Tiểu luận: Hoạt động mua bán nợ trong quá trình xử lý nợ có vấn đề tại Việt Nam hiện nay

Tiểu luận: Hoạt động mua bán nợ trong quá trình xử lý nợ có vấn đề tại Việt Nam hiện nay

Tiểu luận

Hoạt động mua bán nợ trong quá trình xử lý

nợ có vấn đề tại Việt Nam hiện nay

MỤC LỤC

MỤC LỤC 1

LỜ I MỞ ĐẦU 3

I CƠ SỞ LÝ LUẬN 4

1.1 Khái niệm 4

1.2 Bản chất 4

1.3 C ác chủ thể tham gia: 5

1.4 Phạm vi và nguyên tắc hoạt động mua, bán nợ 5

1.5 Nghiệp vụ m ua bán nợ 6

II.H O ẠT ĐỘ NG MUA B ÁN NỢ TẠI VIỆT NAM TRONG NHỮNG NĂM GẦN ĐÂY 7

2.1 C ác loại hình công ty m ua bán nợ và khai thác tài sản ở Việt Nam hiện nay: 8

2.2 Nguyê n nhân của sự kém hiệu quả trong hoạt động của các công ty m ua bán nợ hiện nay 13

a Về m ôi trường pháp lý: 13

b Về phí a cơ quan quản lý của nhà nước: 14

c Về thị trường: 16

III Một số kiến nghị nhằm nâng cao tính hiệu quả của nghiệp vụ mua bán nợ tron g quá trình xử lý nợ có vấn đề: 17

3.1 Những th uận lợi, khó khăn trong hoạt động mua bán nợ ở Việt nam hiện nay: 17

3.1.1 Những thuận lợi: 17

3.1.2 Những khó khăn: 18

3.2 Một số kiến nghị đối với các ngân hàng thương mại và các côn g ty m ua bán nợ 20

3.2.1 Đối với các Ngân hàng thương m ại: 20

3.2.2 Đối với các Côn g ty m ua bán nợ 20

3.3 Những kiến nghị đối với nhà nước và cơ quan hữu quan 22

LỜ I MỞ Đ ẦU

Một trong những đặc trưn g quan trọng nhất trong hoạt động kinh doanh của các

N gân hàng thư ơng mại là tính rủi ro rất cao, đặc biệt là rủi ro tín dụng Thự c tế cho thấy, rủi ro t ín dụng của các N HTM Việt Nam gần đây có chiều hư ớng tăng lên thông qua tỷ trọng nợ có vấn đề trên tổng dư nợ Giải quyết nợ có vấn đề, làm lành m ạnh tình hình tài chính của các NH TM từ lâu vẫn đư ợc Chính phủ, ngành N gân hàn g cũng như các đơn vị hữu quan xem là một trọng tâm lớn trong tiến trình t ái cơ cấu hệ thống N gân hàng Bởi vì

sự yếu kém của hệ thống NHTM sẽ có tác dụng tiêu cực t ới các lĩnh vự c khác trong nền kinh tế trong thời gian tới, nhất là khi nước ta đan g trong lộ trình hội nhập quốc t ế

Hiện nay các ngân hàn g đều có bộ phận xử lý rủi ro riêng t ại các chi nhánh Tuy nhiên hoạt động xử lý nợ hiện nay vẫn còn nhiều hạn chế Một giải pháp tích cực mang lại hiệu quả cao là thành lập các Cô ng ty Mua bán nợ đã được các quốc gia trên thế giới

áp dụng rất thành công Tuy nhiên, ở Việt N am sau một t hời gian hoạt động cho th ấy hoạt động Mua bán nợ, xử lý các khoản nợ có vấn đề của các Công ty M ua bán nợ chưa đạt hiệu quả m ong muốn Chính vì vậy, nhóm chọn đề t ài “ Hoạt động m ua bán nợ trong quá trình xử lý nợ có vấn đề t ại Việt N am hiện nay” M ục đích cuối cùng của đề tài thông qua quá trình phân tích thự c trạng hoạt động mua b án nợ ở Việt Nam hiện nay, lý giải nhữ ng nguyên nhân và từ đó, đề xuất những giải pháp đẩy mạnh hoạt động mua bán nợ một cách có hiệu quả, góp phần làm cho bức tranh tài chính của nền kinh tế Việt Nam trở nên sáng s ủa hơn

I CƠ SỞ LÝ LUẬN

Một trong những hoạt động chính để xử lý các khoản nợ có vấn đề của mô hình tập trung nói chung là mua bán các khoản nợ, vì vậy dù tồn tại dư ới hình thứ c nào đi nữa với tên gọi khác nhau nhưng bản chất chung là loại hình công ty mua bán nợ Việc thành lập các công ty mua bán nợ này là một trong những giải ph áp để xử lý các khoản nợ có vấn

