Tình huống quản lý nhà nước xử lí tình huống mất nguồn phóng xạ

Tình huống quản lý nhà nước xử lí tình huống mất nguồn phóng xạ

HỌC VIÊN CHÍNH TRỊ-HÀNH CHÍNH QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH

- -LỚP BỒI DƯỠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC CHƯƠNG TRÌNH CHUYÊN VIÊN CHÍNH

Tổ chức tại Học viện Hành chính, Khóa III năm 2011

TÌNH HUỐNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC

XỬ LÝ TÌNH HUỐNG MẤT NGUỒN PHÓNG XẠ

TRONG CÁC CƠ SỞ CÓ SỬ DỤNG NGUỒN PHÓNG XẠ

Họ và tên: Đặng Thị Hồng

Chức vụ: Phó trưởng phòng Quản lý Khoa học và Công nghệ hạt nhân Đơn vị: Cục Năng lượng nguyên tử, Bộ Khoa học và Công nghệ

Hà nội, tháng 6 năm 2011

HỌC VIÊN CHÍNH TRỊ-HÀNH CHÍNH QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH

- -LỚP BỒI DƯỠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC

CHƯƠNG TRÌNH CHUYÊN VIÊN CHÍNH

Tổ chức tại Học viện Hành chính, Khóa III năm 2011

Từ ngày 5 tháng 4 năm 2011 đến ngày 24 tháng 6 năm 2011

TÌNH HUỐNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC

XỬ LÝ TÌNH HUỐNG MẤT NGUỒN PHÓNG XẠ

TRONG CÁC CƠ SỞ CÓ SỬ DỤNG NGUỒN PHÓNG XẠ

Họ và tên: Đặng Thị Hồng

Chức vụ: Phó trưởng phòng Quản lý Khoa học và Công nghệ hạt nhân Đơn vị: Cục Năng lượng nguyên tử, Bộ Khoa học và Công nghệ

Người hướng dẫn: PGS TS Hoàng Văn Chức

Hà nội, tháng 6 năm 2011

Lời cảm ơn!

Sau 2 tháng tham gia khóa học bồi dưỡng chuyên viên chính, tôi đã được trang bị những kiến thức rất bổ ích cho công việc của một công chức tại Cục Năng lượng nguyên tử, Bộ Khoa học và Công nghệ

Nhân dịp này, tôi xin trân trọng cảm ơn các thày, cô giáo của Học viện hành chính đã tận tình giảng dạy, truyền thụ kiến thức cho toàn thể học viên chúng tôi

Tôi chân thành cảm ơn các anh, chị và các bạn cùng lớp đã góp công sức

để có một tập thể lớp học gắn bó, không chỉ để lĩnh hội kiến thức hành chính cần thiết, mà còn để chia sẻ nhiều kinh nghiệm quý báu trong công tác và cuộc sống

Tôi xin được cảm ơn Lãnh đạo Cục Năng lượng nguyên tử, Cục An toàn bức xạ và hạt nhân đã cung cấp đầy đủ thông tin có liên quan, làm cơ sở cho việc hoàn thành bài tập tình huống này

MỤC LỤC

HỌC VIÊN CHÍNH TRỊ-HÀNH CHÍNH QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH 1

HỌC VIÊN CHÍNH TRỊ-HÀNH CHÍNH QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH 2

Lời cảm ơn! 3

Mở đầu 6

I NỘI DUNG TÌNH HUỐNG 6

1.1 Hoàn cảnh ra đời 6

1.2 Mô tả tình huống 7

II PHÂN TÍCH TÌNH HUỐNG 8

2.1 Mục tiêu phân tích tình huống 8

2.2 Cơ sở lý luận 8

2.3 Phân tích diễn biến tình huống 12

2.4 Nguyên nhân xảy ra tình huống 13

2.5 Hậu quả của tình huống 13

III XỬ LÝ TÌNH HUỐNG 13

3.1 Mục tiêu xử lý tình huống 13

3.2 Giải pháp xử lý tình huống 14

3.3 Lựa chọn giải pháp 17

IV KIẾN NGHỊ 18

4.1 Với Đảng, Nhà nước 18

4.2 Với các cơ quan chức năng 19

V KẾT LUẬN 19

……… 18

Mở đầu

Tình huống được mô tả ở đây là tình huống có thật xảy ra vào những năm 2003-2006 tại một số cơ sở bức xạ có sử dụng các nguồn phóng xạ trong hoạt động nghiên cứu và ứng dụng bức xạ (thuộc lĩnh vực năng lượng nguyên tử) Những tình huống xảy ra đòi hỏi phải có giải pháp xử lý kịp thời và hiệu quả của các cơ quan quản lý nhà nước và các cơ quan chức năng, nhằm ngăn chặn hậu quả xấu có thể xảy ra, đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát để không xẩy ra tình trạng tương tự

