gia ton dialekhtiko ulismo - mao tse toungk

Και φυσικά έχει συσσωρευτεί τόσο και τέτοιο υλικό σ' όλη την διαδρομή των αvτιπαραθέσεων, που όποιος θελήσει να ασχοληθεί έστω και λίγο με αυτή την πλευρά της φιλοσοφίας, πρώτα από όλα

Χωρ[ς α.ντιθέσεις aεν υπάρχει ζω�

ΠΡΟΛΟΓΟΣ Στηv εποχή μας, εποΧι1 γεμάτη ρεαλιαμό και κυvιαμό, μοιάζει παράξεvη και περίεργη εvέργεια η δημοσίευση εvός Kείμεvoυ του Μάο Τ σετούγκ που αvαφέρεται σε μια vεφελώδικη περιοχή, EKErvη της φιλοαοφίας

Το προλόγισμα αυτού του κείμεvoυ έχει va KΆVει βασικά με τηv αιττολό­ γηση μιας επιλογής (γιατί αυτό το κείμεvο, γrατί αυτή Tηv ατιγμή) και τηv άρση επομέvως του «παράξεvου και περίεργου» χαραχτήρα μιας τέτοιας εvέργειας

Αλλά av το καλοεξετάσει καvείς, ατηv ' εποχή τωv γεvικώv και μεγάλωv

«απομυθοποιήαεωv» που ατοχεύουv ατηv αποσύvθεση της κομμουvιστικής ταυτότητας - κι άρα όχι oτov εμπλουτισμό της - μια τέτοια δική μας (<παρουσία» αποτελεί ευκαιρία va διατυπωθούv - κατά avvffiEIG va δοκι­ μαστούv - ορισμέvες εκτιμήαεις Eίvat συγκεκριμέvη στάση σε μια από τις πλευρές της πρόκλησης που μας απευθύvει η σύαΡοvη εποχή

α

Το κείμεvο που δημοσιεύουμε γράφτηκε nPIV από το 1940 Τυπώθηκε το

1940 Πιθαvότατα αποτέλεσε υλικό για τα μαθήματα oτηv ακαδημία του Γεvάv και για το γράψιμο κειμέvωv που είτε δημOσιεύτηKΑV είτε όχι Δεv μας είvαι γvωστή η τύχη του κατ η συγKεKριμΈVη συVΆφειά του με άλλα γvωστά ή άγvωστα κείμεvα του Μάο Παρά τα κεvά και τις παραλείψεις που oφείλovται στη Φθορά του πρωτ{πυπου τυπωμέvου κείμεvου, είvαι ΈVα ολο­ κληρωμέvο κείμεvο και aav τέτοιο το εκδίδουμε εvvιά χρόvια μετά το θάvα­

το του Μάο

Το κείμεvο αυτό απεικοvίζει μια στιγμή κρίσιμη γrα Tηv επαvάσταση oτηv

4

Κίvα, για τηv επαvάσταση σTOV κόσμο Αποτελεί τελικά έvαv κρίκο στη διαμόρφωση της σκέψης του Μάο γεvικά και της ιδιαίτερης άποψής του για

τη φιλοσοφία και τη διαλεχτική

Ο μαρξισμός του Μάο Τσετούγκ χαραχτηρίστηκε «απλοϊκός» κατά επο· χές, «στριφvός» κατά άλλες εποχές, <<γεμάτος ασιατική σοφία» ή «εκλαϊκευ· τικά διαστρεβλωτικός», αvάλογα με τις στροφές της εξέλιξης Αυτός ο μαρ· ξισμός που σφυρηλατήθηκε στις σπηλιές του Γεvάv από ξυπόλητους, nEIVG· σμέvους και άγριους ασιάτες «κιτριvιάρηδες» και που εκφράστηκε στο έργο του Μάο, χάρη τόσο στο περιεχόμεvό του, όσο και σTηV μέθ06ό του, ξε· περvάει κατά πολύ οποιαδήποτε τοπική ιδιομορφία, αποχτάει μια καθολι· κότητα και οικουμεvικότητα Eίvat έvας μη προσαρμοσμέvος μαρξισμός Για TOV προσέχτικό αVΑΓVώστη, δε μπορεί vΑ περάσει απαρατήρητο το γεγοvός πως στο κείμεvο αυτό, παρά TOV «απλοϊκό» του χαραχτήρα, υπάρ· XOvV τέτοιες διατυπώσεις που αποτελούv μια συγκεκριμέvη άποψη σχεδόv για όλα τα σημαvτικά προβλήματα του διαλεχτικού υλισμού Και στο έργο αυτό του Μάο (όπως και στα «για TηV πράξη» και <<για τις ΑVτιθέσεις») είvαι εvτυπωσιακή η σημασία, η αvαφορά και η χρησιμοποίηση διατυπώσεωv από

τα «φιλοσοφικά τετράδιΟ» του Λέvιv

Αυτή η υπεvθύμιση γίvεται από τη μεριά μας για Va διατυπώσουμε μια θέση: Οι κορυφαίες στιγμές της αvθρώπιvης σκέψης, vοούμεvης aaV έκ, φραση της συλλογικής προσπάθειας στηv κατεύθυvση της κοιvωvικής απε· λευθέρωσης, αποτυπώvοvται στο «iftφάλαιω) και τα «Grundrisse» του Μαρξ στα «Φιλοσοφικά ΤετράδιΟ» του Λέvιv και στις «ΑvτιθέσεΙς» του Μάο Av η διατύπωση αυτής της θέσης μοιάζει σχετικά εύκολη υπόθεση, εvτούτοις ούτε αυτοvόητες είvαι οι συvεπαγωγές της, ούτε απOδεΊΧVεται εύκολη η δημιουργική της εφαρμογή στις vέες σvvθήκες Και είvαι ακριβώς αυτές οι vέες συvθήκες, σ' όλη τους TηV έκταση, που κάvουv αvαγκαία αυτή τηv υπεvθύμιση

(J Σήμερα σTOV κόσμο επικρατεί μια δίχως προηγούμεvο συvθετότητα και περιπλοκότητα καταστάσεωv Κάθε τόσο ακούμε για το τέλος TWV lδεολο· γιώv, για το κεvό της θεωρίας, το κεvό της φιλοσοφίας, το τέλος της διαλε· χτικής, το τέλος του μαρξισμού Και είvαι τέτοια η σύΥχlση, που αυτά δεv λέγοvται μόvο από ορκισμέvους εχθρούς του μαρξισμού, αλλά και από χτεσιvούς ριζοσπάστες επαvαστάτες, που αιτιολογούv, που vομιμοποιούv

τη vέα ' τους σιγουριά, στο όvομα της κάθετης GVTlπαράθεσής τους προς τηv αποτροπιαστlκή πραγματικότητα του «υπαρκτού σοσιαλισμού» που δε μπορεί παρά VG έχει - και παραέχει σύμφωvα με τη ΓVώμη τους - στοιχεία συvέχεlας επί της ουσίας μ' όλο το θεωρητικό·πολιτικό-πραχτικό

έργο του κομμουvιστικού κιvήματος, αυμπεριλαμβαvόμεvωv και TWV πιο επιφαvώv εκπροαώπωv-θεμελιωτώv του ' Ολα όσα σήμερα φαίvοvται άσχημα και ΑVεπιθύμητα, περίπλοκα και σύVΘετα, καταλογίζοvται στο μαρξισμό γεvικά, σTOV κομμουvισμό γεvικά, XρησιμOΠOιώVΤας μια ποικιλία κατηγοριώv που το γεvικό τους εξαγόμεvο είvαι πως ο κόσμος θα ήταv καλύτερος aV δεv συvέβαιvαv όσα συvέβηκαv στοv αιώvα μας τουλά- XlσTOV, αρχίζοvτας από τηv OXΤωβΡΙΑVή EπΑVΆσταση

Παρόλο που πολλοί θα υψώσουv οργισμέvα τα χέρια στοv OυΡΑVό aV κάποιος τους πει πως δεv τους απαλλάσσει η ΑVτίθεσή τους στοv «υπαρκτό σοσιαλισμό» από κάθε αμάρτημα διολίσθησης σε κάποιο άλλο στρατόπεδο,

η εξέλιξη TWV πραγμάτωv δεί)(vει πως άvετα, άκοπα το πραγματοποιούv αυτό, ΠΡOσXωρώVΤας σε ιδεολογίες (αVΤι-ιδεOλOγίες βέβαια) που το κύριο στοιχείο τους είvαι η σσφή πραγματιστική συλλογιστική: «ΑV έχω Va διαλέ­

ξω αvάμεσα σTOV υπαρκτό σοσιαλισμό και στοv καπιταλισμό, προτιμώ TOV δεύτερο, διατηρώVΤας βέβαια όλες μου τις κριτικές επιφυλάξεις»

Η «κριτική υποστήριξη» δηλαδή, σε ιδεολογικό και πραχτικό επίπεδο Πρόκειται για μια στάση που κάθε άλλο παρά έχει αποκρυσταλλωθεί εVΤε­ λώς, αλλά που βρίσκεται σ' έvα δρόμο αποκρυστάλλωσης Τα υψηλά πα­ ραδείγματα της μόδας έρχοvται στη χώρα μας βέβαια από τηv πολιτισμέvη Ευρώπη (*)

Av λοιπόv μια από τις πλευρές που συvθέτουv τα πράγματα στο σημεριvό κόσμο είvαι μια άρvηαη της επαvάστασης - επομέvως μια αvτεπαvάσταση -και στοv ιδεολογικό τομέα πολυεπίπεδη κι ασφαλώς <mολυσήμαvτη», οφειΛουμε Va αvαρωτηθούμε, Va προβληματιστούμε, τόσο για τσ Jίτιά της, όσο και για τις μορφές που αυτή εκδηλώvεται Α vαμφ/βολα η ρίζα της βρίσκεται στηv υποχώρηση TWV προωθημέvωv επαvαστατικώv απόπειρωv και στηv κρίση που ακολούθησε Και λέμε αvαμΦίβολα, γιατί τα περισσότε­

ρα απ' όσα «αvακαλύπτουv» σήμερα ήταv τα περισσότερα yvωστά και

«χτες» Αvτικειμεvικά δηλαδή το φαιvόμεvο της σύΥχροvης εποχής, η

«αvτεπαvάσταση μέσα σTηV επαvάσταση», διευρύvει τηv επιρροή του, με συvέπεια όλο και μεγαλύτερες ποικιλίες Va προσθέτοvται στις ήδη υπάρ­ χουσες για Va περιπλοκοποιήσουv το όχι μόvο ιδεολογικό «θέαμα» που παρουσιάζει ο σύΥχροvoς κόσμος

(*) 'Ομως, όπως είπαμε, ζούμε σε μια περίεργη εποχή ' Ετσι δεν λείπει διόλου - αν και μικρότερης έκτασης και χωρίς θΖωρητικά εφόδια - η αντίθετη στάση που παρα­ τηρείται σε ορισμένες mέρυγες του αντιπολεμικού κινήμστος στη Δ Ευρώπη και που εκδηλώνεται με απροκάλυmες φιλοσοβιετικές στάσεις στο όνομα της ΑVΉθεσης στον καθολικό κληρικαλισμό στην Πολωνία 'Η ακόμα, σε χώρες όπου η «αριστερά» κρα­ τούσε αποστάσεις από την σοβιετική πολιτική, έχουμε την εμφΆVιση φιλοσοβιετικών πανκς! Για να μην αναφερθούμε σ' έναν τρομερό κι όχι αθώο αλλοιθωρισμό όσων επικαλούνται την «προλεταριακή ή αvτιμπεριαλιστΙKή ένοπλη βία»

Η «αvτεπαvάσταση μέσα σTηV επαvάσταση» αvτιπροσωπεύει μια σημα­ vτική πλευρά του σύγχροvου κόσμου Δε βρισκόμαστε μπροστά σε μια

«απλή» Kαθυaτέρηση του υποκειμεvικού παράyovτα, σε μια τεράστια ava­ vτιστoΙXία του σε σχέση με τους υπερώριμους αvτικειμεvικούς παράyovτες, αλλά είμαστε μάρτυρες της άλωσης επαvαστστικώv καταχτήσεωv της ερ­ γατικής τάξης και τωv λαώv του κόσμου Το κεφάλαιο aav συγκεκριμέvη κοιvωvική σχέση, μέχρι σήμερα βρίσκει τρόπους va θέτει στηv τροχιά του ολόκληρους κοιvωvικούς σχηματισμούς που φαίvεται va aΠοτίvαξαv τα προηγούμεvα δεσμά Av και το θέμα είvαι τεράστιο, λέμε ότι οι λόγοι οφεί­ λοvται στο κατά πόσο ο συγκεκριμέvος συσχετισμός δυvάμεωv ευvοούσε, αλλά και στο κατά πόσο το επαvαστατικό κίvημα έθεσε σαv στόχο Tηv καταστροφή αυτού που ο Μαρξ οvομάζει <<πραγματική υπαγωγή της παρα­ γωγής στο κεφάλαιο» Ο καπιταλισμός παρά τα χτυπήματα που δέχτηκε, παρά τη θαvάσιμη απειλή που έvιωσε mov αιώvα μας, έδειξε μέχρι σήμε­

ρα μια μεγάλη ικαvότητα αvαπpoσαρμoγής που του εξασφαλίζει Tηv κυρι­ αρχία του Έvα από τα βασικά του όπλα ήταv η προώθηση της περίφημης

