SKKN: Phương pháp tích hợp môi trường trong giảng dạy môn Địa lý lớp 7
Trang 1
“ PHƯƠNG PHÁP TÍCH HỢP GIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG
GIẢNG DẠY MÔN ĐỊA LÝ LỚP 7”
**********
Người thực hiện: Nguyễn Thị Hải Yến
Đơn vị công tác: Trường THCS Nguyễn Công Trứ
Năm học: 2010 – 2011
Trang 2
PHẦN I: MỞ ĐẦU
I.1: Lí do chọn đề tài:
Năm học 2010 – 2011 là năm học tiếp tục thực hiện cuộc vận động “ Học tập
và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” Nói không với tiêu cực và bệnh thành tích trong giáo dục Mỗi thầy cô giáo là một tấm gương đạo đức tự học và sáng tạo để học sinh noi theo Xây dựng trường học thân thiện và học sinh tích cực Đổi mới phương pháp dạy học, nâng cao chất lượng giáo dục, ứng dụng công nghệ thông tin Hiện nay, tích hợp là một trong những quan điểm giáo dục đang được quan tâm Thực hiện tích hợp trong dạy học sẽ mang lại nhiều lợi ích cho việc góp phần hình thành, phát triển năng lực hành động, năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh
Về bản chất, mỗi môn học là một lĩnh vực tri thức khoa học có tính liên ngành, bao gồm một hệ thống những kiến thức cơ bản và cần thiết được kết hợp lại trên cơ
sở nhiều ngành khoa học và kỹ thuật hiện đại, người ta gọi đây là một hệ thống tri thức khoa học tích hợp ( kết hợp lại với nhau, hòa nhập vào nhau, lồng ghép vào nhau)
Dạy học tích hợp được hình thành trên cơ sở của những quan niệm tích cực về quá trình học tập và quá trình dạy học, thực hiện quan điểm tích hợp trong giáo dục
sẽ góp phần phát triển tư duy tổng hợp, năng lực giải quyết vấn đề và làm cho việc học tập trở nên có ý nghĩa hơn với học sinh so với việc học tập và thực hiện các mặt giáo dục một cách riêng rẽ Các sự vật, hiện tượng tự nhiên, xã hội vốn không tồn tại một cách rời rạc, đơn lẻ, chúng là những thể tổng hợp hoàn chỉnh và có mối quan hệ chặt chẽ với nhau
Các ngành khoa học đã tạo nên sức mạnh tổng hợp cho việc truyền thụ kiến thức của giáo viên và sự tiếp nhận kiến thức của học sinh một cách tự giác Cũng chính do đặc điểm đó mà giáo dục bảo vệ môi trường được đưa vào nội dung giáo dục phổ thông chủ yếu bằng con đường tích hợp, tức là liên kết, lồng ghép với các môn học có sẵn trong chương trình giáo dục phổ thông một cách hợp lý, nhưng chủ yếu là môn Địa lý
Trang 3
Môi trường là không gian sinh sống của con người và sinh vật, là nơi chứa đựng các nguồn tài nguyên cần thiết cho đời sống và sản xuất, bảo vệ môi trường hiện nay là một trong nhiều mối quan tâm mang tính toàn cầu, ở nước ta bảo vệ môi trường cũng là vấn đề được quan tâm sâu sắc
Nhằm định hướng cho việc triển khai thực hiện nhiệm vụ Bộ giáo dục và đào tạo xây dựng và đưa vào giảng dạy tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong các môn học, trong đó có môn Địa lý
Đó là lý do vì sao tôi chọn đề tài: Một số phương pháp tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong giảng dạy Địa lý 7
I.2: Mục đích nghiên cứu:
- Khi giảng dạy tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường vào bộ môn Địa lý giúp học sinh hiểu và nắm vững nội dung học tập hơn
- Học sinh hiểu được mối quan hệ qua lại giữa các động lực môi trườngvà các nhân tố khác của chất lượng cuộc sống và những quyết định hợp lý
- có những hiểu biết về những hành vi thuộc về lĩnh vực môi trường , nhằm cải thiện chất lượng cuộc sống của bàn than mình và gia đình, rộng hơn nữa là cộng đồng, quốc gia, quốc tế và thế giới
- Hình thành cho học sinh niềm tin dựa trên cơ sở khoa học về khả năng của con người nói chung và của chính bản thân mình nói riêng trong việc điều khiển quá trình tái sản xuất con người
- Hình thành cho học sinh ý thức tự giác, tự nguyện đề ra cho mình những quyết định đúng đắn, có ý thức trách nhiệm, có thái độ và hành động hợp lý về môi trường
- Tránh sự trùng lặp, chồng chéo giữa các môn học Do đó, tích hợp sẽ giúp cho việc tiết kiệm được thời gian học tập và tránh sự nhàm chán trong học tập của học sinh
- Giúp học sinh phát triển tư duy, năng lực hành động, năng lực vận dụng kiến thức kỹ năng vào thực tế một cách có hiệu quả trên cơ sở hiểu bản chất của vấn đề
- Làm cho nội dung học tập sinh động, hấp dẫn hơn
- Giúp học sinh nhận thức thế giới một cách tổng thể và toàn diện hơn
Trang 4
I.3: Thời gian và địa điểm
- Thời gian: Áp dụng trong năm học 2009 – 2010 từ tháng 9/2009 đến tháng 5/2010
- Địa điểm: học sinh khối lớp 7 tai trường THCS Nguyễn Công Trứ
I.4: Đóng góp mới về mặt lý luận và về mặt thực tiễn
I.4.1: Cơ sở lí luận:
- Tích hợp trong dạy học Địa lý là sự vận dụng tổng hợp các kiến thức, kỹ năng của các phân môn của Địa lý tự nhiên và Địa lý kinh tế xã hội vào việc nghiên cứu tổng hợp về Địa lý các châu lục, một khu vực một quốc gia Mặt khác tích hợp cũng còn là việc sử dụng các kiến thức, kỹ năng của các môn học khác có liên quan như nhau như: Lịch Sử, Sinh Học … vào dạy học Địa lý, giúp học sinh hiểu và nắm vững các nội dung học tập nhằm nâng cao chất lượng dạy học
- Làm cho học sinh thông hiểu và biết đánh giá đúng đắn tình hình môi trường hiện nay ở nước ta và trên thế giới, nhận thức rõ ràng mối quan hệ giữa môi trường với phát triển kinh tế - xã hội, ảnh hưởng của môi trường đối với chất lượng cuộc sống xã hội, gia đình hiện tại và tương lai
I.4.2: Cơ sở thực tiễn
Trong thực tế giảng dạy, giáo viên chỉ chú trọng việc cung cấp những kiến thức mới, những phần trọng tâm của bài học chứ chưa chú trọng lồng ghép những kiến thức phải tích hợp, bởi vì những kiến thức phải tích hợp chỉ là một đơn vị nhỏ trong một bài học
Giáo viên coi một Đơn vị kiến thức cần phải giảng dạy tích hợp là nằm trong
bộ môn khác sẽ giảng dạy nhưng môn Địa lý rất phù hợp để tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường ở trong và ngoài nhà trường, từ đó học sinh có thái độ tích cực tham gia vào bảo vệ môi trường Vì vậy tôi chon đề tài này để ứng dụng vào giảng dạy ở trường THCS Nguyễn Công Trứ
