BÀI TẬP CÁ NHÂN TÌM HIỂU, MÔ TẢ, ĐÁNH GIÁ V À ĐỀ XUẤT Đ Ể BẢO TỒN NHŨNG GIÁ TRỊ VĂN NGHỆ DÂN GIAN CỦA TỘC NGƯỜI THÁI.

LƯƠNG VĂN QUANG – YOUTUBE MƯỜNG CA DA TRƯỜNG ĐẠI HỌC NỘI VỤ HÀ NỘI KHOA VĂN HÓA THÔNG TIN VÀ XÃ HỘI TÌM HIỂU VỀ TÌM HIỂU, MÔ TẢ, ĐÁNH GIÁ VÀ ĐỀ XUẤT ĐỂ BẢO TỒN NHŨNG GIÁ TRỊ VĂN NGHỆ DÂN G[.]

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NỘI VỤ HÀ NỘI

KHOA VĂN HÓA THÔNG TIN VÀ XÃ HỘI

TÌM HIỂU VỀ TÌM HIỂU, MÔ TẢ, ĐÁNH GIÁ VÀ ĐỀ XUẤT ĐỂ BẢO TỒN NHŨNG GIÁ TRỊ VĂN NGHỆ DÂN GIAN CỦA TỘC NGƯỜI

THÁI.

BÀI TẬP CÁ NHÂN HỌC PHẦN VĂN HÓA CÁC DÂN TỘC THIỂU SỐ.

Giảng viên hướng dẫn : TS

Sinh viên thực hiện : LƯƠNG VĂN QUANG

Hà Nội, tháng/2017

LỜI CAM ĐOAN

Tôi thực hiện công trình nghiên cứu với tên đề tài: “.Tìm

hiểu, mô tả, đánh giá và đề xuất để bảo tồn những giá trị văn nghệ dân gian của tộc người mà Anh (Chị) đã nghiên cứu ”

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi trong thờigian qua Tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm nếu có sự không trungthực về thông tin sử dụng trong công trình nghiên cứu này

Hà Nội, ngày 26 tháng 10 năm 2017

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin chân thành cảm ơn tới TS.Lê Thị Hiền - Giảng viên học phần “Phương pháp nghiên cứu khoa học” đã trang bị cho tôi nói riêng và lớp 1505QLVB nói chung những kiến thức, kĩ năng cơ bản

để hoàn thành tốt đề tài nghiên cứu này

Tôi cũng xin cảm ơn ban quản lý và người dân địa phương ở khu vực xung quanh hang Co Phương đã tạo điều kiện cho tôi có thêm hiểu biết về di tích lịch sử thiêng liêng này

Tuy vậy, do kiến thức còn hạn chế nên bài nghiên cứu của tôi không tránh khỏi những sai sót Rất mong nhận được sự thông cảm, góp ý của cô để bài nghiên cứu của tôi được hiệu quả và hoàn chỉnh hơn

Xin chân thành cảm ơn!

T

Từ viết tắt Nghĩa của từ viết tắt

1 LĐTBXH Lao động thương binh và xã hội

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

MỤC LỤC DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

LỜI CAM ĐOAN

LỜI CẢM ƠN

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: Cơ sở lý luận về di tích và khái quát về khu di tích.4 1.1 Cơ sở lý luận 4

1.1.1 Khái niệm 4

1.1.2 Phân loại di tích 5

1.1.2.1 Di tích lịch sử - văn hóa 5

1.1.2.2 Di tích kiến trúc nghệ thuật 5

1.1.2.3.Di tích khảo cổ 6

1.1.2.4 Di tích thắng cảnh 6

1.1.2.5 Di tích lịch sử cách mạng 6

1.1.3 Phân cấp di tích 7

1.2 Lịch sử hang Co Phương 8

Tiểu kết 11

Chương 2: Đặc điểm của khu di tích lịch sử hang Co Phương12 2.1 Đặc điểm kiến trúc 12

