Tiểu luận cao học, môn lịch sử tư tưởng chính trị, phân tích cơ sở hình thành tư tưởng chính trị hồ chí minh

TMỞ ĐẦU Lịch sử tư tưởng chính trị Việt Nam là một bộ phận quan trọng không thể tách rời quá trình đấu tranh dựng nước và giữ nước của dân tộc. Trong tiến trình lịch sử dân tộc, tư tưởng Hồ Chí Minh đã hình thành và phát triển thành một hệ giá trị có tính phổ biến, thường xuyên chi phối sự phát triển của dân tộc, đóng góp tích cực vào tiến trình đấu tranh vì độc lập tự do, chống áp bức bóc lột, vì tiến bộ xã hội của nhân dân. Tư tưởng Hồ Chí Minh được hình thành trên hai cơ sở thực tiễn (chương 2) và lý luận (chương 3,chương 4, chương 5) cùng nhân tố chủ quan (chương 6) trực tiếp quyết định đến việc hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh. Tư tưởng của Người không chỉ khai thông bế tắc trong con đường lối giải phóng dân tộc mà còn giải quyết đúng đắn, sáng tạo và lãnh đạo thực hiện thắng lợi các vấn đế trọng yếu nhất của cách mạng Việt Nam. Chính đường lối cách mạng độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội – cốt lõi của Tư tưởng Hồ Chí Minh đã tạo nên sức mạng tổng hợp và phát huy tác dụng đưa tới những thắng lợi rực rỡ của cách mạng Việt Nam. Để rồi dưới ngọn cờ Ba Đình luôn văng vẳng bên tai những người con đất Việt khoảnh khắc thiêng liêng: “Nước Việt Nam có quyền hưởng tự do, độc lập và sự thật đã thành một nước tự do, độc lập. Toàn thể dân tộc Việt Nam sẽ quyết đem tất cả tinh thần và lực lượng, tính mạng và của cải để giữ vững quyền tự do, độc lập ấy”. Dưới ánh sáng của Tư tưởng Hồ Chí Minh, Đảng và nhân dân ta đã hoàn thành sự nghiệp cách mạnh dân tộc dân chủ. Sau gần 35 đổi mới, Việt Nam đã chuyển sang thời kỳ phát triển mới, thế lực được nâng cao. Vì vậy, việc nghiên cứu cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh là một việc làm có ý nghĩa thiết thực để vận dụng đúng đắn Tư tưởng Hồ Chí Minh vào công cuộc đổi mới và phát triển đất nước. Xuất phát từ những vấn đề lý luận và thực tiễn do vậy em đã lựa chọn đề tài: “ Phân tích cơ sở hình thành tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh ” để làm tiểu luận kết thúc môn lịch sử tư tưởng cính trị

TIỂU LUẬN MÔN: LỊCH SỬ TƯ TƯỞNG CHÍNH TRỊ

Đề tài:

PHÂN TÍCH CƠ SỞ HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG

CHÍNH TRỊ HỒ CHÍ MINH

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 KHÁI NIỆM TƯ TƯỞNG VÀ TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH 2

1.1 Khái niệm tư tưởng 2

1.2 Khái niệm tư tưởng Hồ Chí Minh 2

CHƯƠNG 2: BỐI CẢNH LỊCH SỬ- XÃ HỘI XUẤT HIỆN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH 5

2.1 Bối cảnh thế giới cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX 5

2.2 Bối cảnh Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX 6

2.3 Hoàn cảnh quê hương, gia đình 8

CHƯƠNG 3: TRUYỀN THỐNG VĂN HÓA DÂN TỘC- NGUỒN GỐC TIÊN QUYẾT HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH 9

CHƯƠNG 4: TINH HOA VĂN HÓA NHÂN LOẠI VỚI VIỆC HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH 11

4.1 Tinh hoa văn hóa phương Đông 11

4.2 Tinh hoa văn hóa phương Tây 14

CHƯƠNG 5: CHỦ NGHĨA MÁC- LÊNIN- NGUỒN GỐC QUYẾT ĐỊNH BẢN CHẤT CÁCH MẠNG VÀ KHÓA HỌC CỦA TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH 18

