Tiểu luận Pháp luật đại cương về Quyền nhân thân về hiến tặng các bộ phận cơ thể

Tiểu luận Pháp luật đại cương về Quyền nhân thân về hiến tặng các bộ phận cơ thể. Hiểu rõ hơn về pháp luật. Những quyền và Nghĩa vụ của các cá nhân, tổ chức trong việc hiến tặng các bộ phận cơ thể con người

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT TP.HỒ CHÍ MINH KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ



TIỂU LUẬN

MÔN HỌC: PHÁP LUẬT ĐẠI CƯƠNG QUYỀN NHÂN THÂN VỀ HIẾN TẶNG CÁC BỘ PHẬN CƠ THỂ

TP.HỒ CHÍ MINH – 05/2022

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

MỤC LỤC

A MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích và nhiệm vụ của tiểu luận 1

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 1

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu 2

5 Kết cấu của tiểu luận 2

B NỘI DUNG 3

CHƯƠNG 1: KHÁT QUÁT CHUNG QUYỀN NHÂN THÂN VỀ QUYỀN HIẾN TẶNG BỘ PHẬN CƠ THỂ 3

1.1 Khái niệm, đặc điểm quyền nhân thân 3

1.2 Khái niệm về bộ phận cơ thể 6

1.3 Quy định của pháp luật về quyền hiến tặng bộ phận cơ thể 6

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG ÁP DỤNG QUY ĐỊNH VỀ QUYỀN HIẾN TẶNG BỘ PHẬN CƠ THỂ 12

2.1 Thực trạng xã hội về hiến tặng bộ phận cơ thể 12

2.2 Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện quy định của pháp luật về vấn đề hiến bộ phận cơ thể người 14

2.3 Một số vụ việc liên quan đến hiến xác, hiến bộ phận cơ thể 15

C KẾT LUẬN 18

TÀI LIỆU THAM KHẢO 19

A MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Giá trị nhân thân là những gía trị gắn liền với cá nhân mỗi con người, chúng tồn tạikhông phụ thuộc vào mức độ và tính chất điều chỉnh của quy phạm pháp luật

Trong những năm gần đây, dưới ảnh hưởng của rất nhiều yếu tố khác nhau về kinh

tế, chính trị, văn hoá, xã hội, quốc tế…hệ thống các quyền nhân thân trong pháp luậtcác nước ngày càng được mở rộng với sự quy định nhiều quyền mới như quyền hiến

bộ phận cơ thể, quyền hiến xác, quyền xác định lại giới tính và trong đó có điều 35

bộ luật dân sự Việt Nam 2015 quy định: "Cá nhân có quyền hiến mô, bộ phận cơ thểcủa mình khi còn sống hoặc hiến mô, bộ phận cơ thể, hiến xác của mình sau khi chết

vì mục đích chữa bệnh cho người khác hoặc nghiên cứu y học, dược học và các nghiêncứu khoa học khác Việc hiến và sử dụng bộ phận cơ thể được quy định theo phápluật" Để tìm và hiểu rõ về các quy định của pháp luật đối với quyền hiến các bộ phận

cơ thể hiện nay Vì vậy, nhóm em đã chọn đề tài “ Quyền nhân thân về hiến tặng các

bộ phận cơ thể “ làm đề tài tiểu luận nhóm em

2 Mục đích và nhiệm vụ của tiểu luận

2.1 Mục đính

- Tìm hiểu và góp phần làm rõ các quy định của pháp luật về ”quyền nhân thân về

quyền hiến tặng các bộ phận cơ thể”

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Trên cơ sở nguyên cứu các quy định của pháp luật Việt Nam về quyền nhân thân,

quyền hiến tặng bộ phận cơ thê, tiểu luận đi sâu nguyên cứu sự tiếp thu của đảng taqua các lần bổ sung, chỉnh sửa

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Tiểu luận tập chung nguyên cứu về việc hiến tặng mô, các bộ phận cơ thể trên cơ sở

các quy định của pháp luật Việt Nam Từ đó thực hiện việc hiến tặng mô, bộ phận cơthể theo đúng quy định pháp luật hiện hành

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

4.1 Cơ sở lý luận

Tiểu luận được nghiên cứu dựa trên các quy định của pháp luật Việt Nam về

quyền nhân thân, quyền hiến tặng các bộ phận cơ thể

4.2 Phương pháp nguyên cứu

Tiểu luận sử dụng phương pháp phân tích, phương pháp tổng hợp, phương pháp điều tra xã hội học, phương pháp đối chứng, phương pháp so sánh