2.1.1 Sân đền 12

2.1.2 Bái đường 12

2.1.3 Cột cờ 13

2.1.4 Bia tượng niệm 13

2.1.5

Hang

14

2.2 Vai trò 14

2.2.1 Trong chiến tranh 14

2.2.1 Trong thời bình 15

2.3 Tiềm năng du lịch 16

Tiểu kết 16

Chương 3: Giải pháp bảo tồn khu di tích lịch sử hang Co Phương 17

3.1 Đánh giá thực trạng 17

3.2 Giải pháp bảo tồn khu di tích lịch sử hang Co Phương 18

Tiểu kết 18

KẾT LUẬN 19

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài:

Việt Nam một đất nước có bề dày lịch sử Một đất nước đầy biến động, với những cuộc chiến tranh xâm lược đẫm máu Một đất nước của những con người kiên cường, bất khuất, với truyền thống dựng nước và giữ nước vẻ vang của ông cha ta từ bao đời nay Với nền văn hóa mang đặc trưng của một nước châu Á, Việt Nam ta nổi tiếng với nhiều di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh Trong đó, không thể không nhắc tới khu di tích lịch sử hang Co Phương

Trong chiến tranh, đây là căn cứ và là điểm trung chuyển lương thực, vũ khí của quân ta lên Thượng Lào và Tây Bắc phục vụ cho chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954 Vào 3 giờ chiều ngày 2/4/1953, máy bay giặc Pháp thay nhau thả bom khốc liệt 3 chiếc máy bay đã thả 3 quả bom xuống khu vực xã Phú Lệ, nhưng đau đớn nhất trong vụ

xả bom kinh hoàng vào chiều hôm đó là một trong 3 quả bom găm thẳng vào sườn núi Pù Bó rồi nổ tung Cả một sườn núi đá rầm rầm tụtxuống chân núi, cửa ra vào duy nhất của hang Co Phường bị những phiến đá liền khối như gian nhà bít kín Lúc này, trong hang có dân công hỏa tuyến của xã Thiệu Nguyên, huyện Thiệu Hóa, mới lên nhậnnhiệm vụ bảo vệ tuyến đường 15A đi Vạn Mai, tỉnh Hòa Bình.Trong ngày định mệnh đó, trong hang có 12 người nhưng 1 đã may mắn sống sót do đang ra sông gánh nước

Để tưởng nhớ tới công ơn của những người đã mãi mãi nằm trong hang sâu,người dân địa phương và chính quyền địa phương đã bảo vệ và lập chùa để thờ cúng tưởng nhớ tới người đã hi sinh vì dân tộc Chính quyền huyện Quan Hóa cũng đã có nhiều văn bản đề nghị

công nhận di tích lịch sử cách mạng cấp tỉnh Năm 2012, hang Co Phương được UBND tỉnh Thanh Hóa xếp hạng di tích lịch sử cấp tỉnh Tôi là sinh viên chuyên nghành quản lý văn hóa , tự nhận thấy cầnphải có trách nhiệm và nghĩa vụ giúp nền văn hóa, lịch sử Việt Namđược bảo tồn, phát triển để sánh vai với các cường quốc năm châu Khu di tích lịch sử này có ví trí gần địa phương tôi sinh sống nêntiện cho việc quan sát, tìm hiểu và giúp chúng tôi hoàn thành đề tàinày một cách dễ dàng.

Chính bởi những lý do trên nên tôi đã quyết định tìm hiểu đề tàinày

2 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu:

Đối tượng nghiên cứu: Khu di tích lịch sử hang Co Phương

Phạm vi nghiên cứu:

- Về không gian: Khu di tích lịch sử hang Co Phương

- Về thời gian: Trong chiến tranh, đây là căn cứ và là điểm trungchuyển lương thực, vũ khí của quân ta lên Thượng Lào và Tây Bắcphục vụ cho chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954 Trong thời bình nơiđây là nơi yên nghĩ của những người con kiên trung của đất nước, lànơi tưởng nhớ công lao của các anh ,các chị với tổ quốc

3 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu:

Mục tiêu: Hoàn thành đề tài nghiên cứu: “Tìm hiểu về khu di tíchlịch sử hang Co Phương tại Phú Lệ, huyện Quan Hóa, tỉnh Thanh Hóa

”

Nhiệm vụ nghiên cứu:

- Cơ sở lý luận về di tích và khái quát về di tích

- Đặc điểm của khu di tích hang Co Phương

+ Tìm hiểu về các đặc điểm.