5.1 Con đường đến với chủ nghĩa Mác- Lênin của Hồ Chí Minh 18

5.2 Chủ nghĩa Mác- Lênin- Nguồn gốc quyết định bản chất cách mạng và khóa học của tư tưởng Hồ Chí Minh 19

CHƯƠNG 6: VAI TRÒ CỦA NHÂN TỐ CHỦ QUAN ĐỐI VỚI VIỆC HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH 22

6.1 Nhân tố chủ quan- yếu tố quyết định trực tiếp đến việc hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh 22

6.2 Thực tiễn hoạt động cách mạng 23

KẾT LUẬN 27

TÀI LIỆU THAM KHẢO 28

MỞ ĐẦU

Lịch sử tư tưởng chính trị Việt Nam là một bộ phận quan trọng không thểtách rời quá trình đấu tranh dựng nước và giữ nước của dân tộc Trong tiếntrình lịch sử dân tộc, tư tưởng Hồ Chí Minh đã hình thành và phát triển thànhmột hệ giá trị có tính phổ biến, thường xuyên chi phối sự phát triển của dântộc, đóng góp tích cực vào tiến trình đấu tranh vì độc lập tự do, chống áp bứcbóc lột, vì tiến bộ xã hội của nhân dân

Tư tưởng Hồ Chí Minh được hình thành trên hai cơ sở thực tiễn (chương2) và lý luận (chương 3,chương 4, chương 5) cùng nhân tố chủ quan (chương6) trực tiếp quyết định đến việc hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh Tư tưởngcủa Người không chỉ khai thông bế tắc trong con đường lối giải phóng dântộc mà còn giải quyết đúng đắn, sáng tạo và lãnh đạo thực hiện thắng lợi cácvấn đế trọng yếu nhất của cách mạng Việt Nam Chính đường lối cách mạngđộc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội – cốt lõi của Tư tưởng Hồ ChíMinh đã tạo nên sức mạng tổng hợp và phát huy tác dụng đưa tới những thắnglợi rực rỡ của cách mạng Việt Nam Để rồi dưới ngọn cờ Ba Đình luôn văngvẳng bên tai những người con đất Việt khoảnh khắc thiêng liêng: “Nước ViệtNam có quyền hưởng tự do, độc lập và sự thật đã thành một nước tự do, độclập Toàn thể dân tộc Việt Nam sẽ quyết đem tất cả tinh thần và lực lượng,tính mạng và của cải để giữ vững quyền tự do, độc lập ấy”

Dưới ánh sáng của Tư tưởng Hồ Chí Minh, Đảng và nhân dân ta đã hoànthành sự nghiệp cách mạnh dân tộc dân chủ Sau gần 35 đổi mới, Việt Nam

đã chuyển sang thời kỳ phát triển mới, thế lực được nâng cao Vì vậy, việcnghiên cứu cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh là một việc làm có ýnghĩa thiết thực để vận dụng đúng đắn Tư tưởng Hồ Chí Minh vào công cuộcđổi mới và phát triển đất nước

Xuất phát từ những vấn đề lý luận và thực tiễn do vậy em đã lựa chọn đề

tài: “ Phân tích cơ sở hình thành tư tưởng chính trị Hồ Chí Minh ” để làm

tiểu luận kết thúc môn lịch sử tư tưởng cính trị

CHƯƠNG 1 KHÁI NIỆM TƯ TƯỞNG VÀ TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

1.1 Khái niệm tư tưởng

Theo các tài liệu ghi nhận tư tưởng là sự phản ánh hiện thực trong ýthức, là những biểu hiện các mối quan hệ giữa con người với những vấn đề vềthế giới xung quanh Trong những nghiên cứu về tư tưởng Hồ Chí Minh, kháiniệm tư tưởng được đề cập đến mang ý nghĩa khái quát triết học

Tư tưởng là ý thức của một cá nhân, một cộng đồng Nó chứa một hệthống những quan điểm, quan niệm, luận điểm được xây dựng trên một nềntảng triết học Các khái niệm mang tính nhất quán, những quan điểm đại diệncho ý chí, nguyện vọng của cá nhân, giai cấp, một dân tộc được hình thànhtrên cơ sở thực tiễn nhất định và trở lại chỉ đạo hoạt động thực tiễn, cải tạohiện thực