Trang 5
PHẦN II NỘI DUNG II.1: CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
II.1.1: Đặc điểm tình hình nhà trường
1.1a: Thuận lợi:
Nhà trường luôn được sự quan tâm giúp đỡ của chính quyền địa phương, được
sự cộng tác giúp đỡ của các ban ngành, trường luôn được sự chỉ đạo sát sao của Phòng giáo dục và đào tạo huyện Krông Buk
Cơ sở vật chất phục vụ cho việc giảng dạy tương đối đầy đủ, đội ngũ giáo viên
có trình độ chuyên môn cao, có tâm huyết với nghề
Hầu hết học sinh là người dân tộc kinh, có khả năng nắm băt kiến thức nhanh, thuận lợi cho việc dạy và học của thầy và trò
Các bậc phụ huynh rất quan tâm và kết phối hợp chặt chẽ với nhà trường để giáo dục học sinh
II.1.2: Khảo sat chất lượng môn Địa lý khối 7 đầu năm học
Ngay từ đầu năm học tôi Đã tiến hành kiểm tra khảo sát việc nắm bắt kiến thức của học sinh, kết quả đạt được như sau:
Trang 6
II.2: CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VẤN ĐỀ CẦN NGHIÊN CỨU
II.2.1: Kế hoạch xây dựng chuyên đề
Tháng 9,10: + Điều tra cơ bản học sinh khối 7
+ Điều tra tình hình học tập bộ môn
+ Sưu tầm tài liệu
Tháng 11,12: Áp dụng thực hiện chuyên đề
Tháng 01: kiểm tra kết quả thực hiện chuyên đề, so sánh với kết quả khảo sát
đầu năm
Tháng 2,3,4: Tiếp tục thực hiện chuyên đề tại khối lớp 7
Tháng 5: Kiểm tra kết quả thực hiện chuyên đề Rút kinh nghiệm
II.2.2: Các biện pháp thực hiện:
II.2.2a Xây dựng kế hoạch
- Nghiên cứu cấu trúc chương trình: + Kỳ I: 36 tiết
+ Kỳ II: 34 tiết
- Nghiên cứu các nội dung, chương trình sách giáo khoa
* Chương trình áp dụng tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong môn Địa lý 7
trong thế kỷ XIX và XX
- Mục 3: Sự bùng nổ dân số
trường
trong nông nghiệp ở đới nóng
- Mục 1: Làn nương rẫy
- Mục 2: Làm ruộng thâm canh lúa nước
nghiệp ở đới nóng
Mục 1: Đặc điểm sản xuất nông nghiệp
Trang 7
tới tài nguyên môi trường ở đới
đới ôn hòa
- Mục 2: cảnh quan công nghiệp
- Mục 2: Sự thay đổi kinh tế-xã hội
- Mục 2: Công nghiệp
A-ma-dôn
II.1.2b Tổ chức thực hiện
Với mỗi phương pháp sẽ có hình thức dạy học tương ứng Dưới đây tôi xin đưa ra một số phương pháp, hình thức tổ chức dạy học mà theo tôi thì các phương pháp và
Trang 8
hình thức tổ chức dạy học này có nhiều khả năng để tích hợp nội dung Giáo dục bảo
vệ môi trường qua môn Địa lý lớp 7 tại trương THCS Nguyễn Công Trứ
*: Phương pháp đàm thoại
Đàm thoại là phương pháp dạy học có lịch sử lâu đời và được sử dụng thường xuyên trong giảng dạy Địa lý ở trường phổ thông từ trước đến nay Đàm thoại về thực chất là phương pháp dạy học mà ở đó giáo viên sử dụng hệ thống câu hỏi để dẫn dắt, chỉ đạo học sinh tìm hiểu và lĩnh hội nội dung của bài học Như vậy, hệ thống câu hỏi
là cốt lõi của phương pháp đàm thoại
Ví dụ: Dạy Mục 2: Đô thị hóa, các siêu đô thị: Bài 3:Quần cư Đô thị hóa
Câu hỏi: Quá trình phát triển tự phát của các siêu đô thị và đô thị mới đã gây nên
những hậu quả xấu gì cho môi trường?