+ Tìm hiểu về vai trò

+ Tìm hiểu về tiềm năng du lịch

- Đưa ra một số giải pháp bảo tồn khu di tích lịch sự hang CoPhương

4 Lịch sử nghiên cứu vấn đề:

Di tích lịch sử- cách mạng cũng là một phương tiện trực quan trong dạy học ở trường phổ thông, nghiên cứu về vấn đề này đã có nhiều tài liệu nước ngoài và trong nước nói đến

Hiện nay chưa có tác giả nào nghiên cứu về đề tài này Để hoànthành đề tài này tôi đã tham khảo qua sách lịch sử địa phương, trangTTĐT tỉnh Thanh Hóa tình hình thực tiễn Để trong bài nghiên cứunày tôi sẽ làm rõ hơn về khu di tích lịch sử hang Co Phương tại Phú

Lệ, huyên Quan Hóa, tỉnh Thanh Hóa

5 Phương pháp nghiên cứu:

Để thực hiện để tài này tôi đã sử dụng các phương pháp nghiêncứu sau:

- Phương pháp tổng hợp lý luận

- Phương pháp thu thập và nghiên cứu tài liệu

- Phương pháp quan sát thực tế

6 Đóng góp của đề tài:

- Kết quả đạt được của đề tài có thể trở thành tư liệu nghiên cứu

và tham khảo cho các bài nghiên cứu khác

- Cung cấp thêm nhiều thông tin và giải pháp để bảo tồn và pháttriển di tích

7 Cấu trúc của đề tài:

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục viết tắt, danh mục tài liệutham khảo và phụ lục đề tài gồm có 03 chương sau:

Chương 1: Cơ sở lý luận về di tích và khái quát về di tích

Chương 2: Đặc điiểm của khu di tích lịch sử hang Co Phương Chương 3: Giải pháp bảo tồn khu di tích lịch sử hang Co Phương.

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DI TÍCH VÀ KHÁI QUÁT VỀ KHU DI

TÍCH 1.1 Cơ sở lý luận:

- “Di tích là dấu vết của quá khứ còn lưu lại trong lòng đất hoặctrên mặt đất có ý nghĩa về mặt văn hóa và lịch sử".".[1,Tr34]

- “Di tích lịch sử - văn hoá là công trình xây dựng, địa điểm vàcác di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia thuộc công trình, địa điểm đó cógiá trị lịch sử, văn hoá, khoa học”.[3,Tr42 ]

- “Di tích cách mạng - kháng chiến là một bộ phận cấu thành hệ thống các di tích lịch sử - văn hoá, tuy nhiên, nó có những điểm khác với các di tích tôn giáo tín ngưỡng như đình, đền, chùa, miếu… ở chỗ:

đó là những địa điểm cụ thể, công trình kiến trúc có sẵn (nhà ở, đườngphố…), là những công trình được con người tạo nên phù hợp với mục đích sử dụng (địa đạo, hầm bí mật…) gắn liền với những sự kiện cụ thể, nhân vật lịch sử cụ thể mà trở thành di tích.”

- Ở Việt Nam, 1 di tích khi đủ các điều kiện sẽ được công nhận theo thứ tự: di tích cấp tỉnh, di tích cấp quốc gia và di tích quốc gia đặc biệt Tính đến năm 2014, Việt Nam có hơn 40.000 di tích, thắng cảnh trong đó có hơn 3.000 di tích được xếp hạng di tích quốc gia và hơn 7.000 di tích được xếp hạng cấp tỉnh Mật độ và số lượng di tích nhiều nhất ở 11 tỉnh vùng đồng bằng sông Hồng với tỷ lệ chiếm

khoảng 70% di tích của Việt Nam Trong số di tích quốc gia có 62 di tích quốc gia đặc biệt và trong số đó có 8 di sản thế giới

1.1.2 Phân loại di tích:

Căn cứ Điều 4 Luật di sản văn hoá, Điều 14 Nghị định số

92/2002/NĐ-CP ngày 11/11/2002 của Chính phủ Việt Nam quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Di sản văn hoá, các di tích được phân loại như sau:

