Ths Nguyễn Thành Huân ĐỀ THI THỬ THPTQG NĂM 2019 CHUẨN CẤU TRÚC CỦA BỘ GIÁO DỤC – ĐỀ 11 Môn thi NGỮ VĂN Thời gian làm bài 120 phút, không kể thời gian phát đề Họ, tên thí sinh Số báo danh I ĐỌC HIỂU ([.]
Trang 1Ths Nguyễn Thành Huân ĐỀ THI THỬ THPTQG NĂM 2019
CHUẨN CẤU TRÚC CỦA BỘ GIÁO DỤC – ĐỀ 11
Môn thi: NGỮ VĂN
Thời gian làm bài: 120 phút, không kể thời gian phát đề
Họ, tên thí sinh:
Số báo danh:
I ĐỌC - HIỂU (3,0 điểm)
Đọc đoạn trích sau và trả lời các câu hỏi từ Câu 1 đến Câu 4
Tôi là viên đá mọn không tên Tôi tự hào sung sướng tuổi thanh niên Chiến đấu lớn dưới ngọn cờ của Đảng Tôi yêu bản hùng ca không tắt
Mà lời ca sang sảng những tên người
Bế Văn Đàn hiến trọn tuổi hai mươi Thân trai trẻ vì nhân dân làm giá súng Phan Đình Giót như một hòn núi lớn Ngực yêu đời đè bẹp lỗ châu mai
La Văn Cầu vì rất quý những bàn tay
Đã chặt đứt cánh tay mình xông tới
Lí Tự Trọng đầu không hề chịu cúi Lúc ra pháp trường còn đọc truyện Nguyễn Du Chị Sáu ơi! Bông hoa chị cài đầu
Còn thắm mãi giữa ngàn cây Côn Đảo (Theo Vương Trùng Dương http://vanhay.edu.vn/de-thi-thu-thpt-quoc-gia-mon-văn)
Câu 1: Phương thức biểu đạt của văn bản trên?
Câu 2: Đoạn thơ sử dụng biện pháp tu từ nào là chính? Nêu tác dụng của biện pháp tu từ đó.
Câu 3: Trình bày ý nghĩa của hai câu thơ:
La Văn Cầu vì rất quý những bàn tay
Đã chặt đứt cánh tay mình xông tới.
Câu 4: Từ những tấm gương Phan Đình Giót, Bế Văn Đàn, Lí Tự Trọng, Võ Thị Sáu Anh (chị) hãy
viết đoạn văn ngắn (khoảng 10-12 dòng) nói lên lòng biết ơn của mình với các thế hệ cha anh
II LÀM VĂN (7,0 điểm)
Câu 1 (2,0 điểm):
Hãy viết một đoạn văn (khoảng 200 chữ) trình bày suy nghĩ của anh (chị) về ý kiến được nêu ở phần Đọc hiểu: “Lòng yêu nước”
Câu 2 (5,0 điểm):
Trang 2Cảm nhận của anh (chị) về hình tượng Mị trong cảnh mùa xuân ở Hồng Ngài (Vợ chồng A Phủ, Tô Hoài, Ngữ văn 12, Tập hai, NXB Giáo dục Việt Nam, 2019) Từ đó liên hệ với nhân vật Chí Phèo trong cảnh buổi sáng đầu tiên khi tỉnh rượu (Chí Phèo, Nam Cao, Ngữ văn 11, Tập một, NXB Giáo dục Việt Nam, 2019) để
nhận xét về cách nhìn và nhìn tình cảm của các nhà văn đối với người lao động nghèo trong xã hội cũ
HẾT
-HƯỚNG DẪN GIẢI CHI TIẾT
I ĐỌC-HIỂU (3,0 điểm)
Câu 1: Phương thức biểu đạt: Tự sự, miêu tả, biểu cảm
Câu 2:
- Biện pháp tu từ chính: Liệt kê Tác giả liệt kê những vị anh hùng của dân tộc: Lí Tự Trọng, Bế Văn Đàn, Võ Thị Sáu, La Văn Cầu
- Tác dụng: Nhằm nhấn mạnh vẻ đẹp của đức hi sinh, lòng dũng cảm, lí tưởng sống cao đẹp của những con người đã làm nên “dáng hình xứ sở” Việt Nam
Câu 3: Trình bày ý nghĩa của hai câu thơ:
La Văn Cầu vì rất quý những bàn tay
Đã chặt đứt cánh tay mình xông tới.