Quan điểm về tư tưởng xuất phát từ những ý tưởng của những nhà tưtưởng có tầm nhìn cao Không phải ai có ý tưởng đều được coi là nhà tưtưởng, bởi lẽ theo nhà bác học Lênin cho rằng người đó phải biết cách giảiquyết được những vấn đề chính trị, cách lược, tổ chức

1.2 Khái niệm tư tưởng Hồ Chí Minh

Khái niệm tư tưởng Hồ Chí Minh được Đảng Cộng sản Việt Nam vàcác nhà khoa học đưa ra rất nhiều định nghĩa khác nhau, từ vấn đề cụ thể đến

hệ thống hoàn chính

Có thể nói, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII (tháng 6/1991) đánhdấu một cột mốc quan trọng trong nhận thức của Đảng về tư tưởng Hồ ChíMinh Đảng Cộng sản Việt Nam khẳng định: “Đảng lấy chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hànhđộng” Trong Văn kiện của Đại hội đưa ra định nghĩa: “Tư tưởng Hồ ChíMinh chính là kết quả sự vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác- Lênin trong điều

kiện cụ thể của nước ta, và trong thực tế tư tưởng Hồ Chí Minh đã trở thànhmột tài sản tinh thần quý báu của Đảng và của dân tộc”.

Sau Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII của Đảng, khi nghiên cứ về

tư tưởng Hồ Chí Minh, đại tướng Võ Nguyên Giáp đưa ra định nghĩa: “Tưtưởng Hồ Chí Minh là lý luận về con đường cách mạng Việt Nam từ cáchmạng giải phóng dân tộc quá độ lên chủ nghĩa xã hội”

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng Cộng sản Việt Nam(4/2001) xã định khá toàn diện và có hệ thống những vấn đề cốt yếu thuộc nộihàm tư tưởng Hồ Chí Minh: “Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quanđiểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam,

là kết quả của sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác- Lênin vàođiều kiện cụ thể của nước ta, kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống tốtđẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại Đó là tư tưởng về giảiphóng dân tộc giải phóng giai cấp, giải phóng con người; về độc lập dân tộcgắn liền với chủ nghĩa xã hội, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thờiđại; về sức mạnh của nhân dân, xây dựng nhà nước thực sự của dân, do dân,

vì dân; về quốc phòng toàn dân, xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân; vềphát triển kinh tế và văn hóa, không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinhthần cho nhân dân; về đạo đức cách mạng cần- kiệm- liêm- chính- chí công-

vô tư; về chăm lo bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau; về xây dựng Đảngtrong sạch, vững mạnh, cán bộ, đảng viên vừa là người lãnh đạo, vừa là ngườiđầy tớ trung thành của nhân dân…Tư tưởng Hồ Chí Minh soi đường cho cuộcđấu tranh của nhân dân ta giành thắng lợi, là tài sản tinh thần to lớn của Đảng

và dân tộc ta”

Như vậy, dựa theo định nghĩa của Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IXcủa Đảng Cộng sản Việt Nam, các nhà khoa học đã đưa ra nhận định về tưtưởng Hồ Chí Minh: “ Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểmtoàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, từcách mạng dân tộc dân chủ nhân dân đến cách mạng xã hội chủ nghĩa; là kết

quả của sự vận dụng sáng tạo và phát triển chủ nghĩa Mác Lênin vào điềukiện cụ thể của nước ta, đồng thời là sự kết tinh tinh hoa dân tộc và trí tuệ thờiđại nhằm giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng con người”.

CHƯƠNG 2: BỐI CẢNH LỊCH SỬ- XÃ HỘI XUẤT HIỆN

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

2.1 Bối cảnh thế giới cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX

Cuối thế kỷ XIX đầu thế ký XIX là thời lỳ chuyển tiếp hết sức quantrọng trong lịch sử phát triển của xã hội loài người Nhiều sự kiện lớn và dồndập diễn ra ở khắp các châu lục Sau cuộc đàn áp đẫm máu Công xã Pari1871- cuộc cách mạng vô sản đầu tiên, chủ nghĩa tư bản từ giai đoạn cạnhtranh chuyển sang độc quyền Chủ nghĩa đế quốc lần lượt đã xác lập ở hầu hếtcác nước Châu Âu và Bắc Kỳ, với những đặc điểm chính của nó Các công tyđộc quyền chi phối toàn bộ đời sông kinh tế, chính trị- xã hội của các nước,các cường quốc chủ nghĩa đua nhau tranh giành thuộc địa từ các thế kỷ trước,