đề Khác với bộ phận xử lý rủi ro t ại chính ngân hàng xử lý bằng các biện pháp như phát mại t ài s ản đảm bảo hay thanh lý khởi kiện ra tòa, hoạt động của công ty mua bán nợ có tính chuyên nghiệp hơn, mua các khoản nợ t ổ chứ c xử lý bằng nhiều phư ơng pháp s au đó bán lại khoản nợ để thu lợi nhuận Như vậy, có thể thấy hoạt động m ua bán nợ mang lại hiệu quả cao trong t iến trình xử lý nợ có vấn đề hiện nay, bằng chứ ng là sự t hành công của các quốc gia đi trư ớc

1.1 Khái niệm

Mua bán nợ là việc chuyển nhượng khoản nợ, do bên bán nợ chuyển giao quyền chủ

nợ của khoản nợ cho bên mua nợ và nhận thanh toán từ bên mua nợ Khoản nợ được m ua, bán là khoản nợ được tổ chứ c tín dụng thành lập và hoạt động theo Luật các tổ chức tín dụng, tổ chức tín dụng nước ngoài cho khách hàng vay (kể cả khoản trả thay trong bảo lãnh) hiện đang còn dư nợ hoặc đang được theo dõi ngoại bảng

N ói cách kh ác mua bán nợ là một sự dàn xếp tài chính, qua đó một công ty mua bán nợ mua lại các khoản nợ của một công ty với số tiền ít hơn giá trị của k hoản nợ đó Lợi nhuận phát sinh từ sự chênh lệch giữa tiền thu đư ợc của số nợ đã mua và giá mua thực tế của món nợ đó Lợi ích của công ty bán nợ là nhận đư ợc tiền ngay thay vì phải chờ đến lúc con nợ trả nợ, hơn nữa lại tránh đư ợc những phiền toái và các chi phí trong việc theo đuổi các con nợ chậm trả Đứng ở góc độ N gân h àng, việc bán khoản nợ khó đòi cho công ty mua bán nợ s ẽ giúp Ngân hàng tập trung vào hoạt động , hạn chế nhữ ng vướng mắc trong quá trình xử lý nợ tại các bộ phận xử lý rủi ro của ngân hàng

1.2 Bản chất

Rủi ro tín dụng xảy ra khi khách hàng vi phạm h ợp đồng tín dụng, cụ thể khi đến hạn khách hàng không thanh toán khoản nợ cho Ngân hàng Lúc này, ngân hàng sẽ chuyển giao khoản nợ trên cho công ty mua bán nợ T rư ớc đây, mọi ngư ời quan điểm rằng công ty mua bán nợ hoạt động như m ột tổ chức chuyên đòi nợ thuê, khi nhận đư ợc khoản nợ từ N gân hàng s ẽ tổ chức xử lý đòi nợ thay cho N gân hàng Như ng thự c chất,

N gân hàng thay vì thực hiện quyền đòi nợ đã bán quyền s ở hữu khoản nợ, bao gồm

quyền đòi nợ và các quy ền liên quan của mình cho công ty mua bán nợ N hư vậy, bản chất của ho ạt động m ua bán nợ chính là mua quyền đòi nợ từ N gân hàng, s au đó xử lý bằng các nghiệp vụ chuyên môn, và tiến hành kinh doanh thu lợi nhuận trên khoản nợ đó

1.3 C ác chủ thể tham gia:

Bên bán nợ là các Tổ chứ c t ín dụng thành lập và hoạt động theo Luật Các t ổ chức tín dụng, tổ chức có nhiệm v ụ t hực hiện việc mu a, bán nợ trực thuộc tổ chứ c tín dụng, tổ chứ c tín dụng nước ngoài sở hữ u khoản nợ và bên m ua nợ là các tổ chức v à cá nhân trong nước và nư ớc ngoài có nhu cầu mua khoản nợ từ bên bán nợ, để trở thành chủ s ở hữu mới của khoản nợ

Bên m ua nợ là các tổ chứ c và cá nh ân trong nước và nư ớc ngoài có nhu cầu m ua khoản nợ từ bên bán nợ, để trở thành chủ s ở hữu mới của khoản nợ

Bên môi giới là các tổ chứ c kinh tế, tổ chức tín dụng làm chứ c năng trung gian, dàn xếp việc mu a, bán nợ giữa các bên mua, bán nợ và được hư ởng phí dịch vụ môi giới theo thỏa thuận

Bên nợ là các tổ chức, cá nhân vay nợ tổ chức tín dụng

1.4 Phạm vi và nguyên tắc h oạt động mua, bán nợ

a Phạm vi mua, bán nợ

Các khoản nợ đư ợc mua, bán bao gồm:

- Các khoản nợ m à tổ chức t ín dụng cho khách hàng vay (kể cả khoản nợ cho vay đối với các tổ chức t ín dụng khác) đang hạch toán nội bảng

- Các k hoản nợ đã được tổ chứ c t ín dụng xử lý bằng dự phòng rủi ro hoặc bằng nguồn vốn khác hiện đang đư ợc hạch toán theo dõi ngoại bảng

Một khoản nợ có thể được mua, bán một phần hay toàn bộ do các bên mua, bán nợ thỏa thuận

Các b ên không t hự c hiện mu a, bán đối với các khoản nợ đã có thỏa thuận không được mu a, bán

b Nguyên tắc thực hiện mua, bán nợ

Đảm bảo an toàn hoạt động của tổ chứ c tín dụng, phù hợp với quy định của ph áp luật Việt N am và thông lệ quốc tế Trong trường hợp điều ư ớc quốc t ế mà nước Cộng hòa

xã hội chủ nghĩa Việt Nam ký kết hoặc tham gia có quy định khác với quy định tại Quy chế này, thì áp dụng các điều ước quốc tế đó

Việc mua, bán nợ được thự c hiện trên cơ sở thỏa thuận giữa bên mua nợ và bên bán

nợ, đảm bảo các quyền và lợi ích hợp pháp của các bên tham gia m ua, bán nợ

Việc chuyển giao khoản nợ đư ợc mua, bán đư ợc tiến hành đồng t hời với việc chuyển giao các nghĩa vụ của b ên nợ và các bên có liên quan đến khoản nợ (kể cả các quyền gắn liền với các bảo đảm cho khoản nợ) từ bên bán nợ s ang bên mua nợ

Việc mua, bán nợ có liên quan tới các tổ chứ c, cá nh ân nư ớc n goài và thanh to án bằng ngoại tệ, các bên mua, bán nợ phải chấp hành các quy định của pháp luật hiện hành

về quản lý ngoại hối và các quy định liên quan khác của pháp luật Việt N am

Một khoản nợ có thể đư ợc bán một ph ần hoặc toàn bộ, bán cho nhiều bên m ua nợ và

có thể được mua, bán nhiều lần

c Phương thứ c mua, bán nợ

Các bên t ham gia mua, bán nợ đư ợc lựa chọn m ột trong hai phương t hức sau:

- Phư ơng thức mu a, bán nợ thông qua đấu giá các khoản nợ thực hiện theo quy định của pháp luật về bán đấu giá tài s ản

- Phư ơng thức mua, bán nợ thông qua đàm phán trự c tiếp giữa bên bán nợ và bên mua nợ hoặc thông qua môi giới

Trong việc m ua, bán này, giá mua, bán nợ là do các bên thỏa thuận trực t iếp hoặc thông qua bên môi giới Riêng đối với các khoản nợ thuôc Nhóm 1 theo quy định hiện hành của N gân hàng Nhà nư ớc về phân loại nợ, trích lập và sử dụng dự phòng để xử lý rủi ro tín dụng trong hoạt động ngân hàng của các t ổ chức tín dụng, thì giá mua, bán nợ không được thấp hơn giá trị khoản nợ đư ợc mua, bán Đồng thời, giá m ua bán nợ là giá mua cao nhất trong trư ờng hợp khoản nợ được bán theo phương thức đấu giá

- H àng hóa của các công ty mua bán nợ chủ yếu là các khoản nợ có vấn đề của các

N HTM và tài s ản tồn đọng của doanh nghiệp bao gồm cả tài sản và quyền sử dụng đất được sử dụng để bảo đảm cho các k hoản nợ Tiếp nhận để xử lý các k hoản nợ và tài sản

đã loại trừ không tính vào giá trị doanh nghiệp khi thự c hiện chuyển đổi s ở hữu doanh nghiệp nhà nư ớc

- Đ ịnh giá khoản nợ: dự a trên sự điều tra, phân loại nợ, từ đó xác định mứ c gia m ua hợp lý bằng các hình thức: thỏa thuận trực tiếp, đấu thầu, đấu giá ho ặc theo chỉ định của Thủ tướng Chính phủ

Nghiệp vụ xử lý:

Xử lý các khoản nợ đã mua bằng nhiều cách:

- Đ ối với nhữ ng khoản nợ có nguy cơ phá s ản, hoạt động kinh doanh quá yếu kém không còn khả năn g phục hồi thì đề nghị cho phá sản, t hanh lý tài s ản

- Đ ối với những khoản nợ có khả năng phục hồi tình hình kinh doanh trong tương lai đang gặp khó khăn nhất thời thì có thể can thiệp điều hành vào hoạt động, tư vấn cho doanh nghiệp