«επιστημοvικοτεχvικής επαvάστασης» σTηv παραγωγική διαδικασία και φυσικά με παρεπόμεvο τηv έξαρση τωv διάφορωv ιδεολογημάτωv που στη­ ρίζοvταv σ' avTήv Κατά κάποιο τρόπο η αvασύvθεCπι του κεφάλαιου επιτρέ­ πει και προετοιμάζει τηv αvτικατάσταση τωv παλιώv δεσμώv με καιvούργια

Το ότι τόσα και τόσα εθvικοαπελευθερωτικά κιvήματα καταληξαvε στηv τροχιά του εvιαίου συστήματος κοιvωvικώv σχέσεωv το απOδεΊΧVε1 Οι μη­ χαvισμοί χειραγώγησης τωv μαζώv, οι μηχαvισμοί που είvαι επιφορτισμέvοl

με τοvχειρισμό μιας τεράστιας μάζας έμψυχου υλικού που υπάρχει απλά για

vG αvαπαράγεl αυτό το άθλιο σύστημα, έχουv αvαπτυχθεί σε πρωτσφαvή βαθμό Παρόλη τηv <<πρόοδο», ποτέ άλλοτε δεv χρειάζοvταv τόσοι πολλοί για va <<προσέχουv» αυτή τη μάζα, απόδειξη του παράλογου και απάvθρω­ που χαραχτήρα αυτώv τωv κοιvωvικώv σχέσεωv Τα ιδρύματα «Έρευvας και Αvάπτυξης» έχουv αvαλάβεl γεvικά το έργο της απομυθοποίησης της επαvάστασης που εξακολουθεί vάvαι μια ev δυvάμεl απειλή Οι ιδέες, οι συvήθειες, οι τρόποι ζωής, η ιστορική μvήμη, η κουλτούρα, όλα αυτά πρέπει

va ομοιομορφοποιηθούv, πρέπει αφού διαστρεβλωθούv και κατασυκσφα­ vτηθούv va αvτικατασταθούv με όσα προετοιμάζουv τα ιδρύματα και το κράτος Η «αvτεπαvάσταση μέσα στηv επαvάσταση», αυτή η ζωογόvα αvά­

σα του συστήματος, μέχρι χτες εκφράζοvταv κύρια από τις δυvάμεις εκείvες που προβάλαvε από τηv επαvάσταση και μετατράπηKαv στο αvτίθετό τους Αυτές δηλαδή, που μια εποχή οvομάζοvταv ρεβιζιοvιστlκές δυvάμεις (και μηv ξεχvάμε πως ήταv ο Μάο και οι κιvέζοl κομμουvιστές που έλεγαv πως

«ρεβιζιονισμός στην εξουσία ίσον αστική τάξη στην εξουσία», πως «η αστική τά"ξη βρίσκεται μέσα στο κόμμα» κλπ) Σήμερα μετά τα δραματικά γεγοvότα της προηγούμεvης δεκαετίας, σημειώθηκε μια μεγάλης έκτασης προσχώ-

ρηση στο μέτωπο αυτό δυνάμεων που τουλάχιστον φραστικά αγωνίζονταν ενΆVΤιά του

Αν ορισμένοι δείχvoυν να καθηαυχάζουν - είτε γιατί έχουν το δίκιο και αυτό δεν μπορεί κάποτε θα λάμψει, είτε γιατί επικαλούνται ιστορικά ΑVάλO­

γα παραδείγματα - δεν επιτρέπεται οποιοαδήποτε εφηαυχααμός γιατί αυ­ VΤελείται μια αοβαρή μετατόπιαη ακόμα και των δυνάμεων εκείνων που αυνεχίζουν να αντιστέκονται Η μετατόπιdη αυτή γίνεται προς τέτοια εδάφη που να είναι εύκολη η αφομοίωαη και το ξεδόVΤιααμα αυτών των γραμμών αντίστααης

Μιλάμε και για την πρόαφατη KιVηΤΙKότητα «εναλλαχτικής» απόχρωσης Παρά την ποικιλία τους, οι θεωρητικές και ιδεολογικές εκτιμήαεις τους στηρίζονται στην άρνηση της πείρας του εργατικού κινήματος, στην άρνη­

ση της επαvαστατΙKής διαδικααίας Και δυστυχώς η αVΤΙKατάσταση των τελευταίων από την όποια νεωτερικότητα ή τον όποιο προαδιορισμό νέων πεδίων παρέμβασης, δεν τους επιτρέπει vΑ κρατούν τις αποστάαεις - όταv οξύνονται τα ζητήματα - από ' τη αοαιαλδημοκρατία και τον «ευρω­ κομμουνιαμό»

Ο κόαμος αήμερα παρουαιάζει ένα «θέαμα» που α' αυτό χωρούν μονοσή­ μαντες αναλύαεις Δεν έχει αημααία αν έχουν τέτοιες μονοαήμαντες αναλύ­ αεις πέρααη και βρίσκουν απήχηση Είναι κι αυτό ένα από τα χαραχτηριστι­

κά του αύγχρονου <<ΠOλυαήμΑVΤOυ» κόαμου Η υπογράμμιση αυτή ίαως -φαίνεται παράδοξη αφού στον μαρξιαμό, ααν <<παραδοαιακή» - δηλαδή

<<περααμένη», <<παρελθOVΤΙKή» - άποψη, αποδίνεται ο χαραχτηρισμός της

<<μoνoσήμαvτης» KOαμOαVΤίληψης, απ' όπου και τα πυρά κατά του «μονι­ αμού» από νεωτερικούς αναζητητές εκλεκτικών, πoλυσήμαvτων υποτίθε­ ται, αληθειών Αυτό το θέαμα αδυνατεί να το συλλάβει, να το κατατάξει, να

το μοντελοποιήαει η αύγχρονη έγκυρη ακέψη Οι τέως αμφιαβητίες αυτής της αύγχροvης έγκυρης ακέψης αKoλoυθώvτας ή μάλλοv δείχνοντας έvαv αουϊβιαμό (ακολουθητιαμό) που φτάvει τα όρια του μυρηκααμού, δεν έχουν τίποτα άλλο από το VG αναφέρονται στην ανωμαλία της ιστορίας, δηλαδή στα όαα έγιναν κύρια στον αιώvα μας Η αναyvώριαη μιας κατάστασης δε αημαίvει παραδοχή της Αλλά η ίδια η αναΥνώριση αποτελεί μια δύσκολη και επίποvη διαδικααία Δε γίvεται μακρυά και έξω από την επαφή με τα πράγματα Α vτίθετα προϋποθέτει αδιάκοπη επαφή, σύγκρουση με τα πράγ­ ματα Μια ερμητική ακέψη υποκρίvεται πως «θεάται» το πανόραμα του κόαμου αποστααιοποιημένη, ενώ παρεμβαίvει άμεαα, υποβάλει και, με τις σημερινές δυvατότητες, χειρίζεται Αντί να μεταστρέΦOVΤαι αργOΠOρημΈVα από τα θέλγητρα μιας απόμακρης θεώρηαης, όαοι μΠOύχτιαΑV από τον πραχτικιαμό και από τη χρησιμοποίηση θεωρητικώv όπλωv που δεν τους υπάκουααν ατις πρώτες απόπειρες, θα ήταν προτιμότερο να αναρωτηθούν

ΑV ωρίμααΑV ποτέ Αλλά τι αχέση έχει η φιλοαοΦία με την εποχή μας;

Υ

«Το ζήτημα αν η ανθρώπινη νόηση μπορεί να κατα­ χτήσεl την αντικειμενική αλήθεια, δεν είναι ένα ζή­ τημα θεωρίας μα πραχτικό ζήτημα»_ Κ Μαρξ

Μπορούμε με δυο τρόπους να προσεγγίσουμε το πρόβλημα της φιλοσο­ φίας Ο πρώτος συνίσταται στο να τη θεωρήσουμε σαν κοσμοαντίληψη, δηλαδή σαν τον τρόπο, το πρίσμα με "[Ο οποίο θεωρείται ο κόσμος και άρα, ανεξάρτητα από το πόσο συστηματοποlημένα και συνεlδητοποlημένα είναι όλα αυτά, όλοι λίγο πολύ έχουμε κάποια φιλοσοφία Ο δεύτερος συνίσταται στο να θεωρήσουμε τη φιλοσοφία σαv τη θεωρία της Υνώσης και επομέ­ νως σαν την συστηματοποίηση της τεράστιας προσπάθειας και της πάλης που διεξάγει η αvθρώπlνη νόηση στην πορεία της κατάχτησης της QVTIKEI­ μενικής αλήθειας Σ' αυτό το δεύτερο επίπεδο είναι που παρεμβαίνουν οι διάφορες φlλοσοφlκές σχολές, τα δ,άφορα φιλοσοφικά ρεύματα, οι υποδιαι­ ρέσεις τους, οι εκπρόσωποί τους κλπ Και φυσικά έχει συσσωρευτεί τόσο και τέτοιο υλικό σ' όλη την διαδρομή των αvτιπαραθέσεων, που όποιος θελήσει

να ασχοληθεί έστω και λίγο με αυτή την πλευρά της φιλοσοφίας, πρώτα από όλα οφείλεl να τοποθετηθεί γύρω από τα δύο μεγάλα ρεύματα, τον υλισμό και τον ιδεαλισμό

'Οταν ρωτάμε τι σχέση έχει η φιλοσοφία με την εποχή μας, είναι σα να θέτουμε μια άλλη ερώτηση: 'Οσοl πασχίζουν να κατανοήσουν και να πα­ ρέμβουν σ' αυτή την πραγματικότητα που ορίζει η εποχή μας σε τι ωΦελού­ VΤαι από την ενασχόλησή τους με τη φιλοσοφία;

Αρχικά ας παραδεχτούμε πως υπάρχουν πολλοί λόγοι στο να μας απομα­ κρύνουν από μια σχέση με τη φιλοσοφία Ένα γενικότερο κλίμα, ο απο­ κρυφισμός της γλώσσας, η μη κατανόηση της σημασίας και του πραχτικού χαραχτήρα μιας τέτοιας ενασχόλησης, η συνήθεια πλέον στις εύκολες λύ­ σεις που συνήθως αποτελούν υποκατάστατα και τίποτε άλλο κλπ κλπ 'Ολα αυτά συμβάλουν σε μια απομάκρυνση Κι όμως αυτό το φαινομενικά αδύνατο και αναιμlκό μέτωπο, το μέτωπο της φ,λοσοφίας, μπορεί να απο­ δειχτεί μια ισχυρή βάση ·εκκίνησης που θα στηρίζει μια πολύπλευρη δρα­ στηριότητα, της οποίας ο αVΤαγωνlστlKός χαραχτήρας δεν θα επηρεάζεται στην ουσία του από τα διάφορα σκαμπαvεβάσματα

Το ενιαίο σύστημα κοινωνικών σχέσεων σ' όλες τις παραλλαγές του, έχει μεγάλες δυνατότητες vα χειρίζεται τεράστια δυvαμlKά ανθρώπων Οι χειρι­ στικοί μηχανισμοί έχουν διογκωθεί τρομαχτικά κι αποτελούν ένα ουσιαστι­

κό στήριγμα των κοινωνικών σχέσεων Ο κάθε άνθρωπος ξεχωριστά νοιώ­ θεl εvτελώς αδύναμος vα αντιμετωπίσεl όλη αυτή την κατάσταση

Μια μικρή παρένθεση: Δεν είναι διόλου τυχαία η σημαντική επιρροή της θρησκείας που κατορθώνεl να καλύπτει, έστω με μια Ψευδή συνείδηση, τα

9

άγχη και τους προβληματισμούς του κόσμου Ο πάπσς και ο Αγιατολλάχ βέβαια, δEv παρέμειναv ποτέ στηv ευγενή εvασχόληση του φιλοσοφικού στοχασμού Και οι δικοί μας «vεοορθόδοξοι» πιστοποιούv ακριβώς τα τερά­ στια κενά που υπάρχουv από τηv εγκατάλειψη κάποιων σημαντικών μετώ­ πων Κι αν ίσως δεν αρέσει η ρήση του Μαρξ πως «η θρηοκεία είναι το όπιο του λαού», ας το διστυπώσουμε αλλιώς: Η θρησκεία αποτελεί έvαv από τους χειριστικούς μηχανισμούς που λειτουργόύv με αποτελεσματικότητα ατις πσραμονές του 210υ αιώνα, ενώ έχουν παμπάλαιες καταβολές Το καταφύ­ γιο του αvθρώπου που καθημεριvά βομβαρδίζεται από τεχνοκρατικά πραγ­ ματιστικά πρότυπα, που ζει περιμένοντας το μοιραίο, που αvέχεται και εσω­ τερικεύει όλες τις σχέσεις εξουσίας, το κατσφύγιο λοιπόv αυτού του ανθρώ­ που δε μπορεί νΆVαι άλλο από κάποια μορφή ανορθολογισμού; Μήπως έχουv δίκιο όσοι υποστηρίζουv ότι είναι αναλλοίωτη η φύση του αvθρώΠOυ;

