Một số kinh nghiệm về văn hóa đọc trong trường phổ thông

SKKN: Một số kinh nghiệm về văn hóa đọc trong trường phổ thông

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ KINH NGHIỆM VỀ

VĂN HÓA ĐỌC TRONG TRƯỜNG PHỔ THÔNG

MỤC LỤC

Nội dung Trang

Sơ lược lý lích 1

I Lý do chọn đề tài 2

II Các biện p[háp giải quyết 3

1 Cơ sở lý luận 3

2 Nội dung, biện pháp thực hiện các giải pháp của đề tài 5

2.1 Tổ chức cho học sinh làm thẻ theo từng lớp 5

2.2 Tổ chức cộng tác viên thư viện 6

2.3 Tổ chức giới thiệu sách, kể chuyện theo sách dưới cờ 7

2.4 Nội quy thư viện 8

2.5 Thực hiện đánh giá thi đua cho từng cá nhân và tập thể lớp 9

2.6 Quan tâm, gần gũi và chia sẻ với học sinh 11

2.7 Vận động giúp đỡ học sinh có hoàn cảnh khó khăn 12

2.8 Phối hợp với giáo viên chủ nhiệm và giáo viên bộ môn 12

III Hiệu quả của đề tài 13

IV Đề xuất, kiến nghị khả năng áp dụng 14

V Tài liệu tham khảo 14

Phiếu nhận xét đánh giá sáng kiến kinh nghiệm 15

SƠ LƯỢC LÝ LỊCH

1 Họ và tên: Phạm Thị Thanh Xuân

2 Ngày tháng năm sinh: 21/01/1987

3 Nam, nữ: Nữ

4 Địa chỉ: Ấp 1, Xã Tà Lài- Huyện Tân Phú- Tỉnh Đồng Nai

5 Điện thoại: 0978 221 627

6 E-mail: thanhxuan21012009@gmail.com

7 Chức vụ: Nhân viên thư viện

8 Đơn vị công tác: Trường THPT Tôn Đức Thắng

II TRÌNH ĐỘ ĐÀO TẠO

- Học vị( hoặc trình độ chuyên môn nghiệp vụ) cao nhất: Cao đẳng

- Năm nhận bằng: 2009

- Chuyên ngành đào tạo: Thư viện- Thông tin

- Xếp loại bằng: Khá

- Lĩnh vực chuyên môn có kinh nghiệm: Quản lý thư viện

- Số năm kinh nghiệm: 04 năm

- Các sáng kiến kinh nghiệm đã có trong những năm gần đây: 0

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Sách là người bạn chân thành và sáng suốt Nó chỉ cho bạn con

đường đúng đắn, nó giữ cho bạn khỏi bị lầm lạc, có sách bên mình thì cả

trong thời thơ ấu, cả giữ lúc thanh xuân và cả khi đã về già bạn không cô

độc, bạn thấy mình mạnh mẽ

Trong đời sống tinh thần, sách có vai trò rất quan trọng, là “ chìa

khóa vàng” mở cửa lâu đài trí tuệ và tâm hồn của con người Sách cũng là

người thầy siêu việt thắp sáng nguồn tri thức vô biên, dạy con người biết

sống, biết hành xử trong cuộc sống Mặc dù ngày càng bị các phương tiện

truyền thông mới “ tấn công”, song sách vẫn là người bạn tâm giao chia

sẻ niềm vui, nỗi buồn của con người

Ngày nay, với sự phát triển mạnh mẽ của các thiết bị mạnh mẽ của

các thiết bị điện tử, con người đang sống trong một không gian ảo, nhưng

hoàn toàn là một xã hội thật Hiện nay, những thói quen đọc sách của mọi

người đã thay đổi hoàn toàn, khá nhiều thư viện được coi là “thiên đàng”

