Sử dụng nguồn sử liệu nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc trong dạy học lịch sử Việt Nam (1930 – 1975) ở trường THPT, (qua thực nghiệm sư phạm ở Kiên Giang).

Sử dụng nguồn sử liệu nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc trong dạy học lịch sử Việt Nam (1930 – 1975) ở trường THPT, (qua thực nghiệm sư phạm ở Kiên Giang).Sử dụng nguồn sử liệu nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc trong dạy học lịch sử Việt Nam (1930 – 1975) ở trường THPT, (qua thực nghiệm sư phạm ở Kiên Giang).Sử dụng nguồn sử liệu nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc trong dạy học lịch sử Việt Nam (1930 – 1975) ở trường THPT, (qua thực nghiệm sư phạm ở Kiên Giang).Sử dụng nguồn sử liệu nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc trong dạy học lịch sử Việt Nam (1930 – 1975) ở trường THPT, (qua thực nghiệm sư phạm ở Kiên Giang).Sử dụng nguồn sử liệu nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc trong dạy học lịch sử Việt Nam (1930 – 1975) ở trường THPT, (qua thực nghiệm sư phạm ở Kiên Giang).Sử dụng nguồn sử liệu nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc trong dạy học lịch sử Việt Nam (1930 – 1975) ở trường THPT, (qua thực nghiệm sư phạm ở Kiên Giang).Sử dụng nguồn sử liệu nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc trong dạy học lịch sử Việt Nam (1930 – 1975) ở trường THPT, (qua thực nghiệm sư phạm ở Kiên Giang).Sử dụng nguồn sử liệu nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc trong dạy học lịch sử Việt Nam (1930 – 1975) ở trường THPT, (qua thực nghiệm sư phạm ở Kiên Giang).Sử dụng nguồn sử liệu nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc trong dạy học lịch sử Việt Nam (1930 – 1975) ở trường THPT, (qua thực nghiệm sư phạm ở Kiên Giang).Sử dụng nguồn sử liệu nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc trong dạy học lịch sử Việt Nam (1930 – 1975) ở trường THPT, (qua thực nghiệm sư phạm ở Kiên Giang).Sử dụng nguồn sử liệu nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc trong dạy học lịch sử Việt Nam (1930 – 1975) ở trường THPT, (qua thực nghiệm sư phạm ở Kiên Giang).Sử dụng nguồn sử liệu nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc trong dạy học lịch sử Việt Nam (1930 – 1975) ở trường THPT, (qua thực nghiệm sư phạm ở Kiên Giang).Sử dụng nguồn sử liệu nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc trong dạy học lịch sử Việt Nam (1930 – 1975) ở trường THPT, (qua thực nghiệm sư phạm ở Kiên Giang).Sử dụng nguồn sử liệu nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc trong dạy học lịch sử Việt Nam (1930 – 1975) ở trường THPT, (qua thực nghiệm sư phạm ở Kiên Giang).

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

LƯƠNG VĂN KHUấ

sử dụng nguồn sử liệu nhà tù côn đảo và nhà tù phú

quốc trong dạy học lịch sử việt nam (1930 - 1975)

ở trờng trung học phổ thông

(qua thực nghiệm s phạm ở kiên giang)

Chuyờn ngành: LL&PPDH bộ mụn Lịch sử

Mó số: 9.14.01.11

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học:

1 GS.TS Nguyễn Thị Cụi 2 PGS.TS Hoàng Thanh Hải

HÀ NỘI - 2023

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận án này là công trình nghiên cứu

của riêng tôi Các kết quả và số liệu được nêu trong Luận án là

trung thực Những kết luận trong Luận án chưa được công bố

trong bất cứ công trình nào khác

Tác giả

Lương Văn Khuê

đề tài nghiên cứu.

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến GS.TS Nguyễn Thị Côi và PGS.TSHoàng Thanh Hải đã tận tình chỉ bảo, giúp đỡ, hướng dẫn, động viên tôi hoàn thành đềtài của mình (Trong những thời điểm khó khăn nhất, đã tạo cho tôi nguồn động lực tolớn, niềm tin tưởng lớn lao để tôi đi đến kết quả nghiên cứu cuối cùng)

Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến quý lãnh đạo TrườngTHPT Lại Sơn, Ban Giám hiệu các Trường THPT trên địa bàn tỉnh Kiên Giang, nhiềuThầy Cô, bạn bè, đồng nghiệp và gia đình đã luôn sát cánh, sẽ chia, giúp đỡ tôi trongsuốt chặng đường dài để tôi có thể thực hiện tốt luận án của mình

Hà Nội, tháng 4 năm 2023

Tác giả

Lương Văn Khuê

MỤC LỤC

Trang

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài 2

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 3

4 Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu 3

5 Giả thuyết khoa học 4

6 Đóng góp của đề tài 4

7 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 4

8 Cấu trúc của luận án 5

Chương 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 6

1.1 Những nghiên cứu về nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc 6

1.1.1 Trên thế giới 6

1.1.2 Trong nước 8

1.2 Những nghiên cứu về sử dụng các nguồn SL nói chung, nguồn SL nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc nói riêng trong DHLS 16

1.2.1 Những nghiên cứu về sử dụng nguồn SL trong DHLS trên thế giới 16

1.2.2 Những nghiên cứu về sử dụng nguồn SL trong DHLS ở Việt Nam 22

1.3 Nhận xét chung 30

1.4 Những vấn đề Luận án kế thừa từ những công trình đã công bố 31

1.5 Những vấn đề đặt ra Luận án tiếp tục giải quyết 31

Chương 2: VẤN ĐỀ SỬ DỤNG NGUỒN SỬ LIỆU NHÀ TÙ CÔN ĐẢO VÀ NHÀ TÙ PHÚ QUỐC TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG - LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 34

2.1 Cơ sở lý luận 34

2.1.1 Quan niệm 34

2.1.2 Phân loại nguồn SL nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc 36

2.1.3 Cơ sở xuất phát của việc sử dụng nguồn sử liệu nhà tù Côn Đảo và Phú Quốc trong DHLS Việt Nam (1930 – 1975) ở trường phổ thông 40

2.1.4 Vai trò, ý nghĩa của việc sử dụng nguồn SL nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú

Quốc trong DHLS Việt Nam (1930 – 1975) ở trường THPT 50

2.2 Cơ sở thực tiễn 55

2.2.1 Khái quát thực trạng việc dạy học lịch sử ở trường THPT 55

2.2.2 Thực trạng việc sử dụng nguồn SL nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc trong DHLS ở trường THPT 56

Chương 3: NỘI DUNG VÀ HÌNH THỨC SỬ DỤNG NGUỒN SỬ LIỆU NHÀ TÙ CÔN ĐẢO VÀ NHÀ TÙ PHÚ QUỐC TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM (1930 – 1975) Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 73

3.1 Vị trí, mục tiêu, nội dung Lịch sử Việt Nam (1930 – 1975) ở trường THPT 73

3.1.1 Vị trí 73

3.1.2 Mục tiêu 73

3.1.3 Nội dung cơ bản của Lịch sử Việt Nam (1930 – 1975) ở trường THPT theo Chương trình hiện hành 75

3.1.4 Mối liên hệ giữa nguồn SL nhà từ Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc trong dạy học các chủ đề, chuyên đề lịch sử của Chương trình năm 2018 76

3.1.5 Những yêu cầu khi khai thác nguồn SL nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc trong DHLS Việt Nam (1930 – 1975) ở trường THPT 77

3.2 Nội dung nguốn SL của nhà tù Côn Đảo và Phú Quốc có thể và cần khai thác sử dụng trong DHLS Việt Nam (1930 – 1975) ở trường THPT 78

3.2.1 Khái quát về nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc 78

3.2.2 Danh mục nguồn SL của nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc có thể khai thác để DHLS Việt Nam từ 1930 – 1975 ở trường THPT 80

3.2.3 Nội dung nguồn SL của nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc có thể và cần phải khai thác sử dụng để DHLS Việt Nam (1930 – 1975) ở trường THPT 82

3.3 Các hình thức tổ chức DHLS Việt Nam (1930 - 1975) với nguồn SL của nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc ở trường THPT 94

3.3.1 Sử dụng trực tiếp nguồn SL nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc trong DHLS Việt Nam (1930 – 1975) ở trường THPT 95

3.3.2 Sử dụng gián tiếp nguồn SL nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc trong DHLS Việt Nam (1930-1975) ở trường THPT 103

Chương 4: CÁC BIỆN PHÁP SỬ DỤNG NGUỒN SỬ LIỆU CỦA NHÀ TÙ CÔN ĐẢO VÀ NHÀ TÙ PHÚ QUỐC TRONG BÀI HỌC NỘI KHÓA TRÊN LỚP PHẦN LỊCH SỬ VIỆT NAM (1930 – 1975) Ở TRƯỜNG THPT (THỰC

NGHIỆM SƯ PHẠM) 117

4.1 Một số yêu cầu cơ bản khi lựa chọn biện pháp sử dụng nguồn SL nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc 117

4.2 Một số biện pháp sử dụng nguồn SL nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc trong bài nội khóa trên lớp phần lịch sử Việt (1930 – 1975) ở trường THPT 121

4.2.1 Sử dụng nguồn SL nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc kết hợp với tài liệu tham khảo khác để khởi động quá trình nhận thức 121

4.2.2 Sử dụng các nguồn SL nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc để hình thành kiến thức mới 127

4.2.3 Sử dụng nguồn sử liệu nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc để củng cố, luyện tập cho học sinh 140

4.2.4 Hướng dẫn HS sưu tầm nguồn SL nhà tù Côn Đảo, Phú Quốc để kết nối cuộc sống thông qua bài tập về nhà 141

4.2.5 Sử dụng nguồn SL của nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc trong KTĐG kết quả học tập của HS 143

4.3 Thực nghiệm sư phạm toàn phần 148

4.3.1 Mục đích thực nghiệm 148

4.3.2 Đối tượng, địa bàn, giáo viên thực nghiệm 149

4.3.3 Nội dung thực nghiệm 149

4.3.4 Phương pháp thực nghiệm 148

4.3.5 Kết quả thực nghiệm 151

4.3.6 Nhận xét chung về thực nghiệm sư phạm 153

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 156

CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 158

TÀI LIỆU THAM KHẢO 159 PHỤ LỤC 1.PL

HĐNK Hoạt động ngoại khóa

Quốc trong bài học nội khóa 62Bảng 2.5 Tác dụng của việc sử dụng nguồn sử liệu nhà tù Côn Đảo, Phú Quốc

trong BHLS nội khóa 63Bảng 2.6 Sử dụng nguồn SL nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc để tổ chức các

hoạt động ngoại khóa 64Bảng 2.7 Những khó khăn khi sử dụng nguồn SL nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú

Quốc trong DHLS ở trường THPT 65Bảng 2.8 Một số đề nghị của GV về sử dụng nguồn SL nhà tù Côn Đảo và nhà

tù Phú Quốc trong DHLS Việt Nam 66Bảng 2.9 Mức độ hứng thú của HS đối với bộ môn Lịch sử ở trường THPT 66Bảng 2.10 Những hình thức tổ chức dạy học với nguồn SL của nhà tù Côn Đảo

và nhà tù Phú Quốc trong DHLS Việt Nam (1930-1975) 67Bảng 2.11 Về biện pháp sử dụng trong DH nội khóa của GV 68Bảng 3.2 Dạ hội lịch sử kết hợp với trưng bày, triễn lãm học tập 114Bảng 4.1 Tổng hợp kết quả thực nghiệm từng phần các biện pháp Sử dụng linh

hoạt, sáng tạo nguồn SL nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc kết hợpvới tài liệu tham khảo khác để tạo tình huống học tập khởi động quátrình nhận thức 126Bảng 4.2 So sánh kết quả học tập của lớp đối chứng và lớp thực nghiêm biện

pháp Sử dụng câu chuyện lịch sử kết hợp tranh ảnh để tạo biểu tượngnhân vật, sự kiện lịch sử 131Bảng 4.4 So sánh kết quả học tập giữa lớp đối chứng và lớp thực nghiệm 135Bảng 4.3 So sánh kết quả học tập giữa lớp đối chứng và lớp thực nghiệm 139

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

Trang

Biểu đồ 2.1 Nhận thức của GV về vai trò bộ môn Lịch sử trong giáo dục thế hệ

trẻ ở trường phổ thông 57Biểu đồ 2.2 Mức độ độ yêu thích bộ môn Lịch sử của HS ở trường phổ thông 58Biểu đồ 2.3 Về sự cần thiết sử dụng nguồn SL nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú

Quốc trong DHLS Việt Nam (1930-1975) 58Biểu đồ 2.4 Mức độ sử dụng nguồn SL nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc

trong DHLS Việt Nam (1930 – 1975) 60Biểu đồ 4.1 Kết quả thực nghiệm toàn phần bài nội khoá ở 10 trường THPT 152

DANH MỤC CÁC HÌNH

Trang

Hình 3.1 Trại Phú Hải ở nhà tù Côn Đảo 83

Hình 3.2 Hầm xay lúa ở nhà tù Côn Đảo 83

Hình 3.3 Hiện vật đấu tranh của phụ nữ trong trại giam 83

Hình 3.4 Mỏ neo của ghe rước tù nhân ở nhà tù Phú Quốc về đất liền 84

Hình 3.5 Hiện vật dùng để bịt mắt tra tấn tù nhân ở nhà tù Phú Quốc 84

Hình 3.6 Cờ Đảng ở nhà tù Phú Quốc 85

Hình 3.7 Những hiện vật của tù nhân bị bắt đào hầm bỏ trốn thoát về với cách mạng 85

Hình 3.8 Hiện vật tù binh bị tra tấn ở nhà tù Phú Quốc 86

Hình 3.9 Bút tích chống ly khai ở Côn Đảo 88

Hình 3.10 Đài bán dẫn được trưng bày tại di tích nhà tù Phú Quốc 89

Hình 3.11 Ảnh chuồng cọp ở bảo tàng Côn Đảo 90

Hình 3.12 Khu tắm nắng của tù nhân tại nhà tù Côn Đảo .91

Hình 3.13 Tù nhân bị tra tấn ở nhà tù Côn Đảo 91

Hình 3.14 Đấu tranh đòi thi hành Hiệp định Paris của tù nhân chính trị Côn Đảo 92