Αν φαίνεται πως έχουν πέραση οι μΟVQσήμαvτες αvαλύσεις, αυτό δεν είναι άσχετο με τη διάχυτη πεποίθηση όη εί�αι τελείως αδύvατο πράγμα να γvωρίσει κανείς την ουσία των πραγμάτων Και έται παρατηρείται μια επάρκεια στηv επιφάvεια των πραγμάτων, στις απόλυτες και μονοσήμαντες αλήθειες Στα πιο ζωηρά τμήματα των κοιvωvιώv, όπως στη νεολαία, το άμεσα βιώσιμο αποτελεί τηv μοvαδική «θεωρία της γvώσης» προς μεγάλη χαρά όσων έχουv επίγvωση TWV «μεγάλων αληθειών της ζωής» Η συγκυρία στο χώρο της σύγχρονης σκέψης είναι τέτοια που επιτρέπει VG υποστηρίζε­ ται πως «η φιλοσοφία δεν έχει ιστορία», αφού διάφορες έvvοιες και κατηγο­ ρίες έρχοvται, φεύγουv, ξαvαγυρίζουv εμπλουτισμένες ουσιαστικά ή επιφα­ vειακά Γιατί GV η ιστορία είvαι ιστορία ιδεώv τότε σίγουρα η φιλοσοφία δεν έχει ιστορία Είναι λοιπόv εVΤΕλώς δικαιολογημένο οι κυρίαρχες ιδέες να περιφρονούν την ιστορία Γιατί με την ιστορία θα συvομολογούσαv TηV ιστορικότητά τους Και μια από τις μεγαλύτερες επίσημάνσεις του μαρξι­ σμού είvαι ακριβώς ο τονισμός της ιστορικότητας κάθε κοινωνικής εκδή­ λωσης 'Εχει σημασία στο σημείο αυτό να παρακολουθήσουμε μια σκέψη του Μάο όπως αυτή διατυπώvεται σε ένα απόσπασμα από τα <mαραδείγμα­

τα διαλεχτικής»: «Ορισμένοι ισχυρίζονται πως όταv γράφεις είναι αδύνατο

να αποφύγεις να είοαι μονόπλευρος Υπάρχει κάποια βάση σ' αυτή την διαβεβαίωση Εκείνο που μόλις είπα είναι πως χρειάζεται αρκετά η μαρξι­ στική μέθοδος για να πετύχουμε από τον καθένα την άρνηση της μονό­ πλευρης στάσης Δεν πρέπει να υπάρχει μονόπλευρη στάση Δεν είναι σύμ­ φωνη με την πραγματικότητα ( ) Μπορούμε να ζητήσουμε λίγο περισσό­ τερη διαλεχτική ή όχι; Δε μπορούμε να την κάνουμε γνωστή πιο πλαηά, έτσι που βηθμιαία να γίνεται μια μεγαλύτερη χρήση της; Νομίζω πως είναι δυνατό και απα�αίτητo Μέρα με τη μέρα, χρόνο με το χρόνο, θα υπάρξουν περισσότεροι άνθρωποι, περισσότεροι συγγραφείς και καθηγητές, που θα αποχτούν μια πιο ολοκληρωμένη άΠΟψη των προβλημάτων Για το λόγο

10

αυτό, είπα πως η ύπαρξη της μονόπλευρης στάσης είναι ένα γεγονός Αλλά ζητάω να ξεπεραστεί βαθμιαία Δε θα υπάρχει μονόπλευρη στάση μια μέρα;

Σε δυο χιλιάδες χρόνια θα υπάρχει ακόμα μονόπλευρη στάση Εμείς οφεί­ λουμε να κάνουμε γνωστή τη διαλεχτική και η διαλ€ΧΤΙKή πρέπει να ανα­ πτυχθεί Συμπερασματικά, ζητάω να κάνουμε εκατομμύρια διαλεχτικούς»

Ο Μάο ζητάει να τεθεί αυτός ο στόχος όχι για κανέναν άλλο λόγο, αλλά γιατί η ίδια η πραγματικότητq είναι διαλεχτική Σ τις τελευταίες σειρές του κείμενου που δημοσιεύουμε ο Μάο απαvτά στο ερώτημα <<Υιατ{ πρέπει να μάθουμε τη διαλεχτική; Την μαθαίνουμε μονάχα για να έχουμε μια ξεκάθα­

ρη άποψη για τον κόσμο, για να μπορούμε να εξετάσουμε τις σχέσεις ανά­ μεσα στους ανθρώπους και τις σχέσεις ανάμεσα στον άνθρωπο και την ύλη στον κόσμο αυτό»

Ο Λένιν στα «φιλοσοφικά τετράδια» αναφέρει πως «η διαλεχτική είναι ακριβώς η γνωσιοθεωρία του μαρξισμού» Και πως το αμέτρητα πλούσιο περιεχόμενο της, συγιφινόμενη με άλλους τρόπους σκέψης, οφείλεται στο ότι είναι «ζωντανή, πολύπλευρη (με αιώνια αυξανόμενο αριθμό πλευρών) γνώση με ένα πλήθος αποχρώσεων κάθε τρόπου μελέτης, προσέγγισης της πραγματικότητας (με ένα φιλοσοφικό σύστημα, που αναmύσσεται σε σύνο­

λο μέσα από κάθε απόχρωση)) Ενώ «η ευθυγράμμιση και η μονομέρεια, η ακαμψία και η αποστέωση, ο υποκειμενισμός και η υποκειμενική τύφλωση, voila οι γνωσιολογικές ρίζες του ιδεαλισμού»

Για να ξαναγυρίσουμε στο Μάρξ Αν η κατάχτηση της αντικειμενικής αλήθειας διαμεσσλαβείται από την πράξη (είναι πρΟ)(Τικό ζήτημα) είναι επόμενο η υλιστική διαλεχτική φιλοσοφία να έχει σαφή και βαθύ πραχτικό χαραχτήρα 'Οσοι διατείνovται ότι ενδιαΦέρονται γι' αυτή την πραχτική δραστηριότητα, δε μπορούν να αδιαφορούν για την επιστήμη αυτή και τη μέθοδό της Πολύ περισσότερο είναι υποχρεωμένοι να ανασκευάσουν κάθε άρνηση γενικά της μqρξιστικής διαλεχτικής (*)

«Αν ο μαρξισμός είναι επιστήμη, δε μπορεί να είναι άλλη από την επιστήμη της επανάστασης και τότε το παράδειγμα αυτής της επιστήμης είναι η ίδια η επα­ νάσταση»

Εδώ θσ σταθούμε σ' ένα «επιστημολογικό», όπως λένε τώρα, πρόβλημα Δηλαδή, στο αν ο μαρξισμός για να συΥχρονιστεί, οφείλει να ικανοποιεί τις (*) «Σήμερα, που όλο και πιο συχνά οι «χτεσινοί» ειδικοί στην εξόντωση του μαρξl·

11

aπαιτήσεις της επιστημοvικής πληρότητας σύμφωVΑ με τις προ6ιαγραΦές της σύΥχροvης ακα6ημαϊκής συγκρότησης Τότε και μόvο τότε θα είvαι έγκυρος και aπo6εxτός ' Ετσι με το έργο αυτό σε 6ιάφορες φάσεις της ιστορίας KαταπιάστηKΑV πολλοί va του «eγxύaovv» - άλλοι στη 6ύση κι άλλοι σTηv αvστολή - όλα τα «συρταράκια», τις 6ιαιρέσεις και τις υπ05ιαι­ ρέσεις Από τηv κστεργασία του μαρξισμού και από τις τελευταίες aπόπει­ ρες της στρουκτουραλικοποίησής του και της φαιvομεvολογοποίησής του (εγχειρήματα που στηv 6ύση συv6έθηκαv με τα οvόματα του Αλτουσέρ και του Σαρτρ) βγήκε πλήθος από ακα6ημαϊκές καρριέρες και πλήθος aπό υποψήφιους για τέτοια καρριέρα Πρόσφατα 6ε, ορισμέvοι μέχρι πρότιvος φοβεροί <<χωριστικά αvταγωvιστικοί» στοχαστές, άφησαv κι αυτοί Tηv όποια χωριστικότητά τους και εμφαvίζοvται με πρόσωπο που KciVEI 6vvαTή Tηv έvταξή τους στηv έγκυρη και κοιvωvικά παρα6εχτή «επιστημοvική-ακα6η­ μαϊκή» κΟ/vότητα Και κάτω από επι60κιμασίες βέβαια, εvθουσιώ6ικες επι- 6οκιμασίες

Στηv nopefa αυτή κριτικαρfστηκαv aπό τα «αριστερά» όλοι εκτός aπό τους Μαρξ και Μάο Τσετούγκ Φυσικά, το μεγαλύτερο βάρος της aπoμυ­ θοποfησης έπεσε στους Έvγκελς και Στάλιv, εvώ στη σvvέχεια η «αριστε­ ρή» κριτική με μια «μικρή» μετατόπιση «6ιoλfσθησε» έξω από rov μαρξισμό και 6εv άφησε «λfeov επ! λfθoυ» aπ, αυτόv Αφού έγιvαv τελικά μερικές (<παραχωρήσεις» έτσι που ο Μαρξ vα παραμεfvει ο rEλevrafoς κλασσικός οικοvομολόγος, αλλά πέρα aπό αυτό ου6έv, η κριτική κστε5άφιση στράφη­

κε προς rov Μάο που, βοηθούvτωv και τωv σοβιετικώv, αvακηρύχθηκε επίγοvος και απόγοvος της ασιατικής σκέψης, μέγας ίσως, αλλά «καλός μοvάχα για τηv αvστολή»

, Ετσι η «αριστερή» κριτική evcivTIa στο μαρξισμό, γιατί 6ev στάθηκε πιο ριζοσπαστικός aπέvαvτι στη φιλοσοΦία και Tηv πολιτική Ο/κοvομία και 6εv τις κστάργησε αλλά aπλά τις κριτικάρισε, «oλfσθησε»"ελαφρά στο γιατ! 6εv είvαι ο μαρξισμός μια ολοκληρωμέvη και «επαρκής» φιλοσοφία με Tηv οvτολογία της, τη λογική της, μια ολοκληρωμέvη και επαρκής πολιτική οικοvομία με όλες τις σημεριvές επίσημες πειθαρχfες κλπ Και σε εvfσχυση όλωv αυτώv κατέφθασαv τα βαριά όπλα, λ-χ Πόππερ και λO/πo� για va ψέξουv το μαρξισμό για αvτιεπιστημοvικότητα, γιατ! 6εv υπόκειται σε πει­ ραματισμό και (<παρα6ειγματισμό» κλπ, φτάvοvτας μάλιστα va rov aπo­ κλείσουv από Tηv κατηγορία τωv επιστημώv μαζί με Tηv ψυχαvάλυση, Tηv αλχημεία και τηv χαρτοπαιξία! Κι av μας φαίvοvται λfγo τραβηγμΈVα αυτά,

σμού μιλόνε για τον Μαρξ, αλλά κι εξίσου συχνά, οι χτεΟ1νοί μαρξιστές γίνονται ειδικοί στην εξόντωση του μαρξισμού, έχει μεγάλη σημασία η επιμονή στη μαρξιστική διαλΕ)(Τ1κή Εκεί δίvεrαι η μάχη» (Δ Κωτσάκης, Εισαγωγή στο «Αποτελέσμστα της άμεσης διαδικασίας παραγωγή9>, Εκ6 Α / συvέχεια)

εντούτοις αποτελούv TηV τελευταία μόδα σTηV πολιτισμέvη Ευρώπη

Ο μαρξισμός είvαι θεωρία για τηv αvατρoπή του συστήματος κοιvωvικώv και παραγωγικών σχέσεων που επικρατεί, για την οικοδόμηση μιας άλλης KOIVΩνίας Avατρεπnκή θεωρία και επOμΈVως δεν υπάγεται στους επιστη­ μονολογισμούς και τις κατατάξεις της κατεστημέvης επιστήμης γιατί την αρνείται και επιδιώκει την αvαίρεσή της 'Οπου χώρεσε, όπου εντάχθηκε, όπου συνυπήρξε, έχασε από τα nPIV τον ανατρεπτικό του χαραχτήρα και εξυπηρέτησε άλλους σκοπούς Δε χωράει ο μαρξισμός ούτε σε ΠΑVεπιστή­ μια, ούτε σε ιδρύματα έρευvας και ανάπτυξης, γιατί τότε προσαρμόζεται Η πορεία εμβάθυvσης, ΑVάπτυξης αυτής της θεωρίας, ακολουθεί άλλους δρό­ μους, άλλα μέσα «Εργαστήρι» της είναι τα εκτεταμένα πεδία των κοιvωvι­ κών συγκρούσεωv κάθε είδους «Ψυχή» της - uv επιτρέπεται η έκφραση -είvαι η διαλεχτική, η θεωρία τωv αvτιθέσεωv 'Οπως ΑVαφέρει και ένας ιταλός, ο μαρξισμός «δεν οικοδομείται έξω από τά γεγονότα, δεν περιχαρα­ κώνθ τα γεγονότα σε κάποιο κλειστό κόσμο, δεν επιζητεί να τα εVΤαφιάσει στο νεκροταφείο κάποιας θεωρίας Είναι μια επιστήμη κριηκή, ταραχοποι­

ός, ευερέθιστη και καυγατζού, που περνάει πάντα στη ζωή του γεγονότος Είναι η περίφημη "καθοδήγηση για δράση" Επομένως είναι κοινωνική πρά­

