Giáo dục và khoa cử đại việt từ năm 1527 đến năm 1592 1 (2)

Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở nghiên cứu về giáo dục và khoa cử của nhà Mạc cũng như nhà Lê Trung hưng, luận án sẽ làm rõ tình hình tổ chức giáo dục và khoa cử Đại Việt từ năm 1527 đến

năm 1592 sẽ giúp chúng ta có một cái nhìn cụ thể, toàn diện hơn về giáo dục và khoa cử thời kỳ này

Giáo dục khoa cử Đại Việt từ năm 1527 đến năm 1592 là một thời kỳ quan trọng của lịch sử giáo dục khoa cử Việt Nam Trong đó, giáo dục khoa cử của nhà Mạc có thể xem là mốc son trong lịch sử giáo dục khoa cử quân chủ Bên cạnh đó, giáo dục khoa cử nhà Lê Trung hưng cũng đạt được những thành tựu nhất định, góp phần xây dựng và củng cố chính quyền buổi đầu trung hưng Vì vậy, nghiên cứu về giáo dục khoa cử Đại Việt từ năm 1527 đến năm 1592 cũng sẽ góp phần hiểu thêm

về lịch sử nước ta giai đoạn 1527-1592

Để tìm những bài học kinh nghiệm từ quá khứ cho hiện tại thì “Giáo dục và

khoa cử Đại Việt từ năm 1527 đến năm 1592” là một đề tài giàu tính thực tiễn mà

nghiên cứu sinh lựa chọn làm đề tài cho luận án của mình

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án

2.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu về giáo dục và khoa cử của nhà Mạc cũng như nhà Lê Trung hưng, luận án sẽ làm rõ tình hình tổ chức giáo dục và khoa cử Đại Việt từ năm 1527 đến năm 1592 Từ đó thấy được đóng góp của giáo dục và khoa cử Nho học thời kỳ này trong tiến trình phát triển của lịch sử dân tộc

2.2 Nhiệm vụ của luận án

Để đạt mục đích trên, luận án sẽ thực hiện các nhiệm vụ sau:

- Phân tích tình hình, bối cảnh lịch sử Đại Việt từ năm 1527 đến năm 1592 ảnh hưởng như thế nào đến giáo dục, khoa cử thời kỳ này

- Trình bày khái quát mục tiêu của giáo dục và khoa cử Đại Việt từ năm 1527 đến năm 1592 Tìm hiểu về chính sách giáo dục cũng như hệ thống trường lớp từ Trung ương đến địa phương, chương trình học tập, chế độ khoa cử của cả nhà Mạc

và nhà Lê Trung hưng để làm rõ sự tương đồng cũng như khác biệt trong hệ thống

tổ chức giáo dục khoa cử của hai chính quyền

- Trình bày, phân tích tình hình khoa cử Nho học của nhà Mạc và nhà Lê Trung hưng thông qua việc tìm hiểu về thể lệ thi cử, quá trình tổ chức các khoa thi

Từ đó góp phần làm rõ đặc điểm khoa cử Nho học của mỗi chính quyền

- Phân tích những thành tựu, hạn chế của giáo dục và khoa cử Nho học Đại Việt từ năm 1527 đến năm 1592 Thông qua đó, chúng ta thấy được vai trò và ảnh hưởng của tầng lớp trí thức Nho học được tuyển chọn qua khoa cử đối với sự phát triển xã hội trên nhiều khía cạnh, đặc biệt là trong lĩnh vực chính trị, văn hóa

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng

Đối tượng nghiên cứu của luận án là: Giáo dục và khoa cử Đại Việt giai đoạn

từ năm 1527 đến năm 1592, thực trạng và đóng góp của giáo dục khoa cử đối với xã hội Đại Việt thời kỳ này

Trong luận án, chúng tôi khảo sát tình hình giáo dục, khoa cử Đại Việt trên những nội dung cụ thể như: hệ thống trường lớp từ trung ương đến địa phương; Nội dung giáo dục và thi cử; tình hình các khoa thi; Các tấm gương thầy trò tiêu biểu

Từ đó, rút ra đặc điểm của giáo dục, khoa cử giai đoạn này cũng như những đóng góp của tầng lớp Nho sĩ trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, ngoại giao và văn hoá

Để có một cái nhìn khách quan, tổng quát, có thể đặt giáo dục khoa cử Đại Việt, giai đoạn 1527 đến năm 1592, trong mối quan hệ với giáo dục, khoa cử trước