I NỘI DUNG TÌNH HUỐNG

1.1 Hoàn cảnh ra đời

Ứng dụng bức xạ là lĩnh vực công nghệ cao được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực đời sống kinh tế xã hội và mang lại lơi ích và hiệu quả kinh tế vô cùng lớn lao Vì vậy mà cùng với việc tăng nhanh hội nhập kinh tế, từ những năm 2000-2006, ứng dụng bức xạ phát triển rất nhanh ở Việt Nam Theo kết quả đợt Tổng kiểm tra các đối tượng quản lý về an toàn bức xạ được thực hiện năm

2006, trên toàn quốc có 188 cơ sở bức xạ sử dụng 1.961 nguồn phóng xạ kín, trong đó số nguồn được sử dụng trong y tế là 35%, công nghiệp là 30%, nghiên cứu đào tạo là 21% và các lĩnh vực khác là 14% Riêng trong lĩnh vực y tế có hơn 2.700 máy X-quang chẩn đoán tại gần 1.900 cơ sở, 22 máy xạ trị sử dụng nguồn Cobalt-60, 10 máy gia tốc, 589 nguồn xạ trị áp sát và 22 cơ sở y học sử dụng dược chất phóng xạ để chẩn đoán và điều trị bệnh

Bức xạ có nhiều ứng dụng trong công nghiệp, nông nghiệp, y tế, bảo vệ môi trường và nhiều lĩnh vực kinh tế - xã hội khác, nhưng cũng tiểm ẩn nhiều nguy cơ làm tổn hại sức khỏe cho con người và ảnh hưởng đến môi trường Do

đó, cùng với việc ban hành chính sách mở cửa, tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát triển đầu tư, cũng phải nhanh chóng hoàn chỉnh hệ thống văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử, tăng cường quản lý, bảo

đảm an toàn cho con người và môi trường Nguyên tắc là như vậy, nhưng trong thực tế, việc hoàn chỉnh hệ thống pháp luật cũng cần phải có thời gian và lộ trình cụ thể, nên việc sử dụng các văn bản hành chính mang tính mệnh lệnh vẫn

là rất cần thiết

Ở các mục tiếp theo, chúng ta sẽ mô tả cụ thể tình huống đã xảy ra để làm

rõ điểm yếu của quy định pháp luật tại thời điểm xảy ra tình huống, phân tích và làm rõ sự cần thiết của việc nên tiếp tục hình thức quản lý nhà nước bằng các văn bản hành chính

1.2 Mô tả tình huống

Ứng dụng bức xạ phát triển nhanh, trong khi quy định về trách nhiệm quản lý chưa rõ ràng, năng lực quản lý còn bị hạn chế, là các nguyên nhân gián tiếp dẫn đến một số vụ mất nguồn phóng xạ, cụ thể như sau:

- Ngày 23/12/2003, Công ty Cổ phần xi măng Việt Trung (thôn Cổ Động,

xã Thanh Hải, huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam) phát hiện bị mất nguồn phóng

xạ Cs-137 dùng để phục vụ việc xả tự động Clinke

- Ngày 29/5/2006, Viện Công nghệ xạ hiếm (thuộc Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam) phát hiện mất nguồn phóng xạ Eu-152 dùng để nghiên cứu đồng vị đánh dấu đất hiếm

- Ngày 16/8/2006, Công ty Xi măng Sông Đà – Hòa Bình phát hiện mất nguồn phóng xạ dùng trong việc điều khiển hệ thống sản xuất xi măng