Hình 3.15 Tù nhân nữ đấu tranh bằng hình thức mổ bụng thức tuyệt thực 92

Hình 3.16 Cảnh tra tấn tù binh ở nhà tù Phú Quốc 92

Hình 3.17 Thiết kế di tích nhà tù Phú Quốc ảo trên phần mềm Photo 3D 107

Hình 4.1 Nhân dân Hà Nội giành chính quyền ngày 19/8/1945 124

Hình 4.2 Nhân dân Huế tuần hành giành chính quyền 124

Hình 4.3 Nhân dân Sài Gòn biểu tình giành chính quyền 124

Hình 4.4 Trại Phú Tường ở nhà tù Côn Đảo 124

Hình 4.5 Chủ tích Tôn Đức Thắng 128

Hình 4.6 Trần Văn Nhu (Bảy Nhu) 129

Hình 4.7 Lời thú tội của cai ngục Trần Văn Nhu 129

Hình 4.8 Tổng bí thư Lê Duẫn 130

Hình 4.9 Bà Trương mỹ Hoa thăm Côn Đảo 133

Hình 4.10 Chị Võ Thị Sáu bị giặc đem ra bãi bắn 134

Hình 4.11 Trao trả tù binh ở nhà tù Phú Quốc 138

Hình 4.12 Nội dung Hiệp định Pari 138

Hình 4.13 Phía Hoa Kỳ ký kết Hiệp định PaRi 138

Hình 4.14 Tổng Bí thư Lê Hồng Phong (1902- 1942 ) 146

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Bước sang thế kỉ XXI, thế giới chứng kiến những biến đổi sâu sắc về mọi mặtcủa nhân loại Cuộc cách mạng công nghệ 4.0 ra đời, kinh tế tri thức phát triển mạnh

mẽ đem lại nhiều cơ hội, đồng thời cũng đặt ra không ít thách thức đối với mọi quốcgia, nhất là những nước đang phát triển và chậm phát triển Trong bối cảnh đó, Giáodục Việt Nam đã không ngừng đổi mới nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lựctheo hướng chú trọng phát triển các phẩm chất năng lực và hứng thú của người học,giúp người học có khả năng vận dụng kiến thức vào giải quyết các vấn đề của thựctiễn Điều này đã được cụ thể hóa trong Luật Giáo dục (sửa đổi, bổ sung) mà Quốc hộinước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XIV thông qua, có hiệu lực thi hành ngày

1/7/2020: “Mục tiêu giáo dục nhằm phát triển toàn diện con người Việt Nam có đạo

đức, tri thức, văn hóa, sức khỏe, thẩm mỹ và nghề nghiệp; có phẩm chất, năng lực và ý thức công dân; có lòng yêu nước, tinh thần dân tộc, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; phát huy tiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân; nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, đáp ứng yêu cầu của

sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và hội nhập quốc tế.” [62, tr.1].

Bộ môn Lịch sử ở trường phổ thông cũng như các môn học khác với chứcnăng và nhiệm vụ của mình phải góp phần thực hiện mục tiêu đào tạo nói trên.Muốn vậy, bên cạnh việc đổi mới Chương trình SGK cần phải đổi mới phươngpháp dạy học (PPDH) nhằm nâng cao chất lượng giáo dục bộ môn, để việc DHLSthực sự đáp ứng yêu cầu phát triển của xã hội Những Kiến thức lịch sử thế giới và lịch

sử dân tộc theo tiến trình phát triển đi lên với những sự kiện, nhân vật có thật trongquá khứ sẽ khơi gợi trong trái tim HS những tình cảm đúng đắn, hình thành thế giớiquan khoa học và tạo hành trang cho thế hệ trẻ phát triển để hội nhập vào thế giới màkhông bị hòa tan

Nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc là bằng chứng sinh động tố cáo những tội ác

dã man của chủ nghĩa đế quốc trong cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam Những tấmgương đấu tranh kiên cường, dũng cảm, sự hi sinh thầm lặng của các chiến sĩ nơi đây đã

tô thắm thêm truyền thống yêu nước của dân tộc Việt Nam, là “địa chỉ đỏ” để tuyêntruyền, giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ, đồng thời là nguồn sức mạnhtinh thần không bao giờ vơi cạn, tiếp sức cho các thế hệ trên con đường đấu tranh bảo

vệ độc lập dân tộc, xây dựng đất nước giàu mạnh

Sử dụng nguồn sử liệu (SL) nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc trong DHLS ViệtNam (1930 – 1975) ở trường THPT là một trong những biện pháp sư phạm giúp HS nhậnthức sâu sắc lịch sử dân tộc (LSDT), qua đó phát triển năng lực học tập của học sinh (HS)đồng thời bồi dưỡng tình yêu quê hương, đất nước, niềm tự hào về truyền thống dân tộccho thế hệ trẻ.

Tuy nhiên, hiện nay do nhận thức của giáo viên (GV), phụ huynh và xã hội cònchưa đúng về vai trò của bộ môn Lịch sử, quan niệm môn chính, môn phụ đã và đang tồntại trong tư tưởng HS dẫn đến HS chưa thích học, thậm chí còn có biểu hiện chán, ghéthọc lịch sử Vì vậy, việc sử dụng nguồn SL nói chung và nguồn SL nhà tù Côn Đảo vànhà tù Phú Quốc trong dạy học LSDT còn nhiều hạn chế như: GV chưa hiểu hết được giátrị nguồn SL nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc, còn khó khăn trong sưu tầm nguồn SLnày để sử dụng trong DHLS Việt Nam (1930 – 1975) Đối với HS, phần lớn các em mớichỉ dừng lại ở mức độ theo dõi thầy cô hướng dẫn trên lớp, chưa hiểu được tác dụng củanguồn SL nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc với LSDT Yêu cầu bức thiết đặt ra chogiai đoạn hiện nay là phải sử dụng nguồn SL như thế nào để khơi gợi được niềm say mêhứng thú tạo ra xúc cảm đối với các em trong học tập để từ đó góp phần nâng cao chấtlượng DHLS ở trường THPT

Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi chọn vấn đề “Sử dụng nguồn sử liệu nhà tù

Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc trong dạy học lịch sử Việt Nam (1930 – 1975) ở trường THPT,

(qua thực nghiệm sư phạm ở Kiên Giang)” làm đề tài luận án tiến sĩ của mình.

2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài

2.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là quá trình sử dụng nguồn SL nhà tù Côn Đảo vànhà tù Phú Quốc trong DHLS Việt Nam (1930 – 1975) ở trường THPT, trong đó tập trungvào các hình thức, biện pháp sử dụng nguồn SL

tỉnh Kiên Giang1 và để rút ra những kết luận sư phạm về tính khả thi của các biện pháp

đề xuất, vận dụng ở nhiều trường khác trong cả nước

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở khẳng định vai trò, ý nghĩa việc sử dụng nguồn SL nhà tù Côn Đảo và nhà

tù Phú Quốc trong dạy học LSVN ở trường THPT, đề tài xác định nội dung nguồn SL nhà tùCôn Đảo và nhà tù Phú Quốc cần khai thác trong DHLS Việt Nam (1930 – 1975) Từ đó đềxuất các hình thức, biện pháp sư phạm sử dụng nguồn SL nhà tù Côn Đảo và nhà tù PhúQuốc trong DHLS Việt Nam (1930 - 1975)

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích trên, đề tài tập trung vào thực hiện các nhiệm vụ cụ thể sau:

- Tìm hiểu các công trình tài liệu nghiên cứu về sử dụng nguồn sử liệu trongDHLS nói chung, SL nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc trong dạy học bộ môn nói riêng

và những tài liệu lịch sử khác liên quan đến đề tài nghiên cứu

- Điều tra, khảo sát thực trạng sử dụng nguồn SL nhà tù Côn Đảo và nhà tù PhúQuốc trong DHLS Việt Nam (1930 - 1975) ở một số trường THPT từ năm học 2016 -

- Tiến hành TNSP để kiểm chứng tính khả thi của các biện pháp đề xuất trong Luận

án ở một số trường THPT trên địa bàn tỉnh Kiên Giang và rút ra những kết luận

4 Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

4.1 Cơ sở phương pháp luận của đề tài

Dựa trên quan điểm của Chủ nghĩa Mác – Lênin về nhận thức, tư tưởng Hồ ChíMinh cũng như quan điểm, đường lối của Đảng và Nhà nước ta về giáo dục và giáodục lịch sử

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện đề tài, chúng tôi vận dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể sau:

- Nghiên cứu lý thuyết:

+ Sưu tầm, đọc, phân tích tổng hợp các tài liệu Giáo dục học, tâm lý học, vàPPDH lịch sử, các tài liệu lịch sử liên quan đến đề tài

1 THPT Lại Sơn, THPT Phú Quốc, THPT An Thới, THPT Nguyễn Trung Trực, THPT Ngô Sỹ Liên, THPT Ba Hòn, THPT Kiên Hải, THPT Bình Sơn., THPT Mong Thọ, Nguyễn Thần Hiến, Phan Thị Giàng,.

+ Nghiên cứu nội dung chương trình, SGK Lịch sử lớp 12 hiện hành (chương trìnhchuẩn) để xác định nội dung lịch sử cần sử dụng nguồn SL nhà tù Côn Đảo và nhà tù PhúQuốc trong DHLS Việt Nam và xác định nội dung nguồn SL nhà tù Côn Đảo và nhà tùPhú Quốc có thể sử dụng trong DHLS Việt Nam (1930 – 1975).

- Nghiên cứu thực tiễn: Khảo sát thực tiễn tình hình DHLS nói chung, việc sử

dụng nguồn SL nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc trong DHLS ở trường THPT nóiriêng thông qua phiếu điều tra, phỏng vấn, quan sát

- TNSP: Xây dựng KHBH (kế hoạch bài học), tiến hành TNSP từng phần và toànphần ở một số trường THPT trên địa bàn tỉnh Kiên Giang để khẳng định tính khả thi của các

biện pháp mà tác giả đề xuất và rút ra kết luận khái quát theo nguyên tắc từ điểm suy ra diện.

- Sử dụng phương pháp thống kê toán học để xử lý kết quả TNSP đã thu được làm

cơ sở cho việc khẳng định độ tin cậy của kết quả nghiên cứu mà Luận án đề xuất

5 Giả thuyết khoa học

Thực tiễn việc sử dụng nguồn SL nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc trực tiếphay gián tiếp trong DHLS Việt Nam (1930 -1975) ở trường THPT còn nhiều bất cập Nếuxác định được nội dung nguồn SL nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc cần khai thác, sửdụng trong dạy học và đề xuất được những hình thức, biện pháp sử dụng nguồn SL phùhợp với điều kiện địa phương, nhà trường, đối tượng HS, sẽ góp phần nâng cao chấtlượng dạy học bộ môn Lịch sử hiện nay

6 Đóng góp của đề tài

- Tiếp tục khẳng định tầm quan trọng của việc sử dụng nguồn SL nói chung, SL nhà

tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc nói riêng trong dạy học bộ môn Lịch sử ở trường THPT

- Phác họa bức tranh về thực trạng việc sử dụng nguồn SL nói chung, nguồn SL nhà

tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc nói riêng trong DHLS ở trường THPT

- Xác định được nguồn SL nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc cần thiết sửdụng trong DHLS Việt Nam (1930 – 1975) ở trường THPT

- Đề xuất một số hình thức, biện pháp sư phạm sử dụng nguồn SL nhà tù CônĐảo nhà tù Phú Quốc trong DHLS Việt Nam (1930 – 1975) ở các trường THPT(TNSP tại Kiên Giang)

7 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

- Ý nghĩa khoa học: kết quả nghiên cứu của đề tài góp phần làm phong phúthêm lý luận dạy học bộ môn về việc sử dụng nguồn SL các di tích lịch sử (DTLS)nói chung, nguồn SL của di tích nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc trong DHLSViệt Nam (1930 – 1975) cho HS lớp 12 THPT (Chương trình hiện hành) nói riêng

- Ý nghĩa thực tiễn: kết quả nghiên cứu của đề tài giúp cho GV biết vận dụng sángtạo, linh hoạt các hình thức biện pháp sư phạm vào thực tiễn DHLS ở trường THPT, qua

đó góp phần nâng cao chất lượng dạy học bộ môn và giáo dục tinh thần yêu nước, chủnghĩa anh hùng cách mạng cho HS THPT Đồng thời, kết quả nghiên cứu của đề tài cũng làtài liệu tham khảo cần thiết cho sinh viên, học viên cao học, nghiên cứu sinh ngành Sưphạm Lịch sử

8 Cấu trúc của luận án

Ngoài Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, Phụ lục, Luận án gồm 4 chương

Chương 1 Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Chương 2 Vấn đề sử dụng nguồn sử liệu nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc trong dạy học Lịch sử Việt Nam (1930 -1975) ở trường Trung học phổ thông: Lí luận và thực tiễn

Chương 3 Nội dung và hình thức sử dụng nguồn sử liệu nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc trong dạy học Lịch sử Việt Nam (1930 – 1975) ở trường Trung học phổ thông

Chương 4 Các biện pháp sử dụng nguồn sử liệu của nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc trong dạy học lịch sử Việt Nam (1930 – 1975) ở trường THPT (thực nghiệm

sư phạm).