5 Kết cấu của tiểu luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo tiểu luận được chia thành 2

chương:

Chương 1: Khái quát chung quyền nhân thân về quyền hiến tặng bộ phận cơ thể

Chương 2: Thực trạng áp dụng quy định về quyền hiến tặng các bộ phận cơ thể

2 Việc xác lập, thực hiện quan hệ dân sự liên quan đến quyền nhân thân của ngườichưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự, người có khó khăn trong nhậnthức, không làm chủ hành vi, được người đại diện theo pháp luật của người này đồng ýtheo quy định của Bộ luật này, luật khác có liên quan hoặc theo quyết định của Toà án.

3 Việc xác lập, thực hiện quan hệ dân sự liên quan đến quyền nhân thân của người bịtuyên bố mất tích, người đã chết phải được sự đồng ý của vợ, chồng hoặc con thànhniên của người đó: trong trường hợp không có người này thì phải được sự đồng ý củacha, mẹ của người bị tuyên bố mất tích, người đã chết, trừ trường hợp Bộ luật này, luậtkhác có liên quan quy định khác.”

Có rất nhiều cách thức khác nhau để phân loại quyền nhân thân, trong đó cách thứcphân loại quyền nhân thân phổ biến là dựa vào đối tượng của quyền nhân thân Theocách thức phân loại này thì quyền nhân thân được phân thành 5 nhóm:

1 Nhóm các quyền cá biệt hoá chủ thể (Quyền xác định, xác định lại dân tộc; Quyềnxác định lại giới tính)

2 Nhóm các quyền liên quan đến thân thể của cá nhân (Quyền được đảm bảo antoàn về tính mạng, sức khoẻ, thân thể; Quyền hiến bộ phận cơ thể; Quyền nhận bộphận cơ thể người)

3 Nhóm các quyền liên quan đến giá trị tinh thần của chủ thể (Quyền được bảo vệdanh dự, nhân phẩm, uy tín; Quyền bí mật đời tư)

4 Nhóm các quyền liên quan đến quan hệ hôn nhân và gia đình của cá nhân (Quyềnkết hôn, quyền được hưởng sự chăm sóc giữa các thành viên trong gia đình; quyền lyhôn)

5 Nhóm các quyền đối với hình ảnh (Quyền của cá nhân đối với hình ảnh)

Quyền nhân thân gắn liền với mỗi chủ thể nhất định và về nguyên tắc quyền khôngthể chuyển giao cho các chủ thể khác Tuy nhiên, trong một số trường hợp luật quyđịnh thì quyền nhân thân có thể dịch chuyển được, ví dụ: Điều 19 Luật Sở hữu trí tuệnăm 2009 ghi nhận quyền công bố tác phẩm của các tác giả các tác phẩm, các đốitượng sở hữu công nghiệp có thể được chuyển giao sang chủ thể khác mà không phảitrong mọi trường hợp tác giả là người công bố.

Quyền nhân thân không xác định được bằng tiền, quyền nhân thân và tiền tệ khôngphải là những đại lượng tương đương nên không thể trao đổi ngang giá Trong trườnghợp quyền nhân thân của cá nhân bị xâm phạm (xâm phạm đến danh dự, nhân phẩm,

uy tín của cá nhân…) thì chủ thể chịu trách nhiệm phải bồi thường cho cá nhân mộtkhoản tiền Bản chất của khoản tiền này là nhằm bù đắp những mất mát, tổn thương đãgây ra cho người bị thiệt hại về danh dự, uy tín, nhân phẩm…mà không phải là việcquy đổi quyền nhân thân bị xâm phạm ra tiền

