Những vấn đè chính trị- xã hội có tính quy luật trong tiến trình CMXHCN

Những vấn đè chính trị- xã hội có tính quy luật trong tiến trình CMXHCN

Chương VIII

Những vấn đề chính trị - xã hội có tính

quy luật trong tiến trình CMXHCN

Xây dựng Nền văn hóa XHCN

Giải quyết vấn đề Dân tộc và Tôn giáo

NỘI DUNG

1 Xây dựng nền dân chủ XHCN

a Quan niệm về dân chủ và quyền dân chủ

Dân chủ = Quyền lực (chính trị) của nhân dân, thuộc về nhân dân

Xã hội chủ nghĩa

Cộng sản chủ nghĩa

Dân chủ chủ nô

Dân chủ bị thủ tiêu hoàn toàn

Dân chủ

tư sản

Dân chủ XHCN

a Quan niệm về dân chủ và quyền dân chủ

 Dân chủ là sản phẩm tiến hóa của lịch sử, là nhu cầu khách quan của con người Với tư cách quyền lực của nhân dân, dân chủ là sự phản ánh những giá trị nhân văn, là kết quả của cuộc đấu tranh lâu dài của nhân dân chống áp bức bóc lột, bất công

 Dân chủ với tư cách là một phạm trù chính trị gắn với một kiểu nhà nước và một giai cấp cầm quyền, không có

“dân chủ phi giai cấp”, “dân chủ chung chung” Mỗi chế

độ dân chủ gắn với nhà nước đều mang bản chất của giai cấp cầm quyền

a Quan niệm về dân chủ và quyền dân chủ

 Dân chủ còn được biểu hiện với tư cách là hệ giá trị phản ánh trình độ phát triển cá nhân và cộng đồng xã hội trong quá trình giải phóng xã hội, chống áp bức, bóc lột và nô dịch để tiến tới tự do, bình đẳng

Nền dân chủ (chế độ dân chủ): là một hình thái dân chủ toàn vẹn gắn với bản chất, tính chất của nhà nước; là trạng thái được xác định trong những điều kiện lịch sử cụ thể của xã hội có giai cấp Nền dân chủ do giai cấp cầm quyền đặt

ra được thể chế hóa bằng pháp luật

b Những đặc trưng cơ bản của nền dân chủ XHCN

 Một là, với tư cách là chế độ nhà nước được sáng tạo

bởi quần chúng lao động dưới sự lãnh đạo của đảng cộng sản, dân chủ XHCN đảm bảo mọi quyền lực thuộc

về nhân dân

 Hai là, nền dân chủ XHCN có cơ sở kinh tế là chế độ

công hữu về những tư liệu sản xuất chủ yếu của toàn xã hội

b Những đặc trưng cơ bản của nền dân chủ XHCN

 Bốn là, dân chủ XHCN là một nền dân chủ rộng rãi nhất trong lịch sử, nhưng vẫn là nền dân chủ mang tính giai cấp

 Ba là, trên cơ sở của sự kết hợp lợi ích hài hòa lợi ích cá

nhân, lợi ích tập thể và lợi ích của toàn xã hội, nền dân chủ XHCN có sức động viên, thu hút mọi tiềm năng sáng tạo, tính tích cực xã hội

 Năm là, dân chủ XHCN không ngừng được mở rộng cùng với sự phát triển kinh tế, xã hội; hoàn thiện cơ chế pháp luật, cơ chế hoạt động và trình độ dân trí

c Tính tất yếu của việc nền dân chủ XHCN

 Động lực của quá trình phát triển XH, của quá trình xây dựng CNXH là DC Thực hiện DC đầy đủ, rộng rãi là yêu cầu khách quan và là mục tiêu, động lực của công cuộc xây dựng CNXH

 Xây dựng nền dân chủ XHCN là quá trình vận động biến DC

từ khả năng thành hiện thực trong mọi lĩnh vực đời sống XH

 Xây dựng nền dân chủ XHCN là quá trình tất yếu diễn ra nhằm xây dựng, phát triển, hoàn thiện DC, đáp ứng nhu cầu nhân dân.