đó, tức là giai đoạn Lê sơ, để thấy được sự kế thừa và phát triển của nền giáo dục từ thời Lê sơ Đồng thời chỉ ra những đặc điểm và đóng góp của giáo dục khoa cử Nho học với Đại Việt từ năm 1527 đến năm 1592 nói riêng, với lịch sử Việt Nam nói chung

Luận án nghiên cứu giáo dục và khoa cử Đại Việt từ năm 1527 đến năm 1592, chúng tôi chỉ tập trung đề cập về giáo dục khoa cử Nho học mà không bàn đến vấn

đề võ cử Trong lịch sử giáo dục khoa cử Việt Nam, Nhà nước quân chủ có tổ chức các kỳ thi võ Vấn đề võ cử chúng tôi xin phép được nói đến trong một dịp khác

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Thời gian: Phạm vi thời gian nghiên cứu của luận án từ năm 1527 đến năm

1592, tức là từ khi triều Mạc được thiết lập cho đến năm 1592, khi nhà Mạc rút khỏi Thăng Long, đồng thời kết thúc cục diện Nam – Bắc triều, cũng kết thúc sự nghiệp

khoa cử của nhà Mạc tại Thăng Long (1592)

Không gian: Đề tài nghiên cứu về giáo dục và khoa cử Nho học Đại Việt bao

gồm cả vùng đất kiểm soát của nhà Mạc lẫn nhà Lê Trung hưng

Vùng đất kiểm soát của nhà Mạc được phân định từ Ninh Bình trở ra Bắc, tuy nhiên ở Tuyên Quang có anh em Vũ Văn Uyên, Vũ Văn Mật không theo nhà Mạc

mà trung thành với nhà Lê Tại Tuyên Quang cũng có những hoạt động giáo dục Nho học, do hạn chế về tư liệu nên tác giả luận án chưa tìm hiểu hoạt động giáo dục

ở đây

Vùng đất kiểm soát của nhà Lê Trung hưng được xác định từ Thanh Hóa trở vào khi năm 1543, Nguyễn Kim chiếm được Thanh Hóa Tuy nhiên vùng đất Thuận Quảng lúc này vẫn thuộc quyền kiểm soát của nhà Mạc Năm 1558, vua Lê sai Nguyễn Hoàng vào trấn thủ Thuận Hóa nhưng thường xuyên bị quân Mạc tiến đánh Năm 1572, sau khi đánh bại cuộc tấn công của quân Mạc do Lập Quận công chỉ huy thì nhà Lê Trung hưng dần nắm quyền kiểm soát được vùng đất này Như vậy, từ năm 1558 đến năm 1592, vùng Thuận – Quảng thuộc sự kiểm soát của nhà

Lê Trung hưng nên giáo dục, khoa cử Nho học của vùng này vẫn nằm trong giáo dục, khoa cử Nho học của nhà Lê Trung hưng

Đất nước thời kỳ này tuy phân chia Nam – Bắc triều nhưng sự phân chia này không rõ ràng Cả Nam triều lẫn Bắc triều đều lấy Nho giáo làm hệ tư tưởng chính thống của mình Người dân ở vùng kiểm soát Nam triều vẫn có thể đến học tập, tham gia thi cử, buôn bán ở vùng đất kiểm soát của Bắc triều và ngược lại

4 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

4.1 Phương pháp luận:

Để giải quyết những vấn đề khoa học được đặt ra, tác giả luận án sử dụng phương pháp luận biện chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử Tác giả luận án cũng đứng trên quan điểm lập trường sử học Macxit cũng như quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam, tư tưởng Hồ Chí Minh về sử học

Phương pháp duy vật biện chứng để làm rõ mỗi quan hệ biện chứng giữa bối

cảnh xã hội Đại Việt từ năm 1527 đến năm 1592 cũng như nhu cầu tuyển chọn nhân tài của Bắc triều lẫn Nam triều thông qua khoa cử từ đó sẽ tác động đến giáo dục Nho học cũng như đóng góp của kẻ sĩ đối với xã hội đương thời Đây là cơ sở để tác giả luận án đánh giá thành tựu, hạn chế của giáo dục, khoa cử Nho học thời kỳ này Phương pháp duy vật lịch sử được sử dụng trong luận án nhằm làm rõ quá trình vận động, phát triển của giáo dục, khoa cử Nho học Đại Việt từ năm 1527 đến năm 1592 là sự kế thừa những thành quả của giáo dục, khoa cử Nho học trước đó Đồng thời thông qua so sánh giáo dục, khoa cử giữa Bắc triều và Nam triều để thấy được sự tương đồng, khác biệt

