02 tiểu không tự chủ ts quang

Tiểu không tự chủ là tình trạng mất kiểm soát một phần hay hoàn toàn cơ bàng quang, cơ thắt cổ bàng quang, niệu đạo, và cơ sàn chậu dẫn đến không kiểm soát được dòng nước tiểu... - Người

TIỂU KHÔNG TỰ CHỦ

Ở NGƯỜI CAO TUỔI

TS Hoàng Văn Quang

Tiểu không tự chủ là tình trạng mất kiểm soát một phần hay hoàn toàn cơ bàng quang, cơ thắt

cổ bàng quang, niệu đạo, và cơ sàn chậu dẫn đến không kiểm soát được dòng nước tiểu.

I ĐẠI CƯƠNG:

- Người khỏe mạnh : Tiểu tư chủ

cơ thắt BQ, cổ BQ, niệu đạo, cơ sàn chậu

= Tiểu không tự chủ (thoát nước tiểu ra ngoài

không kiểm soát được).

 Có mức độ:

 Nhẹ: nhỏ giọt từng lúc

 Nặng: chảy liên tục ± đi tiêu không tự chủ

Tần suất mắc bệnh tăng theo độ tuổi

Arch Intern Med 2005; 165; 537-542

Nữ > nam1,3-2,0 lần

Tần suất mắc bệnh theo mức độ nặng

Cơ chế hoạt động tiểu tiện bình thường

Phần sau cuộn não giữa:

nhận biết BQ đầy

Phần trước cuộn não giữa:

khởi phát đi tiểu

Vỏ não thùy trán: kiểm soát

đi tiểu

Khi BQ căng:

Hệ g/cảm T11-L2 làm dãn cơ BQ, tiểu tự chủ.

Hệ phó g/cảm S2-S4 làm co cơ BQ, dãn cơ vòng trong

Kiểm soát tự chủ cơ vòng ngoài bởi S2-S4

Phân bố thần kinh chi phối

hoạt động tiểu tiện bình thường

Dạng TK Chức năng

A Phó giao cảm cholinergic Co thắt cơ BQ

B Giao cảm Dãn cơ BQ (do ức chế

trương lực phó giao cảm C.Giao cảm Dãn cơ BQ (β adrenergic)

D.Giao cảm Co thắt cổ BQ và niệu đạo

(α adrenergic) E.TK dạng cơ thể Co thắt cơ sàn chậu

(+) (+)

Mối liên quan giữa đường cong thể

tích - áp lực trong BQ khi tiểu tự chủ

Bình thường:

BQ chứa 500-600ml nước tiểu tao áp lực 60mmHg

Bệnh lý:

Áp lực rất cao nhưng thể tích NT ít

II Phân loại tiểu không tự chủ:

Khởi phát đột ngột

Do bệnh lý cấp tính: do

thuốc, NT đường tiểu…

Giảm đi sau điều trị bệnh

nguyên

Diễn tiến kéo dài

Không do bệnh cấp tính:

có 5 dạng Hiệu quả điều trị phụ thuộc vào bệnh lý

III Các dạng tiểu không tự chủ:

Nguyên nhân: Bàng quang co bóp mạnh quá mức

Tiểu vãi

a Cơ chế tiểu gấp: khi BQ ít nước tiểu

Do viêm đường tiểu, BQ, viêm ÂĐ,

BQ còn ít nước tiểu

Cơ chế tiểu gấp: khi BQ đầy nước tiểu

-Mất trì hoãn đi tiểu

khi BQ đầy nước tiểu

- Do tổn thương

TKTW chi phối BQ.

2 Tiểu do tăng áp lực (Stress urinary incontinence)

- Do tăng áp lực đột ngột trong ổ bụng

- Yếu cơ sàn chậu

Nước tiểu thoát ra ít

Tiểu són

Cơ chế tiểu do tăng áp lực

1 Do tăng áp lực đột ngột

trong ổ bụng (cười, ho, gắng sức, gập người)

Thai nhi lớn đè ép lên BQ gây tiểu són ở phụ nữ có thai

Cơ chế tiểu do tăng áp lực

- Nữ sinh đẻ nhiều

- Thuốc (-) α adrenerg

3 Tiểu không tự chủ do không kiểm soát được

BQ nhiều nước tiểu

Tiểu rỉ

Cơ chế tiểu không tự chủ do

thiếu kiểm soát dòng nước tiểu.