 Xây dựng nền dân chủ XHCN là quá trình thực hiện DC hóa đời sống XH dưới sự lãnh đạo của GCCN thông qua Đảng Cộng sản.

2 Xây dựng nhà nước XHCN

 Nhà nước XHCN là 1 tổ chức mà thông qua đó, đảng của GCCN

thực hiện vai trò lãnh đạo đối với toàn XH; là tổ chức CT thuộc kiến trúc thượng tầng dựa trên cơ sở KT của CNXH; là nhà nước kiểu mới; là hình thức chuyên chính vô sản được thực hiện trong thời kì quá độ lên CNXH

 Nhà nước XHCN là một trong những tổ chức cơ bản nhất của hệ

thống CT XHCN, về cơ bản thống nhất với nền chuyên chính VS,

tổ chức thể hiện và thực hiện ý chí quyền lực của nhân dân

 Vừa là cơ quan quyền lực, vừa là bộ máy hành chính & tổ chức

quản lý KT, văn hóa, XH của nhân dân dân

a Khái niệm nhà nước XHCN

b Đặc trưng, chức năng, nhiệm vụ của nhà nước XHCN

 Đặc trưng:

 Một là, nhà nước XHCN là công cụ cơ bản để thực hiện

quyền lực của nhân dân lao động, đặt dưới sự lãnh đạo của đảng cộng sản

 Hai là, nhà nước XHCN là công cụ chuyên chính giai cấp

nhằm bảo vệ lợi ích của tất cả người lao động, thực hiện trấn áp những kẻ chống đối, phá hoại sự nghiệp XHCN

 Ba là, nhà nước XHCN có đặc trưng cơ bản là tổ chức

xây dựng toàn diện xã hội mới - xã hội XHCN và CSCN

b Đặc trưng, chức năng, nhiệm vụ của nhà nước XHCN

 Đặc trưng:

 Bốn là, nhà nước XHCN là yếu tố cơ bản của nền dân

chủ XHCN, không ngừng vận động và phát triển ngày càng hoàn thiện các hình thức đại diện nhân dân, mở rộng dân chủ nhằm lôi cuốn đông đảo quần chúng nhân dân tham gia quản lý nhà nước, quản lý xã hộ

 Năm là, nhà nước XHCN là một kiểu nhà nước đặc biệt,

“nhà nước không còn nguyên nghĩa” mà là kiểu “nửa nhà nước” Sau khi những cơ sở kinh tế - xã hội cho sự tồn

tại của nhà nước mất đi thì nhà nước cũng tự tiêu vong Đây là đặc trưng khác biệt của nhà nước XHCN với các nhà nước trước đây

 Chức năng của NN XHCN:

 Chức năng tổ chức xây dựng: tổ chức có hiệu quả

công việc xây dựng XH mới, thể hiện ở việc quản lý xã hội trên tất cả các lĩnh vực bằng pháp luật, chính sách pháp chế XHCN và thông qua hệ thống quyền lực nhà nước từ trung ương đến cơ sở

phạm và mọi kẻ thù để bảo vệ độc lập dân tộc ,chủ quyền đất nước, giữ vững ổn định chính trị và trật tự an toàn xã hội , tạo ra những điều kiện cơ bản để mở rộng dân chủ trong nhân dân

 Nhiệm vụ của NN XHCN:

 Thứ nhất, nhà nước quán triệt và thể chế hóa quan điểm,

đường lối, chủ trương lãnh đạo của đảng cộng sản thành các văn bản pháp luật, đưa ra các chính sách, kế hoạch, biện pháp của nhà nước để chỉ đạo thực hiện

 Thứ hai, nhà nước tập trung quản lý xã hội trên các lĩnh

vực của toàn xã hội làm cho xã hội phát triển đúng với bản chất, mục tiêu của CNXH Đồng thời, thực hiện sự chuyên chính đối với mọi tội phạm và kẻ thù của CNXH để giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, bảo vệ chủ quyền đất nước, bảo vệ chế độ XHCN.