Cả hai câu thơ đề cập đến hình ảnh người anh hùng La Văn Cầu đã dũng cảm hi sinh cánh tay của mình
để tiếp tục chiến đấu mở đường tiến cho bộ đội công đồn
Qua đó thể hiện tinh thần dũng cảm, ý chí chiến đấu ngoan cường Hình ảnh “chặt đứt cánh tay mình” vì rất “quý những bàn tay” của bao đồng đội, đồng chí và nhân dân mãi mãi là biểu tượng bất từ cho tinh thần Việt Nam
Câu 4: Thí sinh viết theo nhiều cách khác nhau nhưng bảo đảm được:
Lòng biết ơn sâu nặng trước sự hi sinh của các anh hùng liệt sĩ
Bản thân cần làm gì cho cuộc sống hôm nay tươi đẹp?
II LÀM VĂN (7,0 điểm):
Câu 1:
A Về kĩ năng
- Biết viết một văn bản nghị luận xã hội với độ dài đúng quy định
- Bài viết có bố cục chặt chẽ; lập ý sáng tạo; vận dụng linh hoạt các thao tác lập luận: giải thích, phân tích, chứng minh, bình luận ; hành văn mạch lạc, trôi chảy, có cảm xúc; không mắc lỗi dùng từ, chính tả
B Về kiến thức
Bài làm có thể trình bày theo nhiều cách khác nhau nhưng cần đảm bảo các ý sau:
1 Mở đoạn
- Đất nước ta đã trải qua bao nhiêu thăng trầm bể dâu mới có được hòa bình và nền độc lập như hôm nay Đó là nhờ vào sự nỗ lực cống hiến cũng như tinh thần đoàn kết và lòng yêu nước sâu sắc của mỗi thế hệ
- Cho đến ngày nay, lòng yêu nước vẫn luôn là thứ tình cảm thiêng liêng cần được trân trọng và phát
Trang 3triển hơn nữa.
2 Giải thích
- “Lòng yêu nước” là tình yêu đối với quê hương, đất nước; nỗ lực cố gắng không ngừng để dựng xây
và phát triển đất nước ngày càng giàu mạnh hơn
Lòng yêu nước là tình cảm cao cả, thiêng liêng của mỗi người dành cho quê hương đất nước Đó là yêu sông, yêu núi, yêu làng, yêu xóm, yêu người dân sống trên mảnh đất hình chữ S Tình cảm ấy đơn giản, gần gũi và nằm ngay trong lời ăn tiếng nói hằng ngày của mỗi người
3 Chứng minh và bàn luận
- Biểu hiện của lòng yêu nước không phải là những thứ quá cao xa, nó nằm ngay ở ý thức và hành động của mỗi người:
+ Trong thời kì kháng chiến, lòng yêu nước chính là đứng lên, cầm súng ra trân chiến đấu với kẻ thù Mọi khó khăn, gian khổ đều không ngần ngại, xông lên phía trước giành lại độc lập tự do cho nhân dân Lòng yêu nước lúc đó mạnh mẽ và quyết liệt Đó là tinh thần đoàn kết, giúp đỡ, tương thân tương ái, cùng nhau chống lại kẻ thù
+ Trong thời bình, lòng yêu nước thể hiện ở việc chung ta xây dựng xã hội chủ nghĩa, mang lại cuộc sống no đủ cho nhân dân và sự vững bền cho đất nước
- Tình yêu mà chúng ta dành cho làng quê yên bình, cho những dòng sông đỏ nặng phù sa, cho bãi mía
nương dâu Nhà văn I-li-a Ê-ren-bua từng nói: Lòng yêu nhà, yêu làng xóm, yêu quê hương tạo nên lòng yêu Tổ quốc Những tình yêu tưởng chừng như bình dị như vậy nhưng lại tạo nên một tình yêu
lớn lao và cao cả hơn
- Mỗi chúng ta từ lúc sinh ra cho tới lúc lớn khôn và trưởng thành thì gia đình là nơi nuôi dưỡng, dạy
dỗ Đó là nơi chúng ta cần yêu thương đầu tiên Mai này chúng ta lớn lên có trường học, xã hội, những người bạn xung quanh
- Lòng yêu nước của mỗi công dân sẽ đóng góp vào công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước Xung quanh chúng ta còn có rất nhiều mảnh đời cần sự sẻ chia và giúp đỡ Có những đứa trẻ lang thang cơ nhỡ, bị bố mẹ bỏ rơi, những cụ già neo đơn hoặc bị con cái ngó lơ Họ cần được yêu thương và sẻ chia Chúng ta hãy dang rộng vòng tay để yêu thương họ, kêu gọi xã hội yêu thương họ bằng những hành động thiết thực nhất
Chúng ta cần phải san sẻ tình yêu thương của mình cho tất cả mọi người nếu có thể Đôi khi lòng yêu nước chỉ là tình cảm đơn giản, bình dị như vậy nhưng lại có ý nghĩa rất lớn
4 Bài học nhận thức và hành động
- Đất nước ta đang đi lên chủ nghĩa xã hội, thế hệ trẻ cần phải cống hiến và chung tay xây dựng đất nước phát triển hơn
- Khi còn ngồi trên ghế nhà trường thì cần phải cố gắng chăm học, rèn luyện không ngừng để trở thành người công dân tốt cho xã hội
- Phê phán: tuy nhiên bên cạnh những người tràn đầy tinh thần yêu nước thì vẫn có những phần tử cố ý chống lại đất nước, chống lại chính quyền Đó là những kẻ đi theo chủ nghĩa xuyên tạc, nói xấu Đảng
và Chính phủ Cần phải xử lí thật nghiêm khắc những trường hợp này để mang lại sự yên ổn của xã hội
Như vậy lòng yêu nước trong xã hội này là cần thiết đối với mỗi con người Chúng ta cần phải rèn luyện
Trang 4tinh thần này thường xuyên để xây dựng và cống hiến cho đất nước.