đã hoàn thành việc phân chia mặt địa cầu và đặt ách áp bức thực dân dưới cáchình thức khác nhau ở hầu hết các nước Châu Á, Châu Phi và khu vực MỹLa- tinh Đặc điểm chủ yếu của hệ thống thuộc địa đế quốc chủ nghĩa là cơcấu kinh tế xã hội của các nước phụ thuộc nửa thuộc địa về cơ bản giống cácnước thuộc địa Sự bóc lột phong kiến cũ được duy trì và chồng lên nó là chế

đọ bóc lột tư bản chủ nghĩa Bên cạnh các giai cấp cơ bản trước kia là nôngdân và địa chủ phong kiến đã xuất hiện các giai cấp mới của xã hội thuộc địa

đó là công nhân và tư sản

Ở châu Á, trừ Nhật Bản là nước đi vào con đường tư bản chủ nghĩa cònlại hầu hết các nước châu Á đều là nước thuộc địa, phụ thuộc các nước đếquốc, do vậy phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc ở các nước châu Á đầuthế kỷ XX diễn ra sôi nổi ở nhiều nước.Phong trào giải phóng dân tộc ở cácnước thuộc địa tuy liên tiếp thất bại nhưng không có dấu hiệu chững lại

Bước sang giai đoạn chủ nghĩa đế quốc, tình cảnh của giai cấp côngnhân và các tầng lớp nhân dân lao động khác ở các nước tư bản ngày càngkhốn khổ, đặc biệt ở các nước mà ách áp bức giai cấp chồng lên ách áp bứcchủng tộc Trong tình hình ấy cuộc đấu tranh của giai cấp vô sản trước hết ở

các nước tư bản đế quốc Âu- Mỹ bùng lên mạnh mẽ sau thời kỳ đàn áp đẫmmáu Chủ nghĩa Mác, sau gần nửa thế kỷ đấu tranh chống hệ tư tưởng tư sản

và các trào lưu cơ hội dưới mọi màu sắc đã khẳng định vị trí của mình trongphong trào cộng sản và công nhân quốc tế

Cách mạng tháng 10 Nga thành công đã “mở trước mắt họ thời đại cáchmạng chống đế quốc, thời đại giải phóng dân tộc”, dẫn đến sự ra đời của Liênbang Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô Viết (1922) Với sự ra đời của Quốc tếCộng sản sau cách mạng tháng 10 Nga, phong trào công nhân trong các nướctưu bản chủ nghĩa phương Tây và phong trào giải phóng dân tộc ở các nướcthuộc địa phương Đông càng có quan hệ mật thiết với nhau hơn trong cuộcđấu tranh chông kẻ thù chung là chủ nghĩa đế quốc

Như vậy, có thể thấy rằng, khi con thuyền Việt Nam còn lênh đênhchưa rõ phương hướng, việc cứu nước như trong tối “không có đường ra” thìlịch sử thế giới đã có những chuyến biến to lớn, kéo theo sự biến đổi về lịchsử- xã hội của cách mạng Việt Nam

2.2 Bối cảnh Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX

Trong nước, chính quyền triều Nguyền từng bước khuất phục Pháp, lầnlượt ký kết các hiệp ước đầu hàng, thừa nhận nền bảo hệ của thực dân Pháp.Cho đến cuối thế kỷ XIX, các cuộc khởi nghĩa vũ trang dưới khẩu hiệu “CầnVương” do các sĩ phu, văn thân lãnh đạo cuối cùng đã thất bại Hệ tư tưởngphong kiến tỏ ra lỗi thời trước nhiệm vụ lịch sử

Sau khi bình định toàn bộ Việt Nam, thực dân Pháp đã thiết lập ở đâymột hệ thống cai trị trực tiếp, hà khắc Chúng vẫn tiếp tục duy trì hệ thốngquan lại phong kiến Nam triều làm tay sai để đàn áp, bóc lột nhân dân ViệtNam Xã hội Việt Nam từ nước quân chủ chuyên chế trở thành thuộc địa nửaphong kiến

Về chính trị: Pháp thi hành chính sách phản động “chia để trị”, “dùngngười Việt trị người Việt”, thành lập Liên Bang Đông Dương bao gồm Bắc

Kỳ, Trung Kỳ, Nam Kỳ, Campuchia, Lào trực thuộc Bộ thuộc địa và Hải

quân Bắc Kỳ và Trung Kỳ là hai xứ bảo hộ còn duy trì chính quyền phongkiến về mặt hình thức, Nam Kỳ là xứ thuộc địa của Pháp Đứng đầu Liênbang Đông Dương có toàn quyền người Pháp, thay mặt Chính phủ Pháp caitrị Đông Dương.