 Nhiệm vụ của NN XHCN:

 Thứ ba, nhà nước XHCN có nhiệm vụ đối ngoại, mở rộng

mối quan hệ hữu nghị, bình đẳng, tin cậy, tôn trọng và cùng có lợi vì sự phát triển và tiến bộ xã hội với nhân dân các nước trên thế giới; ủng hộ cuộc đấu tranh của nhân dân thế giới, các lực lượng cách mạng, tiến bộ vì các mục tiêu của thời đại ngày nay: hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội

c Tính tất yếu phải xây dựng nhà nước XHCN

 Marx và Engels cho rằng: GCCN khi thực hiện sứ mệnh lịch sử thì trước hết phải cùng nhân dân lao động phá hủy nhà nước tư sản, chiếm lấy chính quyền, thiết lập nền chuyên chính vô sản.

 Sau khi trở thành giai cấp cầm quyền, GCCN phải nắm vững công cụ chuyên chính, xây dựng nhà nước XHCN vững mạnh, trở thành công cụ trấn áp các thế lực đi ngược lại lợi ích của nhân dân, bảo vệ thành quả cách mạng.

1 Khái niệm nền văn hóa XHCN

a Khái niệm văn hóa và nền văn hóa

Nền văn hóa: biểu hiện cho toàn bộ nội dung, tính chất của văn hóa được hình thành và phát triển trên cơ sở KT - CT của mỗi thời kì lịch

sử, trong đó chịu sự chi phối của ý thức hệ của giai cấp thống trị

Trong XH có g/c, mọi nền văn hóa có tính g/c, gắn liền bản chất g/c cầm quyền

KT là cơ sở vật chất của văn hóa, CT là yếu tố quy định khuynh hướng phát triển của nền văn hóa, tạo nội dung ý thức hệ của văn hóa

1 Khái niệm nền văn hóa XHCN

b Khái niệm nền văn hóa XHCN

Nền văn hóa XHCN: là nền văn hóa được xây dựng, phát triển trên nền tảng hệ tư tưởng của GCCN, do ĐCS lãnh đạo, nhằm thỏa mãn nhu cầu không ngừng tăng lên về đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân, đưa nhân dân lao động thực sự trở thành chủ thể sáng tạo và thụ hưởng các giá trị văn hóa

b Đặc trưng nền văn hóa XHCN

 Chủ nghĩa Mác Lênin là nội dung cốt lõi, giữ vai trò chủ đạo, quyết định phương hướng phát triển nền văn hóa XHCN

 Có tính nhân dân rộng rãi và tính dân tộc sâu sắc

 Được hình thành, phát triển một cách tự giác, đặt dưới sự lãnh đạo của

2 Tính tất yếu phải xây dựng nền văn hóa XHCN

 Xây dựng nền văn hóa XHCN là tất yếu trong quá trình nâng cao trình

độ văn hóa cho quần chúng nhân dân lao động

 Xuất phát từ yêu cầu khách quan: văn hóa vừa là mục tiêu, vừa là động lực của quá trình xây dựng CNXH

3 Nội dung và phương thức xây dựng nền văn hóa XHCN

a Những nội dung cơ bản

 Nâng cao trình độ dân trí, hình thành đội ngũ trí thức của XH mới

 Xây dựng con người mới phát triển toàn diện

 Xây dựng lối sống mới XHCN

 Xây dựng gia đình văn hóa XHCN

a Phương pháp xây dựng nền văn hóa XHCN

 Giữ gìn và tăng cường vai trò chủ đạo của hệ tư tưởng GCCN trong đời sống tinh thần của XH

 Không ngừng tăng cường sự lãnh đạo của Đảng CS và vai trò quản lý của nhà nước XHCN đối với hoạt động văn hóa