Câu 2:
1 Mở bài
Đã có lần nhà văn Tô Hoài – nhà văn có duyên nợ gắn bó với đề tài miền núi Tây Bắc tâm sự rằng:
“Đất nước và con người miền Tây đã để thương để nhớ cho tôi nhiều quá, tôi không thể bao giờ quên Không thể bao giờ quên được lúc vợ chồng A Phủ tiễn tôi ra khỏi dốc núi làng Tà Xùa và vẫy tay gọi theo: “Chéo lù! Chéo lù!” (“Trờ lại! Trở lại”) Và hình ảnh Tây Bắc đau thương lúc nào cũng thành nét, thành hình, thành điểm trong tâm trí tôi và tôi thấy cần phải trở lại cho những người thương ấy của tôi một kỉ niệm tấm lòng
mình dành cho những người Mèo “chí tình, trung thực” Và đó là lí do để Vợ chồng A Phủ ra đời với tất cả
những thương quý của nhà văn Tô Hoài
2 Thân bài
2.1 Khái quát chung
Tô Hoài (1920 – 2014), là một trong những cây bút văn xuôi hàng đầu của văn học Việt Nam hiện đại Ông có vốn hiểu biết phong phú, sâu sắc về phong tục, tập quán của nhiều vùng khác nhau trên đất nước ta, nhất là miền núi Phong cách văn chương: hấp dẫn người đọc bởi lối trần thuật hóm hỉnh, sinh động, vốn từ giàu có
Tác phẩm Vợ chồng A Phủ là kết quả của một chuyến đi tham gia chiến dịch Tây Bắc của tác giả, ra
đời và năm 1952 Đây là tác phẩm được nhà văn xây dựng bằng những chuyện mắt thấy tai nghe, chan chứa tình cảm sâu nặng của tác giả đối với đồng bào miền núi dưới ách áp bức, bóc lột của các thế lực thực dân,
phong kiến Truyện Vợ chồng A Phủ nằm trong tập Truyện Tây Bắc là thành công tốt đẹp đầu tiên của Tô Hoài sau Các mạng tháng Tám Tập truyện được tặng giải Nhất – giải thưởng của Hội Văn nghệ Việt Nam
1954 – 1955 Qua cuộc đời tủi nhục đau khổ của Mị và A Phủ hai nô lệ của thống lí Pá Tra ở Hồng Ngài, Tô Hoài đã phản ánh nỗi thống khổ của người Mèo trong chế độ cũ và sự vùng dậy của họ để giành lấy tự do, hạnh phúc, một lòng đi theo cách mạng và kháng chiến
2.2 Phân tích
Trước đêm mùa xuan, do bị đày đọa, áp chế, Mị trở thành người phụ nữ vô hồn, mất cảm giác về thời gian lẫn không gian Kiếp sống của Mị chẳng khác nào kiếp sống con trâu, con ngựa trong nhà thống lí Pá Tra Tuy nhiên, sức sống trong Mị chưa hoàn toàn lụi tắt Mỗi khi bước vào buồng, Mị lại ngồi xuống giường trông ra cửa sổ Điều ấy cho thấy Mị luôn hướng ra bên ngoài, ẩn chứa một khát khao, dù khá mong manh và
mơ hồ Sức sống có thể bị dập tắt vĩnh viến, nhưng cũng có thể sẽ trỗi dậy khi có điều kiện
Sự tác động của bối cảnh bên ngoài đối với Mị trong đêm mùa xuân Mùa xuân năm ấy ở Hồng Ngài
đẹp và gợi cảm biết bao: “Trên đầu núi, các nương ngô, nương lúa gặt xong, ngô lúa xếp yên đầy các nhà kho Trẻ con đi hái bí đỏ, tinh nghịch, đã đốt những lều canh nương để sưởi lửa Hồng Ngài năm ấy ăn Tết giữa lúc gió thổi và cỏ gianh vàng ửng, gió và rét rất dữ dội Nhưng trong các làng Mèo Đỏ, những chiếc váy hoa đã đem ra phơi trên mỏm đá xòe như con bướm sặc sỡ Đám trẻ đợi Tết, chơi quay, cười ầm trên sân trước nhà Ngoài đầu núi lấp ló đã có tiếng ai thổi sáo rủ bạn đi chơi” Chính không gian rộn rã sắc màu