ξη με την πιο μεγάλη σημασία της λέξης Αφού δεν είναι μια επιστήμη της διαφοράς και του κατερμαησμού, αφού δεν είναι ένα φιλοσοφικό σύστημα εννοιών, αφού δεν είναι μια θεωρία ξεκομένη από την πράξη, η επιστήμη του Μαρξ αποδείχνεται πως δεν ορίζεται, δεν καταγράφεται σε γνωστούς καταλόγους 0 μαρξισμός δεν έχει παραδείγματα, έχει αντίθετα προϋποθέ­ σεις Αυτές ης προϋποθέσεις που είναι οι πραγμαηκοί άνθρωποΙ Στην περί­ πτωση μας είναι αυτή η τάξη που έχει ονομαστεί προλεταριάτο Μια τάξη που μπορεί και πρέπει να ανατρέψει αυτή την βρώμικη τάξη πραγμάτων και

να κάνει να γεννηθεί κάτι καλύτερο Η επιστήμη του Μαρξ είναι αυτή η τάξη, αυτή η πάλη, αυτή η δυvατότητα»

Αξίζει να σταθούμε σε δύο περιπτώσεις «ξαvαδιαβάσματος» του Μαρξ Του Αλτουσέρ και του Νέγκρι Το σημερινό πανόραμα που παρουσιάζει ο χώρος της θεωρίας, σαv αποτέλεσμα τωv διάφορων σταυροφοριώv, δε ση­ μαίνει πως δίvει το δικαίωμα στον καθένα VG «ομογεvοποιήσει», να εξισώσει

ΑV προτιμάτε, τις διάφσρες απόπειρες EίvUI άλλης τάξης πρόβλημα το έργο του Αλτουσέρ κι Qλλo αυτό του ΝέγκρΙ Eίvαι άλλη η ιστορία, τα όρια, καθώς και η περιοχή του καθένα 'Αλλο το βάρος και το βάθος του καθέvα

Ο πρώτος θέλησε να ξεκαθαρίσει κάθε ιδεολογικό στοιχείο, κάθε σκοτεινή

- δηλαδή επηρεασμέvη από το XεγκελΙΑVισμό - πλευρά του Μαρξ Χρησιμοποίησε διάφορα δάνεια από άλλες περιοχές, όπως από TOV στρου­ κτουραλισμό, ανακάλυψε - μάλλοv όρισε - διάφορες επιστημολογικές τομές Υια VG καταλήξει σε μια «αυτοκριτική», όπως γράφει στον πρόλογο της δεύτερης έκδοσης του «διαβάζοντας το κεφάλαιο» (το σημαvτικότερο

τις οξυ6ερκείς κατά καιρούς επισημάvσεις του, καθώς και η τ�λευταία του κατάληξη (oτov npάoιVO εvαλλαχτικό χώρο) μας δίvει το δικαίωμα Va συ­ pnepάVOvpe πως κυριαρχήθηκε όλη η θεωρητικο-πολιτική του δραστηριό­ τητα από το γνωστό fare politica που τόσο έχει ταλΑVίσει όλες τις απόπειρες αvασυγκρότησης του κιvήματος Θα σvαφερθOύμε μόvο oτov τομέα που μας εvδιαφέρει εδώ, αυτόv της διαλεχτικής EίvQI ο Τ όvι Νέγκρι που μιλάει

«Σ' αυτό το σημείο είναι που μπορούμε οριστικά να θεωρήσουμε τον υλι­ σμό σαν εργατική επιστήμη της επανάστασης Σ' αυτό το σημείο είναι που

η διαλε)(Τική μετατρέπεται σ' ένα όπλο του προλεταριάτου, οριστικά τοπο­ θετημένη να υποβαστάζει τις εμπειρίες»

(<< Το εργοστάσιο της στρατηγικής, 33 μαθήματα για Tov Λέvιv» σεμιVΆριo του Νέγκρι στο παv/μιo της ΠΆVΤoβα το 1972 που τυπώθηκε το 77)

«Χρειάζεται να aπελευθερώσoυμε το επαναστατικό περιεχόμενο της μαρ­ ξιστικής μεθοδολογίας να φτάσουμε στο KεVΤΡΙKό σημείο: την μαρξιανή κριτική κάθε διαλεχτικής μορφής Τέλος της διαλε)(Τικής; Ναι Γιατί είναι

η πράξη της σκέψης που δεν έχει καμιά αυτονομία της συλλογικής δύναμης, της συλλογικής πράξης που συγκροτεί με τόσο δύναμισμό το υποκείμενο προς τον κομμουνισμό» (<<Marx oltre Marx», 1978)

«Να σβήσουμε τη διαλεχτική ακόμα και σαν ορίζοντα Να αρνηθούμε τη διαλε)(Τική, αυτή την αιώνια μορφή της ιουδαϊκο-χριστιανικής σκέψης, αυ­ τές τις περιφράσεις, για να κάνουμε λόγο - στο δυτικό κόσμο - για τον ορθολογισμό» (<<κομμουνισμός και πόλεμος», 1980) Ο Νέγκρι αvτιλαμΒΆVε­ ται τη διαλεχτική aav έvαv μηχαvισμό σκέψης που εγκλωβίζει το δυVαμι­ σμό του υποκείμεvου, που δεV αυτοvομοποιεί τη συλλογική δραστηριότη­

τα Προσπαθεί Va υποβάλει σε μια τέτοια κάθαρση TOV Μαρξ Μια τέτοια όμως μεταχείριση του Μαρξ 6ε vομιμοποιεί και κάθε συμπέρασμα, ούτε πολύ περισσότερο τηv ΑVαγγελία του τέλους της διαλεχτικής Η ρίζα αυ­ τής της στάσης βρίσκεται στη λειψή κατανόηση του τεράστιου βήματος που έκαvε ο μαρξισμός σε σχέση με όλη τηv προηγούμεvη φιλοσοφική σκέψη Το περίφημο πρόβλημα του «αvαπoδoγvρίσματoς» της διαλεχτικής του Χέγκελ αriό TOV Μαρξ, παρόλους τους ποvοκεφάλους που δημιούργη­

σε, φαίvεται πως λίγο καταvοήθηκε Ο Νέγκρι, έτσι απλά και παστρικά, όπως του αρέσει δηλαδή, περίπου το ομολογεί: <<Η βαρετή πολεμική για την μαρξιανή μεθοδολοyiα και τις σχέσεις Μαρξ-Χέγκελ δεν μου ΦΆVηKε ποτέ πολύ εvδιαφέρoυσα » (Marx oltre Marx) Η αvατρoπή του XεγKελΙΑVισμoύ δεv έγιvε στο πεδίο σύvταξης εvός φιλοσοφικού έργου, αλλά στο πεδίο της μελέτης της ιστορίας Ο Μαρξ έγιvε «οικοvoμολόγος» για va αvατρέψει το

«σύστημα» του Χέγκελ ' Αρχισε μια δουλειά Το ζήτημα είvαι av TηV avve­ χίζουv όσοι επαvαφέρουv τα πράγματα στο «έΟΟφος» που αυτός ήθελε va αvατρέψει Και το θέμα αυτό έχει μεγάλη σημασία για τηv πραχτική κατεύ-

θυvση όλωv τωv γραμμώv αvτίστασης ατη σύ)'Χροvη βαρβαρότητα

Ε

«Η άποψη του παλιού υλισμού είναι η «κοινωνία των πολιτών» Η άποψη του καινούργιου υλισμού είναι η ανθρώπινη κοινωνία η κοινωνικοποιημένη ανθρωπό· τητα» Κ Μαρξ

Av κρίvουμε λοιπόv τηv ιστορία τωv lδεώv aav ιστορία τωv ιδεώv και αποδεχτούμε τους ισχυρισμούς που κσταλογίζουv στο Μαρξ - είτε ξεκι­ vώvτας από επιστημολογικά είτε άκρως αvαΤΡΕΠΤικά κίvητρα - πως δηλα­

δή δεv αvέτρεψε ριζικά τηv υπάρχουσα yvώση, πως δεv έκαvε <Νέα κοπερ­ vίκεια επΑVΆσταση» ατη φιλοσαΡία και δεv κστάστρεψε στα «ίδια τα κύπα­

ρά της» τηv αστική ιδεολογία, θα είμαστε αvαγκασμέvοl Va διαπιστώσουμε πως πραγματικά η σκέψη κιvείται με «προκστακλυσμιαίες» έvvοιες και κα­ τηγορίες, αφού μάλιστα αποδεχτούμε Va αvτικαταστήσουμε τις έvvοιες και τις κατηγορίες που χρησιμοποίησαv οι μαρξιστές, με αυτές που χρησιμοποι­ ούv οι σημεριvοί κήρυκες της επΑVόδOυ σTOV ορθολογισμό, σTηV έξαρση τωv καταχτήσεωv της επιστήμης κλπ

Δε λέμε τίποτα παραπάvω από το ότι αυτό που εισφέρουv στηv ουσία είvαι μια επιστροφή με τηv έvvοια της κάθαρσης και απλής υποχώρησης: Στοv τομέα της ΑVατΡOπής, οι πιο αvατΡΕΠΤικοί προβάλουv aaV πρότυπο μια επιστΡαΡή σTηV «κοιvωvία τωv πολιτώv» αVΤlπαραθέτOVΤάς TηV στο κράτος Κι αυτοί είvαι οι πιο προχωρημέvοι Η κριτική τους σTOV «υπαρκτό σοσιαλισμό» - και μάλιστα τωv χτεσιvώv πολύ προχωρημέvωv στο μαρξι­ σμό - είvαι τα «αvθρώmvα δlκαιώμστα» Η αvαK άλυψη της μη ουδετερότη­ τας της τεxvικής και της τεxvολοΥίας, με μια μικρή ολίσθηση μπορεί εύκολα

Va μετατραπεί στη ρεφορμιστική-σοσιαλδημοκρατική προγραμματική κα­ τεύθυvση Va αλλάξουμε μέσω τωv συvδικάτωv και της «συμμετοχής» το χα­ ραχτήρα αυτής της τεxvικής και τεxvολογίας Η πιο άκρατη κριτική της πολιτικής διαμεσολάβησης εύκολα εξατμίζεται σε μια δικαιολόγηση κάθε μέσου φτάvει va έχουμε αποτελέσματα Κι όμως είvαι ο ίδιος ο Μαρξ που μίλησε για τηv ταξική πάλη, τη διχτατορία του προλεταριάτου, το κομμου­ vιστlκό κίvημα, αλλά αυτός ο Μαρξ δEv είvαι αρεστός Ο τίτλος τιμής αvήκει ακόμα oτov Μαρξ - και γι' αυτό κατακεραυvώvεται - που <Νεα­ ρός» ακόμα ξεσκέπασε τηv ουσία τωv «αvθρώπιvωv δικαιωμάτωv» Η ση­ μεριvή εξέλιξη τωv πραγμάτωv, όλη αυτή η <<μοvαξιά του αvθρώπου», ο άκρατος ατομικισμός, η βασιλεία του «όλοι για μέvα και εγώ για TOV εαυτό μου» κλπ, δείχvουv ακριβώς μιΑV άλλη ΡΙΥμέvη στη λήθη πλευρά του μαρ­ ξισμού 'Οποιος θελήσει Va προβάλει τέτοιες πλευρές του μαρξισμού -που είvαι και η ουσία του - βλέπει VG σχηματίζεται έvα εvιαίο μέτωπο που

16

αρχίζει aπό αναρχικούς κάθε aπόxρωσης' ΣVανεωτές, εναλλαχτικούς και (σταραΟΟσιακούς» Η υποχώρηση που έχει σημειωθεί - η αντεπανάσταση αν θέλετε - στον τομέα της σκέψης και που βρίσκεται σε εξέλιξη, επιβάλει το διαχωρισμό των πραγμάτων, δηλαδή των περιεχόμενων που δίνουν οι ποι­ κιλίες των τάσεων, σχολών, θεωριών κλπ Από την άποψη εκείνων που ΕΠΙ­ ζητούν αυτή την πραγματική «κοινωνικοποιημένη πραγματικότητα» κι όχι την επιστροφή στην «κοινωνία των πολιτών» σαν λύση των στjμερινών αδιεξόδων, κείμενα σαν συτό του Μάο βοηθούν στο να κρατιέται σταθερός

ο στόχος Και για να κρατηθεί ο στόχος, χρειάζεται η ΣVαyvώριση της ανάγκης προχωρήματος της θεωρίας να μην οδηγήσει σε υποκατάστατα που ρίχνουν πολύ πίσω και καταντούν την αναΥνώριση αυτή «άλλοθΙ» για

να δικαιολογηθούν οι όποιες προσαρμογές, aπoσKιρτήσεις' aπoστασίες Σίγουρα aπό μόνη της δεν έρχεται η πράξη Αλλά για να έρθει δε μπορούν

να υπηρετούνται άλλες ιδεολογίες (αντιεξουσιαστικές, εναλλΟ)(Τικές, σοσι­ αλδημοκρατικές) και να Ρίχνεται στα σκουπίδια αυτό που καταχτήθηκε στη θεωρία Κι άλλωστε Υνωρίζουμε πλέον πως «κάθε πέρασμα από τα όρια δεν αποτελεί απελευθέρωση>>

στ

«Η μάχη για τη γνώση έγινε ένα σημΣVΤΙKό μέρος του αγώνα που διεξάγεται τώρα, όπως και εκείνου της επανιδιοποίησης της κοινωνικής γνώσης και της ιστορικής μνήμης»