Hình 11.2 - Khu nhà ổ chuột ở Ấn Độ
Từ đó học sinh thấy những tác hại đến môi trường và sức khỏe con người và mức độ ảnh hưởng ngày càng lớn Sau đó cho học sinh nhận xét Giáo viên tổng hợp
ý kiến và kết luận chuẩn kiến thức
*: Phương pháp sử dụng tranh, ảnh Địa lý
Việc sử dụng tranh ảnh có nội dung về Môi trường giúp học sinh có thể dễ dàng nhận biết được những vấn đề của môi trường như hiện tượng ô nhiễm không khí, ô nhiễm nước, hiện tượng xói mòn đất ở những vùng đất trống, đồi trọc
Cùng với những bức tranh sách giáo khoa, trong khi dạy địa lý giáo viên nên
sử dụng những ảnh minh hoạ có nội dung phù hợp và sắp xếp theo từng chủ đề
Trang 9
Khi hướng dẫn học sinh quan sát, trước hết giáo viên cần xác định mục đích, yêu cầu của việc quan sát tranh Sau đó, yêu cầu học sinh nêu tên của bức tranh để xác định xem bức tranh đó thể hiện hiện tượng gì, vấn đề gì, ở đâu và mô tả hiện tượng Cuối cùng gợi ý học sinh nêu nguyên nhân và hậu quả của hiện tượng
Ví dụ; Hình 17.2 gợi cho em suy nghĩ gì về vấn đề ô nhiễm không khí?
Hình 17.2 - cây cối bị chết khô vì mưa axit
Hình 17.2 Nhận xét về tai hoạ do mưa axit gây ra?
Học sinh thảo luận và đưa ra kết quả, giáo viên nhận xét bổ sung
Trong dạy học Địa lý, giáo viên nên triệt để sử dụng nhữnh tranh ảnh minh hoạ trong sách giáo khoa , bởi vì đây là những phương tiện minh hoạ đã được lựa chọn để thể hiện các hiện tượng một cách cụ thể, điển hình nhất
Ví dụ: Giáo viên cho học sinh quan sát hai ảnh 17.3 và 17.4 - yêu cầu học sinh cho biết các nguyên nhân gây ô nhiễm nguồn nước các sông rạch và nước biển Cách triển khai tốt mục này là cho học sinh trao đổi nhóm, sau đố cho học sinh trình bày ý kiến của nhóm Cuối cùng giáo viên sẽ tổng hợp các câu trả lời, bổ sung kiến thức và hoàn chỉnh kiến thức cho học sinh
Trang 10
Ví dụ: Sử dụng ảnh 17.3 - SGK Địa lí 7
- Mục đích quan sát: Tìm hiểu vấn đề ô nhiễm nước ở đới ôn hòa
- Tên bức tranh: “Thủy triều đen trên Đại Tây Dương do tai nạn của tàu chở dầu” Bức ảnh thể hiện hiện tượng ô nhiễm nước biển ở Đại Tây Dương
- Mô tả hiện tượng: Váng dầu loang trên vùng biển
- Nguyên nhân: Do tai nạn của tàu chở dâu
- Hậu quả: Váng dầu làm ô nhiễm nước biển
*: phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề
Phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề trong dạy học tích hợp bảo vệ môi trường cần thực hiện và áp dụng như sau:
Ví dụ : dạy bài Hoạt động nông nghiệp ở đới ôn hòa (bài 14) hoặc Hoạt động công nghiệp ở đới ôn hòa (bài 15) Địa lí 7
Trang 11
- Bước 1: Giáo viên nêu vấn đề, tạo tình huống có vấn đề:
Hình thức làm nương rẫy với kỹ thuật sản xuất lạc hậu ở một số nước đang phát triển đã làm suy thóai đất và suy giảm diện tích rừng.Vậy hoạt dộng kinh tế ở các nước phát triển với việc áp dụng kĩ thuật tiên tiến sẽ có ảnh hưởng như thế nào đến môi trường?