cùng tiếng sáo tha thiết đã đánh thức cô Mị ngày xưa Tiếng sáo như chạm vào nỗi nhớ “Mị nghe tiếng sao vọng lại, thiết tha bổi hổi” Mị ngồi nhầm thầm bài hát của người đang thổi
Trang 5Cảnh vui xuân nhộn nhịp ở đầu bản và cảnh ăn Tết ồn ào trong nhà thống lí Pá Tra đã tác động mạnh tới tâm hồn Mị, khiến cô nhớ lại thời con gái chưa xa Lúc đầu, Mị hành động theo thói quen một cách vô
thức: “Ngày Tết, Mị cũng uống rượu Mị lén lấy hũ rượu, cứ uống ực từng bát” Mị uống rượu mà như uống
nỗi tủi hận, cay đắng vào lòng, hay là Mị cố tình uống thế cho thật say để quên đi nỗi khổ? Tuy nhiên, hành động ấy thể hiện một sự chuyển biến khác thường đang diễn ra trong tâm trạng người con gái đáng thương
Bi kịch bắt đầu khi ý thức về bản thân của Mị đang trỗi dậy Mị say rượu, Mị lịm mặt ngồi đấy nhìn mọi người nhảy đồng, người hát, men rượu đánh thức nỗi nhớ về phần đời đã qua: Mị đang sống về ngày trước Tiếng sáo gọi bạn tình văng vẳng bên tai Mị Đấy là tiếng sáo của tình yêu rạo rực, của tuổi thanh xuân căng đầy sức sống Dường như lúc này, Mị không còn là con dâu gạt nợ nhà thống lí Pa tra nữa mà là cô gái
xinh đẹp đang uống rượu bên bếp lửa và thổi sáo: “Mị uốn chiếc lá trên môi, thổi lá cũng hay như thổi sáo” Bao kỉ niệm đẹp thời con gái sống dậy trong lòng Mị: “Mị thổi sáo giỏi Có biết bao nhiêu người mê, ngày đêm đã thổi sáo đi theo Mị” Hồi tưởng về mùa xuân tươi đẹp thời con gái, điều đó cho thấy con người thật
của Mị đang hồi sinh Khát vọng sống như ngọn lửa đang bừng cháy trong tâm hồn Mị
Diễn biến tâm trạng Mị rất phức tạp: Cô đang bị giằng xé bởi mâu thuẫn giữa thân phận tù túng của người con dâu gạt nợ và mong muốn được tự do đi chơi Tết của cô gái đang khao khát tự do và tình yêu Liệu Mị có dám cắt đứt sợi dây oan nghiệt đang thít chặt lấy số phận mình để đến với những cuộc chơi vui
vẻ, với tiếng sáo gọi bạn tình réo rắt du dương? Mải mê chìm đắm trong quá khứ nên Mị tạm quên hiện tại:
“Rượu đã tan lúc nào Người về, người đi chơi đã vãn cả Mị không biết, Mị vẫn ngồi trơ một mình giữa nhà Mãi sau, Mị mới đứng dậy, nhưng Mị không bước ra đường chơi, mà từ từ bước vào buồng” Tâm trạng Mị
“phơi phới trở lại, trong lòng đột nhiên vui sướng như những đêm Tết ngày trước” Mị nhận ra rằng mình
vẫn còn trẻ, Mị muốn đi chơi
Khát vọng sống như ngọn lửa bùng cháy trong lòng khiến Mị càng thêm một phẫn uất trước tình cảnh tủi nhục của mình Bao nhiêu người có chồng mà vẫn đi chơi ngày Tết đấy thôi A Sử với Mị không có lòng với nhau mà vẫn phải ở với nhau Mị muốn ăn lá ngón cho chết ngay, chứ không buồn nhớ lại nữa Uất ức, nước mắt Mị úa ra Tiếng sáo gọi bạn vẫn lửng lơ bay ngoài đường:
Anh ném pao, em không bắt
Em không yêu, quả pao rơi rồi