Về kinh tế, thực dân Pháp thực hiện chính sách khai thác thuộc địa, bóclột nhân công rẻ mạt, cho vay nặng lãi, độc quyền về kinh tế Với chính sách

đó, nền kinh tế tự nhiên của Việt Nam bị suy thoái và kiệt quệ nhanh chóng,nền kinh tế quốc dân khi ấy phụ thuộc hoàn toàn vào kinh tế tư bản Pháp

Về văn hóa giáo dục: Pháp thi hành chính sách “ngu dân” Những thói

hư tật xấu được Pháp dung dưỡng, nạn cờ bạc, rượu chè, nghiện thuốc phiệnđược khuyến khích mở rộng Tất cả các chính sách đó làm cho người dân rơivào cảnh mù chữ, suy kiệt giống nòi, làm cho một bộ phân nhân dân chìmđắm trong khói thuốc phiện, hơi rượi cồn để quên đi nỗi nhục mất nước

“Rượu cồn và thuốc phiện cùng báo chí phản động của bọn cầm quyền bổsung cho cái công cụ ngu dân của Chính phủ Máy chém và nhà tù làm nốtphần còn lại”

Về xã hội, các tầng lớp nhân dân trong xã hội bị phân hóa sâu sắc Bêncạnh những giai cấp cũ đã xuất hiện những tầng lớp, giai cấp mới có địa vịkinh tế khác nhau như: Công nhân, tư sản, tiểu tư sản và trí thức Nho giáo-nền tảng tư tưởng của chế độ phong kiến Việt Nam bị tấn công, lung lay đếntận gốc rễ bởi sự du nhập của hệ tư tưởng phương Tây

Từ khi thực dân Pháp xâm lược, nhân dân Việt Nam đã anh dũng đứnglên chống lại ách đô hộ Tuy nhiên, sự thất bại của phong trào đã đặt ra mộtyêu cầu mới, đó là giải quyết cuộc khủng hoảng về đường lối và giai cấp lãnhđạo cách mạng Từ thất bại của của các phong trào yêu nước đó, Hồ Chí Minh

đã nhận thức rằng, muốn cứu nước, giải phóng dân tộc phải theo một conđường mới Đây là cơ sở để Hồ Chí Minh ra đi tìm đường cứu nước, tiếp cậnvới chủ nghĩa Mác Lênin, tìm con đường cứu nước đúng đắn cho dân tộc,hình thành nên Tư tưởng Hồ Chí Minh

2.3 Hoàn cảnh quê hương, gia đình

- Quê hương.

 Nghệ Tĩnh, quê hương của Hồ Chí Minh là mảnh đất giàu truyền thốngyêu nước, chống ngoại xâm Nơi đây đã nuôi dưỡng nhiều anh hùng nổi tiếngtrong lịch sử Việt Nam như Mai thúc Loan, Nguyễn Biểu, Đặng Dung, cáclãnh tụ yêu nước cận đại như Phan Đình Phùng, Phan Bội Châu

Từ nhỏ, Hồ Chí Minh đã đau xót chứng kiến cuộc sống nghèo khổ, bịđàn áp, bị bóc lột cùng cực của đồng bào mình ngay trên mảnh đất quêhương Những tội ác của bọn thực dân và thái độ ươn hèn, bạc nhược của bọnquan lại Nam triều đã thôi thúc Người ra đi tìm một con đường cách mạngmới để cứu dân, cứu nước

- Gia đình.

