHKT Câu lạc bộ KHKT sẽ hoạt động theo tổ hoặc nhóm thuộc các lĩnh vực khoa học, sinh hoạt định kỳ hàng tháng dưới sự hướng dẫn, cố vấn của Ban KHKT Đây là môi trường thuận lợi để học sinh trao đổi, học hỏi, chia sẻ và hình thành nên những ý tưởng, dự án khoa học

- Tổ chức Cuộc thi KHKT cấp trường: Nhà trường tổ chức Cuộc thi KHKT cấp trường bài bản và có tính qui mô theo đúng qui trình của Cuộc thi KHKT cấp Tỉnh để học sinh được tiếp cận và làm quen với không khí, cách thức tham gia thi.Thành lập Ban tổ chức Cuộc thi, thành lập các Hội đồng thẩm định hồ sơ đăng

kí dự thi, Hội đồng giám khảo…; ban hành đầy đủ các văn bản hướng dẫn, triển khai thực hiện nghiêm túc để Cuộc thi có ý nghĩa và tính hiệu quả Cuộc thi KHKT cấp trường sẽ tạo sức lan tỏa về phong trào nghiên cứu khoa học, khơi dậy đam

mê, hứng thú và sức sáng tạo cho học sinh Từ Cuộc thi này để tìm kiếm những tài năng ưu tú với các đề tài có hàm lượng khoa học cao để đến với Cuộc thi KHKT cấp Tỉnh, cấp Quốc gia

Thứ 6: Xây dựng thư viện điện tử

Thư viện điện tử là trang mạng đăng tải các tài liệu, sách báo phục vụ cho hoạt động nghiên cứu khoa học; đăng tải các công trình nghiên cứu khoa học, dự

án KHKT đã đạt giải trong và ngoài Tỉnh để học sinh tham khảo, học hỏi Học sinh

và giáo viên trong nhà trường sẽ được cung cấp tài khoản để truy cập tìm hiểu tài liệu và có thể trao đổi thảo luận để có thêm nhiều kiến thức về khoa học Thư viện được quản lí bởi giáo viên cốt cán, có kinh nghiệm trong Ban Cố vấn KHKT nhà trường

Thứ 7: Tổ chức lồng ghép dạy học Stem

Stem là phương thức giáo dục tích hợp liên môn, trong đó các bài học được xây dựng theo chủ đề, nhằm lồng ghép kiến thức khoa học, công nghệ và toán học, hướng đến sự vận dụng kỹ thuật trong việc giải quyết các vấn đề cụ thể Mô hình giáo dục Stem phù hợp và thuận lợi cho hoạt động nghiên cứu khoa học của học sinh Vì vậy cần tăng cường tổ chức các tiết dạy học dự án Stem.Trong quá trình dạy học, giáo viên cần chú trọng trao đổi, thảo luận về những vấn đề lý thuyết có thể ứng dụng vào thực tiễn cuộc sống, từ đó để định hướng cho học sinh về ý tưởng, dự án KHKT

Thứ 8: Công tác xã hội hóa nghiên cứu khoa học

- Nhà trường luôn quan tâm, khuyến khích, động viên, luôn tạo mọi điều kiện thuận lợi tối đa để học sinh và giáo viên tham gia nghiên cứu khoa học Đặc

biệt, có sự biểu dương, khen thưởng kịp thời đối với giáo viên tham gia nghiên cứu khoa học, người hướng dẫn dự án KHKT, học sinh đạt giải ở Cuộc thi KHKT các cấp

- Nhà trường phối kết hợp chặt chẽ với các tổ chức xã hội, phụ huynh học sinh để huy động sự tham gia, hỗ trợ về vật chất và tinh thần của các lực lượng xã hội cho hoạt động nghiên cứu khoa học

Có thể khẳng định, nghiên cứu khoa học là hoạt động hữu ích, hỗ trợ tích cực cho hoạt động chuyên môn trong nhà trường Trải qua quá trình thực hiện nghiên cứu khoa học, học sinh mới có cơ hội được tiếp cận, rèn luyện, trải nghiệm trong thực tiễn Với những ý nghĩa thiết thực đó, cần tiếp tục tổ chức, triển khai, đẩy mạnh có hiệu quả hoạt động nghiên cứu khoa học trong nhà trường phổ thông đểtìm kiếm và ươm mầm cho những tài năng tỏa sáng

IV Kiến nghị đề xuất

Để triển khai Cuộc thi KHKT học sinh trung học từ cơ sở đến dự thi Quốc gia và Quốc tế và tạo dựng phong trào học sinh nghiên cứu khoa học hiệu quả, đạt chất lượng cao, bản thân tôi xin có một số các kiến nghị, đề xuất như sau:

Một là: Hằng năm, Cuộc thi KHKT cấp Tỉnh diễn ra và đã có nhiều dự án

đạt giải cao được tham gia Cuộc thi KHKT cấp Quốc gia, Quốc tế Thiết nghĩ Sở GD&ĐT cần có thêm kênh thông tin chia sẻ các dự án đạt giải Cuộc thi KHKT các cấp để các trường trung học trên địa bàn tham khảo, học hỏi

Hai là: Trong nhà trường phổ thông, hoạt động dạy học là hoạt động chính

nên giáo viên và học sinh không có nhiều thời gian và tư liệu để có sự tìm tòi, hiểu biết chuyên sâu về việc nghiên cứu khoa học, đặc biệt là cập nhật những công trình nghiên cứu khoa học mới Vì vậy, Sở GD-ĐT cần có kế hoạch tổ chức mời các chuyên gia khoa học cấp cao tập huấn cho giáo viên và học sinh

Ba là: Quan tâm đầu tư cơ sở vật chất để phục vụ công tác nghiên cứu khoa

học ở các trường phổ thông

Bốn là: Cần tạo điều kiện, môi trường để đưa các nghiên cứu khoa học vào

ứng dụng trong thực tiễn nhằm phục vụ đời sống xã hội Việc làm này vừa tạo động lực cho người tham gia nghiên cứu đồng thời tránh lãng phí tài năng, trí tuệ Năm là: Cần có chế độ ưu tiên, khuyến khích đối với giáo viên, người

hướng dẫn NCKH, học sinh đoạt giải cấp cơ sở; người có nhiều đóng góp tích cực trong Cuộc thi, kịp thời khích lệ, động viên, khuyến khích những học sinh có thành tích cao trong các Cuộc thi khoa học và kỹ thuật, ý tưởng sáng tạo cấp tỉnh, cấp quốc gia, quốc tế; Từng bước đầu tư hạ tầng kỹ thuật và trang thiết bị phục vụ dạy học và nghiên cứu, đồng thời cần có chiến lược và kế hoạch để xây dựng hoạt động học tập gắn kết với phong trào NCKH của học sinh; Tranh thủ mọi nguồn lực để

hỗ trợ cho hoạt động NCKH và tổ chức các Cuộc thi cấp cơ sở

Trên đây là nội dung tham luận của trường THPT TXQT về công tác triển khai cuộc thi KHKT cấp trường mà nhà trường đã và đang thực hiện trong những năm học gần đây, rất mong nhận được ý kiến đóng góp của quý vị đại biểu

Cuối cùng, xin kính chúc quý vị đại biểu, các đồng chí tham dự Hội nghị dồi dào sức khỏe, nhiều niềm vui và hạnh phúc

Xin trân trọng cảm ơn!

Người viết: Nguyễn Thế Long-Phó Hiệu trưởng-Trưởng ban cố vấn

NCKH