Cá nhân tự thực hiện các hành vi để xác lập, thực hiện các quan hệ nhân thân chochính mình Đối với người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự, người

có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi thì việc xác lập, thực hiện quan hệ dân

sự liên quan đến quyền nhân thân của người này phải được người đại diện theo phápluật của người này đồng ý hoặc theo quyết định của Toà án Ví dụ: Trẻ sơ sinh đượccha mẹ hoặc những người thân thích thực hiện việc đăng kí khai sinh, quy định nàyxuất phát từ việc bảo vệ lợi ích chính đáng của các cá nhân khi mà khả năng nhận thức

và làm chủ hành vi của họ không đầy đủ

Đối với người bị tuyên bố mất tích, người bị tuyên bố là đã chết, việc xác lập, thựchiện quan hệ dân sự liên quan đến quyền nhân thân phải được sự đồng ý của vợ, chồnghoặc con đã thành niên của người đó hoặc cha, mẹ của họ Những cá nhân bị tuyên bốmất tích hoặc bị tuyên bố là đã chết thì năng lực chủ thể của họ bị tạm dừng hoặcchấm dứt nên những vấn đề liên quan đến nhân thân của những người này không thểthực hiện được thông qua người đại diện giống như những cá nhân không có năng lựchành vi dân sự đầy đủ Bởi vậy, người thân thích trong gia đình sẽ là người quyết địnhvấn đề xác lập, thực hiện quan hệ dân sự liên quan đến quyền nhân thân của các cánhân này

1.1.2 Đặc điểm

7

Với bản chất là một bộ phận quyền dân sự, quyền nhân thân có đầy đủ các đặc điểm

của quyền dân sự nói chung Ngoài ra, nó còn mang một số đặc điểm riêng biệt nhằmphân biệt với quyền tài sản Cụ thể như:

Thứ nhất, quyền nhân thân mang tính chất phi tài sản.

Khác với quyền tài sản, đối tượng của quyền nhân thân là một giá trị tinh thần, do

đó, quyền nhân thân không biểu hiện bằng vật chất, không quy đổi được thành tiền vàmang giá trị tinh thần Giá trị tinh thần và tiền tệ không phải là những đại lượng tươngđương và không thể trao đổi ngang giá Do vậy, quyền nhân thân không thể bị địnhđoạt hay mang ra chuyển nhượng cho người khác Một người không thể kê biên quyềnnhân thân của con nợ Pháp luật quy định cho mọi chủ thể đều bình đẳng về quyềnnhân thân Mỗi một chủ thể có những giá trị nhân thân khác nhau nhưng được phápluật bảo vệ như nhau khi các giá trị đó bị xâm phạm

Thứ hai, quyền nhân thân gắn liền với một chủ thể nhất định và không thể chuyển

dịch

Mỗi một chủ thể mang một giá trị nhân thân đặc trưng, do đó, quyền nhân thân luôngắn liền với một chủ thể nhất định Mặc dù vậy, quyền nhân thân không bị phụ thuộc,chi phối bởi bất kỳ yếu tố khách quan nào như độ tuổi, trình độ, giới tính, tôn giáo, địa

vị xã hội,…

Quyền nhân thân không thể chuyển dịch cho người khác, tức là, quyền nhân thân củamỗi cá nhân chỉ do chính cá nhân đó hoặc trong một số trường hợp do chủ thể khácđược pháp luật quy định thực hiện Quyền nhân thân không thể là đối tượng trong cácgiao dịch mua bán, trao đổi, tặng, cho,… Trên thực tế xuất hiện nhiều hợp đồng liênquan đến quyền nhân thân, ví dụ: một người mẫu ký hợp đồng với công ty quảng cáo

về việc cho phép công ty đó sử dụng bức ảnh của mình để quảng cáo Vậy, quyền nhânthân đối với hình ảnh của người mẫu trong trường hợp này có được xem là đối tượngchuyển dịch? Thực chất, đối tượng chuyển dịch trong trường hợp này chính là nhữngbức ảnh của người mẫu đã được chụp mà không phải là quyền nhân thân đối với hìnhảnh của người mẫu Bởi, như đã phân tích ở trên, quyền nhân thân mang giá trị tinhthần, do đó, không thể định đoạt và chuyển giao cho người khác Trong nghiên cứumới đây về quyền nhân thân, có quan điểm phân loại quyền nhân thân thành quyềnnhân thân cơ sở (hay còn gọi là quyền nhân thân gốc) và quyền nhân thân phái sinh

Quyền nhân thân cơ sở là quyền nhân thân theo đúng bản chất của nó, không thểchuyển nhượng Quyền nhân thân phái sinh là quyền khai thác danh tiếng của một cánhân với mục đích thương mại liên quan đến hình ảnh của cá nhân, quyền nhân thânđối với hình ảnh là quyền nhân thân cơ sở, còn quyền đối với từng bức ảnh cụ thể của

cá nhân trong trường hợp ký hợp đồng với công ty quảng cáo nói trên là quyền nhânthân phái sinh