- Đ ối với nhữ ng khoản nợ gặp khó khăn nhất thời về tài chính như ng có tiềm năng phát triển, công ty có thể chuy ển nợ thành vốn góp, đầu tư thêm vốn vào doanh nghiệp

Xử lý tài sản đã mua, tiếp nhận: Bảo quản, sử a chữa, nâng cấp tài sản để bán, cho

thuê, đầu tư, tổ chức s ản xuất kinh doanh, liên doanh khai thác tài s ản

Nghiệp vụ bán nợ:

Sau khi tổ chức xử lý, khai t hác, công ty m ua bán nợ sẽ thu hồi vốn và lợi nhuận bằng cách bán ra các khoản nợ và tài s ản bằng các hình t hức như thỏa thuận trực tiếp, đấu thầu, đấu giá hay bán qua thị trư ờng chứng khoán

Ngoài ra, còn thực hiện các nghiệp vụ như: Tư vấn, m ôi giới xử lý nợ và tài s ản tồn đọng Huy động vốn bằng hình thứ c phát hành trái phiếu mu a nợ để mua m ột khoản nợ nhất định có giá trị lớn, có t ài s ản bảo đảm

II HOẠT Đ ỘNG MUA BÁN NỢ TẠI VI ỆT NAM TRON G NHỮN G NĂM GẦN Đ ÂY

Bức tranh nợ xấu trong nền kinh tế Việt Nam đặt biệt là nợ xấu của các doanh nghiệp Nhà Nước là đáng báo động Tại các bộ phận xử lý rủi ro của N gân hàng, việc xử

lý nợ gặp nhiều hạn chế với nhiều nguyên nhân khác nhau Vì vậy, một giải pháp tích cực, hạn chế đư ợc những vư ớng mắc đã được các quốc gia trên thế giới áp dụng rất thành công là việc thành lập các công ty mua bán nợ Việc bán nợ cho các công ty này sẽ giúp

N gân hàng tránh được n hững rắc rối tập trung vào hoạt động của mình Tuy nhiên, s au

một thời gian hoạt động cho thấy, hoạt động mu a bán nợ, xử lý các khoản nợ xấu của các công ty mua bán nợ ở Việt Nam chư a đạt hiệu quả mon g muốn

Mua bán nợ là việc các tổ chức tín dụng có các khoản nợ quá hạn, tồn đọng lâu ngày bằng nhiều biện pháp quy ết liệt để thu hồi nhưng vẫn không t hu được cần phải xử lý bán

nợ Đây là những khoản vốn đầu tư không hiệu quả, vốn bị “nằm chết ” không quay vòng, không có khả năng thu hồi kéo dài trong nhiều năm ; tổ chức tín dụng không có vốn để đầu tư vào những chu kỳ kinh doanh tiếp theo Việc bán các khoản nợ này là điều rất cần thiết trong quá trình s ắp xếp, cơ cấu lại doanh nghiệp

2.1 Các loại hình công ty mua bán nợ và k hai thác tài sản ở Việt Nam hiện nay:

Công ty quản l ý và khai thác tài sản trực thuộc các NHTM

Là công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên, trự c thuộc N HTM thành lập ra công ty đó Vốn điều lệ của công ty quản lý và khai thác tài sản thuộc N HTM Nhà nước

là 30 tỷ đồng Vốn điều lệ của các công ty quản lý và khai thác tài s ản thuộc N HTM cổ phần là 5 tỷ đồng

Phạm vi hoạt động của loại hình công ty này là:

 Tiếp nhận, quản lý các khoản nợ có vấn đề, nợ tồn đọng (bao gồm nợ có tài s ản đảm bảo hoặc không có tài sản đảm b ảo) và các tài sản bảo đảm nợ vay khác liên quan đến khoản nợ từ ngân hàng m ẹ để xử lý bằng các biện pháp

 Trực tiếp thực hiện các hoạt động mua bán nợ tồn đọng của các tổ chứ c tín dụng

và của các công ty quản lý nợ và khai thác tài sản khác

N gân hàn g Công t hương Việt Nam là một trong nhữ ng ngân hàng đầu tiên thành lập công ty quản lý nợ và khai thác tài sản thế chấp ngay sau khi Quyết định 149/2001/Q Đ-TTg ra đời Về thực chất, công ty này chỉ là một phòng tổ chứ c đư ợc thành lập với mục tiêu giải quy ết vụ án Công ty Minh Phụng – Epco với tổng giá trị t ài s ản trên 1.270 tỷ đồng thông qua việc bán, khai thác, cho thuê tài sản để thu hồi nợ Sau bốn Ngân hàng thư ơng m ại nhà nư ớc (N gân hàng Đầu tư và P hát triển Việt Nam, Ngân hàng Ngoại thương Việt N am, N gân hàng Công t hư ơng, N gân hàng Nông N ghiệp và P hát Triển