1 Do tắc nghẽn đường tiểu:

U xơ TLT, K niệu sinh dục, u phân

2 Do giảm co bóp BQ:

Bệnh thần kinh do ĐTĐ Tổn thương tủy vùng cùng cụt Thuốc ức chế cholinergic, 3 vòng

4 Tiểu không tự chủ do rối loạn chức năng (Functional urinary incontinence)

- Do tổn thương não: đột quị

5 Tiểu không tự chủ dạng hỗn hợp (Mixed urinary incontinence)

Mixed Urinary Incontinence (MUI) = Urge Urinary Incontinence (UUI) + Stress Urinary Incontinence (SUI)

Tóm tắc các dạng tiểu không tự chủ

Tiểu vãi

Giai đoạn 0: Tiểu tự ý

Giai đoạn 1: Thoát nước tiểu khi hoạt động mạnh:

ho, hắt hơi, nâng vật nặng

Giai đoạn 2: Thoát nước tiểu với hoạt động vừa

như đi bộ hoặc đứng lâu

Giai đoạn 3: Thoát nước tiểu xảy ra tất cả mọi lúc

không liên quan tư thế, hoạt động

Phân chia mức độ nặng

theo thang điểm Stamey:

Nguyên nhân Hội chứng Dấu chứng Thể tích nước

Tiểu són Sa cơ sàn chậu

PT cắt cơ sàn chậu

Tiểu rỉ Phì đại TLT

Khiếm khuyết thần kinh BQ

Các nguyên nhân cấp tính và điều trị được DIAPPERS

A trophic vaginitis Estrogen

P sychological disorder Thuốc , điều trị tâm lý

P harmacological effect Ngừng hoặc giảm liều

E xcess urine output Hạn chế dịch, muối, lợi tiểu

R estricted mobility Giảm dùng nhà VS

nước, ăn chất xơ, vận động

Các nguyên nhân do thuốc (điều trị được)

Thuốc Tác dụng

nhu động ruột gây u phân

Thuốc hướng tâm thần

Thuốc chống trầm cảm

Thuốc loạn thần

Thuốc an thần

Kháng cholinergic Kháng cholinergic

An thần, dãn cơ niệu đạo, mê sảng

Các dạng tiểu không tự chủ, nguyên nhân, điều trị

Stress -Yếu cơ sàn chậu,

-Yếu cơ vòng niệu đạo, BQ -Yếu cơ vòng sau cắt TLT

- Yếu cơ sàn chậu

Bài tập cơ chậu (Kegel) Thuốc (-) α adrenergic Tiêm thuốc quanh niệu đạo Treo cổ BQ

Urge Tăng co bóp cơ BQ

BệnhTK: đột quị, CT tủy Thuốc dãn BQTập BQ Mixed Kết hợp 2 loại trên

Functional Bệnh thần kinh TW

Bệnh tâm thần Bệnh tủy sống

Can thiệp hành vi

Đồ lót

Overflow -Tắc nghẽn do U xơ TLT

- BQ không co bóp do ĐTĐ, chấn thương tủy

- Do thuốc.

Pthuật Đặt sonde Ngừng hoặc giảm liều thuốc

Thuốc điều trị

(+)

(+) Co cơ (-) Dãn cơ

(-)(-)

Somatic

Adrener (Choliner)

Điều trị phẩu thuật

Khi không đáp ứng với điều trị nôi khoa

Phương pháp điều trị phẩu thuật

Khi không đáp ứng với điều trị nôi khoa

Đối với nam:

Tắc nghẽn đường tiểu cấp tính: đặt sonde tiểu Tắc nghẽn đường tiểu (U xơ TLT): Mổ

(Surgical removal of obstruction) Phẩu thuật thần kinh

Hỗ trợ cơ học

Chốt niệu đạo (Urethral plugs)

Cơ thắt nhân tạo (Artificial Sphincters) (……)

Tóm tắt bài giảng

 Hệ thần kinh thần kinh kiểm soát đi tiểu.

 Phân loại mức độ tiểu không tự chủ

 Các dạng tiểu không tự chủ

 Nguyên nhân cấp tính và mạn tính

 Điều trị: luyện tập, nội khoa , ngoại khoa

Cám ơn

đã quan tâm theo dõi