Η συσσώρευση προβλημάτων δημιουργεί τα αδιέξοδα και η ύπαρξη τέτοι­

ων αδιεξόδων δημιουργεί τους όρους για την ανάπτυξη της σκέψης, για νέα ποιοτικά άλματα στη Υνώση Δεν υπάρχει όμως τόση γνώση στην ΕΠοχή μας, τέτοιος υπερπληθωρισμός γνώσεων, έτσι που η λύση των αδιεξόδων μπορεί να είναι aπoτέλεσμα ακόμα μεγαλύτερης συσσώρευσης Υνώσεων; Μήπως μαζί με την υπερσυσσώρευση κεφάλαιου έχουμε και υπεΡΣVσσώ­ ρευση Υνώσεων; Η σύνδεση των δύο όρων «κεφάλαιο» και «γνώση», όσο κι

v αποτελεί προσβολή στις εξάρσεις των υμνητών του «θαύματος» της ι;πιστήμης και της τεχνικής, δείχνει πως η λύση των αδιεξόδων δεν πρόκει­ lαι να είναι αποτέλεσμα μιας τέτοιας υπερσυσσώρευσης Η λύση βρίσκεται (πον αντίθετο πόλο Γιστί ακριβώς έχουμε και στη Υνώση υπερσυσσώρευ­ ( η Επομένως η ζήτηση φερέΥΥυας Υνώσης, Υνώσης για τις ανάγκες αξιο-

11 {ησης του κεφάλαιου, σημαίνει πειθαναγκασμό της Υνωστικής δραστηριό­

ι ητας σε ορισμένες κατευθύνεις, σφετερισμό και ιδιοποίηση της κοινωνικής γνώσης, δηλαδή της Υνώσης που βγαίνει aπό την πραχτική των εργαζόμε­

\ ιι)ν του χεριού και του μυαλού Επομένως η κρίση του κεφάλαιου είναι και lφ{ση του «Κεφάλαιου-Γ νώση>> Από κεί και η κρίση στην παιδεία, στα πα-

ι

17

vεπιστήμια και όλα τα πασίΓVωστα που αKOύγOVΤαι, γράφOVΤαι και κλαυθ­ μηρίζοvται Η υπερσυσσώρευση γvώσεωv συv6υάζεται με μια συρρίκvωση της ΓVώσης και της σκέψης_ Το «τε)(Vικό», «οργαvωτικό» α6ιέξο60 της αvτί­ θεσης γεvική ΓVώση-ει6ΙKή γvώση 6ev είvαι τέτοιο Είvαι σύμΠΓωμα της γεvικής κρίσης της «Γ vώσης του Κέφάλαιου» Δεv napάyOVTaI τόσες και τέτοιες ΓVώσεις που Va αvταποκρίvοvται στις αvάγκες τωv μαζώv ή GV θέλετε του αvθρώπου, παράγοvται αvτίθετα τόσες και τέτοιες γvώσεις που αvταποκρίvοvται σε αvάγκες άλλες, στις σvάγκες επιβίωσης της σχέσης κεφάλαιο, στις αvάγκες 6ιαιώvισης του συστήματος κοιvωvικώv σχέσεωv που στηρίζοvται στη βάση αυτή 'Ολα όσα λέγοvται για το «τέλος τωv ι6εολογιώv», το «τέλος της θεωρίας» κλπ, εκφράζουv αυτή τη συρρίκvωση, που αποτελεί τηv αvάπ06η Qψη της υπερσυσσώρευσης γvώσεωv Επομένως όταv μιλάμε για αvάπτυξη της σκέψης, για vέα άλματα στη γvώση, μιλάμε για κάτι άλλο Αυτή TηV Άλλη Γvώση τηv απαρvήθηκαv από χρόvια και οι Χρουτσώφ-Μπρέζvιεφ-Γκορμπαρτσώφ και οι ΤΕVγκ και Σία Αυτή η Άλλη Γvώση, η απόπειρα για τηv αvτιπαράθεση Άλλης Γvώσης, ήταv το κύριο περιεχόμεvο της πολιτιρτικής επαvάστασης που σφράγισε και TηV τελευταία περί060 του έργου του Μάο Αυτή TηV Άλλη Γvώση έχτισε ο Μαρξ Αυτή τηv 'Αλλη Γ vώση πάσχισε VG αποκαταστήσει ο Λέvιv QTGV έγραψε στα

«φιλοσοφικά τετρά6ια» «έχουμε πολύ δουλειά να κάνουμε» Αυτή η 'Αλλη

Γ vώση 6ev είvαι ο αποκρυφισμός και εγκλεισμός σε «χωριστικούς κόσμους» που 6ιακήρυ)(Vαv οι μέχρι nPIV λίγο υπέρμαχοι της αυτοvομίας Δεv aVa­ πτύσσεται παρά μοvάχα σε α6ιάκοπη σύv6εση με τηv πραχτική της ταξικής πάλης σε όλα τα μέτωπα Οι αποκρυφισμοί, οι μεσσιαvισμοί και τα παρό­ μοια, 6ev αποτελούv αvταγωvιστική γvώση με το «ΚεΦάλαιο-Γ vώση», αλλά συστατικό μέρος του και ι6ιαίτερα στις μέρες μας 'OTGV ζητάμε VG ξαvα­ συv6έαουμε τη συvέχεια της αvταγωvιστικής Γ vώσης, ζητάμε όχι VG χτί­ σουμε έvαv κλειστό μικρόκοσμο ι6εώv σε «θερμοκήπιο», αλλά αvτίθετα, VG σπάσουμε τα 6εσμά του κεφάλαιου στηv παραγωγή ΓVώσης Και για va το κάvουμε αυτό σημαίvει αvάπτυξη εvός ι6εολογικού μετώπου Σημαίvει κρι­ τική της «Γ vώαης-ΚεΦάλαιο», ξερίζωμα του 6ιαχωρισμού σε στεγαvά: πα­ ραγωγικές σχέσεις από 6ω, γvώση από κει και υπόκλιση 60υλική με 6έος και θαυμασμό vεοφώτιστου αρχοvτοχωριάτη μπροστά στη 6εύτερη και GVaeepaTIapQ της πρώτης Και 6ev είvαι λίγοι αυτοί που, παρά τις αvτίθεπχ; 6ιακηρύξεις τους, υποκλίvοvται oτηv ουσία της «Γ vώσης-ΚεΦάλαιο» Γι' αυτό, όσοι 6ev βολεύοvται στα «στεvάχωρα» πλαίσια της μαρξιστικής 6ια­ λεχτικής και θέλουv Va εμφαvίζοvται φορείς μιας σκέψης εvαλλαχτικής, με τηv έvvοια της ριζικής απόρριψης κάθε άλλης κυρίαρχης, οφείλουv Va οι­ κο6ομήσουv μια αvταγωvιστική σκέψη, όχι μoVΆXα σε σχέση με τα επιφαι­ VΌPEVa, αλλά και με τις ρίζες της Θα θυμίσουμε pQVO πως οι Πόππερ και οι vέοι μαίτρ είvαι ΕVαλλαχτΙKOί, αλλά σαv mσω6Ρόμηση POVάxa 'Οσοι όμως

εμπνέονται από τη θέση της επικαιρότητας του κομμουvισμού, δε μπορεί παρά να πααχίζουν για την οικοδόμηαη της 'Αλλης Γ νώαης, θεωρητικά και πραχτικά Ενάντια στο ρεύμα, βέβαια Η κιvέζικη εμπειρία είναι μια σημα­ ντική παρακαταθήκη στον τομέα αυτό, γιατί για πρώτη φορά και αε τέτοια έκταση το προλεταριάτο και ο λαός έθεααv άλλα κριτήρια για την Γνώση, αμφιαβήτηααν θεαμούς και προαιώνιες παραδόαεις, πορεύτηκαν ενάντια σε οικονομικά μοντέλα, KPlTfKapaV τα υλικά κίνητρα κλπ Το σύvθημα της πολιτιστικής επανάστασης «κόκκιvος κι όχι ειδικός», η κριτική της θεωρίας TWV (<παραγωγικών δυvάμεων»' και η επιμονή στην ταξική πάλη, όσο κι αν φαίvεται να διαψεύδοvται από την πορεία των πραγμάτων, αποτελούv τηv πιο σημαντική κατάχτηση της 'Αλλης Γνώσης που οφείλουμε Va διαφυλά­ ξουμε, σλλά και να εμπλουτίσουμε

* * *

Η αμφισβήτηση της πραγματικής επανάστασης στις ιδέες, τις συνήθειες, oτov τρόπο ζωής, στο μετασχηματισμό της ανθρώπινης φύσης, συνένωσε και συνενώνει σε μια πραγματική αντεπανάσταση με παρατεταμένο χαρα­ χτήρα Αυτή όμως η πραγματική επανάσταση που άλλοι κλαίνε στα ερείπια της (άλλοι διερωτώνται «μα υπήρξε ποτέ επανάσταση;») κι άλλοι θεωρούν από καιρό κλεισμένη τη σελίδα και «ξαναγράφουν» κάποια άλλη ιστορία, εξακολουθεί να ταράζει όνειρα και να ενοχλεί συνειδήσεις αλλά και πλήθος από εφησυχασμούς

Υπάρχει και η καλή πλευρά σ' όλα αυτά γιατί δίνει την δυνατότητα, μέσα από αυτή τηv καταλυτική μανία που άλλοτε κρατιέται σε όρια επιχειρημα­ τολογίας κι άλλοτε σε πραγματικό μένος, να δοκιμαστούν «σταθερές» - ας χρησιμοποιήσουμε αυτόν τον εντελώς ακατάλληλο όρο, καταχρηστικά έστω - και να επισημανθούν οι «μεταβλητές» τους Και η ισxvροποfηση των πρώτωv και το βάθαιμα στις δεύτερες, να επιστρέψουν τη συαπείρωση από καλύτερες θέσεις δυvάμεων τέτοιων, που να φέρουν τον αγώνα στο ιδεολογικό επίπεδο στο ύψος των προβλημάτων που ορθώνονται στην επο­

χή μας Τότε έχει τη θέση του αυτό που έλεγαν στην πολιτιστική επανάστα­

ση και που προκαλούσε την ειρωνεία και τον χλευασμό: «(Στον κόσμο επικρατεί μια αναταραχή χωρίς προηγούμενο Μαύρα σύννεφα υΨώ­

Α / συvέχεια, Σεπτέμβρης 85

Ι ΙΔΕΑΛΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΥΛΙΣΜΟΣ

Στο κεφάλαιο αυτό συζητούνται τα παρακάτω προβλήματα: 1) οι δύο αντίπαλες δυνάμεις στη φιλοσοφία, 2) η διαφορά ανάμεσα στον ιδεαλισμό και τον υλισμό, 3) η προέλευση του ιδεαλισμού και η ανάmυξή του, 4) η προέλευση του υλισμού και η ανάmυξή του

Οι δύο αvτίπαλες δvvάμεις στη Φιλοσοφία

Η ιστορία της φιλοσοφίας είναι η ιστορία της ανάmυξης και της πάλης δύο αντιτιθέμενων φιλοσοφιών: του ιδεαλισμού και του υλι­σμού ' Ολα τα ρεύματα και οι τάσεις αποτελούν εκδηλώσεις αυτών των δύο βασικών σχολών

' Ολες οι φlλοσοφlκές θεωρίες είναι δημιουργήματα ανθρώπων που ανήκουν σε μια καθορισμένη κοινωνική τάξη Οι ιδέες αυτών των ανθρώπων είναι προσδιορισμένες ιστορικά από μια καθορισμέ­

νη μορφή κοινωνικής ζωής ' Ολες οι φιλοσοφικές θεωρίες εκφρά­ζουν τις ανάγκες μιας καθορισμένης κοινωνικής τάξης και αντανα­κλούν το επίπεδο ανάπτυξης των κοινωνικών παραγωγικών δυνά­μεων, των ιστορικών όρων και της γνώσης της φύσης από μέρους των ανθρώπων Το πεπρωμένο μιας φιλοσοΦίας προσδιορίζεται από

το βαθμό που αυτή η φιλοσοφία ικανοποιεί τις ανάγκες της κοινω­νίας

Η κοινωνική προέλευση του ιδεαλισμού και του υλισμού βρίσκε­ται στην κοινωνική διάρθρωση που χαρακτηρίζεται από ταξικές αντιθέσεις Η πρώτη εκδήλωση του ιδεαλισμού είναι το προϊόν της άγνοιας και των προλήψεων των πρωτόγονων ανθρώπων Σε συνέ­χεια, όπου αναmύχθηκαν οι πάραγωγικές δυνάμεις, βελτιώθηκε επίσης και η επιστημονική γνώση και ο ιδεαλισμός έπρεπε επομένως

να ξεπεραστεί και να αντικατασταθεί από τον υλισμό ' Ομως, από τους αρχαίους χρόνους μέχρι τους σύΥχρονους καιρούς, ο ιδεαλι­σμός δεν ξεπεράστηκε Αντίθετα, αναπτύχθηκε και διεξήγαγε έναν

παρατεταμένο αγώνα με τον υλισμό, από τον οποίο δεν κρίθη κε ακόμα ο νικητής Αυτό οφείλεται στο γεγονός πως η κοινωνία είναι διαιρεμένη σε τάξεις Οι εκμεταλλεύτριες τάξεις δε μπορούν - από