3 Nội dung và phương thức xây dựng nền văn hóa XHCN

a Phương pháp xây dựng nền văn hóa XHCN

 Xây dựng nền văn hóa XHCN phải theo phương thức kết hợp việc kế thừa những giá trị trong di sản văn hóa dân tộc với tiếp thu có chọn lọc những tinh hoa văn hóa nhân loại

 Tổ chức và lôi cuốn quần chúng nhân dân vào các hoạt động và sáng tạo văn hóa

III Giải quyết vấn đề dân tộc và tôn giao

1 Vấn đề Dân tộc và những nguyên tắc cơ bản của chủ nghĩa Marx – Lênin trong việc giải quyết vấn đề Dân tộc

a Khái niệm dân tộc

 Theo nghĩa hẹp: dân tộc – tộc người

 Cộng đồng người có mối liên hệ chặt chẽ bền vững;

 Chung sinh hoạt kinh tế;

 Ngôn ngữ riêng;

 Những nét văn hóa đặc thù, lãnh thổ đan xen

III Giải quyết vấn đề dân tộc và tôn giao

1 Vấn đề Dân tộc và những nguyên tắc cơ bản của chủ nghĩa Marx –

Lênin trong việc giải quyết vấn đề Dân tộc

a Khái niệm dân tộc

 Theo nghĩa rộng: dân tộc – quốc gia: cộng đồng người ổn định hợp thành nhân dân một nước

 Có chung lãnh thổ quốc gia,;

 Nền kinh tế thống nhất,

 Quốc ngữ chung;

 Truyền thống văn hóa; ý thức về sự thống nhất quốc gia dân tộc; gắn bó với nhau về lợi ích chính trị, kinh tế, văn hóa, truyền thống đấu tranh dựng nước và giữ nước

III Giải quyết vấn đề dân tộc và tôn giao

1 Vấn đề Dân tộc và những nguyên tắc cơ bản của chủ nghĩa Marx –

Lênin trong việc giải quyết vấn đề Dân tộc

b Hai xu hướng phát triển của dân tộc và vấn đề dân tộc trong xây dựng CNXH

 Trong phạm vi các quốc gia XHCN nhiều dân tộc: hai xu hướng tác động cùng chiều, bổ sung hỗ trợ nhau; diễn ra trong từng dân tộc, các quan hệ DT và quốc gia Mỗi DT nỗ lực đi tới tự chủ, phồn vinh, tự nguyện xích lại gần nhau, bình đẳng cùng phát triển nhưng không xóa nhòa đặc thù DT

 Trên phạm vi thế giới: các quốc gia dân tộc nỗ lực đấu tranh giành độc lập tự chủ, xóa bỏ áp bức bóc lột, đồng thời tự nguyện liên minh hợp tác giải quyết những vấn đề chung, cùng phát triển

III Giải quyết vấn đề dân tộc và tôn giao

1 Vấn đề Dân tộc và những nguyên tắc cơ bản của chủ nghĩa Marx –

Lênin trong việc giải quyết vấn đề Dân tộc

c Những nguyên tắc cơ bản của chủ nghĩa Mác Lênin trong việc giải quyết vấn đề dân tộc

 Vấn đề dân tộc là 1 bộ phận của những vấn đề chung về CMVS và chuyên chính VS, =>giải quyết vấn đề DT phải gắn với CMVS và trên cơ

sở của CMXHCN, đồng thời phải đứng vững trên lập trường của GCCN

 Nội dung cương lĩnh dân tộc của Đảng cộng sản

 Các dân tộc hoàn toàn bình đẳng;

 Các dân tộc được quyền tự quyết;

 Liên hiệp công nhân tất cả các dân tộc

III Giải quyết vấn đề dân tộc và tôn giao

1 Vấn đề Dân tộc và những nguyên tắc cơ bản của chủ nghĩa Marx –

Lênin trong việc giải quyết vấn đề Dân tộc

c Những nguyên tắc cơ bản của chủ nghĩa Mác Lênin trong việc giải quyết vấn đề dân tộc