1.1.2.1 Di tích lịch sử - văn hoá:

Di tích lịch sử - văn hoá là công trình xây dựng, địa điểm vàcác di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia thuộc công trình, địa điểm đó cógiá trị lịch sử, văn hoá, khoa học Di tích lịch sử - văn hóa phải có mộttrong các tiêu chí sau đây:

 Công trình xây dựng, địa điểm gắn với sự kiện lịch sử tiêu biểutrong quá trình dựng nước và giữ nước Các di tích tiêu biểu thuộcloại này như đền Hùng, Cổ Loa, Cố đô Hoa Lư, Bãi cọc BạchĐằng, Cột cờ

 Công trình xây dựng, địa điểm gắn với thân thế và sự nghiệpcủa anh hùng dân tộc, danh nhân của đất nước Các di tích tiêu biểuthuộc loại này như Khu di tích lịch sử Kim Liên, Đền Kiếp

Bạc, Quần thể di tích danh thắng Yên Tử, Lam Kinh, đền ĐồngNhân

 Công trình xây dựng, địa điểm gắn với sự kiện lịch sử tiêu biểu củacác thời kỳ cách mạng, kháng chiến Các di tích tiêu biểu thuộc loạinày như Khu di tích chiến thắng Điện Biên Phủ, Địa đạo Củ

Chi, Khu di tích lịch sử cách mạng Pắc Bó, Phòng tuyến Tam

Điệp, Hành cung Vũ Lâm, Khu rừng Trần Hưng Đạo

Năm 2010, di tích lịch sử chiếm 51.2% số di tích được xếp hạng Các di tích này không những có giá trị lịch sử và văn hóa mà còn mang lại những giá trị lớn trên phương diện kinh tế, nhất là kinh tế du lịch

1.1.2.2 Di tích kiến trúc nghệ thuật:

Di tích kiến trúc nghệ thuật là công trình kiến trúc nghệ thuật, tổng

thể kiến trúc đô thị và đô thị có giá trị tiêu biểu trong các giai đoạn phát triển nghệ thuật kiến trúc của dân tộc Quần thể các công trình kiến trúc hoặc công trình kiến trúc đơn lẻ có giá trị tiêu biểu về kiến trúc, nghệ thuật của một hoặc nhiều giai đoạn lịch sử Các di tích tiêu biểu loại này như Chùa Bút Tháp, phố cổ Hội An, nhà thờ Phát

Diệm, chùa Keo, đình Tây Đằng, Chùa Phật Tích

Năm 2010, di tích kiến trúc nghệ thuật chiếm 44.2% tổng số di tích được xếp hạng

1.1.2.3 Di tích khảo cổ:

Di tích khảo cổ là những địa điểm khảo cổ có giá trị nổi bật đánhdấu các giai đoạn phát triển của các văn hoá khảo cổ Các di tích tiêu

biểu thuộc loại này như Hoàng thành Thăng Long, hang Con Moong,

di chỉ Đông Sơn, động Người Xưa, thánh địa Mỹ Sơn

Năm 2010, di tích khảo cổ chiếm 1.3% các di tích được xếp hạng

1.1.2.4 Di tích thắng cảnh:

Di tích thắng cảnh (danh lam thắng cảnh) là cảnh quan thiên nhiên hoặc địa điểm có sự kết hợp giữa cảnh quan thiên nhiên với công trình kiến trúc có giá trị lịch sử, thẩm mỹ, khoa học Danh lam thắng cảnh phải có một trong các tiêu chí sau đây:

 Cảnh quan thiên nhiên hoặc địa điểm có sự kết hợp giữa cảnh quan thiên nhiên với công trình kiến trúc có giá trị thẩm mỹ tiêu biểu Các di tích quốc gia đặc biệt tiêu biểu thuộc loại này như 4 danh lam thắng cảnh khu danh thắng Tây Thiên, Tràng An - Tam