của những người yêu sách, cũng dần vắng bóng những độc giả trung

thành Thay vào đó, những quán cà phê, những trang mạng điện tử,…

không đáp ứng được nhu cầu của người yêu sách dần trở thành nơi có sức

hút lớn số lượng độc giả đến tham quan Nhiều quán cà phê, những trang

mạng điện tử… được bày trí hiện đại, phù hợp với nhiều đối tượng có

nhu cầu đọc sách đang mọc lên như nấm Ở những nơi đó, người đọc

không chỉ được hưởng thụ không khí vui tươi, lãng mạn, mà còn được

thư giãn Nhiều trang thiết bị hỗ trợ như mạng wifi, truyền hình cáp…

tăng thêm sức hấp dẫn cho người yêu sách Và văn hóa đọc bắt đầu xuất

hiện một khái niệm mới: cà phê sách Cuộc sống số dần thay đổi thói

quen đọc sách của con người Cà phê sách là sự kết hợp hài hòa giữa văn

hóa đọc và văn hóa uống cà phê của người Việt Hai yếu tố đó góp phần

đem lại một hình ảnh văn minh, hiện đại, thể hiện nét văn hóa riêng của

người đô thị thời hiện đại

Đọc sách luôn là nhu cầu thiết yếu và cách thưởng thức văn hóa

sang trọng Nó cũng là cách tốt nhất để làm giàu vốn từ vựng của con

người những thuộc tính đi liền với việc đọc là suy nghĩ, suy ngẫm, tra

cứu, tìm tòi… là cơ sở hữu ích cho việc nâng cao tri thức, hiểu biết, tạo

dựng sự vững chắc trong toàn bộ hệ thống kiến thức, nhận thức của mỗi

con người Khối lượng kiến thức thu thập được từ việc đọc chính là thước

đo đánh giá khả năng tri thức của mỗi người Con người không chỉ dừng

lại ở việc tiếp nhận thông tin từ sách, mà còn biết thưởng thức những cái

đẹp của kiến thức thông qua lăng kính sáng tạo của tác giả

Qua đó, tôi quyết định thực hiện đề tài nghiên cứu:

MỘT SỐ KINH NGHIỆM VỀ VĂN HÓA ĐỌC TRONG TRƯỜNG PHỔ

THÔNG

II CÁC BIỆN PHÁP GIẢI QUYẾT

1 Cơ sở lý luận

Trong cuộc sống, đọc sách là một trong những cách thức giúp con

người thư giãn, tích lũy kiến thức, nâng cao khả năng tư duy Cùng với sự

phát triển của xã hội, ở Việt Nam trong thời gian qua, thị trường sách trở

nên vô cùng phong phú về nội dung cũng như đa dạng về hình thức,

nhằm phục vụ tối đa nhu cầu đọc sách của con người Tuy nhiên, với

những hình thức giải trí mới đầy tính công nghệ như Internet, truyền

hình, truyền thanh, băng đĩa… văn hóa đọc sách đã ít nhiều bị ảnh hưởng

và từng bước bị thay đổi

Nhiều người tỏ ra lo ngại, với sự ra đời của các phương tiện nghe

nhìn, trong tương lai gần văn hóa đọc sẽ bị lấn át Nếu như trước đây, đọc

sách là thú vui, thói quen của rất nhiều người, ngày nay thói quen ấy đang

có nguy cơ bị mất dần đi Tất nhiên, đối với các nhà nghiên cứu khoa học,

nhà văn, nhà báo, nhà giáo, sinh viên, học sinh… đọc sách vẫn là một

công việc bắt buộc, thường xuyên bởi nếu thiếu nó, người ta rất khó để có

được một chuyên môn tốt, một khối lượng kiến thức đủ rộng để phục vụ

công việc

Những năm gần đây nền giáo dục của nước ta có nhiều sự thay đổi và

biến động không ngừng, nhưng Đảng và nhà nước ta vẫn đặc biệt quan

tâm đến sự nghiệp giáo dục, đến vấn đề chất lượng dạy và học

Lứa tuổi học sinh đang ngồi trên ghế nhà trường trung học phổ thông

là lứa tuổi đang có những biến động lớn về tâm sinh lý Tức là đang phát

triển nhân cách, tình cảm, trí tuệ, để có được những tri thức và kĩ năng cơ

bản trong giao tiếp, ứng xử trong cuộc sống Như vậy, văn hóa đọc ngày

càng phải được phổ biến cho lứa tuổi đang ngồi trên ghế nhà trường để

các em phát triển nhân cách, đạo đức tốt hơn

Do đó, văn hóa học ngày càng phải được phổ biến rộng rãi và phổ

biến hơn đến tất cả học sinh và giáo viên trong trường Song với lứa tuổi

học sinh ở cấp THPT, mặc dù cơ thể phát triển mạnh nhưng nhận thức

của các em còn non trẻ, có thể nói là bồng bột, tư duy chưa đạt tới đỉnh

cao

Bởi vậy, các em cần có người hướng dẫn chỉ đạo để đi vào nề nếp, dần

dần trở thành người sống có ích trong xã hội

Ngày nay do sự phát triển nhảy vọt của khoa học kỹ thuật và công

nghệ cũng như sự xuất hiện của xu thế toàn cầu hóa, học sinh tiếp xúc với

nhiều luồng tư tưởng, lối sống từ bên ngoài, đặc biệt là ở phương Tây,

trong đó có những lối sống, hành vi không lành mạnh, nếu tiếp thu có thể

gây ảnh hưởng xấu tới thuần phong, mĩ tục của dân tộc

Đọc sách luôn là nhu cầu thiết yếu và là cách thưởng thức văn hóa

sang trọng Nó cũng là cách tốt nhất để làm giàu vốn từ vựng của con

người Những thuộc tính đi liền với việc đọc là suy nghĩ, suy ngẫm, tra

cứu, tìm tòi… là cơ sở hữu ích cho việc nâng cao tri thức, hiểu biết, tạo

dựng sự vững chắc trong toàn bộ hệ thống kiến thức, nhận thức của mỗi

con người

Đọc sách, báo là cần thiết, có ý nghĩa lớn trong việc nâng cao trình độ,

tự hoàn thiện bản thân Song, không phải ai đọc sách cũng thu được kết

quả như mong muốn Để nâng cao chất lượng và hiệu quả đọc sách, cần

phải có phương pháp và kỹ năng đọc thích hợp Trong thực tế, phương

pháp và kỹ năng đọc do kết quả học tập, rèn luyện và kinh nghiệm rút ra

của từng người từ thực tế, bởi kết quả của kỹ năng và phương pháp đọc

phụ thuộc vào khả năng nhận thức, sức khỏe, thói quen lao động của mỗi

người

Trong trường học có thư viện đồ sộ sách, tài liệu, truyện… sẽ là nơi

hội tụ tri thức nhân loại để giúp thầy cô giảng dạy, học sinh học tập và

còn hơn thế nữa, đây còn là kho truyện, kho tri thức giúp con người mở

mang hiểu biết và vốn sống cho chính bản thân Chính vì thế, ở những

quốc gia có nền giáo dục phát triển, hệ thống thư viện đặc biệt được coi

trọng, thậm chí ngày nay, ngay quốc gia láng giềng Trung Quốc nhiều