Chương 1

TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU

LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI

Để nghiên cứu đề tài, chúng tôi đã tiếp cận và tham khảo các công trình theo haihướng:

Thứ nhất, Các công trình nghiên cứu viết về nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc Thứ hai, Các công trình nghiên cứu viết về sử dụng nguồn SL nói chung, SL nhà

tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc nói riêng trong dạy học và dạy học bộ môn Lịch sử ởtrường phổ thông của các tác giả nước ngoài và trong nước để làm luận cứ khoa họckhi nghiên cứu đề tài

1.1 Những nghiên cứu về nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc

123, tr.74] Đây là một minh chứng của cuốn sách phơi bày bộ mặt thật dã man của kẻ

thù đối với những tù nhân ở Phú Quốc Vì vậy, công trình được xem như là nguồn SL cógiá trị quan trọng giúp tác giả phân loại, sử dụng những nội dung tiêu biểu vào DHLSViệt Nam (1930 – 1975) ở trường THPT trở nên sinh động và hấp dẫn hơn

Holmes Bown và Don Luce, trong cuốn “Những con tin chiến tranh-các tù chính trị

ở Sài Gòn” (1973) NXB, Dự án giáo dục di động, đã miêu tả một số hình thức tra tấn dã

man của chính quyền Sai Gòn đối với tù binh, tiêu biểu là hình thức tra tấn bằng chuồngcọp Cuốn sách giúp tác giả có được những nguồn tư liệu nhằm phụ vụ cho LA

André Manrax Jean Pièrre Débri trong cuốn “Thoát khỏi ngục tù Sài Gòn

-chúng tôi vạch tội” người dịch Nguyễn Vĩnh, Thu Hà, NXB Trẻ, năm 2004 đã tập hợp

những chứng cứ có thật, đặc biệt là mô hình tra tấn ở chuồng cọp sự tra tấn tàn độc củachế độ Sài Gòn đối với tù chính trị ở nhà tù Côn Đảo Đây là một bản cáo trạng vềquyền con người Cuốn sách như một định hướng cho tác giả trong việc phân loại vàlựa chọn nguồn SL nhà tù Côn Đảo để nghiên cứu đề tài luận án

Tạp chí “Tù chính trị - một vấn đề của chế độ xã hội” (1974), do Hội người Việt ở

Paris ấn hành nhằm mục đích lên án chế độ Sài Gòn đối xử nghiệt ngã với tù chính trị,không chịu thực hiện việc trao trả tù nhân theo tinh thần Hiệp định Paris Tạp chí lànguồn tài liệu tham khảo đáng tin cậy không chỉ phục vụ thiết thực cho việc nghiên cứu

về Nhà tù Côn Đảo giai đoạn 1939 – 1945 mà còn là nguồn SL trung thực có giá trịnhằm phục phụ DHLS Việt Nam (1930 - 1975) ở trường THPT

Một số tuần báo nước ngoài cũng góp sức lên án chế độ nhà tù của chính quyền Sài

Gòn ở miền Nam Việt Nam như: Life Asia, Times (Đời sống Châu Á, Thời đại) vào các năm 1970 -1973, tiêu biểu là những bài viết: Life Asia, date 13-10-1969, Larry Burrows

"VietNam-A Degree of Disillusiori page 47-48; Life Asia, date 24-11-1969, "thought Dad was in Viet Nan to kill Vietcong, page 54-56; Life Asia, date 22-12-1969, A long and bitter underclared war in a small and far off land spilled our blood and splid the nation, page

20 [10]; Life Asia, date 27-4-1970, Letters to the editors about a letter to life anh in

prison, page 8; Times, date 20-7-1970, Việt Nam-The cages of Con Son Island, page

16-17; Times, date 22-1-1973, South Viet Nam-The Posty& war, page 6-7; Times, date

29-1-1973, The final push for peace, page14-15 Times, date 19-3-29-1-1973, Viet Nam-The

otherprisonners, page 7-8… Nội dung các tuần báo trên đều tố cáo thực trạng trại giam tù

binh, đặc biệt là nhà tù Côn Đảo , đồng thời, các công trình trên cũng cung cấp một phầnkiến thức chung về cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước của nhân dân Việt Nam, gópphần vào công cuộc vận động nhân dân thế giới hình thành làn sóng dư luận tiến bộ ủng

hộ nhân dân Việt Nam, lên án chế độ lao tù nghiệt ngã của chính quyền Sài Gòn Nhữngnội dung các bài báo này còn giúp tác giả có thêm nguồn SL quan trọng phục vụ DHLSViệt Nam 1930-1975 ở trường PT

Những công trình trên cho thấy các tác giả đã trình bày khái quát về chế độ lao tùcủa Pháp và Mĩ ở nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc, qua đó giúp người đọc hiểu đượcbức tranh toàn cảnh về chế độ cai trị hà khắc, thủ đoạn thâm độc của thực dân Pháp, đếquốc Mĩ và chính quyền Sài Gòn đối với tù nhân và tù binh ở nhà tù Côn Đảo và nhà tùPhú Quốc Ngoài ra, các tác giả còn cung cấp một bức tranh sinh động về những cuộcđấu tranh của chiến sĩ cộng sản trong các nhà tù của địch, hoạt động của tổ chức Đảngtrong các nhà tù, lãnh đạo đấu tranh bảo vệ khí tiết người cộng sản, đấu tranh chốngchiêu hồi, đấu tranh bảo vệ đồng đội, chờ ngày chiến thắng trở về, nêu bật ý chí bấtkhuất và tinh thần đấu tranh anh dũng của những chiến sĩ cách mạng chống lại kẻ thù.Các công trình trên không chỉ có tầm quan trọng trong việc nghiên cứu lịch sử mà còngiúp cho tác giả LA có những nguồn SL cụ thể về tội ác của kẻ thù để sử dụng trongDHLS, qua đó giáo dục tinh thần yêu nước, sự hi sinh của những người Việt Nam yêu

nước trong cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mĩ giành độc lập dân tôc.

1.1.2 Trong nước

Trước giải phóng, tác giả Trần Văn Quế đã viết cuốn "Côn Lôn quần đảo trước

ngày 9-3-1945", NXB Thanh Hương Tùng Thư, năm 1961 Cuốn sách bao gồm mười

chương viết về Côn Đảo, đặc biệt trong đó tác giả trình bày chi tiết những lần vượtngục của các chiến sĩ ở Côn Đảo Đây là tài liệu quan trọng để chúng tôi lựa chọn cácnội dung vận dụng vào trong quá trình DHLS Việt Nam ở trường THPT, phục vụ trựctiếp cho nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

Bộ Quốc phòng Việt Nam cộng hòa, năm 1969 đã công bố thêm một góc nhìn

khác về chính sách tàn bạo của Chính quyền Sài Gòn qua tài liệu “Danh sách tù binh

cộng sản Việt Nam nan y tàn phế được ủy ban y tế hỗn hợp xác nhận thuộc Cần Thơ 1969” Tài liệu lưu tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia II, Bản sao lưu tại Viện Lịch sử

3-Đảng, Ký hiệu: LT2/85 Đây cũng là một công trình nghiên cứu về tội ác của Mĩ vàchính quyền Sài Gòn đối với tù nhân trong đó tập trung trình bày tội ác khủng bố, tratấn, tù đày của đế quốc Mĩ và tay sai đối với nhân dân miền Nam Việt Nam nói chung;

Tù chính trị tại miền Nam Việt Nam nói riêng Những công bố này có giá trị tham khảorất lớn để chúng tôi vận dụng vào đề tài sử dụng nguồn SL nhà tù Côn Đảo và nhà tùPhú Quốc trong DHLS Việt Nam (1930 -1975) ở trường THPT

Trong cuốn “Hiệp định Pari”, tập 1, NXB Chính tri Quốc gia, năm 1973 của Ban

Vận động cải thiện chế độ lao tù miền Nam Việt Nam, các tác giả cũng miêu tả một cáchkhách quan và chân thực những gì phải trải qua trong khi bị giam giữ ở nhà tù Phú Quốc.Các bài viết lên án, tố cáo tội ác dã man, phi nhân tính của Mĩ và chính quyền Sài Gòntrong việc đối xử với tù nhân, tù binh không tôn trọng Công ước Giơnevơ năm 1949 vềviệc đối xử với tù binh Cuốn sách là nguồn tài liệu để tác giả LA lựa chọn nguồn SLphục vụ trong DHLS Việt Nam (1930 - 1975) ở trường THPT

Cuốn sách “Đây các nhà tù Mĩ - ngụy”, tác giả Trần Thanh Phương, NXB Thành

Phố Hồ Chí Minh, năm 1995 đã trình bày khái quát hệ thống nhà tù của Mĩ và chínhquyền Sài Gòn ở miền Nam Trong đó, tác giả đi sâu giới thiệu một số nhà tù khéttiếng như Côn Đảo, Phú Quốc, Chí Hòa và Khám Lớn Sài Gòn Ngoài ra, cuốn sáchcòn cung cấp thêm cho tác giả nhiều thông tin quý giúp xác định nội dung phù hợp choviệc sử dụng nguồn SL trong DHLS Việt Nam (1930 – 1975) ở trường THPT

Cuốn sách “Những ngày tù ngục” do Tổ Sử phụ nữ Nam Bộ chủ biên, Hàn Song

Thanh, Sở Văn hoá - Thông tin Thành phố Hồ Chí Minh, năm 1995 đã trình bày quátrình đấu tranh của phụ nữ Nam Bộ trong các nhà tù của thực dân Pháp và đế quốc Mĩ

như: khám Lớn Sài Gòn, khám Phú Mỹ, Bà Rá, Chí Hoà, Côn Sơn, trại giam tù binh

nữ Phú Tài Nội dung cuốn sách là nguồn tài liệu quan trọng giúp chúng tôi khai thác,

sử dụng trong quá trình DHLS Việt Nam (1930 –1975) ở trường THPT

Tác giả Bùi Văn Toàn với công trình nghiên cứu "Côn Đảo - 6.694 ngày đêm đấu

tranh chính tri (11/1/1957 - 30/04/1975)”, NXB Trẻ, năm 2000 đã trình bày khá công phu

từ vị trí nhà tù cho đến âm mưu thủ đoạn của chính quyền Mĩ - Ngụy đối với tù nhân ởnhà tù Côn Đảo Đặc biệt là sự phân hóa lực lượng đến cách thức tập hợp lực lượng, hìnhthành các tổ chức chiến đấu, chống lại âm mưu của kẻ thù, vai trò lãnh đạo của từng

phòng, từng trại giam với hình thức cao nhất là đấu tranh chống ly khai Cộng sản Tất

cả những người tù bị buộc phải xác định rõ lập trường của mình theo hai hướng: Một

là đi theo con đường Đảng Cộng sản thì bị đặt ra ngoài vòng pháp luật. Hai là chấp

nhận “ly khai Cộng sản” để “trở về với chính nghĩa quốc gia do Ngô Tổng thống lãnh

đạo” Vượt lên trên tất cả những đày ải khổ cực, họ vẫn giữ vững khối đoàn kết đối

phó với địch trong mọi tình huống Công trình giúp chúng tôi có cơ sở lựa chọn nộidung nguồn SL nhằm giáo dục cho HS, chủ nghĩa yêu nước, tình thần đấu tranh giànhđộc lập dân tộc của những người Việt Nam yêu nước

Cuốn "Côn Đảo – Bản anh hùng ca bất khuất" của Bùi Văn Toản, NXB Thanh

niên, năm 2006, đã giới thiệu về ba cuộc đấu tranh tuyệt thực lớn nhất trong lịch sử 113

năm của nhà tù Côn Đảo Đó là sự thử thách tình yêu Tổ quốc “khí tiết cách mạng tạo

thành một trận tuyến hùng mạnh đấu tranh chống lại âm mưu thâm độc của kẻ thù”

[147:] Cuốn sách cung cấp thêm nguồn SL làm cơ sở cho hướng nghiên cứu của đề tài

Cuốn sách "Huyền thoại Côn Đảo" của Công ty văn hóa Trí tuệ thực hiện và giới

thiệu, NXB Lao động, năm 2008 đã trình bày lịch sử hình thành nhà tù Côn Đảo, quá trìnhđấu tranh của tù nhân giai đoạn từ năm 1962 đến năm 1975 ở nhà tù Côn Đảo Đặc biệt,nội dung cuốn sách kể về sự hi sinh lớn lao, ý chí kiên cường của những chiến sĩ cáchmạng trong cuộc đấu tranh chống “cái ác, cái phi nghĩa” Đó là một cuộc chiến bằng sứcmạnh tinh thần và lòng yêu nước, họ đã chiến đấu và chiến thắng kẻ thù như huyềnthoại. Chính vì vậy cuốn sách là nguồn SL quý giúp tác giả LA xác định, lựa chọn đượcnguồn SL cần thiết phục vụ trong DHLS Việt Nam (1930 – 1975)

Cuốn sách “Huyền thoại Phú Quốc”, NXB Lao động xã hội, năm 2008 đã mở đầu

trình bày hệ thống cai quản tù binh Phú Quốc, đồng thời còn trình bày khá rõ nét các hìnhthức đàn áp khủng bố tù bình và hình thức đấu tranh của tù binh ở Phú Quốc khi phải chiếnđấu trong môi trường hoàn toàn không có sự lãnh đạo của cấp trên, không có nhân dân, chẳng

có vũ khí và cũng chẳng có thể tránh mặt mà phải luôn luôn đối mặt với quân thù Cuốn sách

là nguồn SL quý giúp tác giả có thể khai thác để cụ thể hóa những sự kiện lịch sử về tội ác

của kẻ thù đối với tù binh ở nhà tù Phú Quốc trong DHLS Việt Nam (1930 - 1975).

Trong cuốn sách "Nhà tù Côn Đảo - Danh sách hy sinh và từ trần giai đoạn

1930-1975", do NXB Thanh niên và Báo Thanh niên phối hợp ấn hành, năm 2009, tác

giả Bùi Văn Toản đã làm rõ âm mưu thủ đoạn của kẻ thù đối với lực lượng tù chính trị.Cuốn sách tuy chưa phản ánh đầy đủ chi tiết về quá trình đấu tranh của các tù chính trị

ở nhà tù Côn Đảo nhưng đã giúp cho tác giả có thêm những trang tư liệu quý về nhà tùCôn Đảo để phục vụ việc dạy học, giáo dục truyền thống, đạo đức, bồi dưỡng niềm tin,niềm tự hào về chủ nghĩa anh hùng cách mạng, phẩm chất cao đẹp của thế hệ cha anh

và giáo dục ý thức trách nhiệm cho HS đối với đất nước

Tác giả Nguyễn Hồng Mai trong cuốn sách “Chiếm tàu địch vượt Côn Đảo”

NXB Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2011 đã tái hiện lại cuộc vượt ngụcngày 27-2-1965 của 57 chiến sĩ cách mạng đang bị giam giữ tại nhà tù Côn Đảo Đâycũng là nguồn tư liệu quý giúp tác giả vận dụng những giá trị của quá khứ để giáo dụctruyền thống cho thế hệ trẻ về sự hy sinh to lớn của các thế hệ người Việt Nam yêunước trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mĩ

Trong cuốn "Một số di tích lịch sử văn hóa Việt Nam dùng trong nhà trường"

của tác giả Đinh Ngọc Bảo (Chủ biên) NXB Đại học sư phạm, năm 2012 đã cung cấphàng loạt tranh ảnh có hệ thống về các DTLS trong cả nước gắn liền với các thời kỳlịch sử, đặc biệt về nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc được khái quát ngắn gọn nhằmmục đích phục vụ cho việc dạy học môn Lịch sử Đồng thời, bước đầu tác giả cũng đãgợi ý một số định hướng trong việc phát huy giá trị của DTLS cách mạng trong côngtác giáo dục lòng yêu nước, truyền thống đánh giặc của ông cha cho thế hệ trẻ

