Xây dựng và thực hiện pháp luật dưới lăng kính giới

Xây dựng và thực hiện pháp luật dưới lăng kính giới

Xõy dựng và thực hiện phỏp luật

dưới lăng kớnh giới

Người trỡnh bày:

Kate Andrew

PIAP

Hội THảO NÂNG CAO Kỹ NĂNG LồNG GHéP VấN Đề bình đẳng giới

trong xây dựng pháp luật

Tp Phan Thiết, tỉnh Bình Thuận, ngày 9-11/12/2008

Lồng ghép giới trong việc xây dựng và thực hiện pháp luật

 Lồng ghép giới tạo cơ hội để tích hợp phân tích về giới vào các lĩnh vực

của quản lý nhà nước :

 Các chương trình

 Chính sách

 Luật và văn bản dưới luật/pháp lệnh

 Khi xây dựng hoặc rà soát văn bản pháp luật, điều quan trọng là xem

xét các yếu tố liên quan đến chương trình và/hoặc chính sách nào cần

hỗ trợ hoặc bổ sung cho các sáng kiến lập pháp – thậm chí quan

trọng hơn khi thực hiện việc phân tích lồng ghép giới

 Lồng ghép giới cần được xem xét trong từng bước liên quan đến hoạt

Lồng ghép giới

 Phân tích giới hiệu quả trong việc xây dựng chính sách và pháp

luật có nghĩa là những vấn đề thực tế về giới được phản ánh trong luật

 Lồng ghép giới trong thực hiện pháp luật cho phép chúng ta

đưa vấn đề giới vào trong việc thực hiện những luật mà

 không nhạy cảm về giới, hoặc

 không nắm bắt được những tác động mới, đang nổi lên hoặc không mong đợi về giới

Và lồng ghép vấn đề giới vào quá trình thực hiện

 Lồng ghép giới tuân theo những bước tương tự như những bước

áp dụng cho việc xây dựng và thực hiện các luật tốt

 với một số bước nhấn mạnh đặc biệt về “lăng kính” giới

 cho phép đưa vào một số phản ánh đặc biệt về bản

Lồng ghép giới – tập trung vào “lăng kính” giới

 Ba bước trong bộ công cụ có “lăng kính” đặc biệt về giới

 Bước 2: Vấn đề là gì? – tập trung vào việc liệu luật có

hoặc có thể có tác động khác nhau đối với nam và nữ không?

 Bước 3: Mục tiêu của Lồng ghép giới là gì? - tập

trung vào việc thực thi luật thế nào để nam và nữ nhận được quyền lợi tối đa?

 Bước 7: Ủng hộ – tập trung vào thực tế là cần có một

chiến lược ủng hộ để “đưa ” việc lồng ghép giới vào giai đoạn xây dựng (và rà soát) pháp luật

 Những bước này cho phép những người tham gia tập trung

một lần nữa vào các vấn đề quan trọng về giới trong việc

phân tích hoặc thực hiện pháp luật

Bước 2: Vấn đề là gì?

 Trong phạm vi điều chỉnh của luật, những vấn đề chính được quan tâm

từ góc độ giới là gì?

 Luật bình đẳng giới quy định khung pháp lý quan trọng

 Luật sẽ ảnh hưởng đến bạn và các thành viên gia đình bạn như thế nào?

 Những thực tế về nam và nữ có được phản ánh một cách cụ thể trong

luật không?

 Ví dụ – Việc tất cả những người mang thai đều là nữ có phải là sự trùng hợp

không ?

 Nếu không có vấn đề giới nào được xác định trong luật, liệu có vấn đề

giới nào đã có thể được chỉ ra không?

 Luật bình đẳng giới với tư cách là khung pháp lý; kinh nghiệm cá nhân như là một sự nhắc nhở – chỉ có một số ít lĩnh vực của đời sống là không chịu tác động về giới

 Luật sẽ

 có tác động khác nhau đối với nam và nữ không?

 cần xem xét việc thực thi khác nhau để đạt được hiệu quả một

cách bình đẳng giữa nam và nữ không?

Bước 2: Vấn đề là gì? – tiếp theo

 Luật bình đẳng giới quy định thẩm quyền xây dựng pháp

luật quan trọng cho bước này ở Việt Nam

 Điều 20, 21 và 22 nhấn mạnh tầm quan trọng của

bước này trong việc soạn thảo và rà soát các văn bản quy phạm pháp luật

 Ở Canađa, các quy định về Quyền Bình đẳng trong

Tuyên ngôn về Các quyền (một phần Hiến pháp)

 Được đưa ra từ những năm 1980

 Bắt buộc chính quyền liên bang và chính quyền tỉnh

bang phải tiến hành rà soát việc xây dựng pháp luật một cách đầy đủ để bảo đảm tất cả các luật phù hợp với các quy định về bình đẳng trong Hiến pháp

 Yêu cầu tất cả các luật mới được dự thảo phải phù

hợp với quy định của hiến pháp về bình đẳng giới

Bước 2: Vấn đề là gì? – tiếp theo

Nội dung của luật:

 Bộ luật Lao động: “quy định về

quan hệ lao động giữa người làm

công ăn lương với người sử dụng lao

động và các quan hệ xã hội liên

quan trực tiếp tới quan hệ lao động”

[Điều 1]