Cốc - Bích Động, vịnh Hạ Long, động Phong Nha

 Khu vực thiên nhiên có giá trị khoa học về địa chất, địa mạo, địa

lý, đa dạng sinh học, hệ sinh thái đặc thù hoặc khu vực thiên

nhiên chứa đựng những dấu tích vật chất về các giai đoạn phát triểncủa Trái Đất Các di tích tiêu biểu thuộc loại này như vịnh Hạ

Long, Cao nguyên Đồng Văn, các vườn quốc gia và khu dự trữ sinh quyển thế giới ở Việt Nam

1.1.2.5 Di tích lịch sử cách mạng:

Di tích cách mạng - kháng chiến là một bộ phận cấu thành hệ thống các di tích lịch sử - văn hoá, tuy nhiên, nó có những điểm khác với các di tích tôn giáo tín ngưỡng như đình, đền, chùa, miếu… ở chỗ:

đó là những địa điểm cụ thể, công trình kiến trúc có sẵn (nhà ở, đườngphố…), là những công trình được con người tạo nên phù hợp với mục đích sử dụng (địa đạo, hầm bí mật…) gắn liền với những sự kiện cụ thể, nhân vật lịch sử cụ thể mà trở thành di tích Loại hình di tích này rất đa dạng, phong phú, có mặt ở khắp mọi nơi, khó nhận biết, đồng thời cũng rất dễ bị lãng quên, dễ biến dạng theo mục đích sử dụng, theo thời tiết và theo thời gian Bởi vậy các di tích này vừa khó bảo tồn vừa khó phát huy tác dụng nếu không được quan tâm đặc biệt.Một số di tích lịch sử cách mạng như: Chiến khu Tân Trào, Chiến khuQuỳnh Lưu, Khu di tích chiến thắng Điện Biên Phủ, Ngã ba Đồng Lộc

1.1.2.5 Phân cấp di tích:

Căn cứ vào giá trị lịch sử, văn hoá, khoa học, di tích lịch sử - văn hoá, danh lam thắng cảnh (gọi chung là di tích) được chia thành:

 Di tích nằm trong danh mục kiểm kê di sản văn hóa

 Di tích cấp tỉnh là di tích có giá trị tiêu biểu của địa phương Chủ tịch Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh quyết định xếp hạng di tích cấp tỉnh

 Di tích quốc gia là di tích có giá trị tiêu biểu của quốc gia Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (Việt Nam) quyết định xếp hạng di tích quốc gia

 Di tích quốc gia đặc biệt là di tích có giá trị đặc biệt tiêu biểu của quốc gia Thủ tướng Chính phủ quyết định xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt; quyết định việc đề nghị Tổ chức Giáo dục, Khoa học

và Văn hoá của Liên hợp quốc xem xét đưa di tích tiêu biểu của Việt Nam vào Danh mục di sản thế giới Di tích quốc gia đặc biệt ở

Việt Nam được xếp hạng các đợt đầu gồm: Cố đô Hoa Lư, Di tích Pác Bó, Dinh Độc Lập, Hoàng thành Thăng Long, Khu căn cứ Trung ương Cục miền Nam, Khu di tích ATK Thái Nguyên, Khu ditích chiến thắng Điện Biên Phủ, Khu di tích Côn Sơn - Kiếp

Bạc, Khu di tích khởi nghĩa Yên Thế, Khu di tích Kim Liên, Khu

di tích Phủ Chủ tịch, Khu di tích Tân Trào, Khu lưu niệm chủ tịch Tôn Đức Thắng, Nhà tù Côn Đảo, Quần thể di tích Cố đô

Huế, Thành nhà Hồ, Thánh địa Mỹ Sơn, Thắng cảnh Tràng

An - Tam Cốc - Bích Động, Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng, Vịnh Hạ Long, Đô thị cổ Hội

An và Đền Hùng

Trong trường hợp di tích đã được xếp hạng mà sau đó có đủ căn cứxác định là không đủ tiêu chuẩn hoặc bị huỷ hoại không có khả năng phục hồi thì người có thẩm quyền quyết định xếp hạng di tích nào có quyền ra quyết định huỷ bỏ xếp hạng đối với di tích đó