1.2 Khái niệm về bộ phận cơ thể

Bộ phận cơ thể người là một phần của cơ thể được hình thành từ nhiều loại mô

khác nhau để thực hiện các chức năng sinh lý nhất định Trong đó, mô là tập hợp các

tế bào cùng một loại hay nhiều loại khác nhau để thực hiện các chức năng nhất địnhcủa cơ thể người

Các bộ phận cơ thể người cùng nhau cấu tạo nên một thực thể chung, một cơ thểkhoẻ mạnh, do vậy các bộ phận cơ thể người là vô cùng quan trọng, là tài sản bất khảxâm phạm của mỗi người. 

Mua bán mô, bộ phận cơ thể người là hành vi trao đổi mô, bộ phận cơ thể người đểnhận được tiền bạc, tài sản hay các lợi ích khác, bên bán có trách nhiệm chuyển giao

mô, bộ phận cơ thể theo yêu cầu của bên mua, còn bên mua sẽ tiếp nhận mô, bộ phận

cơ thể từ bên bán và có nghĩa vụ chi trả tiền, tài sản hoặc lợi ích khác khi bên bán giaođúng mô, bộ phận cơ thể mà bên mua yêu cầu

Chiếm đoạt mô, bộ phận cơ thể người khác bằng hành vi dùng vũ lực, đe dọa dùng

vũ lực hoặc thủ đoạn khác chiếm giữ hoặc giao cho người khác chiếm giữ mô, bộ phận

cơ thể người Sẽ bị xử lý theo quy định của pháp luật

Việc lấy mô, bộ phận cơ thể người phải tuân thủ theo quy định của Luật Hiến, lấy,ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác số 76/2006/QH11 ngày 29/11/2006,các hành vi mua bán, chiếm đoạt mô, bộ phận cơ thể người không theo quy định củaLuật này đều phạm tội theo Điều 154 Bộ luật Hình sự

1.3 Quy định của pháp luật về quyền hiến tặng bộ phận cơ thể

1.3.1 Độ tuổi được hiến tặng bộ phận cơ thể

Về độ tuổi được hiến mô, tạng, bộ phận cơ thể, Điều 5 Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộphận cơ thể người và hiến, lấy xác quy định: Người từ đủ 18 tuổi trở lên, có năng lực

9

hành vi dân sự đầy đủ có quyền hiến mô, bộ phận cơ thể của mình khi còn sống, saukhi chết và hiến xác.

– Bất kỳ ai đủ 18 tuổi trở lên, có năng lực hành vi dân sự đầy đủ đều có quyền hiếntặng mô, tạng khi còn sống hoặc đăng ký vào danh sách hiến tặng mô, tạng tiềm năng(Hiến tặng sau khi chết, chết não)

– Những người cao tuổi đều có thể hiến tặng một phần mô, tạng và giác mạc sau khichết, chết não

– Đừng bao giờ nghĩ mình không đủ sức khỏe hoặc quá già để đăng ký hiến tặng

mô, tạng sau khi chết, chết não

1.3.2 Đăng ký hiến tặng bộ phận cơ thể

Việc đăng ký hiến mô, tạng khi còn sống hoặc sau khi chết/chết não phải được thểhiện qua đơn tình nguyện hiến tặng theo quy định của pháp luật Và xin lưu ý thêm làtrong mẫu đơn đăng ký không quy định bắt buộc phải có sự đồng ý thân nhân ngườiđăng ký hiến tặng…Tuy nhiên, trên thực tế nếu việc đăng ký hiến mô, tạng khi cònsống hoặc sau khi chết, chết não mà gia đình không biết sẽ rất khó khăn trong việc báotin cho cơ sở y tế biết để tiếp nhận mô, tạng hoặc thậm chí nếu gia đình sẽ phản đối thìngười đăng ký hiến không thực hiện được nguyện vọng của mình Vì vậy, chúng tôikhuyến khích Bạn nên chủ động trao đổi nguyện vọng hiến tặng của mình cùng giađình để nhận được sự ủng hộ Việc trao đổi vừa là để giải quyết về mặt tình cảm, vừa

là để chắc chắn rằng, tâm nguyện đó sẽ được người thân thực hiện

Tất nhiên, việc hiến tặng mô, tạng là tự nguyện, là quyền nhân thân, do đó trongmọi trường hợp, nếu muốn thay đổi quyết định, thì Bạn chỉ cần ký đơn từ chối hiếntặng gửi về cơ sở y tế nơi cấp thẻ đăng ký hiến tặng mô tạng ban đầu là được đưa rakhỏi danh sách đăng ký hiến tặng Đấy cũng là sự công bằng của pháp luật, luôn tôntrọng quyền nhân thân tối cao