4.2 Phương pháp nghiên cứu:

Nhằm đạt được mục tiêu đề tài đặt ra, tác giả luận án sử dụng các phương pháp nghiên cơ bản sau:

Phương pháp lịch sử và phương pháp logic: là hai phương pháp chủ yếu được

tác giả sử dụng để làm rõ nội dung của luận án Phương pháp lịch sử nhằm đặt các

sự kiện lịch sử theo thứ tự thời gian để trình bày, mô tả mục đích của giáo dục cũng như chính sách, cách thức tổ chức khoa cử ở Bắc triều và Nam triều Sử dụng phương pháp lịch sử cũng nhằm thấy được quá trình ra đời, sự thay đổi của Quốc

Tử Giám, chế độ tuyển chọn giáo quan, tài liệu học tập, cũng như chính sách đãi ngộ đối với các Giám sinh… Trong cái nhìn đồng đại, tác giả luận án đặt mối quan

hệ so sánh giữa giáo dục khoa cử của nhà Mạc với nhà Lê Trung hưng để nhìn thấy được sự tương đồng cũng như khác biệt về tổ chức giáo dục, khoa cử của hai triều đại

Phương pháp logic: sẽ giúp tác giả luận án lý giải phân tích những tác động

bối cảnh xã hội sẽ dẫn đến chính sách giáo dục, khoa cử của Bắc triều lẫn Nam triều cũng như việc bổ nhiệm, sử dụng các bậc đại khoa của Nhà nước, đóng góp của các nhà khoa bảng đối với lịch sử dân tộc

Bên cạnh đó, luận án còn sử dụng phương pháp thống kê, so sánh để thiết lập các bảng biểu minh họa cũng như rút ra được những nhận xét, đánh giá trong luận

án được khách quan và chính xác

Để thu thập được những tài liệu có giá trị, phục vụ cho quá trình nghiên cứu, chúng tôi sử dụng phương pháp điền dã tại Hà Nội, Hải Phòng, Hải Dương, Thái Bình, Vĩnh Phúc, Hà Tĩnh, Nghệ An, Thanh Hóa… Qua những chuyến đi này, chúng tôi đã phát hiện và thu thập được nhiều tư liệu quan trọng từ những nguồn khác nhau để có sự đối chiếu, so sánh và đánh giá khách quan về các vấn đề đưa ra trong luận án Ngoài ra trong luận án, tác giả còn sử dụng phương pháp giám định văn bản học, sử dụng phương pháp chuyên gia… để hỗ trợ trong quá trình làm luận

án

5 Đóng góp của luận án

Luận án trình bày một cách khách quan, chân thực về giáo dục khoa cử Đại Việt từ năm 1527 đến năm 1592 bao gồm Giáo dục, khoa cử nhà Mạc (1529 - 1592)

và Giáo dục, khoa cử nhà Lê Trung hưng trong giai đoạn ở Thanh - Nghệ (tức Nam triều) từ năm 1554 đến năm 1592, từ hệ thống trường lớp, chương trình học tập đến nội dung thi

Luận án đã làm rõ được những thành tựu của khoa cử Đại Việt từ năm 1527 đến năm 1592 cũng như đóng góp của các vị đại khoa thời kỳ này đối với đất nước Luận án sẽ bổ sung tư liệu cho việc nghiên cứu, giảng dạy về tổ chức giáo dục, khoa cử của nhà Mạc và nhà Lê Trung hưng buổi đầu ở Thanh Hóa, Nghệ An cũng như lịch sử Việt Nam từ năm 1527 đến năm 1592

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

Trên cơ sở phương pháp luận, phương pháp nghiên cứu khoa học và nguồn tài liệu tin cậy, luận án cung cấp những kết quả nghiên cứu về thực trạng, đặc điểm của giáo dục, khoa cử Nho học Đại Việt 1527 - 1592, góp phần hiểu biết sâu sắc hơn về lịch sử giáo dục Nho học Việt Nam