trường học thư viện được số hóa, rất dễ cho người sử dụng tra cứu, kiếm

tìm tài liệu mình cần Ở nước ta cũng thế, một số thư viện lớn như thư

viện Quốc gia, thư viện trường Đại học Đà Lạt và một số thư viện của

trường đại học thuộc khu vực Thành phố Hồ Chí Minh cũng có những

trang thiết bị hiện đại phục vụ tốt cho nền giáo dực nước ta hiện nay

2 Nội dung, biện pháp thực hiện các giải pháp của đề tài

Trường THPT Tôn Đức Thắng nằm ở ấp 3, xã Phú Lập, huyện Tân

Phú, tỉnh Đồng Nai, tuyển học sinh từ địa bàn nhiều xã lân cận( Phú Lập,

Phú Thịnh, Nam Cát Tiên, Núi Tượng, Tà Lài), thậm chí cả học sinh ở

Thanh Sơn và thị trấn Tân Phú Chất lượng đầu vào rất thấp( hầu như

nhận toàn bộ hồ sơ) nên khó tránh khỏi trường hợp học sinh bỏ học giữa

chừng do sức học không theo nổi, hoặc ở lại lớp

Bên cạnh đó, do trường xây dựng ở địa bàn mà người dân chủ yếu làm

rẫy, chỉ có một số ít là cán bộ công nhân viên và tiểu thương nên điều

kiện kinh tế của nhân dân còn hạn chế dẫn tới học sinh chưa được quan

tâm đầy đủ về mọi phương diện, nhất là nhu cầu đọc sách của các em

Ngày nay, do CNTT phát triển văn hóa nghe nhìn đã lấn át khiến cho

văn hóa đọc sách của con người trong xã hội hiện đại, trong đó có cả học

sinh, sinh viên bị mai một dần Nhiều bạn trẻ ngày nay quen với việc tìm

kiếm tài liệu trên mạng chứ không quen đến thư viện tìm kiếm Và có

một lý do không thể phủ nhận đó là hình như các thầy cô giáo vẫn còn

mang thói quen cũ dạy học chay, không tạo cho học sinh có thói quen đọc

thêm tài liệu phục vụ bài học chính trên lớp

Có thể nói, đây chính là những nguyên nhân chính khiến cho thư viện

trường học rất vắng bóng học sinh Thư viện nào cũng vắng hoe, nhất là

trường học phổ thông học sinh ngại đến thư viện Nhiều giáo viên dạy

văn cho biết, chính vì học sinh lười đọc nên ngại và sợ học văn Các em

diễn đạt bài văn thì vụng về, vốn từ nghèo nàn, chẳng mấy khi gặp được

những câu văn hay có cảm xúc

Trong cuộc sống, mỗi người đều có những nhu cầu và hứng thú riêng,

do vậy khi lựa chọn sách, nên tìm những loại sách đáp ứng nhu cầu đó

Nhưng do yêu cầu của công việc, trách nhiệm nghề nghiệp, nhiều khi

chúng ta phải tạm gác những nhu cầu riêng để phục vụ công việc chung

Mọi người đều biết, nhiều người thích đọc truyện, sách văn học trong

nước hoặc nước ngoài, loại sách đó dễ đọc, có người đọc say sưa quên cả

ăn Ngược lại những loại sách như sách giáo khoa, sách tham khảo, mọi

lĩnh vực liên quan đến học tập đọc vừa khó, vừa cảm thấy khô khan…

nên các em ít tìm đến để đọc

Xét từ góc độ hẹp, văn hóa đọc là ứng xử, giá trị và chuẩn mực đọc của

mỗi con người Ứng xử, giá trị và chuẩn mực đọc của mỗi người gồm 3

yếu tố tạo thành: thói quen, sở thích và kỹ năng Đây cũng là nền tảng của

một xã hội, một yêu cầu, thách thức của xã hội hiện đại Mục đích cuối

cùng của kỹ năng đọc là đạt được hiệu quả cao nhất, sau mỗi lần đọc

người đọc có thể nắm chắc nội dung cốt lõi và biết vận dụng những điều

đã đọc trong sách vào cuộc sống của bản thân Khi nói về văn hóa đọc,

V.I.Lê-nin từng nhấn mạnh: “ Đọc cũng là một nghệ thuật “ Do đó, chữ “

nghệ thuật” ở đây có thể hiểu là kỹ năng đọc và sự thể hiện tổ hợp những

thao tác tư duy được xác lập thành thói quen ứng xử đọc, tạo cho con

người có hứng thú đọc sách hơn, chịu khó tìm tòi để nâng cao kiến thức

của mình Thư viện trường học là một trong những yếu tố góp phần tạo

nên chất lượng giáo dục, góp phần hình thành văn hóa học đường, là nơi

khơi nguồn và thỏa mãn nhu cầu về thông tin Nếu một con người kông

được tiếp xúc với sách và có nhu cầu, hứng thú, thói quen đọc sách từ

tuổi ấu thơ thì sẽ rất khó khăn cho việc ham mê đọc sách ở tuổi trưởng

thành

Dưới đây là một số kinh nghiệm mà tôi đã rút được từ nhiều năm qua:

2.1 Tổ chức cho học sinh làm thẻ thư viện theo từng lớp

Thông thường ở trường THPT Tôn Đức Thắng, danh sách được phân

ra theo từng lớp và có một lớp chọn Tôi thường cho học sinh làm thẻ thư

viện bắt đầu khi vào học lớp 10, thẻ thư viện có thời hạn sử dụng trong

suốt quá trình theo học tại trường, nếu mất phải báo với CBTV Trên thẻ

thư viện gồm có:

SỞ GD& ĐT ĐỒNG NAI

TRƯỜNG THPT TÔN ĐỨC THẮNG

THẺ THƯ VIỆN

Niên khóa:

Hình 3x4 Tên HS:

Lớp:

Số thẻ

2.2 Tổ chức cộng tác viên thư viện

Để duy trì sự phát triển của thư viện cũng như thúc đẩy phong trào

thi đua của các lớp, nâng cao chất lượng phục vụ của thư viện và tổ chức

một mạng lưới cộng tác cùng với thư viện để thư viện đi vào nề nếp từ

đầu năm, tôi đã kêu gọi xây dựng một mạng lưới cộng tác viên thư viện

ngay từ đầu năm (thông qua những học sinh đam mê đọc sách) Nhiệm vụ

của cộng tác viên thư viện là thay nhau làm những công việc của thư viện

và đọc sách, tuyên truyền,kể chuyện theo sách dưới cờ cho toàn thể học

sinh theo từng khối

Sau đó phân công cụ thể cho các em học sinh, phân ra trưởng nhóm

và phó nhóm để trưởng và phó nhóm phân công cụ thể cho các thành viên

trong nhóm nhằm làm cho thư viện hoạt động theo trình tự và hợp lý Ví

dụ như trưởng nhóm sẽ biết được lịch học của các bạn trong nhóm để

phân công trực thư viện cho hợp lý và không trùng lịch học của từng bạn

Thông qua quá trình tiếp xúc đó, tôi sẽ tìm ra được những học sinh nào có

năng lực hoạt động và điều hành công việc tốt, gương mẫu, quan tâm, tạo

niềm tin với các em Từ đó thông qua thiện cảm của các em với mình, tôi

sẽ nhận được những phản hồi từ những học sinh của từng lớp và từng

khối về thái độ phục vụ của mình, cũng nắm bắt rõ hơn các em thích đọc

những thể loại truyện nào, những loại sách gì để bổ sung thêm cho hợp

lý Để theo dõi và nắm bắt tình hình của các em mượn, đọc sách tôi

thường xuyên trao đổi với nhóm cộng tác viên thư viện để đưa ra cách

phục vụ cho hợp lý hơn, nhờ đó mà biết được những nhu cầu của học sinh

và giải quyết ngay sau khi tham mưu với các ban ngành có liên quan

nhằm tạo diều kiện thuận lợi cho học sinh nắm bắt kiến thức, thích đến

thư viện như là một nguồn giải trí thích hợp và bổ ích nhiều hơn

Ngoài ra, tôi còn tìm cách tạo ra sự nhiệt tình trong công việc cho đội

ngũ cộng tác viên thư viện Thông thường thì các em không thích làm vì “

làm chẳng được gì, mất thời gian tập trung học tập, bị các bạn nói ra nói

vào là chảnh thích ôm lấy trách nhiệm” Bởi vậy, ngoài việc động viên

tinh thần cho các em, tôi còn đưa ra một số biện pháp khuyến khích các

em nhiệt tình làm việc, chẳng hạn như chia sẻ đều công việc cho các bạn

trong nhóm để giảm bớt gánh nặng và áp lực cho các em Ví dụ như

trưởng nhóm sẽ phân công cho các bạn trực trong tuần đều nhau và khi có