Ngoài ra, còn có một số vụ rơi nguồn phóng xạ ra khỏi thiết bị bảo vệ, khi nguồn được sử dụng để kiểm tra chất lượng mối hàn vỏ tàu biển, giàn khoan ở công trình dầu khí…; có đơn vị đã tự ý chôn nguồn phóng xạ đã qua sử dụng, chôn chất thải phóng xạ mà không báo cáo cơ quan nhà nước có thẩm quyền (sự việc được phát hiện tại Công ty Mía – Đường Huyện Mai Sơn, Tỉnh Sơn La, tháng 8/2006

Mặc dù không có dấu hiệu tổn hại sức khỏe cho con người, không có dấu hiệu ảnh hưởng lâu dài đối với môi trường, nhưng các vụ việc nêu trên đã có ảnh hưởng tâm lý, tác động xấu đối với dư luận xã hội, đặc biệt là có tổn hại không nhỏ về kinh tế để giải quyết hậu quả

II PHÂN TÍCH TÌNH HUỐNG

2.1 Mục tiêu phân tích tình huống

Mục tiêu phân tích tình huống là đánh giá tính đúng đắn của công tác chỉ đạo của Chính phủ và Bộ Khoa học và Công nghệ thông qua các văn bản hành chính, hành động kịp thời của các đơn vị trong Bộ Khoa học và Công nghệ nhằm ổn định tâm lý của công chúng và những người có liên quan, góp phần tăng cường bảo đảm an toàn cho hoạt động ứng dụng bức xạ ở Việt Nam, gián tiếp góp phần phát triển lĩnh vực ứng dụng quan trọng này

2.2 Cơ sở lý luận

Để có cơ sở phân tích tình huống, xác định tính đúng đắn của giải pháp

xử lý tình huống, chúng ta tìm hiểu một số vấn đề có tính chất lý luận về văn bản quy phạm pháp luật và về quản lý hành chính

1 Về văn bản quy phạm pháp luật

Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật là hệ thống được hình thành bởi sự liên kết các văn bản quy phạm pháp luật thành một chỉnh thể thống nhất, toàn diện và ổn định, trên cơ sở sự phân chia và phân cấp hợp lý về thẩm quyền của

cơ quan nhà nước trong việc ban hành văn bản và hệ thống hóa pháp luật Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật phù hợp với hệ thống cấu trúc của pháp luật Văn bản quy phạm pháp luật được hình thành trên cơ sở các quan hệ pháp luật, cho nên chúng hoặc là từng bộ phận, hoặc là toàn bộ đều hợp thành các chế định, các ngành luật Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật mang tính thứ bậc Tính chất đó được quy định bởi hiệu lực pháp luật của từng loại văn bản Tính thứ bậc của các văn bản quy phạm pháp luật là điều kiện quan trọng để biểu đạt

hệ thống cơ cấu của pháp luật, thỏa mãn những tiêu chuẩn về tính toàn diện, đồng bộ, chính xác… của pháp luật

Hiện nay, nước ta đang trong quá trình hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật Nên việc cần thiết là hiểu và vận dụng đúng tiêu chuẩn đánh giá sự hoàn thiện của hệ thống văn bản quy phạm pháp luật Các tiêu chuẩn này

là căn cứ để định hướng cho việc sửa đổi, bổ sung và xây dựng mới các văn bản quy phạm pháp luật Có nhiều tiêu chuẩn để đánh giá sự hoàn thiện của hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, trong đó có những tiêu chuẩn sau đây:

- Tính phù hợp

Văn bản quy phạm pháp luật xét về mặt nội dung là sự phản ánh những điều kiện kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội… Khi những điều kiện đó thay đổi, phát triển thì phải thay đổi nội dung của văn bản văn bản quy phạm pháp luật Điều đó có nghĩa là thực tiễn khách quan quyết định sự tồn tại cũng như đặc điểm, nội dung của văn bản văn bản quy phạm pháp luật Quy định của văn bản văn bản quy phạm pháp luật phải phản ánh đúng trình độ phát triển của kinh tế -

xã hội Quy định quá cao sẽ khó có thể được thực hiện trên thực tế Quy định không theo kịp sự phát triển của xã hội thì không có khả năng điều chỉnh một cách toàn diện đối với các quan hệ xã hội, đồng thời ảnh hưởng không nhỏ tới lợi ích của các chủ thể trong xã hội Trong điều kiện của sự hội nhập quốc tế hiện nay, hệ thống văn bản văn bản quy phạm pháp luật vừa phải bảo đảm sự phù hợp với những điều kiện đặc trưng của mỗi quốc gia, đồng thời phải phù hợp với nguyên tắc và thông lệ quốc tế Trên thực tế, không có tình trạng cả hệ thống văn bản không phù hợp, nhưng có thể có một bộ phận của hệ thống văn bản không phù hợp Sự không phù hợp đó một mặt do sự phát triển của các quan hệ xã hội, mặt khác do sai lầm chủ quan khi xây dựng văn bản văn bản quy phạm pháp luật