- Nếu một người muốn đăng ký hiến tặng mô, tạng khi còn sống hoặc sau khichết/chết não thì Người đó có thể đến cơ sở y tế gần nhất để bày tỏ ý nguyện đó Cơ sở

y tế sẽ có trách nhiệm tiếp nhận thông tin để báo về Trung tâm Điều phối ghép tạngQuốc gia và Trung tâm sẽ thông tin đến cơ sở y tế có chức năng phù hợp để tiếp nhậnđơn đăng ký hiến tặng mô, tạng khi còn sống hoặc sau khi chết/chết não và hoàn tất

thủ tục pháp lý, tư vấn, cấp thẻ đăng ký hiến tặng mô, tạng (hiến sau khi chết/chếtnão).

- Hoặc người hiến có thể trực tiếp tới cơ sở y tế có chức năng lấy, ghép mô, tạng

để đăng ký hiến (khi còn sống hoặc sau khi chết): BV Hữu nghị Việt Đức; BV Quân Y103; BV Nhi TW; BV Bạch Mai; BV 198 – Bộ Công an; BVĐK Xanh Pôn; BVĐKPhú Thọ; BV TW Huế; BVĐK Đà Nẵng; BV Chợ Rẫy; BV Nhi đồng 2; BV Nhân dânGia Định; ĐH Y dược Tp Hồ Chí Minh; BV Nhân dân 115; BVĐK Kiên Giang

- Nếu người hiến muốn đăng ký hiến mô, thì có thể liên hệ trực tiếp đến một trongcác ngân hàng mô sau: Ngân hàng Giác mạc-BV Mắt TW; Trung tâm mô, phôi – ĐH

Y Hà Nội; Ngân hàng Mô- BV Bỏng Lê Hữu Trác; ĐH Y Phạm Ngọc Thạch; Ngânhàng tế bào gốc: Mekophar

- Nếu người hiến muốn đăng ký hiến xác thì có thể liên hệ trực tiếp đến một trongcác trường ĐH y để đăng ký hiến xác: ĐH Y Hà Nội; ĐH Y Thái Nguyên; ĐH Y TháiBình; ĐH Y Hải Phòng; Học viện Quân Y (Bộ môn Giải phẫu); ĐH Y Huế (Bộ mônGiải phẫu); ĐH Y Tây Nguyên; ĐH Y Cần Thơ (Bộ môn Giải phẫu); ĐH Y dược TPHCM (Bộ môn Giải phẫu); ĐH Y khoa Phạm Ngọc Thạch (Bộ môn giải phẫu)

Ngoài ra, một cách đơn giản hơn, Người hiến có thể tới hoặc liên hệ trực tiếp vớiTrung tâm Điều phối ghép tạng Quốc gia để được tư vấn, trợ giúp hoặc hỗ trợ trực tiếp

để đăng ký hiến tạng khi còn sống hoặc cấp thẻ ghi nhận đăng ký hiến tặng mô, tạng(sau khi chết/chết não)

1.3.3 Quyền lợi của người hiến tặng bộ phận cơ thể

Người đã hiến mô (khi còn sống) được chăm sóc, phục hồi sức khoẻ miễn phí ngaysau khi thực hiện việc hiến mô tại cơ sở y tế Người hiến mô sau khi chết (giác mạc):Người hiến giác mạc sẽ được tôn vinh, gia đình người hiến giác mạc sẽ được trao tặngbằng ghi nhận nghĩa cử cao đẹp Thân nhân người hiến tặng giác mạc sẽ được ưu tiêntrong khám, chữa mắt và đặc biệt được ưu tiên ghép giác mạc trong trường hợp họ bịmắc bệnh về giác mạc và cần phải ghép thay thế

Quyền lợi của người hiến tạng khi còn sống:

Được chăm sóc, phục hồi sức khoẻ miễn phí ngay sau khi thực hiện việc hiến tạngtại cơ sở y tế và được khám sức khỏe định kỳ miễn phí; Được cấp thẻ bảo hiểm y tế

11