τη μεριά τους βέβαια - να αναmύξουν και να ενισχύσουν τον υλι­σμό για τα δικά τους συμφέροντα Αυτές οι φιλοσοφικές σχολές υπάρχουν σαν όργανα της ταξικής πάλης και ο πόλεμος ανάμεσα στον ιδεαλισμό και τον υλισμό δε θα τελειώσει πριν από την εξάλει­

ψη των τάξεων Στο προτσές της ιστορικής εξέλιξης ο ιδεαλισμός αντιπροσωπεύει την ιδεολογία της εκμεταλλεύτριας τάξης και έχει μια αντιδραστική λειτουργία Ο υλισμός είναι η κοσμοαντίληψη της επαναστατικής τάξης Σε μια ταξική κοινωνία αναmύσσεται και εξε­λίσσεται αδιάκοπα μέσα από την πάλη ενάντια στην αντιδραστική φιλοσοΦία του ιδεαλισμού Κατά συνέπεια, η πάλη στο φιλοσοφικό πεδίο ανάμεσα στον ιδεαλισμό και τον υλισμό αντανακλά πάντα την πάλη ανάμεσα στο συμφέροντα των αντιδρασnKών τάξεων και εκείνα των επαναστατικών τάξεων Δεν έχει σημασία αν ένας φιλό­σοφος έχει περισσότερο ή λιγότερο συνειδητοποιήσει ότι μια φιλο­σοφική τάση αντανακλά πάντοτε, σε τελευταία ανάλυση, την πολι­τική της τάξης στην οποία ανήκουν οι υποστηριχτές της ' Ενα φιλο­σοφικό κείμενο, οποιασδήποτε τάσης, υποστηρίζει πάντα άμεσα ή έμμεσα τα βασικά συμφέροντα της τάξης στην οποία ανήκει ο συγ­γραφέας του

Το ιδιαίτερο χαραχτηριστικό της μαρξιστικής φιλοσοφίας - ο διαλεχτικός υλισμός - συνίσταται στις προσπάθειες να εξηγηθεί καθαρά ο ταξικός χαρακτήρας κάθε κοινωνικής συνείδησης (περι­κλείνεται και η φιλοσοφία) Η φιλοσοφία αυτή διαKηρύΧVει ανοιχτά τον προλεταριακό της χαρακτήρα και είναι αποφασισμένη να διεξά­γει αδιάκοπο αγώνα ενάντια στην ιδεαλιστική φιλοσοφία της τάξης των ιδιοκτητών Η κυριότερη λειτουργία του διαλεχτικού υλισμού είναι υποταγμένη στο γενικό στόχο της ανατροπής του καmταλιστι­κού συστήματος, της εγκαθίδρυσης της διχτατορίας του προλεταριά­του και της οικοδόμησης μιας σοσιαλΙΟΤ1κής κοινωνίας Στην παρού­

σα ιστορική φάση της Κίνας, ο σκοπός της φιλοσσφίας είναι η ανα­τροπή του ιμπεριαλισμού και της φεουδαρχιας, η ολοκληρωτική πραγματοποίηση της αστικής δημοκρατίας και η προετοιμασία για

το μετασχηματισμό από τον σοσιαλισμό στον κομμουνισμό Η θεω­ρία της φιλοσοφίας και η πραχτική της πολιτικής πρέπει να είναι στενά δεμένες η μια με την άλλη

Η οιαφορά αvάμεσα σTov ιοεαλισμό και τov υλισμό

Ποιά είναι η θεμελιακή διαφορά ανάμεσα στον ιδεαλισμό και στον υλισμό; Έγκειται στις απαντήσεις που δίνονται στο βασικό πρό­βλημα της φιλοσοφίας, δηλ στο πρόβλημα της σχέσης ανάμεσα στο πνεύμα και την ύλη (στο πρόβλημα της σχέσης ανάμεσα στη συνεί­δηση και το είναι) Οι δυο σχολές δίνουν αντιτιθέμενες απαντήσεις σ' αυτό το πρόβλημα Ο ιδεαλισμός θεωρεί πως το πνεύμα (συνεί­δηση, ιδέα, το υπ'.)κείμενο) είναι η πηγή όλων των πραγμάτων που υπάρχουν στον κόσμο και πως η ύλη (φύση, κοινωνία, το αντικειμε­νlκό) είναι μονάχα ένα παρεπόμενο και είναι εξαρτημένη από το πνεύμα Από μια αντίθετη απάντηση στο πρόβλημα αυτό, απορρέ­ουν διαφορετικές απόψεις που αφορούν όλα τα άλλα προβλήματα

Από την άποψη του ιδεαλισμού, ο κόσμος είναι ένας συνδυασμός κάθε είδους ιδεών ή το πνευματικό προτσές που δημιουργείται από

τη λογlκότητά μας Ο εξωτερικός υλικός κόσμος βλέπεται σαν μια αυταπάτη ή σαν εξωτερικό υλικό κέλυφος του πνευματικού στοιχεί­

ου Η ανθρώπινη συνείδηση είναι υποκειμενική Είναι προϊόν του ίδιου του πνεύματος

Αντίθετα, ο υλισμός αντικρύζεl την ενότητα του σύμπαντος στην υλική του φύση Το πνεύμα (συνείδηση) είναι ένα στοιχείο της φύσης και εμφανίζεται μονάχα όταν η ύλη αναmύσσεταl σε ένα καθορισμέ­

νο στάδιο Ο αντικειμενικός κόσμος των υλιστών βρίσκεται έξω από

το πνεύμα και είναι ανεξάρτητος απ' αυτό Η ανθρώπινη συνείδηση είναι αντανάκλαση του αντικειμενικού κόσμου

Ο ιδεαλισμός υποστηρίζει πως η φύση είναι ένα προϊόν του πνεύ­ματος Αυτό είναι αληθινά αναποδογυρισμένος ο πραγματικός κό­σμος Ποιά είναι η προέλευση αυτής της φιλοσοφίας και πού βρίσκε­ται η πηγή της ανάmυξης της;

Όπως είπαμε πρι'_ , αρχικά ο ιδεαλισμός ήταν αποτέλεσμα της άγνοιας και της πρόληψης των πρωτόγονων ανθρώπων Στη συνέ­χεια παράχτηκε και αναmύχθηκε αφού υπήρξε ο πρωταρχικός όρος που επέτρεψε να γίνει ο ιδεαλισμός μια φιλοσοφία Ο όρος αυτός είναι ο χωρισμός της χειρωναχτικής από την πνευματική εργασία και

δημιουργήθηκε από την ανάπτυξη των κοινωνικών παραγωγικών δυνάμεων

Ο καταμερισμός της εργασίας πραγματοποιήθηκε στην κοινωνία και η μετέπειτα ανάπτυξή του οδήγησε στη διαμόρφωση ατόμων που ειδικεύτηκαν στην πνευματική εργασία Την εποχή που οι παραγω­γικές δυνάμεις ήταν σχετικά αδύνατες, ο χωρισμός ανάμεσα στις δυο μορφές εργασίας δεν είχε φτάσει ακόμα στο στάδιο του ολο­κληρωτικού χωρισμού Με την εμφάνιση της ατομικής ιδιοχτησίας η εκμετάλλευση έγινε η αρχή και η βάση ύπαρξης των κυρίαρχων· τάξεων Απ ' αυτό προκύψανε μεγάλες αλλαγές

Η πνευματική εργασία έγινε ένα αποκλειστικό προνόμιο της κα­τηγορίας των διανοούμενων, ενώ η χειρωναχτική εργασία έγινε το πεπρωμένο των καταπιεζόμενων τάξεων

Η κυρίαρχη τάξη άρχισε να φέρνει άνω-κάτω τον ουρανό και τη

γή Σ ' ότι αφορά τη σχέση με την ·εκμεταλλευόμενη τάξη , είναι η

κυρίαρχη τάξη που τιρομηθεύει στους χειρωναχτικά εργαζόμενους

μέσα συντήρησης και όχι αντίστροφα Γεννήθηκε η αποστροφή για την χειρωναχτική εργασία που τροφοδότησε ιδεαλιστικές αντιλή­ψεις Η εξάλειψη της διαφοράς ανάμεσα στη χειρωναχτική και την πνευματική εργασία είναι ένας από τους όρους για την εξάλειψη της ιδεαλιστικής φιλοσοΦίας

Οι κοινωνικές ρίζες που επιτρέπουν στην ιδεαλιστική φιλοσοφία

να αναπτύσσεται, βρίσκονται κύρια στο γεγονός πως αυτός ο τύπος φιλοσοφικών αντιλήψεων εκφράζει τα συμφέροντα εκμεταλλευτρι­

ών τάξεων Με το γεγονός αυτό πρέπει να εξηγούμε την ανωτερότη·

τα της ιδεαλιστικής φιλοσοφίας σε όλα τα πολιτιστικά πεδία Αν δεν υπήρχε η εκμεταλλεύτρια τάξη , ο ιδεαλισμός θα έχανε την κοινωνι­

κή του ρίζα Η τελική εξαΦάνιση της ιδεαλιστικής φιλοσοΦίας θα γίνει μονάχα μετά την εξαΦάνιση των τάξεων, μετά την εγκαθίδρυση της κομμουνιστικής κοινωνίας

Αν θελήσουμε να καταλάβουμε εκείνο που κάνει τον ιδεαλισμό ικανό να αναπτύσσεται, να ριζώνει, να παλεύει ενάντια στον υλισμό, χρειάζεται να αναζητήσουμε τις ρίζες στο γνωστικό προτσές των ανθρώπων ' Οταν ο άνθρωπος σκέφτεται, δε μπορεί να μη χρησι­μοποιήσει έννοιες κι επομένως υπάρχει η δυνατότητα να γλιστρήσει στον ιδεαλισμό ' Οταν ένας άνθρωπος σκέφτεται , υπάρχει στη σκέ­

ψη του ένα μέρος της πραγματικότητας που παίρνει ένα ατομικό, ιδιαίτερο χαραχτήρα Από το άλλο μέρος, υπάρχουν οι έννοιες που

έχουν ένα γενικό χαραχτήρα (όπως η διαβεβαίωση : το Γενάν είναι μια πόλη) Το ιδιαίτερο και το γενικό βρίσκονται αρχικά αδιάλυτα συνδεμένα Αν διαχωριστούν, τότε απομακρυνόμαστε από την αντι­κειμενική αλήθεια Η αντικειμενική αλήθεια δείχνει πως το γενικό και το ιδιαίτερο αποτελούν μια ολότητα

Χωρίς το ιδιαίτερο δεν υπάρχει το γενικό και χωρίς το γενικό, δε μπορεί να υπάρξει το ιδιαίτερο Αν το γενικό και το ιδιαίτερο είναι διαχωρισμένα, το γενικό αντικρύζεταl σαν το αντικειμενικό σώμα, ενώ το ιδιαίτερο μονάχα σαν μια μορφή γενικής ύπαρξης

Αυτή είναι η μέθοδος που έχει υιοθετηθεί από τον ιδεαλισμό ' Ολοι οι ιδεαλιστές χρησιμοποιούν τη συνείδηση, το πνεύμα ή τις ιδέες, για να υποκαθιστούν την αντικειμενική αλήθεια που υπάρχει ανεξάρτητα από τη συνείδηση του ανθρώπου Οι ιδεαλιστές δε μπο­ρούν να αποδεχτούν την υλιστική αλήθεια, σύμφωνα με την οποία η συνείδηση υφίσταταl περιορισμούς από την ύλη Οι ιδεαλιστές υπο­στηρίζουν πως η συνείδηση είναι ενεργητική, ενώ αντίθετα η ύλη είναι ένα αδρανές περίπλοκο σώμα που οδηγείται από τη σκέψη Ακόμα, οι ιδεαλιστές χρησιμοποιούν όλα τα δυνατά μέσα για να μεγαλοποιούν την ικανότητα ενέργειας της συνείδησης και αυτή η προσπάθεια αναmύσσεται με τόσο μονόπλευρο τρόπο, που γίνεται

το κυριαρχικό πράγμα στη σκέψη τους ' Ετσl παραμορφωμένη η σκέψη αντικρύζεται σαν η γενική άποψη του σύμπαντος, ενώ η ύλη θεωρείται σαν ασήμαντο πράγμα

Οι οικονομολόγοι που αποδέχονται τον ιδεαλισμό, μεγαλοποιούν μονόπλευρα το δευτερεύοντα ρόλο της ανταλλαγής και ανυψώνουν

το νόμο της προσφοράς και της ζήτησης σε θεμελιακό νόμο του καπιταλισμού Πολλά άτομα βλέπουν την ενεργητική λειτουργία της επιστήμης στην κοινωνική ζωή, αλλά δεν παραδέχονται πως η λειτουργία αυτή συνδέεται με καθορισμένες κοινωνικές παραγωγι­κές σχέσεις ' Ετσl καταλήγουν στο συμπέρασμα πως η επιστήμη είναι η κινητήρια δύναμη της κοινωνίας Οι ιστορικοί που αποδέχο­νται τον ιδεαλισμό, θεωρούν πως οι ήρωες είναι οι δημιουργοί της ιστορίας

Οι άνθρωποι που έχουν γίνει ιδεαλιστές, θεωρούν την πολιτική σαν παντοδύναμη, ενώ οι στρατηγοί τους δίνουν απελπlσμένες μά­χες Οι ιδεαλιστές επαναστάτες μιμούνται τον μπλανκισμό και ο Τσαγκ-Κάϊ-Σεκ διακηρύχνεl πως ο μοναδικός τρόπος για να ανα­γεννηθεί το έθνος είναι η παλινόρθωση της αρχαίας ηθικής ' Ολες