Hồ Chí Minh sinh ra trong một gia đình nhà nho yêu nước, gần gũi vớinhân dân Cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc, thân phụ của Người là một nhà nhogiàu lòng yêu nước, thương dân sâu sắc, lao động cần cù, có ý chí kiên cườngvượt qua gian khổ, khó khăn để đạt được mục tiêu, chí hướng Chủ trương lấydân làm hậu thuẫn cho mọi cải cách chính trị - xã hội của cụ Phó bảng Sắc đã

có ảnh hưởng sâu sắc đối với sự hình thành tư tưởng chính trị và nhân cáchcủa Hồ Chí Minh

Gia đình của Hồ Chí Minh vừa chứa dựng những nét đẹp của một giađình Việt Nam truyền thống, đồng thời lại có nét đặc trưng của một gia đìnhtrí thức, gia giáo Mỗi thành viên trong gia đình, từ cha mẹ đến anh, chị đều

có ảnh hưởng đặc biệt sâu sắc tới nhân cách và suy nghĩ của Hồ Chí Minh,đặc biệt là người cha- quan Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc, là tầm gương tần tảo,đảm đang cảu bà Hoàng Thị Loan; Chị gái Nguyễn Thị Thanh và những hoạtđộng yêu nước; Anh trai Nguyễn Sinh Khiêm và những hoạt động yêu nước

CHƯƠNG 3: TRUYỀN THỐNG VĂN HÓA DÂN TỘC- NGUỒN GỐC

TIÊN QUYẾT HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

Truyền thống dân tộc Việt Nam thường trực một niềm tự hào về lịch sựtrân trọng nền văn hóa, ngôn ngữ, phong tục tập quán và những giá trị tốt đẹpkhác của dân tộc Đó chính là một cơ sở hình thành nên tư tưởng, phẩm chấtcủa nhà văn hóa kiệt xuất Hồ Chí Minh với chủ trương văn hóa là mục tiêu,động lực của cách mạng; cần giữ gìn cốt cách văn hóa dân tộc đồng thời tiếpthu tinh hoa văn hóa nhân loại, xây dựng nền văn hóa mới của Việt Nam.Chính Hồ Chí Minh là một biểu tượng cao đẹp của sự tích hợp văn hóaphương Đông và phương Tây

Lịch sử Việt Nam là lịch sử dựng nước và giữ nước Quốc gia, đất nướcđược quan niệm là của nhân dân Yêu nước đồng nghĩa với yêu nhân dân Đó

là tính nhân bản cao cả của con người Việt Nam Ý thức về cộng đồng dân tộc

và chủ quyền quốc gia là tư tưởng chính trị xuyên suốt lịch sử nước ta Đó là

ý thức coi độc lập là thiêng liêng, bất khả xâm phạm Mỗi lần Tổ quốc bị xâmlăng thì dân tộc ta luôn luôn đặt lợi ích chung lên trên hết, chấp thuận mọigian nan, thử thách, hy sinh vì độc lập tự do Hồ Chí Minh đã nhận xét:

“Nhân dân Việt Nam có truyền thống yêu nước nồng nàn Lịch sử ngàn nămcủa dân tộc Việt Nam đã ghi những trang sử oanh liệt của nhân dân đấu tranh

để xây dựng nước nhà và bảo vệ nền độc lập của Tổ quốc mình”

Chủ nghĩa yêu nước là giá trị xuyên suốt trong truyền thống tốt đẹp củadân tộc Việt Nam Đó là động lực, sức mạnh giúp dân tộc Việt Nam tồn tạivượt qua mọi khó khăn Chủ nghĩa yêu nước là nền tảng tư tưởng, điểm xuấtphát và động lực thúc đẩy Hồ Chí Minh ra đi tìm đường cứu nước và tìm thấychủ nghĩa Mác Lênin con đường cứu nước, cứu dân

Phát huy truyền thống yêu nước, cần cù trong lao động, nghĩa tìnhtrong đời sống và anh hùng, bất khuất trước kẻ thù Truyền thống yêu nướcđược tiếp nối và phát triển bởi các thế hệ người dân là nguồn cổ vũ to lớn cho

những người được lịch sử đặt lên vaii trọng trách cứu nước, trong đó cóNguyễn Ái Quốc- Hồ Chí Minh- người kế thừa, phát triển tinh thần đấu tranhanh hùng, bất khuất vì độc lập dân tộc của Tổ quốc nhằm bảo vệ chủ quyềnquốc gia và sự toàn vẹn lãnh thổ.