Cương lĩnh dân tộc của chủ nghĩa Mác - Lênin là một bộ phận trong Cương lĩnh cách mạng của giai cấp công nhân và nhân dân lao động trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc và giải phóng giai cấp; là cơ sở lý luận của đường lối chính sách dân tộc của Đảng Cộng Sản và Nhà Nước XHCN

III Giải quyết vấn đề dân tộc và tôn giao

2 Tôn giáo và những nguyên tắc cơ bản của chủ nghĩa Marx – Lenin trong việc giải quyết vấn đề tôn giáo

a Khái niệm tôn giáo

“Tất cả mọi tôn giáo chẳng qua chỉ là sự phản ánh hư ảo vào đầu óc của con người, của các lực lượng bên ngoài chi phối cuộc sống hàng ngày của họ; chỉ là sự phản ánh trong đó lực lượng ở trần thế đã mang hinh thức lực lượng siêu trần thế”

(C Mác và Ăngghen: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1994, t.20, tr 437)

Tôn giáo là hiện tượng XH ra đời rất sớm trong lịch sử, tồn tại phổ biến

ở hầu thết các cộng đồng người trong lịch sử Với hình thái phát triển đầy đủ, tôn giáo bao gồm: ý thức tôn giáo, hệ thống tổ chức tôn giáo và những hoạt động mang tính chất nghi thức tín ngưỡng

III Giải quyết vấn đề dân tộc và tôn giao

2 Tôn giáo và những nguyên tắc cơ bản của chủ nghĩa Marx – Lenin

trong việc giải quyết vấn đề tôn giáo

a Khái niệm tôn giáo

 Về bản chất, tôn giáo là một hiện tượng xã hội phản ánh sự bế tắc, bất lực của con người trước tự nhiên, xã hội;

 Tôn giáo là một hiện tượng XH tiêu cực nhưng có những mặt tích cực trong những chừng mực nhất định;

III Giải quyết vấn đề dân tộc và tôn giao

2 Tôn giáo và những nguyên tắc cơ bản của chủ nghĩa Marx – Lenin trong việc giải quyết vấn đề tôn giáo

b Vấn đề tôn giáo trong tiến trình xây dựng CNXH

 Nguyên nhân tồn tại tôn giáo trong thời kỳ quá độ

 Nguyên nhân nhận thức;

 Nguyên nhân kinh tế;

 Nguyên nhân tâm lý

 Nguyên nhân chính trị - xã hội

 Nguyên nhân văn hóa

2 Tôn giáo và những nguyên tắc cơ bản của chủ nghĩa Marx – Lenin

trong việc giải quyết vấn đề tôn giáo

c Các nguyên tắc cơ bản của chủ nghĩa Mác Lênin trong việc giải quyết vấn đề tôn giáo

 Khắc phục dần những ảnh hưởng tiêu cực của tôn giáo trong đời sống xã hội phải gắn liền với quá trình cải tạo XH cũ, xây dựng XH mới là yêu cầu khách quan của sự nghiệp xây dựng CNXH

 Tôn trọng và đảm bảo quyền tự do tín ngưỡng và không tín ngưỡng của công dân Phát huy giá trị tích cực của tôn giáo, nghiêm cấm mọi hành vi

vi phạm quyền tự do tín ngưỡng và không tín ngưỡng của công dân.

2 Tôn giáo và những nguyên tắc cơ bản của chủ nghĩa Marx – Lenin

trong việc giải quyết vấn đề tôn giáo

c Các nguyên tắc cơ bản của chủ nghĩa Mác Lênin trong việc giải quyết vấn đề tôn giáo

 Phân biệt rõ hai mặt chính trị và tư tưởng trong việc giải quyết vấn đề tôn giáo

 Phải có quan điểm lịch sử - cụ thể khi giải quyết vấn đề tôn giáo

 Đoàn kết giữa những người theo hoặc không theo tôn giáo, đoàn kết giữa những người theo các tôn giáo khác nhau, đoàn kết toàn dân tộc để xây dựng và bảo vệ tổ quốc Nghiêm cấm mọi hành vi chia rẽ cộng đồng vì lí do tín ngưỡng tôn giáo