Cuốn sách "Côn Đảo từ góc nhìn lịch sử" của tác giả Trần Đình Thống, NXB

Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2012 đã tập hợp những bài viết chuyên khảo

về Côn Đảo Thông qua những sự kiện, nhân vật lịch sử, tác giả cuốn sách đem đếnmột góc nhìn mới giúp người đọc hiểu sâu hơn về cuộc đấu tranh khốc liệt của nhữngngười yêu nước trong cảnh ngộ cực kì nghiệt ngã ở "địa ngục trần gian" để lại tronglòng người đọc những giá trị thiêng liêng của độc lập tự do và đánh thức những khátvọng vươn tới lẽ sống cao đẹp của đời thường Cuốn sách cũng là tài liệu quan trọng

để chúng tôi lựa chọn nguồn SL của nhà tù Côn Đảo trong quá trình DHLS Việt Nam

ở trường THPT phục vụ trực tiếp cho nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh đã ra mắt công trình

"Lịch sử đấu tranh của các chiến sĩ yêu nước và cách mạng nhà tù Côn Đảo (1862 – 1975)", NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, năm 2013 Cuốn sách trình bày đầy đủ các

số liệu và sự kiện về những nhân vật và hoàn cảnh cụ thể của các phong trào đấu tranh,

kết hợp giữa đấu tranh chính trị với đấu tranh đòi quyền dân sinh, dân chủ, cải tạo chế

độ lao tù của đế quốc Pháp, Mĩ và sự kiên quyết bảo vệ khí tiết cách mạng, giữ vững lýtưởng cộng sản của các chiến sĩ bị giam giữ tại nhà tù Côn Đảo Cuốn sách đã cungcấp cho tác giả LA những tư liệu cụ thể về cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc củacác chiến sĩ cộng sản ở nhà tù Côn Đảo, đồng thời cũng là nguồn SL quý trong DHLSViệt Nam (1930 – 1975)

Trong cuốn sách “Lịch sử nhà tù Côn Đảo”, các tác giả Nguyễn Đình Thống,

Nguyễn Linh, Hồ Sĩ Hành, NXB Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2013 đãdẫn dắt người đọc tìm về cội nguồn Côn Đảo, nơi ấy ghi sâu trong lòng những giá trịthiêng liêng của độc lập tự do và đánh thức những khát vọng vươn tới lẽ sống caođẹp, vượt qua những hạn hẹp của đời thường Cuốn sách cũng là nguồn tài liệu quantrọng giúp tác giả LA lựa chọn nguồn SL trong DHLS Việt Nam (1930 – 1975) ởtrường THPT

Tác giả Bùi Văn Toản sưu tầm giới thiệu hai tập "Báo chí của tù nhân Trại 6

Khu B Côn Đảo" của NXB Thanh niên, năm 2014 đã tập trung giới thiệu hình thức

sinh hoạt đặc biệt thông qua con đường báo chí của tù nhân Trại 6 Khu B Việc tổchức sinh hoạt báo chí được tiến hành trong phạm vi trại giam có tác dụng củng cốtinh thần chiến đấu của tập thể Cuộc đấu tranh bằng báo chí của tù nhân Trại 6 đượcxem là sự dẫn đầu – một "Lõm giải phóng" trong phong trào đấu tranh bảo vệ khí tiếtcách mạng ngay trong lòng ngục tù Côn Đảo [100; 16] Đồng thời, cuốn sách cũngcung cấp thêm tư liệu về cách làm báo ở trong tù và các cuộc đấu tranh tập thể tại trại6B làm cơ sở cho hướng nghiên cứu của đề tài

Trong cuốn sách “Những cuộc vượt ngục lịch sử ở các nhà tù Việt Nam trong

kháng chiến chống xâm lược” của tác giả Lê Hồng Hải, NXB Lao động Xã hội, năm

2014 đã giới thiệu về những cuộc vượt ngục lịch sử ở các nhà tù Việt Nam của nhữngchiến sĩ cách mạng trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mĩ,khắc họa chân dung người chiến sĩ cách mạng anh dũng, thông minh, sáng tạo, mưu trítìm mọi cách để vượt ngục, tiếp tục tham gia cách mạng

Cuốn sách "Trại giam tù binh Phú Quốc thời kỳ chống Thực dân Pháp và Đế

Quốc Mĩ xâm lược" của ban liên lạc tù binh Việt Nam, NXB Tổng hợp Thành phố Hồ

Chí Minh, năm 2014 đã giới thiệu thành 2 phần gồm trại giam tù binh Phú Quốc trongthời kỳ thực dân Pháp xâm lược và trại giam tù binh Phú Quốc thời kỳ đế quốc Mĩxâm lược, cùng với đó là hệ thống hiện vật dùng để tra tấn tù binh Thông qua nhữngtrang viết, các tác giả đã dựng lại quá trình đấu tranh của các tù binh trong trại giam

diễn ra dưới nhiều hình thức Cuốn sách đã giúp cho tác giả Luận án có thêm nguồn

SL về cuộc đấu tranh trong nhà tù Phú Quốc phục vụ cho việc DHLS ở trường THPT

Công trình nghiên cứu về “Trại giam tù binh Phú Quốc thời kỳ chống thực dân

Pháp và đế quốc Mĩ xâm lược” của tác giả Trần Văn Khiêm, NXB Tổng hợp, năm

2018 cung cấp nhiều tài liệu quý giá nghiên cứu về vùng đất, lịch sử hình thành trạigiam tù binh Phú Quốc và âm mưu, thủ đoạn của Mĩ và chính quyền Sài Gòn đối với

tù binh Đồng thời, công trình còn nêu lên các cuộc đấu tranh của tù binh ở trại giamPhú Quốc, nêu bật ý chí bất khuất và tinh thần đấu tranh anh dũng của những chiến sĩcách mạng chống lại kẻ thù Do nhiều yếu tố chủ quan và khách quan tác động nên bêntrong công trình còn thiếu vắng những tư liệu, sự kiện, nhân vật tiêu biểu, chưa làm rõđược quá trình hình thành và hoạt động của tổ chức Đảng trong trại giam Song với tácgiả LA thì đây là một tài liệu, một lợi thế lớn đối với việc lựa chọn và sử dụng nguồn

SL trong DHLS Việt Nam (1930-1975) ở trường THPT

Bên cạnh sách còn có hồi ký cá nhân, tập san, bài viết in trên các tạp chí, kỉ yếu hộithảo viết về nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc

Cuốn hồi kí đã in thành sách "Chúng tôi ở Côn Đảo” do Ban tuyên giáo tỉnh ủy, Ban

liên lạc cựu tù chính trị Côn Đảo tỉnh Nam Định biên soạn, in ấn phát hành năm 1998 Đây làhồi kí cá nhân của những cựu tù Côn Đảo cho chúng ta thấy một góc nhìn trung thực về tội áccủa kẻ thù đối với các tù nhân nhà tù Côn Đảo - địa ngục trần gian, nơi thực dân Pháp và đếquốc Mĩ đã giam cầm đầy ải, hành hạ những người Việt Nam yêu nước trên một thế kỷ từnăm 1862 đến năm 1975 Cuốn Hồi kí chính là một nguồn SL quý giá giúp tác giả LA trongnghiên cứu đề tài và phục vụ việc DHLS Việt Nam (1930 – 1975) ở trường PT

Viết về nhà tù Côn Đảo còn có các hồi kí in thành sách do các Ban liên lạc cựu tùchính trị (hay Hội cựu tù yêu nước) phối hợp với Ban Tuyên Giáo các tỉnh đã ấn hành

Tiêu biểu như cuốn: “Chí khí trong lao tù”, tập I, II của Hội Tù yêu nước Thừa Thiên

Huế, NXB Thuận hoá, năm 2003 Các công trình tập hợp nhiều bài viết của các đồng chíhội viên là cựu tù, kể lại sự dã man, tàn bạo của bọn cai ngục trong nhà tù Côn Đảo và cáccuộc đấu tranh kiên cường, bất khuất của những người tù yêu nước trong nhà tù Côn Đảo

Cuốn “Những ngày tù ngục”, tập 1, 2, 3, 4, NXB Đà Nẵng, năm 2011 của Hội Tù yêu

nước Thành phố Đà Nẵng Những cuốn sách này tập hợp các bài viết, bài nghiên cứu

về quá trình bị bắt, tù đầy của những chiến sĩ cách mạng trong các nhà tù, trại giamcủa chính quyền Sài Gòn ở miền Nam, đặc biệt là ở nhà tù Côn Đảo Đáng chú ý nhấttrong đó là cuộc đấu tranh để tang Bác Hồ trong trại giam Nội dung của các công trìnhnghiên cứu trên giúp tác giả lựa chọn được những tư liệu về cuộc đấu tranh của tù binh

ở nhà tù Côn Đảo để DHLS Việt Nam 1930-1975 ở trường PT, qua đó giáo dục truyềnthống đấu tranh chống giặc ngoại xâm của dân tộc

Ngoài hồi kí còn có nhiều bài viết đăng trên một số tạp chí như Tia Sáng, Gió

Nam, Độc Lập, Dân Chủ, Công Luận ra đời đã cung cấp những tin tức về chế độ lao tù

của chính quyền Sài Gòn, về những cuộc tuyệt thực của tù nhân tại các khám đường vàhoạt động viếng thăm tù nhân của các tổ chức xã hội Trong đó, có một số bài mô tảthực trạng ở nhà tù Côn Đảo do chính các sinh viên, phụ nữ được thả về thực hiện như

đã góp thêm tiếng nói tố cáo tội ác dã man của chính quyền Sài Gòn Những bài viếtnày giúp tác giả LA có thêm nguồn SL phục vụ cho DHLS Việt Nam (1930 – 1975) ởtrường THPT

Các bài viết về nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc còn được đăng trong các Kỷ

yếu Hội thảo như: Hội thảo “Di tích lịch sử nhà tù Phú Quốc, tháng 3-1995” do tỉnh

Kiên Giang tổ chức Các bài viết dưới hình thức báo cáo tham luận, phát biểu và hồi kýcủa những đồng chí lãnh đạo, nhà nghiên cứu, cán bộ khoa học và cựu tù binh về trạigiam tù binh Phú Quốc Các bài viết tập trung khai thác về di tích, tình hình trại giam(tội ác của địch, sinh hoạt và đấu tranh của tù binh), vai trò lãnh đạo của tổ chức Đảngtrong trại giam, vấn đề phục hồi, trùng tu, tôn tạo và phát huy giá trị di tích

Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh phối hợp với Ban Liên lạc tù binh, tùchính trị Việt Nam đã tổ chức Hội thảo về nhà tù Côn Đảo, nhà tù Phú Quốc tại HàNội, Đà Nẵng, Thành phố Hồ Chí Minh, Cần Thơ và xuất bản thành kỉ yếu của NXBHọc viện Chính trị, năm 2013 Hội thảo đã tập hợp được hàng trăm bài viết, các bàinghiên cứu, bài tham luận của các nhà nghiên cứu của, các chiến sĩ cách mạng từng bịđịch bắt, tù đày trong trại giam tù binh của Mĩ và Chính quyền Sài Gòn Tiêu biểu là

những bài tham luận: Những đặc điểm của tổ chức Đảng trong nhà tù thời Mỹ-ngụy của Lê Quang Ba; Tù binh, thương binh tàn nhưng không phế của Nguyễn Xuân Bình;

Công tác bảo vệ nội bộ đảng trong trại giam tù binh của Cao Sinh Học; Công tác xây

dựng Đảng và lãnh đạo đấu tranh trong các trại giam tù binh của địch ở miền Nam

thời kỳ chống Mĩ, cứu nước (1954-1975) của Lương Quang Hồng; Văn hóa văn nghệ trong nhà tù Mĩ - ngụy của Nguyễn Hải Liên; Vai trò lãnh đạo của Đảng là yếu tố

quyết định trong đấu tranh thắng lợi, dù gian khổ, ác liệt nhưng nhất định sẽ thành công, đặc biệt là trong các nhà tù Mĩ - ngụy của Lê Thị Phương Loan; Công tác xây dựng Đảng và lãnh đạo của Đảng ở các trại giam tù binh của Phạm Bá Lữ; Vị trí, vai trò của việc dạy và học trong nhà tù đế quốc của Lê Trọng Ngọ; Công tác xây dựng

Đảng trong nhà lao và một số kinh nghiệm của Trần Minh Quốc; Tổ chức và hoạt

động của các chi bộ, đảng bộ trong nhà tù Mĩ - Ngụy tại huyện đảo Phú Quốc, tỉnh Kiên Giang (giai đoạn 1965-1973) của Đinh Trường Sơn; Chống ly khai Đảng để bảo

vệ khí tiết của người chiến sĩ cách mạng trong tù là: không chào cờ ba que ngụy,

không học tập tố cộng, không hô khẩu hiệu đả đảo cộng sản của Huỳnh Nhất Tịnh; Yêu cầu khách quan có tổ chức Đảng trong nhà tù của Hoàng Thanh Thụy; Vai trò lãnh đạo của Đảng trong các nhà lao thời kỳ chống Mĩ, cứu nước giai đoạn 1954-

1975 của Nguyễn Xuân Trình Các bài viết, các bài tham luận và hồi ký ghi lại tội ác

tàn bạo của kẻ thù đối với các chiến sĩ cách mạng bị bắt, tù đày, đồng thời cũng ghi lạinhững cuộc đấu tranh anh dũng của tù binh dưới sự lãnh đạo của Chi bộ, Đảng bộtrong trại giam Các bài tham luận, hồi ký của những tác giả là nhân chứng lịch sửtừng bị bắt, giam giữ trong trại giam tù binh Phú Quốc, là nguồn SL rất quan trọnggiúp tác giả có thể lựa chọn nội dung lịch sử phù hợp trong dạy học để giáo dục sâusắc truyền thống, niềm tự hào dân tộc, ý thức trách nhiệm công dân với Tổ quốc

Các chiến sĩ cách mạng sau khi thoát khỏi nhà tù Phú Quốc đã thành lập BanLiên lạc tù binh, tù chính trị ở nhiều tỉnh trên cả nước để tập hợp, chia sẻ thông tingiữa những chiến sĩ cách mạng bị địch bắt và tù đày Ban liên lạc đã tập hợp các bàiviết, hồi ký, tiến hành biên tập xuất bản thành công trình nghiên cứu về các nhà tù, trạigiam của Mĩ và chính quyền Sài Gòn như:

Công trình của Hội tù yêu nước tỉnh Quảng Nam: “Kiên trung bất khuất, tập 1

(2002), tập 4 (2006), tập 5 (2008), tập 7 (2010), tập 8 (2018 tập hợp nhiều bài tham

luận, bài nghiên cứu của các chiến sĩ cách mạng từng bị địch bắt giam giữ Ngoài ra,còn có một số công trình nghiên cứu về các trại giam tù binh Phú Quốc, tiêu biểu như

bài: “Các hình thức tra tấn cực hình của Mĩ ngụy đối với tù binh ở nhà tù Phú Quốc” của tác giả An Xuân; “An nghỉ cùng đồng đội tại nghĩa trang liệt sĩ Phú Quốc” của tác giả Nguyễn Thành Nhơn; “Cuộc vượt ngục táo bạo” của tác giả Lê Năng Đông; “Đào

hầm vượt ngục ở phân khu A5” của tác giả Nguyễn Việt Hà.