N ông Thôn Việt Nam), nhiều ngân hàng khác cũng thành lập công ty quản lý nợ và khai thác tài sản thế chấp nhằm thu hồi nợ vay, giảm rủi ro tín dụng N hư NH TM Cổ phần Á Châu, Sài Gòn Thương Tín, N HTM Cổ phần Quân Đội, N gân hàng Bưu Đ iện Liên Việt… cũng đã thành lập công ty quản lý nợ và khai th ác tài sản, để chuyên lo xử lý nợ xấu của ngân hàng H oạt động của những công ty này đã góp phần giải quyết một phần

nợ tồn đọng, như ng nhìn chung, việc triển khai hoạt động của các công ty này còn gặp nhiều khó khăn và tốc độ xử lý nợ còn chậm, chư a đạt kế hoạch đăt ra T uy gọi là công ty mua bán nợ, nhưng hoạt động của các công ty này, chư a thể gọi là “mua” và “b án” Thực

tế các công ty theo sự ủy thác của các NHTM và các tổ chứ c t ín dụng thự c hiện t iếp nhận, quản lý các khoản nợ của N HTM hoặc tiếp nhận tài sản th ế chấp của NHTM và của các TCTD khác để cải tạo nâng cấp, sữ a chữa để khai thác, bán, cho thuê

Như vậy, hoạt động chủ yếu của các công ty quản lý và khai th ác t ài s ản thuộc các

N HTM hiện nay chủ yếu là tiếp nhận các khoản nợ xấu để làm sạch bảng cân đối kế toán của n gân hàng mẹ Hoạt động chủ yếu là bán tài sản hoặc khai thác tài s ản từ các k hoản

nợ để tận thu giá trị tài sản thế chấp của các khoản nợ, hạn chế tổn thất Phần lớn các công ty quản lý và khai thác tài sản trực thuộc các N HTM hiện nay hoạt động chư a theo tín hiệu thị trường, chỉ t ập trung vào xử lý các khoản nợ thuộc nhóm nợ xấu hiện không

có chủ nợ và không có tài sản đảm bảo bằng việc thự c hiện giải pháp xóa nợ

Công ty mua bán nợ và tài sản tồn đọn g thuộc Bộ Tài Ch ính (D ATC)

Công ty mua bán nợ và tài s ản tồn đọng thuộc B ộ T ài Chính (DA TC) đư ợc thành lập vào năm 2003 với vốn điều lệ là 2.000 tỷ đồng DA TC là một công ty chuyên xử lý

nợ quốc gia, nhằm giúp DN NN giải quyết nhanh các khoản nợ xấu, minh bạch hóa tài chính trước khi bư ớc vào cổ phần hóa

Phạm vi hoạt động của DATC là:

 Mua các khoản nợ và t ài s ản tồn đọng của doanh nghiệp (bao gồm cả t ài sản và quyền sử dụng đất được sử dụng để bảo đảm cho các khoản nợ) bằng các hình thức: Thỏa thuận trự c tiếp, đấu thầu, đấu giá, hoặc theo chỉ định của Thủ Tướng Chính Phủ; tiếp nhận để xử lý các khoản nợ và tài s ản đã loại trừ không tính vào giá trị của doanh nghiệp khi thự c hiện chuyển đổi s ỏ hữu DNN N

 Xử lý các khoản nợ và tài s ản đã mua, tiếp nhận: Huy động vốn bằng hình thức phát hành trái phiếu mua nợ để mua một khoản nợ nhất định có giá trị lớn, có t ài sản đảm bảo

 Tư vấn, môi giới xử lý nợ và t ài s ản tồn đọng

 Kinh doanh những ngành nghề khác theo quy định của pháp luật

Trong khi các công ty quản lý nợ và kh ai t hác tài sản của các N HTM đã thành lập trước đây chỉ có chức năng thự c hiện xử lý các khoản nợ tồn đọng phải thu và các tài s ản thế chấp của ngân hàng mình, trong đó có giải pháp bán nợ, chứ không có chức năng m ua

nợ phải thu của doanh nghiệp, thì Công ty mua bán nợ có nhiệm vụ chính là m ua lại để

xử lý nợ phải thu tồn đọng của các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế, bao gồm

cả các NH TM Ngoài ra, C ông ty mua bán nợ còn thự c h iện việc t iếp nhận to àn bộ nợ phải thu khó đòi và tài s ản tồn đọng không cần dùng, chờ thanh lý, vật tư kém, mất phẩm chất loại ra không tính vào giá trị doanh nghiệp của các công ty cổ phần hóa Như vậy, so với các công ty quản lý nợ của các NH TM , phạm vi và đối tư ợng hoạt động của Công ty mua bán nợ rộng hơn rất nhiều, có ảnh hư ởng tới toàn bộ nền kinh tế

