7 y5 zona

Đại cương• Do sự tái hoạt của Varicella-zoster virus HHV-3 • Thường gặp ở người lớn tuổi và người SGMD • Lây qua tiếp xúc trực tiếp với sang thương da hay đường hô hấp • Bệnh Zona ít lây

BỆNH ZONA

Ths BS Tchiu Bích Xuân

1 Đại cương

• Do sự tái hoạt của Varicella-zoster virus (HHV-3)

• Thường gặp ở người lớn tuổi và người SGMD

• Lây qua tiếp xúc trực tiếp với sang thương da hay đường hô hấp

• Bệnh Zona ít lây hơn so với bệnh thủy đậu

• Tỉ lệ lây bệnh cho người chưa có miễn dịch từ dịch mụn nước là 15%, biểu hiện thành bệnh thủy đậu khi bị lây nhiễm

2 Sinh bệnh học

3 Lâm sàng

1 Tiền triệu: 4-5 ngày

• Đau, ngứa, nóng khu trú tại khoanh da mà thần kinh bị tổn thương chi phối

• Một số bệnh nhân chỉ đau thần kinh mà không có phát ban da, được gọi là “Zoster sine herpete”

• Sốt, nhức đầu, mệt mỏi, ± hạch bạch huyết vùng

3 Lâm sàng

2 Giai đoạn phát ban:

• Vị trí: đa số ở một bên cơ thể và giới hạn ở vùng da được chi phối thần kinh bởi một hạch cảm giác Tổn thương da lan qua đường giữa thì hiếm gặp.

• Dát, sẩn hồng ban → mụn nước hình thành trong vòng 12-24 giờ, có rốn lõm nhiều kích thước họp thành đám trên nền hồng ban → thành mụn mủ vào ngày thứ 3 → khô đóng mài trong 7-10 ngày Mài kéo dài từ 2-3 tuần.

• Sang thương mới tiếp tục xuất hiện 1-4 ngày (có thể 7 ngày)

• Ở người lớn tuổi, phát ban nặng và kéo dài

A group of vesicles that vary in size Vesicles become umbilicated and then form crusts

Confluent groups of vesicles in a highly inflamed case Vesicles evolve to crusts

3 Lâm sàng

3 Zona mắt:

• 10-15% có liên quan nhánh mắt của dây thần kinh sinh ba

• Phát ban từ vùng mắt đến đỉnh đầu nhưng không qua đường giữa

• Khi có xuất hiện sang thương ở cạnh bên hay đỉnh mũi: Dấu

Hutchinson → cần chú ý đến tổn thương mắt

3 Lâm sàng

4 Hội chứng Ramsay Hunt

• Liên quan hạch gối thần kinh mặt

• Mụn nước ở ống tai ngoài, màng nhĩ , lưỡi, khẩu cái

• Liệt mặt, đau tai, mất vị giác 2/3 trước lưỡi, ù tai, điếc, chóng mặt

3 Lâm sàng

5 Đau:

• Liên quan đến đợt cấp của bệnh và đau thần kinh sau Zona

• Do tổn thương thần kinh ngoại biên, thay đổi quá trình dẫn truyền tín hiệu hệ thần kinh trung ương

• Cảm giác khó chịu từ nhẹ đến nặng ở vùng da chi phối bởi dây

thần kinh

• Bỏng rát, đau nhức sâu, nhói nhẹ, ngứa ran, châm chích

4 Biến chứng

Nhiễm trùng

Sẹo

Zona hoại thư

Zona lan tỏa

Đau TK sau zonaViêm não, màng nãoViêm tủy cắt ngangLiệt TK ngoại biênLiệt TK sọ

Mất cảm giácĐiếc

Tổn thương mắtViêm mạch u hạt

Viêm phổiViêm ganViêm thực quảnViêm dạ dày

Viêm màng ngoài timViêm bàng quang

Viêm khớp

5 Điều trị

1 Thuốc kháng siêu vi

• Mục đích điều trị thuốc kháng siêu vi:

• Hạn chế sự lan rộng của bệnh, giảm mức độ đau và sự phát ban tại dermatome

• Ngăn ngừa bệnh nơi khác

• Ngăn ngừa đau thần kinh sau Zona

5 Điều trị

• Chỉ định dùng thuốc kháng siêu vi:

≥ 50 tuổiĐau trung bình – nặngSang thương da nặngLiên quan vùng mặt hoặc mắt

Có biến chứngSuy giảm miễn dịch

5 Điều trị

Người bình thường:

• Acyclovir 800mg uống 5 lần/ngày x 7 ngày

• Valacyclovir 1g uống mỗi 8 giờ x 7 ngày

• Famciclovir 500mg uống mỗi 8 giờ x 7 ngày

Điều trị với thuốc kháng siêu vi trong vòng 72 giờ sau phát ban da đầu tiên giúp mau lành tổn thương, giảm thời gian và độ nặng của tình trạng đau cấp Người < 50 tuổi, nếu đã trải qua 72 giờ, thuốc kháng siêu vi có chỉ định dùng khi còn xuất hiện mụn nước mới hay bị tổn thương thần kinh sọ (Zona mắt)

5 Điều trị

2 Giảm đau cấp

• Đau nhẹ: kháng viêm không steroid hay acetaminophen

• Đau trung bình-nặng: giảm đau Opioids ± gabapentin

Khi giảm đau Opioids không hiệu quả, dùng chống trầm cảm 3 vòng

• Miếng dán Lidocain

5 Điều trị

3 Đau thần kinh sau Zona

• Lựa chọn đầu tiên: Pregabalin, gabapentin, miếng dán Lidocain, kem Capsaicin

• Chống trầm cảm 3 vòng

• Giảm đau Opioids

• Chuyên gia về quản lý đau