Ban Tuyên giáo, Hội tù chính trị yêu nước tỉnh Phú Yên cũng xuất bản cuốn

“Những năm tháng trong tù”, tập 1,2,3,4, năm 2000 tập hợp những bài viết của nhiều

người từng bị giam giữ trong các nhà tù trại giam của Mĩ và chính quyền Sài Gòn ởmiền Nam, kể lại quá trình bị địch bắt giam giữ, tra tấn trong tù và những phong trào

đấu tranh mà các đồng chí là người trực tiếp tham gia Tiêu biểu là các bài viết: “Vụ

thảm sát tù binh lớn nhất ở B8 - Phú Quốc” của tác giả Nguyễn Văn Thắm; “Những ngày ở biệt giam II Phú Quốc” của tác giả Phan Văn Nguyên

Các công trình của Ban Liên lạc cựu tù chính trị, tù binh tỉnh Kiên Giang như

cuốn “Đấu tranh khi sa vào tay giặc”, tập 3,8,9,10 (2002;2005; 2005; 2006) cũng tập

hợp các bài viết, công trình nghiên cứu để trình bày cuộc đấu tranh của chiến sĩ cáchmạng bị địch bắt và tù đầy ở nhà tù Côn Đảo, Phú Quốc

Những công trình biên soạn của Ban liên lạc, Hội tù yêu nước các tỉnh đã trình

bày khái quát hệ thống nhà tù Côn Đảo và Phú Quốc của thực dân Pháp và đế quốc

Mĩ Các tác giả cũng miêu tả một cách khách quan và chân thực những gì phải trải quatrong khi bị giam giữ ở hai nhà tù, đồng thời cũng lên án, tố cáo tội ác dã man, phinhân tính của Mĩ và chính quyền Sài Gòn trong việc đối xử với tù nhân, tù binh, khôngtôn trọng Công ước Giơnevơ năm 1949 về việc đối xử với tù binh Đồng thời các tácgiả trình bày quá trình đấu tranh của tù nhân chống lại âm mưu, thủ đoạn của Mĩ vàchính quyền Sài Gòn nhằm bảo vệ tù nhân, bảo vệ tổ chức Đây là nguồn SL quantrọng giúp tác giả LA xác định nội dung sử dụng nguồn SL nhà tù Phú Quốc trongDHLS Việt Nam (1930 – 1975) ở trường THPT

Trên tạp chí tiêu biểu như: Tờ nội san “Lao tù” của Ủy ban vận động cải thiện chế

độ lao tù miền Nam Việt Nam cũng có nhiều bài viết nêu bật nỗi thống khổ tột cùng mà

người nữ tù phải hứng chịu, như “Những phụ nữ mắc bệnh nan y” của tác giả Thúy Diệu, nội san Lao tù (Số 3), năm 1971… Nhận xét về khu biệt giam, tờ “Lao tù”, số 3, ngày 14-3-1971 viết: “Ở Phú Quốc có bốn biệt giam: 2, 4, 5, 6 Biệt giam cách trại khá xa,

dây kẽm gai giăng tứ phía, ngăn cách mọi sự liên lạc với bên ngoài Mỗi biệt giam là một nhà hành xác khổng lồ, vì những tù nhân nằm ở đây chỉ còn da bọc xương Biệt giam không hơn gì chuồng cọp, ở đây mỗi ngày chỉ ăn một vắt cơm và uống một lon sữa bò nước nên phải uống thêm nước tiểu cho đỡ khát” [192] Đặc biệt là các bài

viết: “Biến trại giam của đế quốc thành nơi rèn luyện tinh thần, ý chí cách mạng của

các chiến sĩ cộng sản” của Nguyễn Xuân Minh, Tạp chí Lịch sử Đảng, năm 1998;

“Phú Quốc - Những chặng đường đấu tranh cách mạng 1930-1975” của Phùng Đức Thắng, Tạp chí Lịch sử Đảng số 2, năm 2001; “Chuồng cọp kẽm gai trại giam tù binh

cộng sản ở Phú Quốc” của Trần Tiến Hoạt, Tạp chí Lịch sử Đảng (số 12), năm 2001

Nghiên cứu về di tích các nhà tù cũng đã được nhiều nghiên cứu sinh lựa chọn Tiêu

biểu là đề tài "Lịch sử nhà tù Côn Đảo 1862 - 1930" của Phó Tiến sĩ Lê Hữu Phước, Viện khoa học xã hội tại Thành phố Hồ Chí Minh, năm 1992; đề tài "Đấu tranh chính

trị của các chiến sĩ cách mạng trong nhà tù Côn Đảo 1955-1975" của Nguyễn Đình

Thống, năm 1994; đề tài "Đấu tranh của các chiến sĩ cách mạng ở nhà tù Côn Đảo

1930-1945" của Trịnh Công Lý, 2005; đề tài "Phong trào dân tộc dân chủ ở Nam Kỳ 1930- 1945 – nghiên cứu qua tài liệu lưu trữ", của Phạm Thị Huệ (2011); đề tài “Phong trào đấu tranh của nữ tù chính trị tại các nhà tù của Mĩ - Ngụy ở miền Nam (1954- 1975)” của tác giả Nguyễn Thị Hiển Linh, 2004 Công trình nghiên cứu của các tác

giả đã làm rõ hình thức phương pháp và kinh nghiệm đấu tranh trong nhà tù Côn Đảothời Mĩ và chính quyền Sài Gòn giai đoạn 1955-1975 Đồng thời, các tác giả cũng đưa

ra những luận giải khách quan và khoa học về “nhà tù” và “người tù” Chính vì vậy ởnhững khía cạnh khác nhau các LA cũng là nguồn tài liệu tham khảo đáng tin cậy choviệc nghiên cứu, giảng dạy và giáo dục lòng yêu nước cho các em HS ở trường THPT Qua các công trình đã công bố có thể thấy đã có khá nhiều công trình của các họcgiả trong và ngoài nước viết về chế độ lao tù và các cuộc đấu tranh của chiến sĩ cộng sảntrong nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc Các công trình đó đã phác họa bối cảnh lịch

sử, quá trình thành lập, âm mưu, thủ đoạn của thực dân Pháp và Đế quốc Mĩ đối với cácchiến sĩ cộng sản bị địch bắt và tù đày Đặc biệt là các phong trào đấu tranh và hoạt độngcủa tổ chức Đảng trong nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc Những công trình trên lànguồn tư liệu quan trọng về cuộc đấu tranh của những chiến sĩ cộng sản ở nhà tù Côn Đảo

và nhà tù Phú Quốc, giúp tác giả xác định nội dung các nguồn SL để cụ thể thể hoá cácphong trào đấu tranh trong DHLS Việt Nam (1930 - 1975) ở trường phổ thông nói chung,THPT nói riêng

1.2 Những nghiên cứu về sử dụng các nguồn SL nói chung, nguồn SL nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc nói riêng trong DHLS

1.2.1 Những nghiên cứu về sử dụng nguồn SL trong DHLS trên thế giới

Nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc là những di tích lịch sử, một loại di sảnvăn hóa và là phương tiện trực quan trong dạy học Trong di tích có những nguồn sửliệu như hiện vật, tranh ảnh, chữ viết Vì vậy ở đây chúng tôi chúng tôi tiếp cậnnhững công trình nghiện cứu về sử dụng các nguồn sử liệu nhà tù Côn Đảo và nhà tùPhú Quốc trong dạy học lịch sử nói riêng theo những biểu hiện trên:

Trong cuốn "Nguyên tắc trực quan trong dạy học lịch sử", NXB Giáo dục, Hà Nội,

năm 1964, tác giả Đ N Nikiphôrốp đã nêu lên ý nghĩa của ĐDTQ (Đồ dùng trực quan)phương tiện phát huy tính tích cực trong tư duy lịch sử của HS Nguyên tắc trực quan là mộttrong những điều kiện để HS lĩnh hội, đồng thới có ý thức với lịch sử ĐDTQ làm phongphú thêm tư duy trừu tượng của HS đảm bảo tính vững chắc của các tri thức, tạo điều kiệncho sự phát triển ngôn ngữ, trí nhớ, tác động một cách biểu cảm đến các em Tác giả khẳngđịnh sử dụng nguồn SL trực quan là đáng tin cậy nhất, đồng thời ĐDTQ còn là nhân chứngtrực tiếp của các thời đại đã qua Trong DHLS nếu thiếu hình ảnh trực quan thì việc nghiêncứu, học tập của HS vẫn chỉ là ghi nhớ một cách máy móc Đồng thời, tác giả cũng chỉ ramối quan hệ giữa việc kết hợp trực quan và lời nói của GV khi khai thác các nguồn sử liệunhư: một bức ảnh, một chân dung, hay một di tích lịch sử nhằm phát triển ở HS hai kỹ năng,quan sát và giải thích các sự kiện liên quan đến bài học Điều này gợi mở cho tác giả Luận

án khẳng định rõ tầm quan trọng nguồn SL nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc như mộtphương tiện trực quan và sử dụng nguồn SL đó trong DHLS Việt Nam (1930 – 1975)

Khi trình bày về vấn đề sử dụng trực quan nói chung và di tích nói riêng trong dạy

học, tác giả M.N Sacđacốp trong cuốn "Tư duy học sinh", NXB, Giáo dục Hà Nội, năm

1970 đã khẳng định: trong học tập việc“tạo biểu tượng trong sáng và muôn màu muôn vẻ

về các sự vật, hiện tượng đang học, có thể thực hiện nhiệm vụ này cho HS tri giác các di tích lịch sử và các di sản văn hóa” [89, tr 154] Đồng thời, ông nhấn mạnh vai trò quan

trọng của tài liệu trực quan nói chung, DTLS cách mạng nói riêng, gợi mở các hình thức sửdụng nguồn SL của các DTLS

Tác giả A.A Vaghin - Nhà nghiên cứu PPDH nổi tiếng của Liên Xô trước đây,

trong cuốn “Phương pháp dạy học lịch sử ở trường phổ thông”, NXB Matxcơva, năm

1972 (Tài liệu dịch, lưu trữ tại phòng Tư liệu – Thư viện Đại học sư phạm Hà Nội) đã

đề cập đến các vấn đề chung về PPDH lịch sử ở trường phổ thông, trong đó đặc biệtnhấn mạnh đến vị trí ý nghĩa và phương pháp sử dụng tài liệu trực quan trong cácBHLS Tác giả khẳng định việc đưa các nguồn tài liệu trực quan vào bài học tạo nêncảm xúc đặc biệt, làm cho quá khứ từ những kiến thức khô khan trong sách vở trởthành những sự kiện của cuộc sống và thực tế xích lại gần hơn với nhận thức của HS.Theo đó, DTLS chính là một nguồn tài liệu quan trọng rất cần khai thác sử dụng trongdạy học nói chung, DHLS nói riêng

Tiến sĩ N.G Đairi trong cuốn “Chuẩn bị giờ học lịch sử như thế nào?” (Đặng

Bích Hà và Nguyễn Cao Lũy dịch, NXB, Giáo dục, Hà Nội, năm 1973) đã khẳng định:muốn giờ học lịch sử đạt hiệu quả cao đòi hỏi GV phải biết khai thác, sử dụng cácnguồn SL khác nhau trong dạy học, đặc biệt vấn đề sử dụng ĐDTQ và các nguồn SLcủa DTLS Đây là một tài liệu vô cùng quý giá đề cập ngắn gọn, súc tích nhiều vấn đề

về PPDH lịch sử và góp phần định hướng cho chúng tôi trong việc xác định các biệnpháp sử dụng nguồn SL nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc trong dạy học bài nội khóa

N.G Đairi(CB), AT.kinkienkin, A.G.klôscôp, p.karốpkin, p.clâybengrup trongcông trình phương pháp dạy học lịch sử ở trường THPT tập 2 năm 1978, Hoàng Trungdịch, lưu trữ tại thư viện Đại học Sư Phạm Hà Nội (Bản tiếng nga) Đã trình bày khá chitiết về ý nghãi, cách phân loại và phương pháp sử dụng ĐDTQ trong dạy học lịch sử.Đặc biệt ở phần các hình thức tổ chức dạy học lịch sử (Thực địa) bảo tàng, nhà truyềnthống những nội dung này đã gợi mở cho tác giả LA những chỉ dẫn về hình thức biệnpháp sử dụng các nguồn sử liệu của di tích nhà tù Côn Đảo và Phú Quốc vào DHLSViệt Nam (1930-1975)

Cuốn “Phát triển tư duy học sinh trong dạy học lịch sử” của I.Ia.Lecne NXB Giáo

dục Matxcơva, năm 1982 (Tài liệu dịch lưu trữ thư viện trường Đại học sư phạm Hà Nội)khẳng định: sử dụng ĐDTQ có tác dụng to lớn trong DHLS, góp phần kích thích năng lực

sáng tạo, tính tích cực nhận thức của HS để nâng cao chất lượng của giờ học lịch sử Tác giảchỉ ra các loại ĐDTQ trong DHLS, trong đó có các nguồn SL hiện vật giúp HS “mắt thấy”

về sự kiện, nhân vật, hiện tượng lịch sử đang diễn ra, đồng thời tránh hiện đại hóa lịch sử vàtạo cảm hứng đặc biệt cho HS Đây là tiền đề gợi mở để chúng tôi có thể tìm ra các biệnpháp sử dụng các nguồn SL của di tích nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc nhằm phát triển

tư duy, kích thích năng lực sáng tạo, tính tích cực nhận thức của HS

C.A.Erôva, U.M Lêbêđêva, A.B.Đrurkova (Методика преподаванияисториив

средней школе, С.А.Ежова, U.М.Лебедева, А.В.Дружкова и др Mocква, 1986)

(Phương pháp dạy học lịch sử ở trường THPT, NXB Matxcơva, năm 1986), dành cho sinh

viên sư phạm, công trình đã đề cập đến những vấn đề chung của PPDHLS ở trường THPT.Trong hệ thống các PPDH bộ môn, đồ dùng trực quan (ĐDTQ) được chia thành các loại:hiện vật, tạo hình và quy ước Các DTLS, văn hóa được xếp vào loại ĐDTQ hiện vật Đây

là một phương tiện đặc thù, quý giá giúp HS, hình dung, tưởng tượng quá khứ Đồng thời,các tác giả dành chương 12 viết về BHLS, trong đó có bài học tại thực địa, di tích Nhữngvấn đề được giải quyết trong tài liệu giúp chúng tôi có cơ sở lý luận để tìm hiểu các hìnhthức và biện pháp sử dụng nguồn SL nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc trong DHLS ViệtNam ở trường phổ thông

Các tác giả M.B.Kôrôkôva và T.T.Studennhikin (MB Коpоткова, M.T

Стyденикин “Memoдuка oбyчeнuя ucmopuu в cxeмx, mаблuцax, onucанuяx”, Гуманитарный  Издательский  Центр Владос Москва, 1999), (Phương pháp dạy

môn lịch sử theo sơ đồ, bảng biểu, hình vẽ), đã khẳng định phương pháp tiếp cận lịch sử

- văn hóa được coi là mô hình phổ biến nhất hiện nay như một phần của nền văn minh.