αυτές οι απόψεις είναι αποτέλεσμα μιας μεγαλοποίησης των υποκει­μενικών παραγόντων Η σκέψη μας δε μπορεί να αντανακλά άμεσα όλο το αντικειμενικό Η σκέψη είνω μονάχα ένα προτσές άπειρων, πολύχρωμων, ζωντανών και διαλεχτικων μεθόδων γνώσης, πολύ κοντινό στην πραγματικότητα οποιουδήποτε πράγματος Ο ιδεαλι­σμός στηριγμένος στα χαραχτηρlOτικά αυτά της σκέψης μεγαλοποι­

εί μια πλευρά και δεν αντανακλά σωστά το προτσές Το παραμορ-, φώνεl Ο Λένιν έχει πεί: «Η γνώση του ανθρώπου δεν είναι μια ευθεία γραμμή , αλλά μια καμπύλη που προσεγγίζει σε μια σειρά από κύκλους σε μια σπείρα» (*) Η ευθύγραμμη και μονόπλευρη γραμμή

(*) ' Οπως και στα άλλα έργα (για την πράξη, για τις αντιθέσεις) που γράφτηκαν την ίδια περίοδο, ο Μάο παραθέτει αποσπάσματα από τα «φιλοσοφικά τετράδια» του Λένιν που πρωτοδημοσιεύτηκαν στις αρχές της δεκαετίας του 30 Η παράθεση των αποσπασμάτων αυτών δεν αποτελεί μια λύση ευκολίας ούτε υπαγορεύεται από κάποιο «πρωτόκολο συμπεριφοράς» ' Αλλωστε ο Μάο έδωσε αρκετά δείγματα απόρριψης τέτοιων στάσεων Απλούστατα, η ιδιαίτερη άποψή του για τα ζητήματα αυτά, όχι μόνο δεν έρχεται σε αντίθεση με όσα γράφει ο Λένιν στα «φιλοσοφικά τετράδια», αλλά είναι μια παραπέρα ανάτπυξη και συγκεκριμενοποίησή τους Αν μάλιστα συγκριθούν τα κείμενα του Μάο με τα αντίστοιχα σοβιετικά της εποχής, τότε,

η αναφορά στον Λένιν των φιλοσοφικών τετραδίων αποκτά μια ιδιαίτερη σημασία Από την πλευρά μας θεωρήσαμε σκόπιμο, όπου είναι δυνατό, να παραθέτουμε ολόκληρα τα αποσπάσματα του Λένιν από την αντίστοιχη ελληνική έκδοση, μιας και στο πρωτότυπο δεν αναφέρεται συγκεκριμένα από που έχει παρθεί το κάθε απόσπασμα

«Η γνώση του ανθρώπου δεν είναι (respective δεν πάει) ευθεία γραμμή, αλλά καμπύλη γραμμή, που αέναα προσεγγίζει σε μια σειρά κύκλους, σε μια σπειροειδή γραμμή Οποιοδήποτε απόκομμα, τμήμα, κομματάκι αυτής της καμπύλης γραμμής μπορεί να μετατραπεί (μονόπλευρα να μετατραπεί) σε ανεξάρτητη, ολόκληρη, ευθεία γραμμή, η οποία (αν κανείς πίσω από τα δέντρα δεν βλέπει το δάσος) οδηγεί τότε στο βάλτο, στην παπαδοκρατία (όπου την στερεώνει το ταξικό συμφέρον των κυρίαρχων τάξεων) Η ευθυγράμμιση και η μονομέρεια, η ακαμψία και η αποστέωση, ο υποκειμενισμός και η υποκειμενική τύφλωση voila** οι γνωσιολογικές ρίζες του ιδεαλισμού Και η παπαδοκρατία ( = ο φιλοσοφικός ιδεαλισμός), φυσικά, έχει γνωσιολογικές ρίζες, δεν είναι αστήρικτη, χωρίς αμφιβολία είναι ένα στείρο λουλούδι, αλλά ένα στείρο λουλούδι, που ανθίζει πάνω στο ζωντανό δέντρο, της ζωντανής, γόνιμης, αληθινής, ισχυρής, παντοδύναμης, αντικειμενικής, απόλυτης, ανθρώπινης γνώσης»

«Αντίθετα, από την άποψη του διαλεκτικού υλισμού ο φιλοσοφικός ιδεαλισμός είναι μια μονόπλευρη, υπερβολική uberschwengliches (Dietzgen)167 ανάτπυξη (μεγαλο· ποίηση, παραφούσκωμα) ενός από τα γνωρίσματα, τις πλευρές, τα όρια της γνώσης στο απόλυτο, το ξεκομμένο από την ύλη, από τη φύση και θεοποιημένο Ο ιδεαλισμός

οδηγεί στην υποκειμενική τύφλωση, στην ισχυρογνωμοσύνη και στον υποκειμενισμό Αυτή είναι η πηγή της ιδεαλιστικής θεωρίας της γνώσης «ο φιλοσοφικός ιδεαλισμός είναι απόλυτα μυθικός, χωρι­σμένος από την ύλη και τη φύση, που μεγαλοποιεί μονόπλευρα τις ανακαλύψεις του χρησιμοποιώντας ένα απόσπασμα και μια πλευρά της γνώσης» Είναι σωστό αν πούμε πως ο ιδεαλισμός είναι ένα θρησκευτικό δόγμα

Ο προμαρξιστικός υλισμός (μηχανιστικός υλισμός) δεν τονίζει τον ενεργητικό χαραχτήρα της σκέψης στο προτσές ανάπτυξης της γνώσης Στη σκέψη δίνεται μονάχα μια παθητική λειτουργία, θεω­ρούμενη μονάχα σαν ένας καθρέφτης που αντανακλά τη φύση Για

το λόγο αυτό, ο μηχανιστικός υλισμός δεν μπορούσε να νικήσει τον ιδεαλισμό Ο διαλεχτικός υλισμός επαναξιολογεί σωστά την ενερ­γητικότητα της σκέψης και ταυτόχρονα δείχνει πως η σκέψη είναι περιορισμένη από την ύλη Αποδείχνει πως η σκέψη βγαίνει από το προτσές της κοινωνικής πραχτικής, αλλά ταυτόχρονα την κατευθύ­νει αποτελεσματικά Μονάχα αυτή η διαλεχτική θεωρία της «ενότη­τας της γνώσης και της πράξης» μπορεί να νικήσει ορι στικά τον ιδεαλισμό

Η προέλευση του ύλισμού και η ανάπτυξή του

Θεμέλιο του υλισμού είναι η αναγνώριση της ανεξάρτητης ύπαρ­

θεμέλιο αυτό αποχτήθηκε από τον άνθρωπο στην πράξη της παρα­γωγικής εργασίας_ Αυτή η πράξη και η πράξη της ταξικής πάλης προσδιορίζουν στον άνθρωπο μια ρήξη με την πρόληψη και την φαντασία (ιδεαλισμός) και του ΕΠιτρέπουν να φτάνει βαθμιαία στον υλισμό και στην αναγνώριση της ουσίας του κόσμου

Ο πρωτόγονος άνθρωπος, υποχρεωμένος να υφίσταται τις δυνά­μεις της φύσης και διαθέτοντας μονάχα υποτυπώδικα εργαλεία, δεν είναι παπαδοκρατία Σωστά Αλλά ο φιλοσοφικός ιδεαλισμός είναι ( " σωστότερα " και

"επιπρόσθετα') ο δρόμος προς την παπαδοκρατία δια μέσου μιάς από τις αποχρώσεις της άπειρα σύνθετης γνώσης (διαλεκτικής) του ανθρώπου»

Λένιν, Φιλοσοφικά Τετράδια, εκδ Σύγχρονη εποχή, σελ 322 Σημείωση ελληνικής έκδοσης

ήταν σε θέση να εξηγήσει τα φαινόμενα που τον περιβάλανε και γι ' αυτό κατέφυγε στους θεούς αναζητώντας βοήθεια Αυτή είναι η κα­ταγωγή της θρησκείας και του ιδεαλισμού

Οι άνθρωποι, στο προτσές της παραγωγής, ύστερα από μια παρα­τεταμένη περίοδο, άρχισαν να έρχονται σε επαφή με τη φύση που

• τους περιέβαλε και να ενεργούν πάνω της για να την μετασχηματί­σουν ' Αρχισαν να παράγουν για να ντύνονται, να τρώνε και να κατοικούν, για να καταστήσουν τη φύση πιο προσαρμοσμένη στις ανθρώπινες ανάγκες ' Ετσl έφ�ασαν στη βαθιά πεποίθηση για την αντικειμενική ύπαρξη της ύλης

Στην κοινωνική ζωή της ανθρωπότητας αναπήδησαν ανάμεσα στα άτομα αμοιβαίες σχέσεις και επιρροές Ακόμα, στην ταξική κοι­νωνία αναπτύχθηκε η ταξική πάλη Η καταπιεζόμενη τάξη εκτιμούσε τις περιστάσεις και τη δική της δύναμη, έκανε τα σχέδια της και όταν γινόταν νικήτρια στην πάλη πειθόταν σταθερ'ά πως οι απόψεις της δεν είναι καρπός φαντ;ασίας, αλλά αντανακλάσει ς του υλικού κό­σμου που υπήρχε αντικειμενικά Αν η καταπιεζόμενη τάξη έχανε, σαν συνέπεια υιοθέτησης από μέρους της λαθεμένων σχεδίων και νικούσε όταν διόρθωνε τα σχέδια αυτά, κατανοούσε πως μπορούσε

να πετύχει το στόχο της μονάχα όταν τα υποκειμενικά της σχέδια στηρίζονταν σε μια σωστή γνώση της υλικής φύσης του αντικειμενι­κού κόσμου και του γεγονότος πως αυτός διέπεται από νόμους

Η ιστορία της επιστήμης και των νόμων της έδωσαν στον άνθρω­

πο την απόδειξη της υλικής φύσης του κόσμου και το ότι αυτός διέπεται από νόμους Τον βοήθησε να αντιλαμβάνεται την ανωφελό­τητα της φαντασίας, της θρησκείας και του ιδεαλισμού, φτάνοντας

σε υλιστικά συμπεράσματα

Σε συντομία, στην πράξη ο άνθρωπος - στον αγώνα του ενάντια στη φύση, στην ταξική πάλη και στον επιστημονικό πειραματισμό, χρόνο με το χρόνο, μήνα με το μήνα, από την αναγκαιότητα να ζει και να αγωνίζεται - κατανοεί τους αντικειμενικούς νόμους που ρυθμίζουν την ανθρώπινη ζωή και αντιλαμ βάνεται την ορθότητα της υλιστικής φlλοσοΦίας Βρίσκει το ιδεολογικό όργανο για τη δική του πάλη - την υλιστική φιλοσοΦία ' Οσο ψηλότερο είναι το επίπε­

δο της κοινωνικής παραγωγής, τόσο περισσότερο αναπτύσσεται η ταξική πάλη -' Οσο περισσότερο αποκαλύπτει η επιστημονική συ­νείδηση τα «μυστικά της φύσης», τόσο περισσότερο αναπτύσσεται και ισχυροποιείται η υλιστική φιλοσοφία ' Ετσι ο άνθρωπος είναι σε

θέση να απελευθερωθεί από την διπλή και βαριά καταπίεση της φύσης και της κοινωνίας

' Οταν ήταν αναγκαίο να αγωνιστούν ενάντια στην τάξη των φε­ουδαρχών - και το προλεταριάτο δεν είχε ακόμα αντιδράσει ενά­νηα στην καταπίεση - οι καπιταλιστές «ανακάλυψαν» τον υλισμό για να τον χρησιμοποιήσουν σαν όπλο στην πάλη τους ' Οταν όμως

η πάλη του προλεταριάτου έφτασε να απειλεί την εξουσία τους, οι καπιταλιστές εγκατέλειψαν τον υλισμό που έγινε ανώφελος γι ' αυ­τούς και διάλεξαν ένα νέο όργανο, την ιδεαλιστική φιλοσοφία Οι ιδεολογικές μεταβολές του Ντάl-Τσl-Ταν και του Βου-Τζl-Χουάl, υποστηριχτών του καπιταλισμού στην Κίνα, πριν και μετά το 1927, aποδείχνουν την εγκυρότητα αυτής της θεωρίας

Ο νεκροθάφτης του καπιταλισμού, το προλεταριάτο είναι υλιστl­

·κό από την ίδια τη φύση του, αλλά ο υλισμός του προλεταριάτου είναι διαφορετικός από τον υλισμό του καπιταλιστή, ο υλισμός του προλεταριάτου είναι βαθύτερος Είναι διαλεχτικός, όχι μηχανιστι­κός Το προλεταριάτο έχει απορροφήσει τα αποτελέσματα όλης της πράξης της ανθρώπινης ιστορίας και ταυτόχρονα της δικής του πρά­ξης Μέσα από τους αντιπροσώπους του και αρχηγούς του, τους Μαρξ και ' Ενγκελς, δημιούργησε το διαλεχτικό υλισμό Αυτός, όχι μονάχα υποστηρίζει πως η ύλη υπάρχει στον κόσμο ανεξάρτητα και χωριστά aπό τις ιδέες των ανθρώπων, αλλά υποστηρίζει ακόμα πως

