Khái niệm chức năng của nhà nước Chức năng của nhà nước là những phương diện (mặt) hoạt động chủ yếu của nhà nước nhằm để thực hiện những nhiệm vụ đặt ra trước nhà nước Chức năng của n.

1 KHÁI NIỆM 1 1 Khái niệm chức năng của nhà nước Chức năng của nhà nước là những phương diện (mặt) hoạt động chủ yếu của nhà nước nhằm để thực hiện những nhiệm vụ đặt ra trước nhà nước Chức năng của n.

1 KHÁI NIỆM.

1.1 Khái niệm chức năng của nhà nước.

- Chức năng của nhà nước là những phương diện (mặt) hoạt động chủ yếu của nhà nước nhằm để thực hiện những nhiệm vụ đặt ra trước nhà nước Chức năng của nhà nước được xác định xuất phát từ bản chất của nhà nước, do cơ sở kinh tế và cơ cấu giai cấp của xã hội quyết định Ví dụ: các nhà nước bóc lột được xây dựng trên cơ sở của chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất và bóc lột nhân dân lao động cho nên chúng có những chức năng cơ bản như bảo vệ chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất, đàn áp sự phản kháng và phong trào cách mạng của nhân dân lao động, tổ chức, tiến hành chiến tranh xâm lược để mở rộng ảnh hưởng và nô dịch các dân tộc khác Nhà nước xã hội chủ nghĩa có cơ sở kinh tế là chế

độ sở hữu xã hội chủ nghĩa, là công cụ để bảo vệ lợi ích của đông đảo quần chúng lao động, vì vậy chức năng của nhà nước xã hội chủ nghĩa khác với chức năng của nhà nước bóc lột cả về nội dung và phương pháp tổ chức thực hiện

1.2 Phân loại.

Trong khoa học pháp lí hiện nay có nhiều cách phân loại chức năng của nhà nước:

* Căn cứ vào phạm vỉ hoạt động của nhà nước, chức

năng của nhà nước được phân thành các chức năng đối nội và các chức năng đối ngoại:

- Các chức năng đối nội là những mặt hoạt động chủ yếu của nhà nước trong quan hệ với các cá nhân, tổ chức trong nước, chẳng hạn chức năng kinh tế, chức năng xã hội, chức năng trấn áp, chức năng bảo vệ trật

tự pháp luật, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân

- Các chức năng đối ngoại là những mặt hoạt động chủ yếu của nhà nước trong quan hệ với các quốc gia, dân tộc khác, chẳng hạn chức năng tiến hành chiến tranh

xâm lược, chức năng phòng thủ, bảo vệ đất nước, chức năng thiết lập quan hệ ngoại giao, hợp tác quốc tế

* Căn cứ vào hoạt động của nhà nước trong các lĩnh vực xã hội, chức năng của nhà nước được phân theo

từng lĩnh vực cụ thể Theo đó, tương ứng mỗi lĩnh vực

cụ thể của đời sống xã hội là một chức năng của nhà nước Chẳng hạn:

- Chức năng kinh tế: Đây là chức năng của mọi nhà

nước Nhà nước thực hiện chức năng này nhằm củng cố

và bảo vệ cơ sở tồn tại của nhà nước, ổn định và phát triển kinh tế

- Chức năng xã hội: Đó là toàn bộ hoạt động của nhà

nước trong việc tổ chức và quản lí các vấn đề xã hội của đời sống như vấn đề về môi trường, giáo dục, y tế, lao động, việc làm, thu nhập của người dân, phòng chống thiên tai Đây là các hoạt động góp phần củng

cố và bảo vệ lợi ích chung của toàn xã hội, bảo đảm sự

ổn định, phát triển an toàn và hài hòa của toàn xã hội

- Chức năng trấn áp: Trong điều kiện có đấu tranh

giai cấp, chức năng trấn áp sự phản kháng của giai cấp

bị trị là rất cần thiết nhằm bảo vệ sự tồn tại vững chắc của nhà nước, bảo vệ lợi ích về mọi mặt của giai cấp thống trị

- Chức năng tiến hành chiến tranh xâm lược: Đây

là chức năng đặc trưng của các nhà nước chủ nô, nhà nước phong kiến, nhà nước tư sản giai đoạn chủ nghĩa

đế quốc trở về trước Các nhà nước đó thực hiện chức năng này nhằm xâm chiếm và mở rộng lãnh thổ, bóc lột nhân dân cũng như áp đặt sự nô dịch đối với các dân tộc khác

- Chức năng bảo vệ trật tự pháp luật, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức trong xã hội: Đây là chức năng của các nhà nước nói

chung Thực hiện chức năng này, nhà nước phải sử dụng nhiều biện pháp, nhất là các biện pháp pháp lí nhằm phòng, chống tội phạm và các vi phạm pháp luật

khác, đảm bảo ổn định, trật tự xã hội, bảo vệ các quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể trong xã hội