- Tính thống nhất nội tại

Sự thống nhất của hệ thống văn bản văn bản quy phạm pháp luật được biểu hiện ở sự gắn bó hữu cơ, khăng khít với nhau giữa các văn bản quy phạm pháp luật, sự liên kết, tác động qua lại giữa các chế định, ảnh hưởng lẫn nhau giữa các quy phạm của các ngành luật Sự thống nhất ấy còn được thể hiện ở xu hướng loại trừ dần những mâu thuẫn có tính hình thức giữa các bộ phận của hệ thống văn bản văn bản quy phạm pháp luật Một hệ thống được coi là bảo đảm tính thống nhất khi không có sự trùng lặp hay mâu thuẫn, chồng chéo giữa các

bộ phận Tính thống nhất của hệ thống văn bản văn bản quy phạm pháp luật được quy định bởi tính thống nhất của các quan hệ xã hội và ý chí của người xây dựng pháp luật

- Tính toàn diện

Tính toàn diện của hệ thống văn bản văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử phản ánh khả năng bao quát toàn bộ các hoạt động có liên quan, không có hoạt động nào đứng ngoài sự điều chỉnh của pháp luật Tính toàn diện được biểu hiện ở hai cấp độ: cấp độ chung và cấp độ cụ thể Cấp độ chung của tính toàn diện thể hiện ở sự tuân thủ đầy đủ các nguyên tắc cơ bản và ở sự phát triển đồng bộ các văn bản văn bản quy phạm pháp luật cần thiết Cấp độ cụ thể của tính toàn diện thể hiện ở sự đầy đủ các chế định pháp luật và các quy phạm pháp luật

- Kỹ thuật pháp lý

Chất lượng và sự hoàn thiện của hệ thống văn bản văn bản quy phạm pháp luật tùy thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó phải kể đến vai trò to lớn của kỹ thuật pháp lý Kỹ thuật pháp lý là tổng thể những phương pháp, phương tiện được sử dụng trong quá trình soạn thảo và hệ thống hóa pháp luật, chứa đựng nguyên tắc và quy tắc khoa học nhằm bảo đảm cho pháp luật có được đầy đủ khả năng để điều chỉnh có hiệu quả các quan hệ xã hội

Kể từ khi Luật Ban hành Văn bản Quy phạm pháp luật được ban hành năm 1997, được sửa đổi bổ sung năm 2002, đặc biệt là từ khi Luật Ban hành Văn bản Quy phạm pháp luật năm 2008 chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2009, hoạt động xây dựng pháp luật ở nước ta dần đi vào nề nếp

2 Về quản lý hành chính

Theo các tài liệu về hành chính học, quản lý hành chính là tất yếu khách quan trong xã hội loài người

Về nhận thức, mối liên hệ biện chứng trong xã hội, trong tự nhiên cũng như trong tư duy là khách quan, người quản lý từ chủ quan của mình để nắm bắt được những mối liên hệ khách quan, đó là người quản lý giỏi

Về nội dung, trước hết, chúng ta phân tích mối quan hệ giữa hành chính

và pháp luật Để đạt được mục đích, người quản lý cần phải có mệnh lệnh, có nghệ thuật, có phương pháp, cách thức… đối với con người Nền hành chính của một nhà nước pháp quyền được quy định bằng một hệ thống pháp luật Do