Đồng thời, cuốn sách đã dành chủ đề 15 để trình bày về “Dụng cụ trực quan trong

DHLS” Với cách trình bày bằng sơ đồ, bảng biểu các tác giả đã phân loại và gợi ý

phương pháp sử dụng cho mỗi loại (trong đó có loại hình thuộc DTLS) rất hiệu quả.Công trình thực sự có giá trị đối với đề tài, gợi mở cho chúng tôi các biện pháp sư phạmkhi sử dụng nguồn SL nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc trong DHLS Việt Nam ởtrường phổ thông

Hai tác giả Jean - Marc Denommé và Madeleine Roy trong tác phẩm “Tiến tới một

phương pháp sư phạm tương tác”, năm 2000 cho rằng, hoạt động dạy học - giáo dục là

sự tương tác lẫn nhau giữa ba yếu tố Người dạy (thầy) - Người học (trò) và Môi

trường Trong đó: thầy giáo được ví như người dẫn lộ của đoàn leo núi; trò - người thợ

chính của quá trình kiến tạo nên trí tuệ, phẩm chất của mình để đạt đến mục tiêu; môi

trường được tổ chức cho thầy và trò tạo nên điều kiện thuận lợi cho hoạt động dạy học

nhằm đạt đến mục tiêu Quan điểm trên đã gợi ý cho GV tận dụng tối đa hóa các điềukiện để làm phong phú các hình thức tổ chức học tập của HS Đó cũng là những gợi ý

để xác định hình thức tổ chức dạy học, PPDH và các biện pháp sư phạm phù hợp khi

sử dụng nguồn SL nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc trong DHLS Việt Nam 1975) ở trường THPT

(1930-Các tác giả “Е.Е.Вяземский,О.Ю.Стрелова: với cuốn“Методика

преподавания истории в школе”, Москва, 2001” (hương pháp giảng dạy lịch sử ở trường phổ thông) đã trình bày hệ thống các PPDH và các loại bài học, trong đó đặc biệt

nhấn mạnh phương pháp sử dụng ĐDTQ Các tác giả coi đây là PPDH hiệu quả giúp HSphát triển tư duy, tạo biểu tượng sinh động của quá khứ Nghiên cứu khá kĩ về các loạiBHLS ở trường phổ thông, ngoài các bài học thông thường, các tác giả chú ý đến loạibài đặc trưng môn học - đó là BHLS ở thực địa, bảo tàng, phòng học lịch sử Kết quảnghiên cứu về biện pháp tiến hành loại bài này của các tác giả là những chỉ dẫn quý báu,giúp chúng tôi xác định đúng hình thức, biện pháp sử dụng những nguồn SL nhà tù CônĐảo và nhà tù Phú Quốc trong DHLS Việt Nam (1930 – 1975) ở trường phổ thông

David A Jacobsen, Paul Eggen, Donal Kauchak trong cuốn: “Methods for

Teaching” (Bản dịch “Phương pháp dạy học” - Prentice Half-Gale, 2002) nhấn mạnh:

người dạy học nếu biết đa dạng hóa cách dạy sẽ đạt hiệu quả hơn những người luônchỉ làm theo một cách nhất định Do người học có những phong cách học khác nhaunên người dạy cần hướng dẫn để người học biết được họ nên học như thế nào là tốtnhất, nhận ra được điểm yếu của từng cá nhân Đồng thời, đưa ra các phương pháp và

kĩ thuật dạy học nhằm khuyến khích vai trò chủ động của người học, cách hướng dẫnphương pháp học phù hợp với phong cách học khác nhau của người học Quan điểmtrên của các nhà nghiên cứu gợi ý cho chúng tôi trong quá trình sử dụng nguồn SL nhà

tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc để đa dạng hóa cách DHLS hiện nay

Cuốn Heritage: Management, Interpretation, Identity (Di sản: Quản lý diễn giải

và bản sắc) (Continnuum, London, 2003), Peter Howard đã đề xuất định nghĩa, phânloại các lĩnh vực của di sản thành: Thiên nhiên, cảnh quan, đài tưởng niệm, khu di tích,

tư liệu, hiện vật, các hoạt động và con người DSVH không chỉ là một giá trị biểutượng của một cộng đồng, dân tộc, mà còn có đóng góp to lớn vào sự phát triển chungcủa xã hội Dựa trên nghiên cứu của Peter Howard, chúng tôi đã vận dụng để phân tíchcác giá trị của di tích nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc

Công trình “Heritage in the classroom: A Practical Manual for Teachers”, Publisher Het Garant Uitgevers nv, năm 2005 (bản dịch “Di sản trong lớp học: Hướng

dẫn thực hành cho GV”) là công trình nghiên cứu của nhiều nhà giáo dục học như

Veerle De Troyer, Jens Vermeersch, Hildegarde Van, Klaus Kosters, Pieter Mols,

Jacqueline Van Leeuwen đến từ nhiều nước Với 156 trang, công trình đã giới thiệu

khá chi tiết các phương pháp tiếp cận di sản trong dạy học ở châu Âu, trong đó tậptrung vào sử dụng nguồn SL của di sản trong giảng dạy và giáo dục các bài học ở cáctrường tiểu học cũng như trung học Ngoài ra công trình còn đưa ra 34 ví dụ ứng dụngthực tế trong dạy học di sản Trong công trình này, ngoài việc sử dụng di sản vào cácbài học trên lớp, các tác giả cũng đã trình bày những cách thức mà các nước tổ chứcthực hiện cho HS tham quan, học tập tại di sản Đây là tài liệu tham khảo đáng tin cậygiúp tác giải LA tìm kiếm các hình thức tổ chức khi tiến hành sử dụng nguồn SL nhà

tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc trong DHLSVN (1930-1975), qua đó để giáo dụctruyền thống yêu nước cho HS ở trường THPT

Trong bài viết The Relationship between the Tangible Cultural Heritage and

Intangible Cultural Heritage (Mối quan hệ giữa DSVH vật thể và DSVH phi vật thể)

(Journal of Northwest Normal University (Social Sciences), 2006), Bành Cương Gia

đã giải thích rõ khái niệm, mối quan hệ tác động qua lại giữa DSVH vật thể và DSVHphi vật thể Đặc biệt, các giải pháp bảo vệ DSVH vật thể, trong đó có nâng cao giáodục ý thức cho thế hệ trẻ đã giúp tác giả LA nghiên cứu vận dụng vào giáo dục ý thứcbảo vệ các DSVH vật thể như nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc cho HS

M.T Studennhikin trong cuốn “М.Т.Студеникин (2007): Современные

технологии преподавателя истории в школе, Библиотека учителя истории,

Москва” dịch “Công nghệ hiện đại trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông”, NXB

Matxcơva, năm 2007 đã chỉ rõ nhiệm vụ DHLS ở trường phổ thông là GV lịch sử cần

sử dụng công nghệ hiện đại thành thạo làm sao để “tạo dựng được mối liên hệ chặt chẽ

giữa dạy học trên lớp và hoạt động ngoài giờ lên lớp, học tập ở nhà và tự chuẩn bị cho các giờ lên lớp” [141; Tr 3] Đây là những gợi ý quan trọng để chúng tôi đề xuất

và vận dụng linh hoạt các hình thức và biện pháp sử dụng nguồn SL nhà tù Côn Đảo

và nhà tù Phú Quốc trong quá trình làm LA

Trong tài liệu “History of those new to teaching the subject”, NSW Department

of Education and Training, năm 2010, (Lịch sử những đổi mới để giảng dạy môn học)

tài liệu đã giới thiệu những vấn đề liên quan đến dạy học đồng thời giới thiệu, thống kêmột số website để cho người học thực hành các hoạt động trong dạy học Đây cũng lànhững gợi mở cho chúng tôi khi nghiên cứu các biện pháp sử dụng nguồn SL nhà tùCôn Đảo và nhà tù Phú Quốc trong DHLS Việt Nam (1930 - 1975) ở trường THPT

Các tác giả Alan S.Marcus, Jeremy D.Stoddard, Walter W.Woodward trong cuốn

“Teaching History with Museums” xuất bản tại Mĩ, năm 2013 (Giảng dạy lịch sử với bảo tàng) cho rằng: các bảo tàng, các tượng đài, đài tưởng niệm, các di tích mang lại

nhiều lợi ích cho GV và HS trong quá trình học tập lịch sử, bao gồm cả việc chúng đượcphổ biến rộng rãi và cơ bản là miễn phí Tuy nhiên, trên thực tế việc giảng dạy tại nhữngđịa điểm trên thường không khai thác được tối đa tiềm năng của nó Do đó, các tác giảnhấn mạnh việc cần phải làm cho lịch sử trở nên sống động hơn thông qua việc đi thămbảo tàng và đặc biệt là tương tác với các hiện vật Cuốn sách đã chỉ cho GV giảng dạylịch sử cách làm thế nào để thực hiện một KHBG tại bảo tàng hiệu quả Đó là các hoạtđộng trước, trong và sau buổi học Cụ thể: tác giả đã lấy ví dụ khi tổ chức cho HS thamquan tại bảo tàng Holocaust Memorial Museum Trước tham quan, GV yêu cầu HS tựkhám phá những câu chuyện liên quan đến những sự kiện tại bảo tàng (như chuyện vềChiến tranh thế giới thứ hai ), từ đó mỗi HS tự tạo ra những Timeline (chỉ được chọn 6

sự kiện cho Timeline) để ghi nhớ về sự kiện Trong quá trình tham quan, HS sẽ đượchoạt động theo từng nhóm để khám phá, tham gia những trải nghiệm trong những tìnhhuống giả định GV sẽ so sánh những cái mà HS đã làm với cách mà bảo tàng trưng bàyhiện vật Sau tham quan, HS được trao đổi, thảo luận với GV, với bạn bè… Từ nhữnglời khuyên về cách thức học tập để phát triển những hoạt động của họ tốt hơn Bằngcách tổ chức hoạt động như thế, người học được làm, được chứng kiến tận mắt và cónhững phản ứng, những cảm xúc cụ thể với hiện vật Đây là một gợi ý quý báu chochúng tôi khi tổ chức HĐTN cho HS tại bảo tàng

Tác giả Terry Haydn của Trường Đại học East Anglia (Anh) trong sách “Using

New Technologies to Enhance Teaching and Learning in History”, Routledge, 2013.

Bản bản dịch tiếng việt: “Sử dụng những công nghệ mới để tăng cường dạy và học lịch

sử” (đã đề cập đến vai trò của Công nghệ thông tin (CNTT) với việc nâng cao chất

lượng dạy học bộ môn trong điều kiện hiện nay Để làm được điều này, GV phải amhiểu về CNTT, hướng dẫn HS vận dụng các kĩ năng tư duy để khám phá kiến thức quaphương tiện CNTT cũng như khả năng tự tạo sản phẩm môn học với sự hỗ trợ củaCNTT Quan việc mở diễn đàn trao đổi, tạo hình ảnh trực quan giúp HS trong giờ họclịch sử nhận thức sâu sắc các sự kiện lịch sử tạo hứng thú học tập và phát triển tư duy.Công trình đã gợi mở cho tác giả Luận án về phương pháp ứng dụng công nghệhiện đại khi sử dụng nguồn SL nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc vào DHLSViệt Nam (1930 – 1975)

Những nghiên cứu khá toàn diện về sử dụng nguồn sử liệu trong DHLS nêu

trên là nguồn tài liệu tham khảo quý giúp chúng tôi giải quyết những nhiệm vụ củaLuận án đặt ra.