- Chức năng bảo vệ đất nước: Đây là chức năng của

mọi nhà nước Trước đây, nhiều nhà nước thường phát động chiến tranh xâm lược nước khác, ngày nay, nhiều nhà nước vẫn tìm cách áp đặt ý chí của mình đối với nước khác Trong điều kiện đó, các nhà nước phải thực hiện các hoạt động nhằm bảo vệ đất nước, chống lại các cuộc chiến nanh xâm lược cũng như các ảnh hưởng tiêu cực khác từ bên ngoài

- Chức năng quan hệ với các nước khác: Các nhà

nước thực hiện chức năng này nhằm thiết lập các quan

hệ kinh tế, chính trị, văn hóa với các quốc gia khác để trước hết phát triển kinh tế, văn hóa, giáo dục trong nước, qua đó có thể cùng nhau giải quyết những vấn đề

có tính chất quốc tế

Ngoài các cách phân loại nêu trên, chức năng nhà nước còn có thể được phân loại theo những căn cứ khác Chẳng hạn, dựa vào bản chất của nhà nước, chức năng của nhà nước được phân chia thành các chức năng thể hiện tính giai cấp và các chức năng thể hiện tính xã hội; dựa vào mục đích thực hiện, chức năng của nhà nước được chia thành chức năng cai trị và chức năng phục vụ; dựa vào hình thức thực hiện, chức năng của nhà nước được chia thành chức năng lập pháp, chức năng hành pháp, chức năng tư pháp

2 HÌNH THỨC, THỰC HIỆN CÁC CHỨC NĂNG CỦA NHÀ NƯỚC.

- Hình thức pháp lý: các phương diện, (mặt) hoạt động

cơ bản cảu nhà nước được thực hiện trên cơ sở các quy định pháp luật, là hình thức cơ bản để thực hiện chức năng nhà nước

+ Bằng pháp luật, xác định rõ trách nhiệm thực hiện các chức năng cảu nhà nước

+ bằng pháp luật, xác định thẩm quyền các các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các chức năng nhà nước

- hình thức tổ chức; phương thức mang tính tổ chức của các phương diện, (mặt) hoạt động cơ bản của nhà nước, cùng với hình thức pháp lý giúp chức năng nhà nước được thực hiện nhịp nhàng, hiểu quả

3 CÁC PHƯƠNG PHÁP HOẠT ĐỘNG CỦA NHÀ NƯỚC.

- Các phương pháp hoạt động của nhà nước rất đa dạng

và phụ thuộc vào bản chất giai cấp, nhiệm vụ cua nhà nước, nhưng nhìn chung mọi nhà nước đều sử dụng 2 phương pháp chung cơ bản là thuyết phục và cưỡng chế

- Đối với nhà nước bóc lột thì cưỡng chế là phương pháp chủ yếu thể hiện bản chất giai cấp của nó nhằm đàn áp

và bóc lột nhân dân lao động

- Nhà nước xã hội chủ nghĩa coi giáo giục, thuyết phục

là phương pháp cơ bản trong hoạt động của mình nhằm động viên, khích lệ và tổ chức quần chứng tham gia ngày càng đông đảo vào việc quản lý nhà nước, quản lý

xã hội Còn cưỡng chế chỉ được áp dụng khi giáo dục, thuyết phục không có hiệu quả và cũng chỉ nhằm giáo dục, dựa trên cơ sở giáo dục, chứ không nhằm mục đích đàn áo và gây nên những đau đơn về thể xác và tinh thần

4 NHỮNG THAY ĐỔI CHỨC NĂNG NHÀ NƯỚC TRONG THỜI KỲ TOÀN CẦU HÓA.

4.1 Chức năng của nhà nước đang thay đổi theo xu hướng nào trong thời kỳ toàn cầu hóa?

- Toàn cầu hóa là 1 xu hướng tất yếu diễn ra từ đầu những năm 80 của thế kỷ trước Trong thời kỳ này, về tổng thể, ta có thể thấy được chức năng của nhà nước

đang thay đổi dần từ cai trị sang quản lý, bên cạnh các quốc gia đã ưu tiên phương pháp quản lý trước đó

4.2 Chức năng kinh tế của nhà nước trong thời

kỳ toàn cầu hóa

- Chức năng kinh tế là một trong những chức năng quan trọng nhất xuyên suốt của nhà nước và được hiểu là những phương diện hoạt động chủ yếu của nhà nước trong tổ chức, điều tiết và quản lý nền kinh tế nhằm đảm bảo đáp ứng nhu cầu vật chất của người dân, nhà nước và của toàn xã hội