1.2 Lịch sử hang Co Phương.

Đã 64 năm qua kể từ ngày định mệnh máy bay Pháp gầm rú trên bầu trời huyện Quan Hóa rồi thả bom xuống hang Co Phường ( Bản Sại - xã Phú Lệ) khiến tảng đá trên vách núi đổ xuống bịt kín cửa hang, chôn vùi 11 dân công hỏa tuyến cho tới bây giờ

Hơn nửa thế kỷ trôi qua, hang Co Phương với rêu phong, cỏ dại mọc xung quanh, cảnh vật hoang sơ dường như vẫn không thay đổi, cửa hang vẫn chỉ là một hốc đá bởi những phiến đá bịt kín lối vào hang Lá cờ Tổ quốc được treo trang trọng trên nóc của hang như một

sự tri ân đối với những liệt sĩ đã khuất

Chúng tôi trở về thăm hang Co Phường, nơi đã chôn vùi 11 liệt sĩ dân công hỏa tuyến ngày ấy vào một ngày giữa tháng 7 Cái ngày lịch

sử định mệnh đớn đau ấy vẫn còn ám ảnh nguyên vẹn trong tâm trí của những cụ già bản Sại dù cho thời gian có đi qua

Ngày ấy, địa phận xã Phú Lệ là nơi trung chuyển lương thực, vũ khí cho chiến dịch Thượng Lào, Điện Biên Phủ Lực lượng TNXP được huy động về đây xẻ núi làm đường, tham gia vận chuyển lương thực, vũ khí phục vụ chiến trường Đây là địa bàn vô cùng quan trọng bởi tuyến đường 15A chạy qua xã Phú Lệ là huyết mạch giao thông đặc biệt đối với việc vận chuyển quân, vũ khí, lương thực phục vụ choĐiện Biên Phủ và Thượng Lào

Phủ Lệ luôn là địa bàn bị thực dân Pháp đánh phá ác liệt nhất Quân Pháp trú ở đồn Co Lương ( Hòa Bình, cách địa điểm này 8km ) Chúng thường xuyên mở các cuộc càn quét sang Thanh Hóa nhằm cắt đứt tuyến đường vận chuyển quân lương cho chiến dịch Điện Biên Phủ

Tại Phủ Lệ có hang Co Phương ( Còn gọi là hang Co Phường theo tiếng Thái hay hang cây khế theo tiếng Kinh) là một hang núi do thiên nhiên kiến tạo trong lòng núi đá của dãy Pù Bo Núi có chiều dài60m, rộng 40m gồm các phiến đá lớn chồng xếp lên nhau, xung quanhnúi là đồi đất Hang có diện tích khoảng 18-20m2, nơi cao nhất của hang là 4m, càng đi sâu vào bên trong hang càng hẹp

Vào những năm chống thực dân Pháp, hang Co Phường không chỉ

là trạm quân lương mà còn là nơi trú quân của bộ đội, TNXP và dân công hỏa tuyến Lương thực, thực phẩm và vũ khí ngoài việc chuyển

bộ bằng xe đạp thồ còn được vận chuyển bằng đường ngược sông Mã

Tới khu vực Phú Lệ, dòng sông cạn, thuyền bè đi lại khó khăn được chuyển lên bờ và chuyển bộ Đường 15A đoạn qua Phú Lệ, nơi có cầuPhú Lệ, cầu Vạn Mai thường bị máy bay giặc Pháp ném bom, bắn phá Để đảm bảo giao thông, đoạn đường này luôn có lực lượng

TNXP, dân công hỏa tuyến đảm nhiệm để giữ vững giao thông thông suốt

Sau khi nhận nhiệm vụ trên, ngày 6/3/1953, huyện Thiệu Hóa đã

tổ chức 3 trung đội dân công, mỗi trung đội biên chế 45 người lên Quan Hóa làm đường và cầu Phú Lệ Từ ngày 17-30/3, đoàn dân cônghuyện Thiệu Hóa tổ chức đan sọt, gánh đá làm đường Vạn Mai Ngày 31/3, đơn vị dân công huyện Thiệu Hóa được Ban chỉ huy công

trường điều về làm cầu Phú Lệ

Vào 3 giờ chiều ngày 2/4/1953, máy bay giặc Pháp thay nhau thả bom khốc liệt 3 chiếc máy bay đã thả 3 quả bom xuống khu vực xã Phú Lệ, nhưng đau đớn nhất trong vụ xả bom kinh hoàng vào chiều hôm đó là một trong 3 quả bom găm thẳng vào sườn núi Pù Bó rồi nổ tung Cả một sườn núi đá rầm rầm tụt xuống chân núi, cửa ra vào duy nhất của hang Co Phường bị những phiến đá liền khối như gian nhà bít kín