1.2.2 Những nghiên cứu về sử dụng nguồn SL trong DHLS ở Việt Nam

Trên cơ sở kế thừa thành tựu của các nhà nghiên cứu ngoài nước và vận dụng

sáng tạo vào đặc thù bộ môn, các nhà khoa học nghiên cứu về lý luận và phương pháp

DHLS trong nước đã bàn đến vai trò, ý nghĩa các hình thức, phương pháp sử dụngnguồn SL với tư cách là phương tiện dạy học, tư liệu và tài liệu lịch sử trong DHLS ởtrường phổ thông

Giáo trình Phương pháp giảng dạy Lịch sử, tập 1, (Phần Đại cương), Trần Văn

Trị, Phan Ngọc Liên, Hoàng Trọng Hanh, Nguyễn Cao Lũy, Nguyễn Tiến Cường, NXBGiáo dục, năm 1966, trong chương III đã viết về ý nghĩa của ĐDTQ nói chung, các vậtthực - trong đó có DTLS nói riêng Chúng không phải là bức tranh toàn vẹn của lịch sửsong là loại tài liệu rất quý giá Ở phần III, chương 1 về bài học nội khóa, các tác giả chorằng có thể tổ chức bài học nội khóa ngoài lớp học, ở ngay nơi xảy ra sự kiện lịch sử, bảotàng hay phòng truyền thống địa phương Trong bài học nội khóa ở thực địa, bảo tàng cóthể được thực hiện đối với bài nghiên cứu kiến thức mới hoặc bài ôn tập, củng cố Nhà tùCôn Đảo và nhà tù Phú Quốc là những DTLS, cho nên cuốn sách đã cho chúng tôi nhiềugợi ý quý báu về định hướng lựa chọn hình thức, biện pháp trong quá trình sử dụng nguồn

SL của hai DTLS này trong DHLS Việt Nam (1930 -1945)

Trong tài liệu “Công tác ngoại khóa môn Sử ở trường phổ thông cấp II và cấp

III”, Phan Ngọc Liên (Chủ biên), NXB Giáo dục, Hà Nội, năm 1968, các tác giả trình

bày vai trò, ý nghĩa của hoạt động ngoại khóa (HĐNK) trong DHLS, đồng thời cũng chỉ

rõ các hình thức, biện pháp tiến hành những hoạt động này Đây là những vấn đề líluận chung giúp chúng tôi vận dụng để tổ chức các HĐNK khi sử dụng nguồn SLnhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc trong DHLS (1930 - 1975) ở trường THPT

Cuốn “Đồ dùng trực quan trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông cấp II” của

Phan Ngọc Liên - Phạm Kỳ Tá, NXB Giáo dục, Hà Nội, năm 1975 đã giới thiệu khái

quát ý nghĩa của ĐDTQ giúp HS nhớ kỹ, hiểu sâu kiến thức và phát triển óc quan sát, tưduy, ngôn ngữ, hình thành những cảm xúc thẩm mĩ Các nguyên tắc, phương pháp sửdụng ĐDTQ trong DTLS ở trường cấp II cũng được các tác giả đề cập đến Trong tàiliệu này, những DTLS được xếp vào nhóm thứ nhất là các hiện vật quá khứ Chúng là

những tài liệu gốc, có tác dụng làm cho việc nhận thức được cụ thể, tạo điều kiện cho

tư duy khoa học phát triển và ảnh hưởng không ít đến tư tưởng, tình cảm của HS Tuy

nhiên đối với HS cấp II, việc nhận thức lịch sử qua các di tích không phải dễ dàng mà

phải tái hiện quá khứ xung quanh các “dấu vết” lịch sử đó.

Trong Giáo trình “Phương pháp dạy học lịch sử” Tập 1, Phan Ngọc Liên và

Trần Văn Trị (chủ biên), NXB Giáo dục, năm 1976, từ những vấn đề chung của PPDHlịch sử, các tác giả nhấn mạnh tới những nguyên tắc cơ bản của việc DHLS đó là: kếthợp việc DHLS với đời sống, đảm bảo tính trực quan và phát triển năng lực nhận thức

của HS Chương VII của giáo trình khi trình bày về con đường hình thành tri thức lịch

sử cho HS các tác giả đã khẳng định: “Biểu tượng về nền văn hóa vật chất không

những giúp HS hiểu rõ, chính xác lịch sử quá khứ mà còn góp phần bồi dưỡng cho các

em quan điểm Macxit về quy luật phát triển của lịch sử loài người” [58, tr.195].

Trong cuốn “Phương pháp dạy học lịch sử” Tập 2, Phan Ngọc Liên và Trần

Văn Trị (chủ biên), NXB Giáo dục, năm 1980, các tác giả đã đề cập đến nhiều nộidung: nguyên lý giáo dục của Đảng và các hình thức tổ chức DHLS; người GV lịchsử Qua đó các tác giả khẳng định một biện pháp quan trọng của việc dạy học gắn

liền với đời sống là “đưa tài liệu lịch sử địa phương, chất liệu cuộc sống hiện tại vào

việc trình bày lịch sử quá khứ” [58, tr.30] Công trình giúp cho tác giả LA có thể sử

dụng nguồn SL nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc với tư cách vừa là “đối tượng”nghiên cứu cần quan sát trực tiếp hoặc gián tiếp (thông qua ĐDTQ) vừa là một nguồntài liệu trực quan cần thiết hỗ trợ cho việc học tập LSDT của HS

Cuốn “Phương pháp dạy học lịch sử”, Phan Ngọc Liên, Trần Văn Trị (chủ

biên), Trịnh Đình Tùng, Nguyễn Thị Côi, Nguyễn Hữu Chí, Phan Thế Kim, PhạmHồng Việt, NXB Giáo dục, năm 1992 được tái bản có sửa chữa bổ sung vào các năm

1998, 1999, 2000, 2001… đã đề cập đến những vấn đề cơ bản của PPDH lịch sử ởtrường phổ thông Vấn đề sử dụng nguồn tài liệu nói chung và trực quan nói riêng

trong đó có DTLS được trình bày trong các chương "Hệ thống phương pháp dạy học

lịch sử" và "Bài học lịch sử ở trường phổ thông", "Hoạt động ngoại khóa " Các tác

giả khẳng định những nguồn SL hiện vật liên quan trực tiếp đến sự kiện vào thời điểmxảy ra sự kiện giúp cho HS cụ thể hóa kiến thức thu nhận được, tạo biểu tượng chânthực, sinh động làm cho kiến thức của các em được phong phú, sâu sắc hơn Đây lànhững gợi ý quý báu giúp chúng tôi sử dụng nguồn SL nhà tù Côn Đảo và nhà tù PhúQuốc trong DHLS Việt Nam (1930 – 1975)

Đặc biệt, trong giáo trình “Phương pháp dạy học lịch sử”, Tập I, II, Phan Ngọc

Liên (chủ biên) Trịnh Đình Tùng, Nguyễn Thị Côi, NXB Đại học Sư phạm Hà Nội,năm 2002 tái bản có sửa chữa vào các năm 2009, 2010, 2011, 2012, 2014 trên cơ sở kếthừa phát triển những vấn đề lý luận về PPDH lịch sử đã công bố, các tác giả trình bày

sâu sắc những vấn đề chung về PPDH lịch sử, trong đó có hệ thống PPDH lịch sử vàcác hình thức tổ chức DHLS ở trường phổ thông Những ví dụ sinh động trong côngtrình giúp tác giả LA vận dụng để xác định các hình thức, biện pháp sử dụng nguồn SLnhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc trong DHLS ở trường phổ thông.

Trong cuốn “Đổi mới việc dạy, học Lịch sử lấy HS làm trung tâm”, Phan Ngọc

Liên (chủ biên), NXB Đại học sư phạm Hà Nội, năm 1996 tập hợp nhiều bài viết về đổi

mới PPDH Tác giả Trần Viết Thụ trong bài viết "Về việc sử dụng các tài liệu gốc trong

giảng dạy lịch sử ở trường phổ thông" đã đưa ra khái niệm về tài liệu gốc và khẳng định

vai trò quan trọng của việc sử dụng tài liệu gốc trong DHLS là “giúp HS tái hiện hình

ảnh của quá khứ, đồng thời gây hứng thứ, tạo cảm hứng học tập cho các em” [90, Tr.

245] Hoặc tác giả Tạ Minh trong bài viết "Tranh ảnh với khả năng độc lập học tập Lịch

sử của HS phổ thông" cũng cho rằng “Tranh hay ảnh đều là tư liệu lịch sử có giá trị, những tài liệu trực quan có hiệu quả cao trong DHLS” [83, Tr 221] Đây là những gợi

ý để chúng tôi xác định tranh ảnh và phương pháp sử dụng nguồn SL nhà tù Côn Đảo vànhà tù Phú Quốc trong DHLS Việt Nam (1930 – 1975)

Trong cuốn “Bảo tàng lịch sử, cách mạng trong dạy học lịch sử ở trường Phổ

thông trung học”, NXB Đại học Quốc gia, Hà Nội, năm 1998 [33, Tr.28], tác giả

Nguyễn Thị Côi đã nêu lên vai trò, ý nghĩa của bảo tàng lịch sử và cách mạng trong

DHLS ở trường phổ thông “Tư liệu ở bảo tàng là phương tiện trực quan quan trọng góp

phần tạo biểu tượng lịch sử cụ thể, chân thực, chính xác cho HS Những tư liệu ở bảo tàng không phản ánh các loại kiến thức mang tính lý luận, khái quát nhưng lại thể hiện rất rõ sự kiện, hiện tượng cụ thể…” [33, tr 12-13] Từ đó, tác giả khẳng định muốn tổ

chức giờ học LSDT hấp dẫn thì GV phải biết khai thác các nguồn tư liệu bảo tàng có nộidung liên quan trực tiếp đến bài học sẽ giúp HS hiểu bài sâu sắc, ghi nhớ chắc chắn các sựkiện lịch sử Đặc biệt, HS phải được trực quan sinh động các nguồn tư liệu như: ảnh, hiệnvật, sa bàn, bản đồ phục chế, tài liệu thành văn…là các nguồn kiến thức, phương tiện trựcquan có giá trị trong nhận thức lịch sử đối với HS Đồng thời, tác giả đã chỉ rõ các hìnhthức biện pháp sử dụng nguồn tài liệu của bảo tàng với những ví dụ cụ thể sinh động Đây

là những gợi ý để tác giả luận án xác định các hình thức, biện pháp sử dụng nguồn SL nhà

tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc trong DHLS Việt Nam (1930 – 1975)

Cuốn "Hệ thống các phương pháp dạy học lịch sử ở trường THCS”, Trịnh Đình

Tùng (Chủ biên), NXB Đại học Sư phạm, Hà nội, năm 2005, đã trình bày đày đủ hệthống các PPDH lịch sử ở trường THCS, vấn đề đổi mới PPDH lịch sử nhằm phát huytính tích cực độc lập của HS Đối với phương pháp trực quan tác giả nêu lên ý nghĩanhiều mặt của ĐDTQ và nhấn mạnh vai trò của ĐDTQ có giá trị đặc biệt trong dạy

học Những gợi ý trên giúp chúng tôi vận dụng vào vấn đề nghiên cứu của Luận án.Trên cơ sở trình bày những quan niệm về hiệu quả dạy học, vấn đề đổi mới

PPDH được tác giả Nguyễn Thị Côi trình bày trong cuốn “Các con đường, biện pháp

nâng cao hiệu quả DHLS ở trường phổ thông”, NXB Đại học Sư phạm, Hà Nội, năm

2006 Trong cuốn sách tác giả đã tập trung giải quyết nhiều vấn đề:

1) Một là khẳng định vai trò của việc sử dụng nguồn SL ở trường THPT được

xem như là một trong các biện pháp góp phần nâng cao hiệu quả DHLS, làm phongphú, sâu sắc thêm kiến thức lịch sử, bổ sung thêm các vấn đề lịch sử địa phương

2) Hai là chỉ ra những hình thức dạy học ở bảo tàng, thực địa, khi tổ chức bài

học nội khóa hay tham quan Từ kiến thức lý luận đến phân tích những dẫn chứng cụthể, cuốn sách đã gợi mở cho tác giả Luận án giải quyết nhiệm vụ đề tài đặt ra

Cuốn giáo trình ‘các hình thức tổ chức dạy học lịch sử ở trường THCS” NXB, Đại học

Sư phạm (ĐHSP), 2007 của Nguyễn Thị Côi CB, Trần Quốc Tuấn, Trần Đức Minh đã giớithiệu những vấn đề chung về hình thức tổ chức DHLS ở trường THCS qua các chương: Bàihọc LS ở Trường THCS, công tác ngoại khóa LS ở trường THCS và THPT – Học lịch sử ởtrường THCS Trong đó các tác giả đã trình bày khá cụ thể những hoạt động của bài học lịch

sử dân tộc và bài học lịch sử địa phương tại thực địa, nhà bảo tàng, những vấn đề này đã gợi

mở cho tác giả LA trong việc lựa chọn hình thức tổ chức và biện pháp sử dụng nguồn sử liệunhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc trong dạy học nội khóa và ngoại khóa

Trong “Giáo trình lịch sử địa phương”, Nguyễn Cảnh Minh (Chủ biên), NXB

ĐHSP Hà Nội, năm 2007 cũng đã nêu lên một cách chung nhất về phương pháp sưu tầm

và khai thác nguồn tư liệu ở các DTLS địa phương, đồng thời đưa ra một số hình thức tiếnhành trong DHLS địa phương tại DTLS (bài nội khóa và tổ chức HĐNK)

Nguyễn Thị Côi (chủ biên), Trịnh Đình Tùng, Trần Viết Thụ, Nguyễn Mạnh

Hưởng, Đoàn Văn Hưng, Nguyễn Thị Thế Bình trong cuốn“Rèn luyện kĩ năng nghiệp

vụ sư phạm môn Lịch sử”, NXB ĐHSP Hà Nội, năm 2009 đã nêu quan điểm: DHLS

phải gắn bó, phục vụ trực tiếp cho cuộc sống, cần tăng cường các hoạt động tham

quan, ngoại khóa, công tác công ích xã hội “Tham gia công tác công tác công ích xã

hội là một biện pháp quan trọng gắn lịch sử với cuộc sống” [37, tr.103] Tổ chức tốt

công tác này sẽ góp phần củng cố sâu sắc tri thức lịch sử, giáo dục lòng yêu quê hươngđất nước, phát huy năng lực nhận thức độc lập cho HS Đồng thời, các tác giả cũng đềxuất nhiều hình thức khác nhau khi tiến hành tham gia tổ chức các hoạt động công íchnhư: sưu tầm tài liệu để biên soạn lịch sử địa phương, xây dựng nhà truyền thống;

chăm sóc nghĩa trang liệt sĩ, đi tìm “địa chỉ đỏ”

Trong Kỷ yếu Hội thảo khoa học "Khai thác thiết bị dạy học hiện đại phục vụ

dạy học ở trương phổ thông" tại thành phố Hồ Chí Minh (11/2011), tác giả Ngô Minh

Oanh với bài viết "Thiết bị dạy học hiện đại dưới góc nhìn đổi mới" đã nêu tầm quan

trọng của thiết bị dạy học hiện nay, đặc biệt nhấn mạnh đến thiết bị trực quan trongdạy học Đó là hình ảnh, phim tư liệu có lợi thế cho việc cung cấp thông tin thông quaviệc tác động nhiều giác quan của người học (thính giác, thị giác, khứu giác, xúcgiác…) giúp cho HS tiếp nhận tri thức được hấp dẫn, sâu sắc, bền vững Đây là gợi mởquý giá để tác giả LA khai thác các thiết bị dạy học hiện đại vào sử dụng nguồn SLnhà tù Côn Đảo và tù Phú Quốc trong DHLS ở trường phổ thông

Năm 2013, Bộ Giáo dục & Đào tạo, Bộ Văn hóa thể thao và Du lịch đã cho xuất

bản tài liệu tập huấn cán bộ quản lí và GV với tên gọi là “Sử dụng di sản trong dạy học