Luận án “Giáo dục và khoa cử Đại Việt từ năm 1527 đến năm 1592” cho thấy

mối quan hệ biện chứng giữa giáo dục, khoa cử với nhu cầu phát triển xã hội, giữa tổ chức khoa cử với chính sách của Nhà nước Mối quan hệ đó thể hiện ở góc độ bối cảnh xã hội là nhân tố quan trọng đặt ra nhu cầu giáo dục, thi cử để đào tạo nhân tài

tham gia bộ máy Nhà nước; Ngược lại, chính đội ngũ trí thức Nho học được Nhà nước trọng dụng, bổ dụng vào các vị trí khác nhau, bằng tài năng và tâm huyết đã có những đóng góp quan trọng đối với sự phát triển quốc gia, dân tộc trên mọi lĩnh vực chính trị, kinh tế, quân sự, văn hóa, giáo dục, xã hội

Trong bối cảnh đất nước ngày càng hội nhập sâu rộng vào quá trình toàn cầu hóa trên nhiều lĩnh vực, thì vai trò của giáo dục trong sự nghiệp đào tạo nhân tài cho đất nước tiếp tục được khẳng định Luận án ít nhiều đưa ra những bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam trong việc lựa chọn phương thức giáo dục, đào tạo phù hợp cùng chính sách đãi ngộ đối với nhân tài, một trong chính sách đó là bổ dụng đội ngũ trí thức vào những cương vị phù hợp trong bộ máy Nhà nước Đồng thời, luận án sẽ cung cấp hệ thống tài liệu cho việc nghiên cứu, giảng dạy và học tập về lịch sử giáo dục Nho học thời quân chủ nói chung, nghiên cứu các vấn đề lịch sử cụ thể từ năm 1527 đến năm 1592 nói riêng

7 Bố cục của luận án

Luận án ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, Phụ lục sẽ cấu trúc thành bốn chương:

Chương 1: Tổng quan nguồn tư liệu và tình hình nghiên cứu

Chương 2: Giáo dục Nho học Đại Việt từ năm 1527 đến năm 1592

Chương 3: Khoa cử Nho học Đại Việt từ năm 1527 đến năm 1592

Chương 4: Thành tựu và hạn chế của giáo dục khoa cử Đại Việt từ năm 1527 đến năm 1592

Chương 1: TỔNG QUAN NGUỒN TƯ LIỆU VÀ

TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

1.1 Nguồn tư liệu

Nguồn tư liệu sử dụng trong luận án là những nguồn thư tịch cổ của Việt Nam, thư tịch cổ của Trung Quốc; văn bia có niên đại Mạc và văn bia của nhà Lê Trung hưng có liên quan đến giáo dục khoa cử từ năm 1527 đến năm 1592, gia phả dòng họ của các vị đỗ đại khoa thời kỳ này

1.1.1 Nguồn tư liệu trong nước

Nguồn sử liệu sử dụng trong luận án bao gồm các thư tịch cổ cũng như văn bia, gia phả, sắc phong của một số vị đỗ đại khoa thời kỳ này

Trước hết là các sách Đăng khoa lục (登 科 錄) ghi chép về những người đỗ đạt trong các khoa thi do triều đình tổ chức Đây là sản phẩm của nền giáo dục

Nho học “Đến bản triều (Lê) mới có ghi chép, nên không những học trò hiển đạt, bầy tôi danh vọng truyền tụng ở bia miệng, mở sách ra có thể biết được, mà người không có tiếng tăm và sự nghiệp cũng được lưu tên tuổi đến đời sau Do đấy, người ta có thể biết xã nào, huyện nào từng phát đạt người khoa bảng, để tự cố sức học tập” [44, tr.100] Tuy nhiên chúng ta chưa tìm thấy bộ Đăng khoa lục thời

Lê sơ mà chủ yếu là những bộ sách đăng khoa lục được biên soạn dưới thời Lê

Trung hưng như: Lịch đại đại khoa lục (歷 代 大 科 錄), Đăng khoa lục (登 科

錄), Đại Việt lịch triều đăng khoa lục (大 越 歷 朝 登 科 錄), Đăng khoa lục sưu giảng (登 科 錄 搜 講)… Những bộ Đăng khoa lục này do các sử quan ghi chép về

quê quán cũng như năm đỗ của các bậc đại khoa Tuy nhiên, các tác giả lại lý giải

do tổ tiên các vị đại khoa ăn ở có đức nên tìm được đất đặt mộ phát về đường khoa bảng mà không chỉ ra được khổ công học tập và nỗ lực phấn đấu của họ