Mị muốn quên thời con gái ngày trước mà không sao quên được Tiếng sáo cứ lửng lơ trong đầu khiến cho Mị thiết tha bồi hồi Khi A Sử bất ngờ vào buồng để thay áo mới, tiếp tục đi rình bắt thêm con gái nhà người ta đem về làm vợ; Mị lặng lẽ, rút thêm cái áo A Sử nhìn Mị, Mị không thèm nói một lời Những hành động nổi loạn diễn ra trong khi tiếng sáo đang rập rờn trong đầu Mị Tiếng sáo gọi bạn tình như đem đến cho
Mị một sức mạnh mới, khơi gợi khao khát yêu đương và hạnh phúc Khi với tay lấy váy hoa là Mị đã thực
sự sống lại thời con gái với bao ước mơ tươi đẹp Mị đã bừng tỉnh; quá khứ, hiện tại đan xen trong tâm hồn
Mị Hiện tại thì tăm tối, ngột ngạt, mà tiếng sáo gọi bạn yêu vẫn lửng lơ bay ngoài đường, đánh thức quá khứ đẹp đẽ chưa xa
Những hành động khác thường của Mị đã bị A Sử trấn áp phũ phàng Sau câu hỏi ngạc nhiên và giận dữ: “Mày muốn đi chơi à?”, A Sử trói Mị bằng cả một thúng sợi đay, quấn tóc lên cột làm cho Mị không cúi, không nghiêng đầu được nữa Không có một dòng nào miêu tả thái độ phản kháng của Mị Suốt từ đầu đến cuối, Mị chỉ im lặng, âm thầm cam chịu Tuy vậy, ẩn chứa bên trong lại là một cô Mị hoàn toàn khác, một cô
Mị đang say mê sống với những kỉ niệm tình yêu A Sử chỉ trói buộc được thể xác chứ không thể trói buộc
Trang 6được tâm hồn Mị Miêu tả diễn biến tâm trạng và hành động của Mị trong đêm tình mùa xuân, Tô Hoài dường như đã nhập thân vào nhân vật Trong bóng tối, Mị đứng im lặng như không biết mình đang bị trói Hơi rượu nồng nàn nâng đỡ tâm hồn Mị Tai Mị vẫn nghe tiếng sáo đưa Mị đi theo những cuộc chơi, những đám chơi Tuy Mị chưa giải thoát được thể xác nhưng Mị đã giải thoát được tâm hồn Lòng Mị bồi hồi theo
tiếng sáo: “Em không yêu, quả pao rơi rồi Em yêu người nào, em bắt pao nào ” Những vết dây trói đau
nhức đưa Mị trở về với thực tại đau đớn, khổ nhục Mị vùng bước đi Nhưng tay chân đau không cựa được
Mị không nghe tiếng sáo nữa Chỉ còn nghe tiếng chân ngựa đạp vào vách Mị thổn thức nghĩ mình không bằng con ngựa
Mị đang sống với con người bên trong của mình: “Chừng đã khuya Lúc này là lúc trai đang đến bên vách làm hiệu, rủ người yêu dỡ vách ra rừng chơi Mị nín khóc, Mị lại bồi hồi” Lúc này, thực tại và quá khứ
cứ đan xen vào nhau, giằng xé tâm hồn Mị Càng nhớ tới kỉ niệm cũ, Mị càng xót xa, đau khổ, phẫn uất trước
thực tại phũ phàng: “Cả đêm ấy Mị phải trói đứng như thế Lúc thì khắp người bị dây trói thít lại, đau nhức Lúc lại nồng nàn tha thiết nhớ Hơi rượu tỏa Tiếng sáo Tiếng chó sủa xa xa Mị lúc mê, lúc tỉnh Cho tới khi trời tang tảng rồi không biết sáng từ bao giờ”.
Mị bàng hoàng tỉnh Không một tiếng động Mị thương những người đàn bà khốn khổ sa vào nhà quan Đời người đàn bà lấy chồng nhà giàu ở Hồng Ngài thì một đời con người chỉ biết đi theo đuôi con
ngựa của chồng Mị chợt nhớ lại câu chuyện người ta vẫn kể: “Đời trước, ở nhà thống lí Pá Tra có một người trói vợ trong nhà bà ngày rồi đi chơi, khi về nhìn đến thì vợ chết rồi Nhớ thế, Mị sợ quá, Mị cựa quậy, xem mình còn sống hay chết Cổ tay, đầu, bắp chân bị dây trói siết lại, đau dứt từng mảnh thịt”.