sự cố gì xảy ra có thể nói với CBTV để tìm ra cách giải quyết phù hợp,

hợp lý, tuyên dương dưới cờ các bạn hoạt động năng nổ và nhiệt tình

trong công tác của mình

Nhờ có những biện pháp khuyến khích và sản sẻ trách nhiệm đó, tôi đã

tạo nên sự thoải mái và nhiệt tình trong công việc của đội ngũ cộng tác

viên thư viện Kết quả là đã ổn định và có hiệu quả trong phục vụ bạn

đọc

2.3 Tổ chức giới thiệu sách, kể chuyện theo sách dưới cờ

Con người thường cảm thụ ngôn ngữ bằng hai cách: đọc và nghe Khi

đọc, con người có thể cảm thụ trực tiếp tác phẩm, khi nghe con người sẽ

cảm thụ tác phẩm gián tiếp qua trung gian là người kể, người đọc Mỗi

hình thức cảm thụ đều có tác dụng và thế mạnh riêng Kể chuyện, giới

thiệu sách là phương pháp tuyên truyền tác động tới người nghe bằng âm

thanh ngôn ngữ Chính nhờ đặc thù này mà kể chuyện, giới thiệu sách có

sức truyền cảm, lôi cuốn, hấp dẫn đặc biệt Đối với thư viện trường học

mà tôi đang công tác, kể chuyện, giới thiệu sách là hoạt động giúp cho

việc vận hành kho sách của thư viện, phát huy tác dụng của sách đối với

bạn đọc Chính hoạt động này góp phần cho bạn đọc thỏa mãn được nhu

cầu về sách, khơi dậy phong trào đọc sách và rèn luyện kĩ năng kể chuyện

cho học sinh

Hoạt động kể chuyện theo sách còn giúp cho việc xây dựng thói quen

đọc sách và làm theo sách của học sinh, góp phần xây dựng văn hóa đọc

trong điều kiện các phương tiện nghe nhìn phát triển rầm rộ như hiện nay

Đối với học sinh, hoạt động này có thể giúp các em làm quen với

nhiều thể loại sách, mở rộng nhận cho các em về thế giới xung quanh, bồi

dưỡng cho các em những tình cảm lành mạnh, những ước mơ đẹp, giúp

các em cảm nhận được vẻ đẹp tự nhiên, vẻ đẹp trong các mối quan hệ xã

hội và vẻ đẹp của ngôn ngữ Kể chuyện theo sách rèn luyện kĩ năng đọc,

kể diễn cảm, thể hiện tác phẩm dưới các hình thức khác nhau của các em

học sinh Kể chuyện theo sách ở trường tôi như một hoạt động độc lập

được tổ chức nhân dịp kỉ niệm các ngày lễ lớn, các đợt tuyên truyền cho

một phong trào, với mỗi đề tài, ngày lễ tôi thường lựa chọn những câu

chuyện phù hợp, tiêu biểu, có nghĩa giáo dục sâu sắc để kể cho các em

học sinh nghe Ví dụ Kể về gương các anh hùng, thương binh, liệt sĩ nhân

ngày thương binh, liệt sĩ 27/7; kể chuyện về các mẹ, các chị nhân Ngày

Quốc tế Phụ Nữ 8/3; kể chuyện về gương người tốt, việc tốt, những tấm

gương học sinh nghèo vượt khó…

Khi tiến hành buổi kể chuyện đó tôi thường mời giáo viên chủ nhiệm,

cán bộ Đoàn cùng tham gia tổ chức nhằm nêu được ý nghĩa và nội dung

của câu chuyện cũng như đề tài của từng buổi kể chuyện dưới cờ, khi có

nhiều học sinh đăng kí tham gia buổi kể chuyện theo sách thì có thể bố trí

theo thứ tự từng nội dung của câu chuyện nhằm tạo cho học sinh tự tin

hơn khi đứng trước đám đông, năng nổ, hoạt bát hơn khi giao tiếp với

mọi người trong xã hội