- Do vậy, trong thời kỳ toàn cầu hóa, mục tiêu hàng đầu của các quốc gia là tập trung mọi nguồn lực của quốc gia để phát triển kinh tế Vì đất nước muốn phát triển, tất yếu phải bắt đầu từ kinh tế, và phát triển kinh tế là điều kiện, mục tiêu hàng đầu để phát triển đất nước Khi các nước thế giới đồng loạt mở cửa nền kinh tế để trao đổi với thế giới, thì 1 số quốc gia đang phát triển lúc bấy giờ đã nắm bắt rất nhanh cơ hội đó để tận dụng triệt để và có hiệu quả những lợi thế mà toàn cầu hóa mang lại Từ đó đưa đất nước thoát khỏi tình trạng đói nghèo, lạc hậu, thậm chí là phát triển vượt bậc và trở thành quốc gia phát triển 1 trong những ví dụ điển hình nhất cho sự thành công của chính sách mở cửa nền kinh tế và tận dụng tối đa những nguồn lực mà toàn cầu hóa mang lại là Trung Quốc Từ 1 nước đói nghèo, năm 1978, Trung Quốc tiến hành cải cách và

mở cửa nền kinh tế Để đến hiện tại, họ là cường quốc kinh tế thứ 2 thế giới, sau Mỹ Theo dự báo của các chuyên gia thì chả bao lâu nữa, Trung Quốc sẽ soán ngôi Mỹ để trở thành siêu cường số 1 thế giới

- Hiện nay, khi nền kinh tế của các nước đã có 1 số thành tựu nhất định,

thì các nước đang bắt đầu chuyển đổi từ dồn mọi nguồn lực của đất nước để phát triển kinh tế như thời kỳ trước,

mà dần chuyển sang phát triển kinh tế bền vững, chú ý hơn đến môi trường và cân bằng xã hội,…

4.3 Chức năng của an ninh quốc phòng trong thời kỳ toàn cầu hóa.

- Mặc dù dòng chính của thế giới, của thời đại ngày nay

là hòa bình, hợp tác và phát triển, nhưng hầu hết các nước vẫn đều không ngừng chăm lo xây dựng sức mạnh quốc phòng (SMQP) của mình

- Đặc điểm chung của việc xây dựng SMQP của nhiều nước trên thế giới ngày nay là để đối phó với những nguy cơ, thách thức, mối đe dọa;s và không chỉ để thực hiện mục tiêu bảo vệ tổ quốc mà còn phục vụ nhiều mục tiêu chiến lược khác của quốc gia

- Nhìn chung, nền quốc phòng, an ninh quốc gia của các nước trên thế

giới ngày nay đều dựa trên cơ sở phân tích, đánh giá những thách thức và mối đe dọa đa dạng, phức tạp, khó lường Các nguy cơ, thách thức, mối đe dọa đến từ nhiều mặt, nhiều chiều, cũ và mới, truyền thống và phi truyền thống Các khái niệm bạn, thù, đối tượng, đối tác đan xen và có thể thay đổi trong từng thời điểm, từng lĩnh vực Quan niệm “không có bạn, thù vĩnh viễn, chỉ

có lợi ích quốc gia, dân tộc là vĩnh viễn” khá phổ biến Những thay đổi trên đòi hỏi quân đội (nòng cốt của SMQP) các nước buộc phải thích ứng với môi trường an ninh ngày càng phức tạp Quân đội không chỉ đối phó được với đối thủ cạnh tranh chiến lược còn phải đối phó được với những mối đe dọa an ninh phi quân sự hoặc lĩnh vực phi truyền thống

- Trong xu thế toàn cầu hóa kinh tế như ngày nay, tất

cả các nguy cơ,

thách thức, mối đe dọa đều ít nhiều mang tính toàn cầu, đều liên quan chặt chẽ với nhau Cho nên trong xây dựng SMQP ngày nay, các nước đều rất chú ý tranh thủ sức mạnh của quốc tế, của thời đại, tiến hành hợp tác song phương, đa phương, hợp tác khu vực và hợp tác toàn cầu; tham gia các khối liên minh, liên kết trên mọi lĩnh vực, đặc biệt trong lĩnh vực quân sự, quốc phòng, an ninh

- Tuy nhiên, tùy tình hình cụ thể về địa lý, chính trị, kinh

tế, mục tiêu

chiến lược… ở từng nước mà họ có những quan điểm, biện pháp, cách thức cụ thể xây dựng SMQP cụ thể khác nhau

4.4 Ý nghĩa của sự thay đổi chức năng nhà nước trong thời kỳ toàn cầu hóa.

- Những sự điều chỉnh và thay đổi chức năng của nhà nước trong thời kỳ

toàn cầu hóa cho thấy tầm nhìn chiến lược và nhạy bén trong cảm quan chính trị

của các quốc gia

- Các nhà nước đã điều chỉnh những chức năng sao cho phù hợp với bối

cảnh toàn cầu như tập trung phát triển kinh tế, ưu tiên hợp tác và liên minh với các

quốc gia, hạn chế đến mức thấp nhất nguy cơ chiến tranh, và chú ý đến những vấn

đề môi trường và công bằng xã hội,…