ở trường phổ thông - Những vấn đề chung”, Hà Nội, tháng 10/2013 Tài liệu đã chỉ rõ

vai trò của di sản với việc giáo dục và dạy học ở trường phổ thông, các loại di sản vănhóa Việt Nam có thể sử dụng trong dạy học một số nội dung, pháp luật về Di sản và tổchức sử dụng di sản trong dạy học ở trường phổ thông Trong đó, các tác giả nhấnmạnh các hình thức tổ chức dạy học khi sử dụng di sản và đưa ra những dẫn chứng cụthể Tài liệu đã giúp tác giả LA hiểu rõ vai trò ý nghĩa của DTLS là một loại di sảntrong dạy học và gợi mở các hình thức tổ chức dạy học với di sản

Tiếp đó, tài liệu tập huấn “Sử dụng di sản trong dạy học ở trường phổ thông, môn

Lịch sử” của Bộ Giáo dục & Đào tạo, năm 2014 đã giới thiệu cụ thể các ví dụ về hình

thức sử dụng di sản trong dạy học bộ môn ở cấp THCS và THPT Đó là sử dụng tài liệu,tranh ảnh về di sản để tiến hành bài học ở trên lớp, tiến hành BHLS và tổ chức thamquan học tập tại nơi có di sản, tổ chức HĐTN ngoại khóa tại di sản Đây là những gợi ýquý giá, giúp chúng tôi tìm kiếm và đề xuất hình thức, biện pháp sử dụng nguồn SL nhà

tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc trong DHLS Việt Nam (1930 – 1945) ở các trườngTHPT mang tính khả thi hơn

Trong cuốn “Đổi mới phương pháp dạy học lịch sử”, Trịnh Đình Tùng (chủ biên),

NXB Đại học Quốc gia Hà nội, năm 2014 đã tập hợp những bài viết tâm huyết về đổi

mới PPDH lịch sử hiện nay Tiêu biểu là bài viết của tác giả Nguyễn Văn Ninh về “Sử

dụng tư liệu gốc khi dạy bài “Cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỉ XVII” lớp 10 THPT nhằm nâng cao hiệu quả bài học”đã khẳng định “Sử dụng tư liệu gốc là một trong những biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả bài học Lịch sử ở trường phổ thông” [125, Tr 109],

đồng thời, tác giả cũng đưa ra khái niệm và cách phân loại tư liệu gốc Bài viết của tác giả

Phạm Mai Hùng về "Dạy học lịch sử thông qua các di sản" đã trình bày vai trò của di sản trong giáo dục, từ đó khẳng định giáo dục thông qua di sản là "phương pháp tối ưu không

chỉ giúp HS củng cố kiến thức đã được truyền thụ trên lớp mà còn bồi dưỡng trực tiếp cho

các em năng lực cảm nhận cái đẹp cái hay của các công trình kiến trúc Qua đó giúp HS tích lũy vốn sống, kỹ năng lao động, giao tiếp ứng xử tôn trọng quá khứ vững bước tương lai" Các bài viết đã gợi mở cho tác giả lựa chọn những hình thức, biện pháp DHLS thông

qua di sản nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốc

Tác giả Nguyễn Thị Kim Thành (chủ biên), trong cuốn “Bảo tàng, di tích – nơi

khơi nguồn cảm hứng dạy và học lịch sử cho HS phổ thông” NXB Giáo dục Việt Nam,

năm 2014 đã tập trung trình bày các HĐ ngoại khóa lịch sử theo chủ đề, nội dung của

từng buổi sinh hoạt như: “Nhận diện nhân vật lịch sử”, “Mật mã ô chữ”, “Thông điệp

lịch sử”, “Theo dòng sự kiện”, “Lật mảnh ghép tìm di sản”… qua đó góp phần khơi dậy

trong thế hệ trẻ lòng tự hào về lịch sử vẻ vang của dân tộc Đây cũng là những gợi ý để tácgiả Luận án đề xuất biện pháp sử dụng các nguồn SL nhà tù Côn Đảo và tù Phú Quốctrong hoạt động ngoại khóa lịch sử

- Tháng 5/2014 Bộ giáo dục & Đào tạo ban hành Tài liệu tập huấn “Dạy học và

kiểm tra, đánh giá kết quả học tập theo định hướng phát triển năng lực HS - Môn Lịch sử cấp THCS và THPT)” Đối với cấp THPT, tài liệu đã chỉ ra phương pháp và hình thức tổ

chức dạy học theo định hướng phát triển năng lực HS Vấn đề đặc biệt quan trọng mà tài

liệu nhấn mạnh là sử dụng di sản văn hóa trong dạy học“Di sản văn hóa dù dưới dạng vật

thể hoặc phi vật thể đều có thể sử dụng trong quá trình giáo dục, dạy học dưới hình thức tạo môi trường, tạo công cụ hoặc là nguồn cung cấp chất liệu để xây dựng nội dung dạy học, giáo dục Bộ môn Lịch sử có ưu thế trong việc sử dụng các di sản văn hóa như là nguồn tri thức, là phương tiện để dạy học bộ môn” [29, tr.59] Đồng thời, tài liệu cũng chỉ

ra các DTLS thường được sử dụng trong dạy học môn Lịch sử từ phương pháp, hình thứckhai thác đến việc sử dụng, có ví dụ minh họa cụ thể

Đặc biệt tại Hội thảo quốc tế “Tăng cường sử dụng di sản văn hóa phi vật thể

trong giáo dục vì sự phát triển bền vững tại khu vực Châu Á – Thái Bình Dương” được

Bộ giáo dục & Đào tạo, Bộ Văn hóa Thể thao và Du Lịch, Văn phòng UNESCO phối hợp

tổ chức 2 ngày (24-25/03/2015 tại Hà Nội Các chuyên gia đã chia sẻ những kinh nghiệmthực tế khi triển khai thi điểm công tác giảng dạy về Di sản trong môi trường giáo dụcđược thực hiện trong năm 2013 đến 2014 tại 4 quốc gia Pakistan, Palau, Uzebekistan vàViệt Nam Tại hội thảo, các đại biểu đã thảo luận và đi đến thống nhất việc sử dụng di sảnvăn hóa để dạy học sẽ mang lại kết quả tích cực, tuy nhiên chương trình phải được xâydựng linh hoạt phù hợp với văn hóa từng địa phương và dân tộc Đây cũng là gợi ý đểchúng tôi vận dụng vào vấn đề sử dụng nguồn SL nhà tù Côn Đảo và nhà tù Phú Quốctrong DHLS Việt Nam (1930 – 1975) ở trường THPT

Trong Hội thảo khoa học quốc tế Utilization of historical source in learning (Sử

dụng nguồn sử liệu trong dạy học) của Trường Đại học Negeri Malang, Indonexia(2016) khẳng định DTLS là dấu vết quan trọng của quá khứ và đề xuất biện pháp sử

dụng DTLS trong dạy học Với bài viết Learning based constructivism by using

historical sites (Học tập lịch sử dựa trên kiến tạo bằng cách sử dụng DTLS), Timoteus

Cun Bay phân tích khó khăn của việc DHLS hiện nay như vận dụng lý thuyết yếu, trítưởng tượng kém, PPDH theo hướng “GV làm trung tâm” đã làm cho môn Lịch sử bịcoi là “vô nghĩa” trong việc phát triển tư duy từ đó tác giải khẳng định, sử dụng cácDTLS trên cơ sở lý thuyết kiến tạo là biện pháp góp phần giải quyết những khó khăn.Bài viết đã gợi mở cho tác giả tìm ra biện pháp sử dụng nguồn sử liệu nhà tù Côn Đảo

và nhà tù Phú Quốc trong dạy học Lịch sử Việt Nam (1930-1975) ở trường THPT hiệnnay, làm cho lịch sử có ý nghĩa với cuộc sống của HS

Vấn đề sử dụng các nguồn SL trong DHLS cũng được bàn đến trong nhiều đề tàikhoa học, trong các tạp chí

Báo cáo tổng kết đề tài khoa học và công nghệ cấp Bộ - Trường Đại học Hồng

Đức, tỉnh Thanh Hóa của tác giả Hoàng Thanh Hải (6/2012) đã khẳng định việc “Sử

dụng các di tích lịch sử - văn hóa trong DHLS ở trường THPT tỉnh Thanh Hóa”, [61,

Tr 25] là những di sản quý báu của nhân loại, vừa là nguồn SL gốc, vừa là một loạiphương tiện dạy học hiệu quả Sử dụng DTLS là một lợi thế lớn đối với việc DHLS ởtrường phổ thông

Trong các tham luận ở Hội thảo khoa học quốc tế Đào tạo và bồi dưỡng GV

môn Lịch sử đáp ứng yêu cầu đổi mới chương trình, SGK (2016), vấn đề sử dụng

DTLS, DSVH được quan tâm nhiều nhất Các bài viết như DTLS - văn hóa xứ Thanh

với việc nâng cao chất lượng DHLS ở trường phổ thông của Nguyễn Thị Vân, Hoàng

Thanh Hải; Giáo dục HS ý thức bảo tồn và phát huy các DSVH đồng bằng sông Cửu

Long trong DHLS ở trường THPT địa phương theo yêu cầu đổi mới của Nguyễn Đức

Toàn, đều nhận định sử dụng nguồn sử liệu DTLS là phù hợp với đặc trưng bộ môn

và đáp ứng xu thế đổi mới dạy học hiện nay

Kỷ yếu hội thảo khoa học “Nghiên cứu và giảng dạy lịch sử trong bối cảnh hiện

nay”, khoa Lịch sử - trường Đại học sư phạm Hà Nội, NXB Lí luận Chính trị, năm 2016

có bài viết "Kiểm tra, đánh giá theo hướng tiếp cận năng lực HS trong quá trình dạy học

môn lịch sử ở trường THPT với việc vận dụng tư liệu gốc", tác giả Nguyễn Văn Ninh

khẳng định khai thác các nguồn tư liệu trực quan trong KTĐG các bài viết là một biệnpháp nâng cao hiệu quả bài học Kỉ yếu giúp tác giả Luận án có định hướng trong việc sửdụng nguồn SL nhà tù Côn Đảo, Phú Quốc trong KTĐG theo hướng tiếp cận năng lực

Vấn đề sử dụng tài liệu di sản văn hóa nói chung, DTLS nói riêng trong DHLS

cũng được bàn đến trong nhiều bài báo: tác giả Hoàng Thanh Hải với các bài “Di tích lịch

sử và việc giảng dạy lịch sử ở trường phổ thông”, Tạp chí Xưa và Nay, 4/1996; “Sử dụng

di tích lịch sử cách mạng trong DHLS tại thực địa”, Tạp chí Nghiên cứu giáo dục,

2/1997; “Tổ chức hướng dẫn cho HS phổ thông tham gia các lễ hội xuân tại di tích lịch

sử”, Tạp chí Nghiên cứu giáo dục, 5/1997; “Giáo dục ý thức tôn trọng, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa cho HS qua môn lịch sử”, Tạp chí nghiên cứu giáo dục, số 308,

2013; Tác giả Lương Văn Khuê với các bài viết “Sử dụng di tích lịch sử nhà tù CônĐảo, Phú Quốc trong dạy học Lịch sử Việt Nam từ 1930 – 1945 ở trường THPT” Tạpchí Giáo dục - Số 390 kì 2 (9/2016), “Sử dụng nguồn sử liệu của nhà tù Côn Đảo, PhúQuốc để tổ chức hoạt động ngoại khóa cho học sinh THPT” Tạp chí thiết bị Giáo dục,

số 204 kì I- Tháng 11/2019, ISSN 1859 – 0810, “Sử dụng các nguồn sử liệu của nhà tùCôn Đảo, Phú Quốc trong dạy học LSVN giai đoạn (1930 – 1975) ở trường THPT tỉnhKiên Giang” Tạp chí Giáo dục và xã hội, số đặc biệt tháng 12/ 2018, ISSN 1859-3917 Qua những bài viết, các tác giả đã trình bày vai trò và thế mạnh của di sản văn hóatrong dạy học và các hoạt động giáo dục của nhà trường Trong đó đặc biệt là sử dụng disản để nâng cao chất lượng dạy học bộ môn Lịch sử theo yêu cầu đổi mới giáo dục hiện

nay Tác giả Ngô Thị Lan Hương trong bài viết“Sử dụng di sản văn hóa vật chất nâng

cao hiệu quả DHLS ở trường THPT các tỉnh miền núi phía Bắc”, Tạp chí giáo dục, số

321, 2013 đã đề cập đến những khía cạnh khác nhau của việc sử dụng di sản văn hóatrong DHLS cũng là những gợi ý bổ ích cho đề tài

Trên các tạp chí giáo dục học xuất bản tại Trung Quốc gần đây cũng đã công bốnhiều công trình bàn về sử dụng các nguồn SL trong DHLS Tiêu biểu như Tiết Kỉ Quốc

trong “史史史史史史史史史史史-史史史史史” (dịch: Sử liệu trong dạy học với việc bồi dưỡng năng

lực tư duy lịch sử của HS), Tạp chí Dạy học lịch sử số 8, năm 1998; Mã Chấp Bân:“史史史 史史史史史史史 史史史史史史史-史史史”, (dịch: Khai thác giá trị văn kiện ảnh lịch sử trong phát triển

năng lực tư duy cho HS), Tạp chí Dạy học lịch sử, số 2, năm 1999; Năng Băng Ngọc,

Dương Hải Yến: "史史史史史 史史史 史史史 史史史史史史史史史史史” (dịch Buộc sử liệu phải nói ra

-dạy học bằng sử liệu với việc bồi dưỡng năng lực tư duy lịch sử của HS bậc trung học),

Tạp chí Lý luận học, số 12, 2011… Các bài viết trên đã làm rõ vai trò của các nguồn SLđối với việc DHLS, đồng thời cũng chỉ rõ những cách thức khai thác hiệu quả các vănkiện, tranh ảnh lịch sử… Đây là những gợi ý quý báu cho chúng tôi giải quyết nhiệm vụcủa LA

Vấn đề sử dụng các nguồn SL của di sản văn hóa nói chung về DTLS nói riêngcòn được nhiều nghiên cứu sinh chuyên ngành Lí luận và PPDH lịch sử quan tâmnghiên cứu:

Luận án tiến sĩ của Hoàng Thanh Hải về “Sử dụng các di tích lịch sử ở Thanh

Hóa trong dạy học lịch sử ở trường THCS”, Đại học sư phạm Hà Nội, năm 2000;