Trong lãnh đạo nhân dân Việt Nam xây dựng và bảo vệ đất nước, HồChí Minh hết sứ chú trọng kế thừa, phát triển nhữnng giá trị truyền thống tốtđẹp của dân tộc: Tinh thần nhân nghĩa, truyền thống đoàn kết, tương thân,tương ái; Truyền thống lạc quan, yêu đời; Truyền thống cần cù, dũng cảm,thông minh, sáng tạo,… Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, con người là vốn quýnhất, là nhân tố quyết định thành công của cách mạng; dân là gốc của nước;nước lấy dân làm gôc; gốc có vững cây mới bền; xây lầu thắng lợi trên nềnnhân dân; đoàn kết dân tộc gắn liền với đoàn kết quốc tế là một nguyên tắcquyết định thắng lợi của cách mạng Việt Nam

CHƯƠNG 4: TINH HOA VĂN HÓA NHÂN LOẠI VỚI VIỆC HÌNH

THÀNH TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

4.1 Tinh hoa văn hóa phương Đông

Tinh hoa văn hóa, tư tưởng Phương Đông kết tinh trong ba hoc thuyếtlớn là Nho giáo, Phật giáo, Lão giáo Đó là những học thuyết có ảnh hưởngsâu rộng ở phương Đông và ở Việt Nam trước đây

- Tư tưởng Nho giáo

Nho giáo đã từng bén duyên với Nguyễn Ái Quốc từ thời niên thiếu vàtheo mãi Hồ Chí Minh cho tới trọn đời Vì thế, không khó để nhận ra nhữngảnh hưởng của giáo lí này đến việc hình thành nên tư tưởng của Người Thânsinh là một vị đại Nho, cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc, sinh ra và lớn lên tạimột vùng văn hóa mà dù Hán học suy tàn:

Trước sự tấn công cảu văn hóa phương Tây trong tình trạng “Á-Âu lộnxộn”, trong tình trạng “mưa Âu gió Mỹ” xem ra đang ngày một ngày dồn dậpnhưng với riêng vùng đất văn hóa này (tức vùng Nghệ- Tĩnh) thì ảnh hưởngcủa Nho giáo vẫn đang được cố thủ, chưa hẳn đã lép vế so với Tây học

Người còn lớn lên ở xứ Huế, kinh đô của triều Nguyễn, dù Tây học đãtràn đến trong chiều thắng thế nhưng Nho học đâu đã chịu quy hàng hoàntoàn Chế độ Nam triều còn đó với hệ thống quan lại hầu hết xuất thân khoabảng, ít nhiều đóng vai trò căn cứ địa của Nho giáo Chính lúc thiếu niênNguyễn Tất Thành đã học chứ Hán trong đó có Nho giáo Ảnh hưởng Nhogiáo đối với Hồ Chí Minh thể hiện rõ nhất trong nhiều bài viết của Người tính

từ năm 1921 đến sau này mà có người tính được hơn 100 trường hợp, trong

đó lời Khổng Tử, Mạnh Tử chiếm nhiều nhất

Về Nho Giáo, Hồ Chí Minh phân tích: “Tuy Khổng Tử là phong kiến

và tuy trong học thuyết của Khổng Tử có nhiều điều không đúng song nhữngđiều hay trong đó thì chúng ta nên học Chỉ có những người cách mạng chân

chính mới thu hái được những điều hiểu biết quý báu của các đời trước để lại.Lênin dạy chúng ta như vậy”.

Hồ Chí Minh chú ý đến kế thừa và đổi mới tư tưởng dùng nhân trị, đứctrị để quản lý xã hội Kế thừa và phát triển quan niệm của Nho giáo về việcxây dựng một xã hội lý tưởng trong đó công bằng, bác ái, nhân, nghĩa, trí,dũng, tín, liêm được coi trọng để có thể đi đến mốt thế giới đại đồng với hòabình, không có chiến tranh, các dân tộc có quan hệ hữu nghị và hợp tác Đặcbiệt, Hồ Chí Minh chú ý kế thừa, đổi mới, phát triển tinh thần trọng đạo đứccủa Nho giáo trong việc tu dưỡng, rèn luyện đạo đức của con người, trongcông tác xây dựng Đảng về đạo đức