Mị không thể thoát khỏi địa ngục trần gian là nhà bố con tên thống lí, nhưng Mị không còn là con ngựa, con rùa lùi lũi nuôi trong xó cửa nữa Mị đã sống lại những thời khắc của tuổi thanh xuân tươi trẻ và tự
do Cuộc trỗi dậy ấy như một đợt sóng dâng lên rồi nhanh chóng tan ra, du chưa làm thay đổi cuộc đời Mị nhưng những đợt sóng ngầm của cảm xúc đến lúc nào đó sẽ tuôn trào mãnh liệt mà bằng chứng là hành động
Mị liều lĩnh cởi trói cứu A Phủ và cùng trốn khỏi Hồng Ngài
Ở đoạn văn này, tác giả miêu tả hành động của Mị rất ít, nhưng người đọc vẫn bị cuốn hút bởi một con người đang từ cõi âm u mơ hồ trỗi dậy, có một sức sống tiềm tàng mà không một thế lực tàn ác nào vùi dập được Không gian, thời gian, giọng kể chuyện của tác giả đều phù hợp với diễn biến phức tạp của tâm trạng
Mị Tô Hoài đã dẫn dắt người đọc dõi theo tâm trạng ấy, khi thiết tha bồi hồi, khi nghẹn ngào xót xa Đoạn văn miêu tả tâm trạng Mị trong đêm xuân thấm đẫm tính nhân văn, góp phần tô đậm tính cách nhân vật Mị;
thể hiện một cách chân thật và cảm động giá trị hiện thực và tinh thần nhân đạo của truyện ngằn Vợ chồng A Phủ.
2.3 Liên hệ
Cùng xây dựng những chi tiết nghệ thuật đặc sắc để làm rõ đời sống nội tâm nhân vật, Nam Cao và Tô Hoài đã chung nhau một điểm đó là mượn âm thanh để gợi dậy những âm thanh vốn dĩ bị chìm khuất trong nhân vật Đấy cũng là những chi tiết đặc sắc góp phần khẳng định giá trị nhân đạo sâu sắc mới mẻ trong hai
tác phẩm Chí Phèo – Nam Cao và Vợ chồng A Phủ - Tô Hoài Cùng xây dựng chi tiết nghệ thuật ấy nhưng
do quan niệm và cách viết khác nhau, đề tài khác nhau nên ở hai chi tiết nghệ thuật trong Chí Phèo và Vợ chồng A phủ lại mang những ý kiến riêng.
Ở tác phẩm Chí Phèo là những âm thanh quen thuộc của cuộc sống xung quanh hôm nào cả có Đó là
tiếng chim hót ngoài vườn, tiếng mấy bà đi chợ về, tiếng anh thuyền chài gõ mái chèo đuổi cá Cuộc gặp gỡ
Trang 7bất ngờ với thị Nở và trận ốm đã làm cho con quỷ dữ có sự hay đổi hẳn cả về tâm sinh lí Từ khi đi tù về, đây
là lần đầu tiên sau bao nhiêu năm Chí hết say, hoàn toàn tỉnh táo và có được một khoảng ngưng lặng để nghe được những âm thanh quen thuộc của cuộc sống Tiếng chim hót ngoài kia vui vẻ quá Tiếng anh thuyền chài gõ mái chèo đuổi cá Tiếng mấy bà đi chợ về những âm thanh thường nhật ấy ngày nào mà chả có nhưng hôm nay Chí mới nghe được bởi vì đến bây giờ hắn mới được tỉnh sau những cơn say dài mênh mang, từ tiếng chim hót, tiếng mái chèo, tiếng người nói như những âm thanh nhỏ giọt vào tâm hồn Chí, như dòng nước mát lành, như cơn mưa mùa hạ đang đổ xuống thớ đất tâm hồn khô cằn sỏi đá của Chí, vùng đất khô hạn tình thương ấy, vùng đất chỉ biết đến thứ nước luôn tưới lên nó là rượu và nước mắt của người lương thiện, nay đọc được những thứ nhựa sống của cuộc đời tưới vào thẳm sâu tâm hồn của Chí, từ đó tâm hồn của anh bùng lên đầy xúc cảm, anh như con chim trong chiếc lồng giam cầm, xa cuộc sống đồng loại, bỗng một ngày được nghe tiếng hót ca của bạn bầu bỗng như tìm lại được mình lại vui ca hót Âm thanh đó đã đánh thức trong Chí những cảm xúc của con người Chí nhận ra ngoài cái lều ẩm ướt thấp vấn mới chỉ hơi lờ mờ
của mình rằng: “Mặt trời chắc đã lên cao, và nắng bên ngoài chắc là rực rỡ” Cũng như những ngày người
say tỉnh dậy, Chí Phèo thấy miệng đắng, lòng mơ hồ buồn, nhưng với anh, đây là cảm giác, cảm xúc vừa bị đánh thức
Khi Chí Phèo nghe những âm thanh của cuộc sống chính là anh đã dần ý thức về cuộc sống Âm thanh cuộc sống y như âm thanh của chiếc kim đồng hồ quay ngược thời gian đã đánh trong Chí về giấc mơ thời