η ύλη μεταβάλλεται Είναι ένα περίπλοκο σύστημα, μια νέα κοσμοα­ντίληψη και μια μέθοδος ολοκληρωτικά νέα Αυτή είναι η φιλοσοφία του μαρξισμού

2 Ο ΔΙΑΛΕΧΤΙΚΟΣ ΥΛΙΣΜΟΣ

Το κεφάλαιο αυτό συζητάει τα ακόλουθα προβλήματα: 1 ) ο διαλε­χτικός υλισμός σαν όπλο για την προλεταριακή επανάσταση, 2) η σχέση ανάμεσα στην κληρονομιά της παλιάς φιλοσοφίας και στον διαλεχτικό υλισμό, 3) η ομοιομορΦία της θέασης - όρασης - αντικρύ-σματος του κόσμου και η μεθοδολογία του διαλεχτικού υλισμού, 4)

το πρόβλημα της φιλοσοφικής αντικειμενικότητας - τι κάνουμε με

τη μελέτη της υλιστικής διαλεχτικής; 5) η θεωρία της ύλης, 6) η

θεωρία της κίνησης (θεωρία της ανάπτυξης), 7) η θεωρία του χρόνου και του χώρου, 8) η θεωρία της συνείδησης, 9) η θεωρία της αντανά­κλασης, 10) η θεωρία της αλήθειας

Ο διαλε)(fικός υλισμός aav όπλο για TryV

προλεταριακή ετrαvάσταση

' Εχουμε συζητήσει αυτό το πρόβλημα στο πρώτο κεφάλαιο Θα μιλήσουμε πάλι γι ' αυτό σύντομα

Η διαλεχτική και ο υλισμός αντιπροσωπεύουν την προλεταριακή κοσμοαντίληψη Η ιστορία έχει δώσει στο προλεταριάτο το καθήκον

να εξαλείψει τις τάξεις και το προλεταριάτο χρησιμοποιεί τον διαλε­χτικό υλισμό σαν θε�ρηΤΙKό όπλο για να πολεμήσει στη μάχη του Ακόμα, ο διαλεχτικός υλισμός χρησιμεύει σαν φιλοσοφική βάση για τις διάφορες απόψεις του Μονάχα όταν θα έχουμε μια προλεταρια­

κή κοσμοαντίληψη, θα μπορούμε να καταχτήσουμε, να αδράξουμε ολοκληρωμένα και σωστά τον διαλεχτικό υλισμό Η πιο πρωτοπόρα και πιο επαναστατική τάξη μπορεί να υπάρχει στον πραγματικό κό­σμο μονάχα απ' αυτή την άποψη Από το άλλο μέρος, μονάχα ο διαλεχτικός υλισμός μπορεί να είναι στον ανώτατο βαθμό επιστημο­νικός με τρόπο που να είναι αλύγιστη η επανάσταση Αυτή είναι η πιο σωστή και πιο επαναστατική κοσμοαντίληψη και μεθοδολογία

Τ ο προλεταριάτο στην Κίνα, έχει αναλάβει την ιστορική ευθύνη

να συνεχίσει την εθνική επανάσταση, να περάσει μέσα από το σοσι­αλισμό και μετά να προχωρήσει προς τον κομμουνισμό Επομένως, οφείλει να υιοθετήσει την διαλεχτική και τον υλισμό σαν πνευματικά όπλα Αν ο διαλεχτικός υλισμός έχει υιοθετηθεί από το προλεταριά­

το, τα μέλη του κομμουνιστικού κόμματος και όλα τα επαναστατικά στοιχεία που είναι διατεθειμένα να αποδεχτούν την προλεταριακή άποψη , τότε οφείλουν να αποχτήσουν μια κοσμοαντίληψη και μια μεθοδολογία πιο επαναστατική και πιο σωστή Θα είναι σε θέση να κατανοούν τις επαναστατικές αλλαγές για να μπορούν να υποδεί­χνουν σωστούς στόχους, για να ενώνουν τους συμμάχους, για να καταπολεμούν με επιτυχία τις αντιδραστικές θεωρίες, για να πραγ­

δου-λειά τους και για να καταχτήσουν το στόχο της απελευθέρωσης και της ανοικοδόμησης της Κίνας

Ο διαλεχτικός υλισμός πρέπει να μελετηθεί ιδιαίτερα από εκεί­νους που καθοδηγούν την επαναστατική πράξη, γιατί ο υποκειμενι­σμός και ο μηχανικισμός είναι οι δύο πιο κοινές λαθεμένες θεωρίες που παραπλανούν τους ηγέτες που καθοδηγούν επαναστατικά κινή­ματα Για να μπορέσουμε να αποφύγουμε και να διορθώσουμε αυτές τις ελλείψεις, είναι αναγκαίο να μελετήσουμε τον διαλεχτικό υλισμό ευσυνείδητα και να τον κατανοήσουμε με τρόπο που να μπορούμε

να τον χρησιμοποιήσουμε σαν όπλο

Η σχέση ανάμεσα στην κληρονομιά της παλιάς

.φιλοσοφίας και στον διαλεχτικό υλισμό

Ο σύγχρονος υλισμός δεν είναι ένας απλός διάδοχος των δlάΦο­ρων περασμένων σχολών της φιλοσοφίας Γεννήθηκε στην πάλη ενάντια στη φιλοσοφία του παρελθόντος και στην πάλη για την απελευθέρωση της επιστήμης από τον ιδεαλισμό και το μυστικισμό

Η φιλοσοφία του μαρξισμού, ο διαλεχτικός υλισμός, κληρονόμησε όχι μονάχα το μεγαλύτερο προϊόν του ιδεαλισμού, καρπό της φιλο­σοφίας του Χέγκελ, αλλά ακόμα κατανίκησε τον ιδεαλισμό αυτής της φιλοσοφικής σχολής και ξανάχυσε υλιστικά, τη διαλεχτική του Χέγκελ Ο μαρξισμός δεν είναι μονάχα η συνέχιση και η ολοκλήρω­

ση όλων των υλιστικών θεωριών του παρελθόντος, αλλά επίσης και

ο ανταγωνιστή ς τους

Εναντιώνεται στην περιορισμένη όραση των παλιών υλιστικών φιλοσοφικών σχολών, στο μηχανιστικό 'Jλισμό και στον εμπειρικό υλισμό (κύρια στο γαλλικό υλισμό και στον υλισμό του Φόϋερμπαχ)

Η μαρξιστική φιλοσοΦία, ο διαλεχτικός υλισμός, αντικατάστησε την επιστημονική κληρονομιά των περασμένων πολιτισμών και ταυτό­χρονα την ξανάχυσε με επαναστατικό τρόπο, για να διαμορφώσεl την πιο επαναστατική, πιο σωστή και πιο ολοκληρωμένη φιλοσοφι­

κή επιστήμη, χωρίς προηγούμενο στην ιστορία

Αμέσως μετά το κίνημα της 4ης του Μάη 1919, αφού είχε ανέβει το πολιτικό επίπεδο του προλεταριάτου στην Κίνα, αναπτύχθηκε ένα φιλοσοφικό κίνημα που δέχονταν το μαρξισμό

Στη διάρκεια αυτής της πρώτης φάσης, ο μηχανιστικός υλισμός άσκησε μια επίδραση και κυριάρχησε ο υποκειμενισμός της σχολής του Ντεμπορίν ' Οταν απέτυχε η επανάσταση του 1927 η γνώση του μαρξισμού - λενινισμού βάθυνε και η υλιστική διαλεχτική αναmύ­χθηκε βαθμιαία Τελευταία, εξαιτίας της σοβαρότητας της εθνικής και κοινωνικής κρίσης και από την επίδραση του κινήματος διόρ­θωσης στο φιλοσοφικό πεδίο στη Σοβιετική Ένωση , αναmύχθηκε μεγάλο ενδlαΦέρον για τον διαλεχτικό υλισμό ανάμεσα στους κινέ­ζους διανοούμενους Αν το ενδlαΦέρον αυτό σήμερα βρίσκεται σε μια αρχική φάση, θα αναmυχθεί προς όφελος της ανάmυξης της προλεταριακής επανάστασής και της λαϊκής επανάστασης στην Κί­

να και στον κόσμο Πολύ γρήγορα ο διαλεχτικός υλισμός θα aποχτή­σει την υπεροχή και θα κάνει να προοδεύσει το επαναστατικό κίνη­

μα για να ρίξει τις βάσεις για τη νίκη της επανάστασης κάτω από την ηγεσία του κινέζικου προλεταριάτου

Εξαιτίας της κοινωνικής καθυστέρησης, σήμερα ο διαλεχτικός υλισμός στην Κίνα δεν είναι μια συνέχιση και ένα ξαναχύσιμο -τ:ης φιλοσοφικής κληρονομιάς στην ίδια την Κίνα Είναι αντίθετα, μια ανάmυξη της μαρξιστικής - λενινιστικής φιλοσοφίας_ Ο διαλεχτικός υλισμός θα βαθύνει και θα προχωρήσει στην Κίνα και θα γίνει καθο­ριστικός για να θριαμβεύσει η επανάσταση Για να συμβεί αυτό, είναι απαραίτητο να αγωνιστούμε ενάντια σε όλες τις αντιδραστlκές φιλοσοφίες και να ξεκινήσει σε ολόκληρη τη χώρα, στο ιδεολογικό μέτωπο, μια εκστρατεία κριτικής για να γίνει δυνατό να ξεκαθαρί­σουμε την φιλοσοφική κληρονομιά της παλιάς Κίνας Αυτός είναι ο μοναδικός τρόπος για να φτάσουμε στο στόχο

Η ομοιομορφία του αVΤ1κρύσματος του κόσμου και η μεθοδολογία OTOV οlαλε)(Τικό υλισμό

Ο διαλεχτικός υλισμός είναι η προλεταριακή κοσμοαντίληψη και ταυτόχρονα είναι επίσης η μέθοδος που χρησιμοποιεί το προλεταριά­

το για να συνειδητοποιήσει τον γύρω του κόσμο και για να μπορέσει

να πραγματοποιήσει επαναστατικές ενέργειες Είναι μια ενότητα κοσμοαντίληψης και μεθοδολογίας Οι ρεβιζιονιστές πιστεύουν πως

ο πυρήνας του διαλεχτικού υλισμού βρίσκεται στη μεθοδολογία του Αυτοί που ανήκουν σ' αυτήν τη σχολή χωρίζουνε τη μέθοδο από τη

32

φιλοσοφία και τη διαλεχτική από τον υλισμό Δεν καταλαβαίνουν τη

δεν μπορεί να χωριστεί ποτέ από την κοσμοαντίληψή της Από το άλλο μέρος, ο μηχανιστικός υλισμός βλέπει στην μαρξιστική φιλο­σοφία τη δική του γενική φιλοσοφική αντίληψη του κόσμου, αλλά θεωρεί αυτό τον τύπο της αντίληψης του κόσμου σαν αποτέλεσμα της μηχανικής φυσικής επιστήμης Δεν κατανοεί πως ο μαρξιστικός υλισμός δεν είναι ένας απλός υλισμός Είναι διαλεχτικός υλισμός Και οι δύο αυτοί τρόποι θεώρησης της μαρξιστικής φιλοσοΦίας είναι λαθεμένοι σ διαλεχτικός υλισμός είναι μια ενότητα κοσμοαντίλη­ψης και μεθόδου

Το πρόβλημα της φιλοσοΦικής αVΤ1κειμεvικότητας

Τί κάvουμε με τη μελέτη της υλιστικής διαλε)(Τικής;

σ Λένιν σχετικά με τη φιλοσοφική επιστήμη του μαρξισμού έβλε­

πε την υλιστική διαλεχτική σαν τη μελέτη των νόμων ανάπτυξης του αντικειμενικού κόσμου και ταυτόχρονα σαν τη μελέτη των νόμων ανάπτυξης της γνώσης (τα διάφορα πεδία της σκέψης σαν αντανά­κλαση του αντικειμενικού κόσμου) Την έβλεπε σαν μελέτη των νόμων ανάπτυξης σε σχέση με όλη την ύλη και τα φυσικά και πνευ­ματικά πράγματα Ακόμα, τη θεωρούσε σαν τη συνολική συνόψιση των γνώσεων σχετικά με ολόκληρη τη συγκεκριμένη ουσία του κό­σμου σ Λένιν έδινε τεράστια σημασία στην διαλεχτική σαν γενική επιστημονική μεθοδολογία Τ ο έκανε αυτό αφού τα συμπεράσματα του για τη διαλεχτική προκύψανε από την ιστορία της γνώσης του κόσμου Τ ο αποτέλεσμα είναι: «η διαλεχτική είναι η ιστορία της γνώσης»

Αυτός είναι ο ορισμός που έχει δώσει ο Λένιν για την υλιστική διαλεχτική σαν επιστήμη και για τους στόχους της Η σημασία του είναι η ακόλουθη:

Πρώτο: ' σπως συμβαίνει με κάθε άλλη επιστήμη, η υλιστική δια­λεχτική πραγματοποιεί αντικειμενικές μελέτες Η αντικειμενικότητα αυτή είναι οι γενικοί νόμοι ανάmυξης της φύσης, της ιστορίας και της ανθρώπινης σκέψης ' σταν αυτά τα αντικείμενα γίνονται αντι­κείμενα μελέτης, το καθήκον της υλιστικής διαλεχτικής είναι να