Thiên Nam lịch triều liệt huyện đăng khoa lục bị khảo (天 南 歷 朝 列 縣 登

科 錄 备 考) gọi tắt là Liệt huyện Đăng khoa lục (列 縣 登 科 錄), do Phan Huy

Ôn soạn, sau được Phan Huy Sảng “tuân đính, tăng bổ sự tích” Đây là cuốn sách đăng khoa lục đầu tiên xếp theo địa phương, theo thứ tự đỗ trước sau cùng với lý lịch của người thi đỗ Hiện nay, sách còn được lưu giữ tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm có 6 bản đều là bản chép tay, ký hiệu: A.485/1-5, A.2176, A.1335/1-2, VHv.1299, VHv.1289, VHv.2713/1-5

Cùng với những sách Đăng khoa lục do các sử quan ghi chép thì ở mỗi địa

phương các nhà Nho cũng sưu tập tư liệu biên soạn về thân thế, hành trạng các vị

đỗ đạt của quê hương như: Thu tỷ đề danh ký (秋 比 題 名 記1), ghi chép về những

người đỗ ở trường thi Thanh Hóa trong mấy chục khoa thi ở triều Lê và đầu triều Nguyễn Cuốn sách gồm 64 tờ (128 trang) khổ 25x13cm, chữ viết chân phương dễ đọc Tác giả của cuốn sách là tập thể của Văn hội hay còn gọi là Hội Tư văn Tuy

có một số nhầm lẫn về can chi hoặc thứ tự năm của niên hiệu như Canh Ngọ Tự Đức thứ 23 thành Tự Đức thứ 20; Quý Dậu Tự Đức thứ 26 thành Tự Đức thứ 23…

tờ Sách do nhóm soạn giả: Hoàng Miễn Trai giám định, Hoàng Đấu Tường nhuận chính, Nguyễn Hành Chi tham đính, Lưu Ký Hữu biên tập Sách được Quốc sử quán thư cục in vào năm Duy Tân thứ 5 (1911) Sách ghi tên tuổi, quê quán của những người thi đỗ từ khoa thi Hương năm Gia Long thứ 12 (1813) đến khoa thi Hội năm Duy Tân thứ 4 (1910) của tỉnh Quảng Bình

Từ Liêm huyện đăng khoa chí (慈 廉 縣 登 科 誌) là sách do Cử nhân Bùi

Xuân Nghi biên soạn vào năm Tự Đức 32 (1879), ghi chép họ tên của các nhà khoa bảng quê huyện Từ Liêm từ thời Lý đến thời Nguyễn Hiện nay ở Viện Nghiên cứu Hán Nôm có 2 bản Bản ký hiệu A.507 gồm 142 tờ, khổ 22x32cm Bản ký hiệu A.2869, gồm 54 tờ, mỗi tờ 2 mặt, khổ 15x28cm

1 Hiện còn 1 bản duy nhất lưu tại Thư viện Quốc gia, ký hiệu R.132

Phượng Dực đăng khoa lục (鳳 翼 登 科 錄), sách chép tay, khổ 18x29cm

do Đinh Danh Bá biên soạn và viết bài Tựa vào năm Cảnh Hưng 7 (1746)3 Cuốn sách được chia làm 2 phần: phần 1 ghi về những người đỗ Tam trường thi Hội, Hương cống, Sinh đồ thời Lê, phần 2 ghi họ tên Giám sinh, Cử nhân, Tú tài thời Nguyễn

Đại Đồng tổng lịch triều hương hội khoa lục (大 同 總 歷 朝 鄉 會 科 錄) do

Nguyễn Thế Cát biên soạn, hoàn thành vào năm Khải Định thứ 9 (1924)4 Sách viết tay bằng chữ Hán chân phương, đẹp, dày 87 trang, khổ 15 x 27cm Đây là cuốn sách ghi chép về tiểu sử, năm đỗ của những người đỗ của tổng Đại Đồng (nay thuộc huyện Thanh Chương – Nghệ An) Cuốn sách mở đầu bằng việc ghi về khoa danh cũng như sự nghiệp của “Binh bộ Thượng thư Thái phó Tấn Quốc Công – Trịnh Mô, Chính Trị niên5” (兵 部 尚 書 太 傅 晋 國 公鄭 摸 正 治 年), tuy

vậy theo các sách về đăng khoa lục cũng như Văn bia ở Văn Miếu Quốc Tử Giám không thấy ghi tên Nguyễn Cảnh Hoan6