trai trẻ Âm thanh của cuộc sống bình dị đã đưa anh nhớ về quá khứ: “Hình như có một thời hắn đã ao ước
có một gia đình nho nhỏ Chồng cuốc mướn cày thuê, vợ dệt vải Chúng lại bỏ một con lợn nuôi để làm vốn liếng Khá giả thì mua dăm ba sào ruộng làm” Cả kí ức ấy sống lại trong Chí thật đẹp, thật dung dị đời
thường xiết bao, quá khứ càng đẹp thì Chí lại càng cô đơn trong hiện tại bấy nhiêu Thông thường, người ta nhớ lại thời gian quá vãng để hiểu hiện tại Chí cũng vậy, đến lúc hắn chợt nhận ra rằng hắn thấy hắn già mà vẫn còn cô độc Cũng chính âm thanh bình dị mà Chí nghe được lại làm cho anh phải nghĩ suy nhiều hơn, sâu
xa hơn Chí hình dung được tương lai đầy bất ổn ở phía trước “Ở những người như hắn, chịu đựng biết bao
là chất độc, đày đọa cực nhọc, mà chưa bao giờ ốm, một trận ốm có thể gọi là dấu hiệu báo rằng cơ thể đã hư hỏng nhiều Nó là một cơn mưa cuối thu cho biết trời gió rét, nay mùa đông đã đến Cũng may thị Nở vào Nếu thị không vào, cứ để hắn vẩn vơ nghĩ mãi, thì đến khóc được mất” Đến đây, không ai nghĩ Chí Phèo là con quỷ dữ của làng Vũ Đại nữa, một người không những giàu cảm giác, cảm xúc, mà còn ý thức có phần sâu sắc về cuộc đời, về bản thân phải là con người bình thường
Với bàn tay yêu thương giản dị của thị Nở, Chí như được lột bỏ vỏ quỷ để trở lại hình hài của con người Bát cháo hành có thể là liều thuốc giải cực mạnh đã góp phần tẩy ố men rượu, tẩy ố những nhơ nhuốc của cuộc đời bất hạnh, trả lại cho anh những điều đã mất Lòng yêu của thị Nở là lòng yêu của một người làm
ơn và có cả lòng yêu của người chịu ơn Còn Chí Phèo, anh cảm nhận được một điều thật chua chát xưa nay nếu muốn có cái ăn thì phải dọa nạt, giật cướp; cuộc đời hắn chưa bao giờ được bàn tay đàn bà nào cho Lần này là lần thứ nhất hắn được một người đàn bàn cho, được sống trong tình cảm yêu thương thực sự, bát cháo hành đã ngấm càng làm hắn suy nghĩ nhiều Từ cảm nhận về tình yêu của thị Nở, cảm xúc, cảm giác càng được đánh thức sâu sắc hơn Lúc này hắn thấy mắt hình như ươn ướt hắn nhìn bát cháo hành bốc khói mà bâng khuâng hắn thấy vừa vui vừa buồn Hắn thấy lòng thành trẻ con Hắn muốn làm nũng với thị như với
mẹ Ôi sao mà hắn hiền không những thế, ở Chí còn giống một cái gì nữa như ăn năn, hối hận về tội ác khi không đủ sức mà ác nữa
Và có lẽ sự bùng nổ trong tâm trạng của Chí Phèo sau khi gặp thị Nở là khát vọng lương thiện Đấy
Trang 8cũng là đỉnh điểm của sự thức tỉnh của Chí Phèo: “Hắn thèm lương thiện, hắn muốn làm hòa với mọi người biết bao! Thị Nở sẽ mở đường cho hắn Thị có thể yên ổn với hắn thì sao người khác lại không thể được Họ
sẽ thấy rằng hắn cũng có thể không làm hại được ai Họ sẽ nhận hắn vào cái xã hội bằng phẳng, thân thiện của những người lương thiện” Đoạn văn ngắn nhưng chứa đựng trong đó là sự khao khát cháy bỏng của
Chí Phèo Tình người của thị Nở đánh thức tính người ở Chí Tình người vẫy gọi Chí trở về với đồng loại, bởi con người chỉ thực sự là con người khi đồng loại chấp nhận Khát vọng ấy ở con người như Chí thật cảm động biết bao
Cũng chính nhờ âm thanh ấy mà Chí Phèo đã tự ý thức và trở về với một Chí Phèo hiền lành, lương thiện Cũng chính nhờ âm thanh ấy cũng với những ngày hạnh phúc trong tình yêu, tình người với thị Nở mà Chí Phèo đã trở lại là chính mình Cuối tác phẩm, Chí Phèo xách dao đi đòi lương thiện, giết chết con cáo già
bá Kiến, trừ hại cho dân và cũng chính Chí cũng tự kết liễu cuộc đời mình Phải chăng cũng là do âm thanh
ấy trong cuộc sống ấy đã thức tỉnh Chí để đi đến một hành động đầy đau đớn nhưng cũng rất tất yếu và hợp lí?