Các hoạt động cụ thể:

Trong hoạt động mua bán nợ và tài sản tồn đọng, DATC đã ký đư ợc 20 hợp đồng mua nợ, giá trị sổ s ách của khoản nợ là 1.094,9 tỷ đồng Lũy kế từ năm 2004 đến 31/12/2011, DATC đã thực hiện 6 phương án m ua bán nợ theo chỉ định của Thủ tướng Chính phủ và 112 phư ơng án theo phư ơng thứ c thỏa thuận để tái cơ cấu doanh nghiệp và thu hồi nợ Giá trị sổ sách của các khoản nợ là 7.427,9 tỷ đồng, đã xử lý t hu hồi đư ợc 2.323,6 tỷ đồng (bao gồm cả chuyển nợ thành vốn góp cổ phần là 453,9 tỷ đồng), tỷ lệ thu hồi đạt 99,4 % giá vốn

Trong hoạt động mua nợ, xử lý thu hồi nợ thông qua tái cơ cấu doanh nghiệp, năm

2011, Công ty đã xử lý tài chính, tái cơ cấu t hành công được 12 doanh nghiệp khách nợ, trong đó có 10 doanh nghiệp 100% vốn nhà nước và 2 Công ty cổ phần được cổ phần hóa

từ DNNN Lũy kế từ năm 2007 đến 31/12/2011, DA TC đã mua nợ để t ái cơ cấu cho 72 doanh nghiệp khách nợ, gồm 44 doanh nghiệp đã h oàn thành và 28 doanh nghiệp đang triển khai, với giá trị các khoản nợ theo sổ sách là 6.256,1 tỷ đồng, giá vốn mua nợ là 1.640,3 tỷ đồng (tỷ lệ mua nợ bình quân là 26,2%), đã thu hồi được 1.486,4 tỷ đồng, tỷ lệ thu hồi đạt 90,6% Hầu hết các doanh nghiệp đư ợc DA TC triển khai tái cơ cấu, chuyển đổi sở hữu đều đã có nhiều chuyển biến tích cực trong hoạt động sản xuất - kinh doanh Một số DN được DA TC mua nợ, xử lý tài chính, tái cơ cấu thông qua chuy ển nợ thành vốn góp đã phát triển tốt, kinh doanh có hiệu quả, các chỉ tiêu doanh thu, cổ tức, lợi nhuận, nộp ngân s ách nhà nư ớc, thu nhập bình quân của người lao động năm sau cao hơn năm trư ớc Nhiều doanh nghiệp có lãi và đã thực hiện chi trả cổ tức cho cổ đông, m ột số

D N đã chia cổ tức ở mức cao như CT CP đường Kon Tum 60%, CT CP Sadico Cần T hơ 30%, CTCP M ía đường Sơn La 20%, đồng thời góp phần giải quyết đư ợc việc nợ đọng thuế từ nhiều năm của Nhà nước và nợ đọng bảo hiểm xã hội

Trong công tác tiếp nhận, xử lý tài sản và thu hồi nợ tồn đọng đã loại trừ ra khỏi giá trị doanh nghiệp khi cổ phần hóa D NNN, Công ty đã ký biên bản bàn giao, t iếp nhận

nợ và t ài s ản loại trừ khỏi giá trị doanh nghiệp của 21 doanh nghiệp, với tổng giá trị tiếp nhận là 69,2 tỷ đồng trong đó tài s ản là 28,1 tỷ đồng, nợ là 41,1 tỷ đồng Lũy kế từ năm

2004 đ ến 31/12/2011, DATC đã ký biên bản bàn giao, tiếp nhận nợ và tài sản loại trừ khỏi giá trị doanh nghiệp của 2.345 do anh nghiệp, với tổng giá trị t iếp nhận là 3.271 tỷ đồng Công ty đã phối hợp với các cơ quan th ẩm định giá và đấu giá tài s ản tiến hành xử

lý tài s ản và tích cực thu hồi nợ tồn đọng loại trừ đã tiếp nhận của 66 doanh nghiệp, giá trị tiếp nhận đã xử lý 81 tỷ đồng, giá trị thực t ế thu hồi được 13,7 tỷ đồng, đạt 137,3% so với kế hoạch năm đặt ra

Tuy nhiên bên cạnh đó còn có nhiều bất cập, kém hiệu quả trong hoạt động của

D ATC

Nguy ên nhân dẫn đến sự kém hiệu quả đó là DATC chưa xác định rõ ràng nhiệm vụ

N hững yêu cầu từ phía cơ quan quản lý N hà nước đã đặt D ATC vào sự mâu thuẫn trong phương hư ớng hoạt động của mình, D ATC vừa hoạt động theo cơ chế hoạch toán kinh doanh, vừa nhằm lành m ạnh hóa t ài chính doanh nghiệp, thúc đẩy cổ phần hóa Như vậy,