Đồng đội và nhân dân đã dùng mọi cách nhưng ngày đó công cụ thô sơ, chỉ là búa, cuốc, xẻng, xà beng nên việc phá một tảng đá lấp cửa hang Co Phường là một điều không tưởng và sau đó đành bất lực, không có cách nào cứu những người mắc kẹt trong hang 11 người củatiểu đội dân công xã Thiệu Nguyên, huyện Thiệu Hóa đang trú ẩn trong hang bị mắc kẹt trong đó cho đến chết Cái ngày định mệnh ấy

đã chôn vùi 11 dân công hỏa tuyến tại hang Co Phường hơn nửa thế

kỷ qua Các anh chị đã ngã xuống lúc chỉ mới 18, đôi mươi và có những người chưa lập gia đình Họ đã mãi mãi nằm lại trong lòng đất, cuộc đời của những liệt sĩ TNXP ở đây cũng giống như câu chuyện của 10 cô gái Đồng Lộc hay ở "hang Tám Cô" vậy Họ là những người

đã góp xương máu làm nên chiến thắng lịch sử 30/4/1975

Nỗi ám ảnh vẫn còn hằn trong đôi mắt của cụ Hà Văn Nhậm, người con của bản Sại Năm nay cụ Nhậm cũng đã ngoài 90 tuổi rồi thế nhưng nhắc về cái ngày định mệnh ấy, đôi mắt cụ nhìn xa xăm, giọng cụ khắc khoải: “Sau tiếng nổ rung trời, tôi thấy xung quanh trở nên hoang tàn, cảnh tượng hãi hùng, chỉ thấy xác người và máu tràn lan khắp một vùng Nơi hang Co Phương tiếng kêu la thảm thiết,

nhiều người dân tập trung tìm cách cứu các anh chị nhưng vô vọng vì khối đá quá lớn Người dân chỉ còn cách đưa thức ăn qua máng luồng rồi đưa vào hang nhưng có lẽ không thành Khoảng 10 ngày sau thì không còn thấy tiếng kêu la nữa Dân làng hiểu rằng, các anh chị đã ra

đi rồi”

Đến nay số lượng chính xác về số người chết kẹt trong hang Co Phường vẫn chưa được tìm hiểu chính xác Tuy nhiên theo những cụ cao niên trong bản thì có khoảng hơn 50 người thiệt mạng ở cả trong

và ngoài hang, bao gồm TNXP, dân công và người dân xã Phú Lệ Trong số người chết nói trên, hiện tại đã có 16 TNXP đã được Nhà nước công nhận là liệt sỹ

Ngày nay, phương án di dời tảng đá lớn để tìm hài cốt liệt sĩ ở hang Co Phường đã được đề cập tuy nhiên do việc tìm được hài cốt vàxác định danh tính sẽ gặp nhiều khó khăn vì thế thân nhân các liệt sĩ

đã thống nhất giữ nguyên vị trí những người đã yên nghỉ trong lòng hang

Tiểu kết

Các nội dung trong chương 1tôi đã trình bày cơ sở lý luận về ditích và khái quát về di tích như: Cơ sở lý luận, khái niệm, phân loại, ditích lịch sử - văn hóa, di tích kiến trúc nghệ thuật,li tích khảo cổ, ditích lịch sử cách mạng, phân cấp di tích, lịch sử hang Co Phương Để

có thêm những kiến thức về di tích,đặc biệt là về khu di tích hang CoPhương, hơn nữa là nền tảng để tìm hiểu về thực trạng của khu di tíchlịch sử hang Co Phương được đề cập ở chương 2