Hình 8.1 - Đốt rừng làm nương rẫy
- Bước 2: Giải quyết vấn đề
Học sinh có thể đưa ra các giả thuyết: trong sản xuất nông nghiệp, các nước phát triển đã sử dụng nhiều phân hóa học và thuốc trừ sâu; các nước phát triển là những nước có nền công nghiệp hiện đại phát triển đòi hỏi sử dụng nhiều nhiên liệu,
đã làm tăng lượng chất thảI từ các nhà máy xí nghiệp…
Trang 12
Khói bụi do hoạt động của xe cộ và khu công nghiệp thải ra
- Bước 3: Kết luận: khí thải, chất thải từ các nhà máy, xí nghiệp và lượng phân
bón, thuốc trừ sâu dư thừa đã làm ô nhiễm không khí, đất và nước
Nước thải, chất thải của các khu công nghiệp
* Phương pháp thảo luận Bản chất của phương pháp thảo luận là giáo viên tổ chức cho học sinh thảo luận (theo lớp hoặc theo nhóm) để giải quyết các vấn đề có
Trang 13
liên quan đến nội dung bài học
Phương pháp thảo luận có thể được tiến hành theo các bước sau:
- Bước 1: Giáo viên nêu chủ đề và các câu hỏi thảo luận
- Bước 2: Học sinh thảo luận ( cả lớp hoặc nhóm)
- Bước 3: Giáo viên tóm tắt các ý kiến thảo luận, củng cố các điểm chính
Ví dụ; Bài tập 3 của Bài 18: Thực Hành - Địa lí 7
- Bước 1: sau khi học sinh vẽ xong biểu đồ, Giáo viên nêu câu hỏi thảo luận
Giải thích nguyên nhân và phân tích tác hại của lượng khí thải ngày càng tăng?
- Bước 2: Học sinh thảo luận
- Bước 3: Các nhóm đưa ra ý kiến, Giáo viên tóm tắt, củng cố và kết luân
Giải thích nguyên nhân:
+ Do quá trình công nghiệp hóa
+ Sử dụng nhiều nhiên liệu hóa thạch, chủ yếu là than đá
+ Hiện tượng cháy rừng…
Phân tích tác hại của khí thải:
+ Đối với thiên nhiên: làm thủ tầng ôzôn, sự nóng lên của Trái
Đất biến đổi và suy thoái môi trường sinh thái …
GV có thể minh họa bằng hình vẽ bên:
Hình: Lỗ thủng tầng ôzôn
+ Đối với con người: gia tăng các bệnh về đường hô hấp, gây ảnh hưởng đấn
sức khỏe do bấc xạ tia cực tím, phá hủy các công trình xây dựng do mưa axit, …
II.1.3 Minh hoạ Dạy một bài có nội dung tích hợp bảo vệ môi trường
Trang 14
BÀI 10: DÂN SỐ VÀ SỨC ÉP DÂN SỐ
TỚI TÀI NGUYÊN, MÔI TRƯỜNG Ở ĐỚI NÓNG
I Mục tiêu:
1 Kiến thức: Học sinh biết được:
- Đới nóng đông dân, có sự bùng nổ dân số
- Những hậu quả của sự gia tăng dân số nhanh đối với sự phát triển kinh tế, nâng cao chất lượng cuộc sống và tài nguyên, môi trường
2 Kĩ năng:
- Biết phân tích biểu đồ,bảng số liệu để tìm kiến thức
3 Thái độ:
- ý thức được sự cần thiết phải có quy mô gia đình hợp lívà bảo vệ môi trường
II Phương pháp dạy học:
- Quan sát, phân tích biểu đồ, bảng biểu số liệu tìm kiến thức mới
- Hoạt động nhóm
III Đồ dùng dạy học:
- Biểu đồ mối quan hệ giữa dân số và lương thực ở Châu Phi
- Tranh ảnh về hậu quả của gia tăng dân số nhanh tới chất lượng cuộc sống và môI trường ở các nước trong đới nóng
- Bản đồ phân bố dân cư và đô thị thế giới hoặc dân cưcác châu lục
IV Hoạt động dạy học:
1 Ổn định tổ chức (1’)
2 Kiểm tra bài cũ (5’)
Môi trường xích đạo ẩm có những
thuận lợi và khó khăn gì đối với sản
xuất nông nghiệp?
Hoạt động 1: tìm hiểu về đặc điểm dân
số của đới nóng (12’)
1 Dân số