đó, đòi hỏi một hệ thống pháp luật tốt về nội dung và hình thức là một vấn đề rất khó Bất cứ một nhà nước nào cũng muốn điều ấy, song không dễ gì làm được Pháp luật là phương thức cơ bản dùng để quản lý xã hội Tuy nhiên, hành chính không chỉ dùng pháp luật, mà còn dùng những phạm trù khác như giáo dục, thuyết phục, động viên tổ chức để thực thi pháp luật Như vậy, một nền hành chính dùng pháp luật là phương tiện để quản lý là một xã hội văn minh, song nếu ít dùng pháp luật mà vẫn quản lý được xã hội, chứng tỏ ở xã hội đó trình độ dân trí rất cao Hành chính còn có quan hệ chặt chẽ với các phạm trù khác, như chính trị, kinh tế; đặc biệt nội dung của hành chính không thể tách rời yếu tố con người Tuy nhiên, trong khuôn khổ tình huống được nêu ra ở đây, chúng ta phân tích chủ yếu vai trò của hành chính trong trường hợp hệ thống pháp luật còn chưa hoàn thiện Tính chưa hoàn thiện ở hệ thống văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử ở nước ta thể hiện ở việc chậm xây dựng và ban hành các văn bản có liên quan Đơn cử như Pháp lệnh

An toàn và kiểm soát bức xạ chỉ được ban hành vào năm 1996 sau vài chục năm

có hoạt động ứng dụng bức xạ ở nước ta; rồi Nghị định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an toàn và kiểm soát bức xạ phải 10 năm sau (năm 2006) mới được ban hành Trong khi lẽ ra Nghị định về xử phạt vi phạm hành chính như công cụ hữu hiệu nhằm cưỡng chế và buộc thi hành các quy định của Pháp lệnh thì đương nhiên phải được ban hành ngay sau khi Pháp lệnh có hiệu lực

Vì những lẽ trên, quản lý hành chính, trong đó có việc ban hành các văn bản hành chính và triển khai thực hiện các mệnh lệnh hành chính là một tất yếu,

có cơ sở lý luận để tồn tại không chỉ ở nước ta mà ở tất cả các nước trên thế giới

2.3 Phân tích diễn biến tình huống

Trở lại diến biến tình huống cụ thể đã xảy ra vào năm 2006 ở Viện Công nghệ xạ hiếm, thuộc Viện Năng lượng nguyên tử ViệtNam Trong quá trình sửa chữa nhà 48 Láng Hạ, quận Đống Đa, Hà Nội, trụ sở Viện Công nghệ xạ hiếm, một thợ xây làm thuê đã lấy cắp một hộp kim loại, trong đó có chì bảo vệ và một nguồn đồng vị phóng xạ Eu-152 ở dạng bột, đem bán sắt vụn Như vậy, nguồn phóng xạ bị mất trong tình trạng không được bảo vệ nghiêm ngặt đúng với quy định Vì mặc dù nguồn đồng vị phóng xạ này thuộc nhóm có mức độ nguy hiểm thấp nhất theo tiêu chí phân loại của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế, nhưng đây là một nguồn phóng xạ ở dạng bột, có khả năng phát tán, gây ô nhiễm môi trường ở diện rộng

Ngay sau khi phát hiện mất nguồn phóng xạ, Viện Công nghệ xạ hiếm đã khẩn trương tiến hành các biện pháp tìm kiếm khu vực lân cận và yêu cầu các cán bộ quản lý, công nhân xây dựng và nhân viên bảo vệ báo cáo, đồng thời, thực hiện tìm kiếm sơ bộ tại các cơ sở thu mua phế liệu ở xã Văn Môn (Bắc Ninh), Triều Khúc (Hà Tây) và một số cơ sở thu gom phế liệu tại Hưng Yên Cuối ngày 30/5/2006, Viện Công nghệ xạ hiếm có báo cáo về việc này với Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam (là cơ quan quản lý trực tiếp) và Cục Bảo vệ

an ninh kinh tế (A17, Bộ Công an)

Ngày 31/5/2006, khi nhận được báo cáo của Viện Công nghệ xạ hiếm và Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam, Bộ Khoa học và Công nghệ đã chỉ đạo các Viện này và Cục Kiểm soát và An toàn bức xạ, hạt nhân (nay là Cục An toàn bức xạ và hạt nhân) phối hợp chặt chẽ với A17 (Bộ Công an) khẩn trương tìm kiếm để thu hồi nguồn phóng xạ bị mất cắp Ngay trong ngày đó, đã xác định được đối tượng lấy cắp và địa điểm bán hộp kim loại chứa nguồn tại số nhà

628 đường Bạch Đằng, quận Hai Bà Trưng, Hà Nội