để bảo tồn vốn t heo yêu cầu của cơ chế quản lý t ài chính áp dụng cho DN NN, DATC phải cân nhắc lựa chọn những khoản nợ ít gặp rủi ro mất vốn nhất Điều này đã làm chậm lại quá trình xử lý nợ, cũng như số lượng các khoản xử lý đư ợc Chính những điều trên đã tạo ra sự m âu thuẫn về mục đích hoạt động của D ATC, giữ a một bên là mục tiêu chính trị

nợ tồn đọng thúc đẩy cổ phần hóa các DN NN và NH TM , với bên kia là mục tiêu kinh tế - bảo toàn vốn và có lợi nhuận của DA TC Vì vậy mà các nư ớc như H àn Quốc, Trung

Q uốc, Malays ia,… không đặt vấn đề bảo toàn vốn và lợi nhuận làm n guyên tắc hoạt động chính cho tổ chức xử lý nợ Thay vào đó họ chỉ yêu cầu các tổ chứ xử lý nợ phải tối đa hóa giá trị thu hồi để giảm thiểu gánh nặng ngân sách m à Chính phủ phải bỏ ra để hổ trợ cho chư ơng trình xử lý nợ tồn đọng

Công ty cổ phần Mua bán nợ và thu ê bao tài chính

Công ty mua bán nợ và thuê bao tài chính là công ty chuyên kinh doanh các k hoản

nợ của các doanh nghiệp, các ngân hàng cũng như thuê bao tài chính cho các doanh nghiệp khi họ có nhu cầu về vốn , hoặc gặp khó khăn về tài chính nhưng vẫn còn khả năng phát triển Đ i đầu và nổi bật nhất của mô hình này là công ty Cổ phần Doanh nghiệp trẻ t ỉnh Đồng Nai (D ON ACORP) thuộc hội doanh nghiệp trẻ tỉnh Đ ồng Nai, được cấp

G iấy chứng nhận đăng ký kinh doanh ngày 21/6/2006, với vốn điều lệ 50 tỷ đồng Ba cổ đông sáng lập, chiếm 54% vốn điều lệ, đều là những doanh nghiệp làm ăn hiệu quả, có uy tín ở Tỉnh và hội doanh nghiệp tr ẻ Việt Nam

Phạm vi hoạt động của công ty là: ngoài đầu tư v à dịch vụ về nhà xư ởng sản xuất, sinh hoạt và kinh doanh xuất nhập khẩu nông s ản hàng hóa cung ứ ng cho các nhà s ản xuất Công ty chủ trư ơng sẽ mua thanh lý các loại hình công ty, dùng khả năng tài chính

và quản trị để phục hồi s ản xuất và kinh doanh đơn vị được mua, khai thác các tiềm năng

về đất đai, vị trí, thương hiệu Sau đó chuy ển thành công ty cổ phần và đư a lên s àn chứng khoán DO NA CO RP hoạt động có hiệu quả kể từ khi t hành lập, luôn chú trọng vào đầu

tư và nắm quyền chủ động kiểm s oát cơ sở kinh doanh của con nợ, sử dụng hiệu quả cơ

sở vật chất và các thế mạnh của con nợ, dưới sự điều hành quản lý của những nhà quản trị trẻ, có năng lực cao để có thể tối đa hóa giá trị thị trường của doanh nghiệp

Thương vụ ồn ào nhất năm 2006 là việc Cô ng ty Cổ phần doanh nghiệp Trẻ Đông

N ai (DON ACORP) mua lại Công ty Cheerfield Vina với giá chỉ… 1USD Trước đó, Cheerfield Vina đã rao bán qua nhiều kênh và có gần 10 nhà đầu tư quan tâm vì cái giá rẻ bất ngờ - 1USD Tuy nhiên, sau đó các doanh nghiệp nhận ra rằng đằng sau giá bán 1

U SD là một khoản nợ khổng lồ lên đến 34 tỷ đồng m à C heerfield đang gánh M ua lại Cheerfield cũng đồng nghĩa với việc phải nhận khoản nợ nói trên và gánh luôn những rủi

ro trong quá trình kinh doanh của công ty này Với vốn điều lệ 2 triệu U SD , chuyên sản xuất khuôn mẫu đế giày, đầu tư thự c tế của công ty này đến thời điểm bán đã là 3,6 triệu