Đông Yên nhị huyện khoa lục phổ (東 安 二 縣 科 錄 譜), được biên soạn

vào năm Khải Định thứ 10 (1925)7 Cuốn sách ghi chép về khoa bảng của huyện Diễn Châu và Yên Thành (Nghệ An) cũng như hành trạng của các nhà khoa bảng Cuốn sách cũng là một nguồn tư liệu bổ sung cho chúng tôi khi làm luận án

Ngoài những tư liệu đã nói ở trên, chúng ta còn có thể kể đến: Từ Liêm đại

3 Sách được PGS.TS Nguyễn Tá Nhí sưu tầm và dịch, Nxb Khoa học Xã hội, 1999

4 Tư liệu của chúng tôi do ông Đào Tam Tỉnh – nguyên Giám đốc Thư viện Nghệ An cung cấp

5 Chính Trị là niên hiệu của vua Lê Anh Tông từ năm 1558 đến năm 1571

6 Nguyễn Cảnh Hoan sau được ban họ Trịnh – Trịnh Mô

7 Bản gốc hiện đang được lưu giữ tại dòng họ Trần xã Công Thành, Yên Thành Tư liệu của chúng tôi do ông Đào Tam Tỉnh – nguyên Giám đốc Thư viện Nghệ An cung cấp.

8 Sách hiện lưu giữa tại Viên Nghiên cứu Hán Nôm, ký hiệu A.2869

Chương huyện chí (清 漳 縣 志) 10 … Đây là những sách có ghi chép về hành trạng

của các nhà khoa bảng

Ô Châu cận lục (烏 州 近 錄) của Dương Văn An biên soạn vào niên hiệu

Cảnh Lịch (1548 - 1553), đời vua Mạc Tuyên Tông Đây là tập sách ghi chép về vùng Thuận Hóa Cuốn sách cũng cung cấp tư liệu về một số vị khoa bảng của vùng đất này

Để thực hiện luận án, tác giả có sử dụng tư liệu của một số bộ biên niên sử

như: Đại Việt sử ký toàn thư (大 越 史 記 全 書) của Ngô Sĩ Liên và sử thần triều

Lê, Đại Việt thông sử (大 越 通 史) của Lê Quý Đôn, Khâm định Việt sử thông giám cương mục (欽 定 越 史 通 鑑 綱 目) của Quốc sử quán triều Nguyễn… Đại Việt sử ký toàn thư là bộ sử có giá trị được khắc in lần đầu tiên vào năm

Chính Hòa thứ 18 (1697) đời vua Lê Hy Tông Bộ sử này là kết quả của một quá trình biên soạn, tu bổ qua nhiều đời như: Lê Văn Hưu đời Trần, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên, Vũ Quỳnh đời Lê sơ đến Phạm Công Trứ, Lê Hy đời Lê Trung

hưng Đại Việt sử ký toàn thư gồm quyển thủ và 24 quyển ghi chép từ lịch sử dân tộc từ họ Hồng Bàng đến năm 1675 Đại Việt sử ký toàn thư đã thu thập tư liệu và

trình bày theo lối biên niên Đây không chỉ là nguồn tư liệu gốc của sử học mà còn

là tư liệu cho nhiều ngành khoa học xã hội Những sự kiện liên quan về giáo dục, khoa cử từ năm 1527 đến năm 1592 cũng được ghi chép khi nhắc đến các khoa thi

Đại Việt thông sử hay còn gọi là Lê triều thông sử là bộ sử của Lê Quý Đôn,

không chỉ ghi chép các vị vua triều Lê sơ từ Lê Thái Tổ đến Lê Cung Hoàng mà ghi chép khá đầy đủ các vị vua của triều Mạc từ Mạc Thái Tổ đến Mạc Mục Tông Đây là sách sử học đầu tiên của nước ta được ghi chép theo lối kỷ truyện Khi viết cuốn sử này, Lê Quý Đôn sử dụng tư liệu gia phả của một số dòng họ lớn cùng với

bi ký về các công thần, vì thế những sự kiện mà ông ghi chép có độ tin cậy cao