Phát huy mặt tích cực của tư tưởng đạo hiếu lấy dân làm gốc trong Nhogiáo, Chủ tịch Hồ Chí Minh không đặt mình ở vị trí cao hơn dân, ở ngoài dân.Không chỉ xem dân là quý, là gốc, là sức mạnh, mà Người luôn đặt mìnhtrong dân, là đầy tớ của dân, coi lợi ích của dân là tất cả sự nghiệp của mình,

là mục tiêu của cách mạng Người khẳng định một cách chắc chắn rằng “nếukhông có nhân dân thì Chính phủ không đủ lực lượng”, do đó mà “Trong bầutrời không gì quý bằng nhân dân Trong thế giới không gì mạnh bằng đoànkết của nhân dân” Người đã dùng những lời lẽ tôn vinh nhân dân lên hàng tốithượng trong tất cả các lực lượng và chỉ rõ vai trò to lớn nhất của nhân dân

mà không có lực lượng nào có thể sánh được Cán bộ, đảng viên phải có thái

độ yêu kính nhân dân, tôn trọng quyền làm chủ của nhân dân, học hỏi quầnchúng, thật thà, ngay thẳng, không giấu dốt, giấu khuyết điểm, giấu sai lầm;khiêm tốn, gần gũi quần chúng; không được kiêu ngạo, phải thực sự cầu thị,không được chủ quan; kiên quyết dựa vào quần chúng, giáo dục và phát độngquần chúng tiến hành thắng lợi mọi chủ trương, chính sách của Đảng và Nhànước Và cũng từ rất sớm, rất kiên quyết, Người đã đặt vấn đề đấu tranh đểngăn ngừa các tệ quan liêu, chuyên quyền, tham ô, lãng phí, đặc quyền đặc lợitrong đội ngũ cán bộ, đảng viên Người coi đó là thứ giặc rất nguy hiểm, chà

đạp quyền dân chủ, làm hư hỏng cán bộ, phá vỡ kỷ cương, kỷ luật, có thể làmruỗng nát chế độ dân chủ từ bên trong.

- Tư tưởng Phật giáo

Hồ Chí Minh được tiếp cận với Phật giáo ngay khi còn nhỏ và có nhậnxét: “Tôn chỉ mục đích của mục địc của đạo Phật nhằm xây dựng cuộc đờithuần mỹ, chí thiện, bình đẳng, yên vui và no ấm”; “Đức Phật là đại từ đạibi,cứu khổ cứu nạn, muốn chúng sinh ra khỏi khổ nạn, Người phải hy sinh đấutranh, diệt lũ ác ma” Điều này chứng tỏ Hồ Chí Minh đã hiểu đạo Phật ở phầntinh túy nhất và đã khai thác những yếu tố tích cực với ý nghĩa là một trongnhững giá trị văn hóa của nhân loại để phục vụ cho sự nghiệp cách mạng

Hồ Chí Minh chú ý kế thừa, phát triển tư tưởng từ bi, vị tha, yêuthương con người, khuyến khích làm việc thiện, chống lại điều ác, đề caoquyền bình đẳng của con người và chân lý; khuyên con người sống hòa đồng,gắn bó với đất nước của Đạo Phật Những quan điểm tích cực đó trong triết lýcủa Đạo Phật được Hồ Chí Minh vận dụng sáng tạo để đoàn kết đồng bàotheo Đạo Phật, đoàn kết toàn dân vì nước Việt Nam hòa bình, thống nhất, độclập, dân chủ và giàu mạnh Hồ Chí Minh chú trọng kế thừa, phát triển những

tư tưởng nhân bản, đạo đức trong Phật giáo vào xây dựng xã hội mới, conngười mới Việt Nam hiện nay

Hồ Chí Minh còn tiếp thu tư tưởng bình đẳng, không phân biệt đẳngcấp trong đạo Phật Vì vậy, Người không có sự phân biệt chúng tộc, tôn giáo,màu da Người khẳng địng tất cả các dân tộc trên thế giới đều có quyền bìnhđẳng, quyền được sống và quyền được sung sướng

Hồ Chí Minh tiếp thu tư tưởng Phật giáo, đề cao lao động chân tay,chống lười biếng và chủ trương mọi người phải sống bằng lao động củachính mình Cuộc đời Người từ khi ra đi tìm đường cứu nước là cuộc đời laođộng trực tiếp mà xuất phát là hai bàn tay trắng Người tích cực làm việc đểsống và làm cách mạng Người vận dộng mọi người cần phải tích cực thamgia sản xuất