Đánh giá về giá trị nghệ thuật của chi tiết ấy, ta thấy âm thanh “tiếng chim hót ngoài kia vui vẻ quá, tiếng anh thuyền chài gõ mái chèo đuổi cá, tiếng mấy bà đi chợ về” là chi tiết quan trọng góp phần thúc đẩy
sự phát triển của cốt truyện, khắc họa sâu sắc nét tính cách tâm lí và bi kịch của nhân vật Chi tiết ấy nhỏ, chỉ thoáng qua vài câu văn ngắn nhưng lại là yếu tố nội liên văn bàn làm cho mạch truyện từ đây bất ngờ rẽ sang hướng khác Nhờ nó mà ta có thể nhìn thấy hai nửa cuộc đời của Chí Qua việc tập trung vào chi tiết đắt giá
ấy, Nam Cao đã tập trung thể hiện tư tưởng nhân đạo sâu sắc mang đến cho người đọc những trang viết đẹp, xúc động
Cuộc trỗi dậy trong Chí Phèo vì Mị có nhiều điểu tương đồng như một đợt sóng dâng lên rồi tràn ra sau nhiều ngày tháng câm nín trong bóng tối Nó không làm mảy may thay đổi cuộc đời Mị Nhưng từ đó, sóng ngầm vẫn không mất Nó sẽ tuôn trào thành những đợt sóng mới, mãnh liệt hơn lúc nào hết, bằng chứng là hành động cởi trói cho A Phủ và cùng anh ta trốn khỏi Hồng Ngài sau này Nam Cao nhìn con người trong số phận bi kịch, nhân vật của ông chưa tìm được con đường đi, con đường giải phóng cho chính mình Tô Hoài nhìn con người trong sự vận động đến với cuộc sống tốt đẹp, tương lai tươi sáng
Thành công của nhà văn là khắc họa một nhân vật sống chủ yếu bằng tâm trạng, với tâm trạng Cả đêm mùa xuân, Mị hành động được rất ít, nhưng người đọc vẫn thực sự hấp dẫn với một con người đang từ cõi âm
u mơ hồ trỗi dậy Không gian, thời gian, giọng kể của tác phẩm theo một tiết tấu của chính tâm trạng ấy, khi tha thiết, khi nghẹn ngào xót xa?
3 Kết bài
Nhà văn Tô Hoài đã viết về Mị với tất cả lòng yêu thương, thông cảm, và chỉ có lòng yêu thương thông cảm, Tô Hoài mới phát hiện ra vẻ đẹp tiềm tàng trong tâm hồn những con người ham sống như Mị Vốn sống, sự hiểu biết tinh tế và đặc biệt tình yêu con người đã tạo cho ngòi bút của Tô Hoài rất vững vàng khi lí giải những đột biến về sự thức tỉnh trong nhân vật Mị Qua đó, nhà văn đã đặt ra những vấn đề nhân sinh sâu sắc: chế độ phong kiến là chế độ trói buộc, giam hãm sức sống con người nhưng sức sống con người dù bị giẫm đạp, đè nén đến đâu cũng không bị mất đi Điều ấy càng khiến ta thêm tin, thêm yêu mến con người Và
ta càng thấm thía về cái giá của tự do Cái mùi vị của tự do là “cái vị ngọt ngào và có mùi tanh nồng” như Hê-minh-uê đã nói