U SD , nhưng s au 3 năm hoạt động, do những sai lầm trong quản lý và t hiếu chiến lược kinh doanh, Cheerfield đã mất khả năng t hanh toán các khoản nợ Tâm lý của các d oanh nghiệp rơi vào tình thế này là chấp nhận thua lỗ, đẩy “của nợ” đi để đầu tư vào việc khác Tất nhiên, họ không muốn mang tiếng là nhà doanh nghiệp phá sản bởi vì sau đó làm ăn với đối tác sẽ khó khăn, hơn nữ a chủ doanh nghiệp tr ánh được nhữ ng rắc rối pháp lý cho nhữ ng kế hoạch làm ăn về s au… nên cách giải quyết “thượng sách” của Cheerfield là bán trao t ay

Sau một thời gian ngắn tìm hiểu, DON ACORP mạnh dạn ký hợp đồng m ua Cheerfield Sau khi đã nghiên cứu kỹ khả năng phục hồi của Cheerfield và quy ết tâm khôi phục lại công ty Ngoài việc lo hoàn tất thủ tục để đư a Cheerfield đi vào hoạt động trở lại, DO NA CO RP cũng có tham vọng s ăn lùng các công ty “cùng đường” để kiếm lợi với quan niệm khá rõ ràng: đó là một trong những cách làm ăn của DONACORP, cũng là

cách “cứ u” những doanh nghiệp s ắp phá s ản, giành giật lại việc làm, thu nhập cho hàng trăm, hàng ngàn người lao động “Thương vụ 1 USD” là bư ớc khởi động của

D ONA CO RP trong việc mạnh dạn khai phá t hị trường mới nhiều lợi nhuận nhưng cũng không ít rủi ro này Tuy nhiên, hoạt động của công ty này vẫn còn hạn chế, do phạm vi hoạt động hạn hẹp, chỉ trong một số ngành nghề, lĩnh vự c nhất định

Đặc trưn g của các công ty mua bán nợ hiện nay là vốn tự có thấp, chưa huy động được vốn từ thị trường, nên năng lực hoạt động của các công ty này không cao, khó có thể hiện các nghiệp vụ m ua nợ, đặc biệt là t ái cơ cấu cho các khoản nợ

2.2 N guyên nhân của s ự kém hiệu quả trong hoạt động của các công ty mua bán nợ hiện n ay

Tuy thị trường của hoạt động mua bán nợ đã hình thành gần như đầy đủ, nhưng hoạt động m ua bán nợ hiện nay ở Việt Nam vẫn chưa m ang lại hiệu quả mon g muốn N goài nhữ ng nguyên nhân chủ quan nêu trên, thự c t ế còn xuất phát từ nhiều nguyên nhân khách quan như từ mô i trường pháp lý, cơ chế quản lý của Nhà nư ớc, t ình hình thị trường

a Về môi trường pháp lý:

Các công ty quản lý nợ và khai thác tài s ản trự c thuộc các N HTM ra đời năm 2001, nhằm m ục đích xử lý, mua bán nợ quá hạn ngân hàng Nhưng nó không có m ột cơ chế hoạt động riêng vẫn chịu sự điều chỉnh t heo Luật D oanh nghiệp, nên không đủ để hoạt động Hiện bốn ngân hàng quốc doanh và vài ngân hàng thương m ại cổ phần đã thành lập công ty quản lý nợ và khai thác tài sản Vì chưa có một hành lang pháp lý cho hoạt động mua bán nợ, hoạt động của các công ty quản lý nợ còn đơn giản và nội bộ Có nhiều biện pháp để xử lý n ợ, như bán tài s ản bảo đảm, tái cơ cấu công ty, chứ ng khoán hóa, phá s ản công ty… Nhưng hiện nay phần lớn công ty quản lý nợ vẫn chỉ cách làm truyền thống là

xử lý t ài sản đảm b ảo; không thu hồi đư ợc thì khởi kiện

Môi trường pháp lý của Việt Nam chưa hỗ trợ đầy đủ cho ngân hàng chủ động xử lý tài s ản đảm bảo mà không có sự can t hiệp của tòa án Từ lúc khởi kiện đến cư ỡng chế, một vụ ít nhất mất 2 năm, trung bình mất 8-9 năm Theo ông N guy ễn D uy Hưng, giám đốc Công ty quản lý nợ và khai thác t ài s ản N gân hàng Á Châu (ABCA), số vụ kiện của

A CBA chiếm khoảng 40% “Biết kiện mất chi phí, không có thu hoạch như ng vẫn phải kiện, phải lấy tuyên bố của tòa ngân hàng mới hạch toán đư ợc”

Việc khai thác và xử lý tài sản đảm bảo gắn liền với các khoản nợ tồn đọng, đặc biệt

là bất động sản và đ ất đai, gặp rất nhiều khó khăn do môi trường pháp lý ở nước ta về