 Pháp lệnh Người tàn tật: “trách

nhiệm của gia đình, Nhà nước và xã

hội đối với người tàn tật, quyền và

nghĩa vụ của người tàn tật”

Vấn đề lồng ghép giới:

 Bộ luật Lao động: quan hệ lao

động khác nhau như thế nào giữa nam và nữ (tính chất công việc, tổ chức công đoàn, các vấn đề về sức khỏe và an toàn); quan hệ xã hội liên quan đến quan hệ lao động ảnh hưởng khác nhau tới nam và nữ như thế nào (trách nhiệm gia đình đối với con cái và người cao tuổi; gấp đôi số ngày làm việc)

 Pháp lệnh Người tàn tật: phân

biệt mong đợi từ phía gia đình và xã hội cũng như trách nhiệm của nam

và nữ - ảnh hưởng đến trách nhiệm nào mà nam và nữ gánh vác trong việc chăm sóc người tàn tật; tính chất và mức độ tàn tật của nam và

nữ (tàn tật do chiến tranh; khiếm thị, khiếm thính,.v.v.)

Bước 2: Vấn đề là gì? – tiếp theo

 Câu hỏi cơ bản trên cho phép rà soát việc lồng

ghép giới nhằm nêu ra những câu hỏi và vấn

đề mấu chốt cần giải đáp trong tất cả các bước thiếp theo trong Bộ công cụ lồng ghép giới

 Đưa lăng kính thứ nhất về vấn đề giới vào tất

cả các bước và giai đoạn của việc thực hiện

pháp luật, bao gồm cả việc rà soát và đánh giá

 Đưa vấn đề giới vào quy trình thực hiện pháp

luật

Bước 3: Mục tiêu của lồng ghép giới là gì?

 Điều quan trọng có ý nghĩa quyết định trong mỗi dự án hoặc kế hoạch

lồng ghép giới là xác định

 những mục tiêu rõ ràng

 những mục tiêu thực tế

 Xác định và tập trung vào những mục tiêu lồng ghép giới

 Quan trọng nhất đối với luật hoặc chương trình đang xem xét

 Có khả năng đạt được nhất trong hoàn cảnh hiện tại

 Đúng thời điểm nhất trong hoàn cảnh và môi trường hiện tại

 Trong quá trình xác định những mục tiêu cần tập trung, cần cân nhắc

xem

 có những rào cản ăn sâu vào vô thức về giới làm cho nam và nữ

không thể nhận được các quyền lợi như nhau từ luật không?

 các diễn đàn, người hoặc cơ chế thực thi luật có nhạy cảm về giới

không?

 có cơ chế hoặc công cụ để giải quyết khoảng trống về giới trong

luật không?

Bước 3: Mục tiêu của lồng ghép giới là gì? – tiếp theo

 Câu hỏi chung ở giai đoạn này sẽ là

 Luật này có thể được thực hiện như thế nào để nam và nữ

nhận được quyền lợi tối đa?

 Điều quan trọng là xác định xem có cần phải sửa đổi hoặc thay đổi

các mục tiêu để bảo đảm nam và nữ có được quyền lợi bình đẳng

 Những mục tiêu sửa đổi

 Nếu luật “mù về giới”, thì những mục tiêu sửa đổi có thể sẽ cần thiết để giải

quyết nhu cầu của cả hai giới

 Những mục tiêu này “s ửa đổi ” việc mù về giới bằng việc đưa lăng kính giới

vào nội dung luật và chú ý tới những vấn đề quan tâm của những người thụ hưởng cuối cùng là nam và nữ.

 Những mục tiêu thay đổi

 Có mục tiêu nào cho phép hoặc yêu cầu thay đổi về thể chế, thái độ hoặc

các nhân tố khác gây cản trở việc thay đổi về bình đẳng giới?

 Những điều này làm “thay đổi” các thể chế, quy tắc và cấu trúc cơ bản - là

tâm điểm của việc thực hiện pháp luật

Bước 3: Mục tiêu của lồng ghép giới là gì? – tiếp theo

Mục tiêu sửa đổi

 Tiến hành thu thập thông tin cụ thể

về giới trong thực hiện pháp luật

 Tiến hành tham khảo ý kiến của các

nhóm phụ nữ trong việc xây dựng và

thực hiện kế hoạch

 Tham gia vào việc phổ biến thông tin

tập trung vào phụ nữ và các chiến

dịch giáo dục công đồng nhằm giải

thích luật và các tác động đối với phụ

 Nhóm Tư vấn về Luật gia đình của

Bộ trưởng Bộ Tư pháp cùng với

các nhóm phụ nữ & những người

Mục tiêu thay đổi

 Thành lập các cơ quan tư vấn, tổ

chức hoặc diễn đàn thường trực của phụ nữ tham gia vào việc thực hiện

và giám sát luật

 Thành lập hoặc giao trách nhiệm

cho các cơ quan xã hội thay vì đặt gánh nặng trách nhiệm lên các gia đình nơi mà phụ nữ sẽ thường là người nhận gánhnặng này

 Ví dụ ở Canada:

 Thành lập các Cơ quan Chăm sóc Trẻ em để chăm sóc những trẻ

em bị ngược đãi/mồ côi

 Thành lập Ủy ban Công bằng về lương để giám sát và thi hành luật

 Cảnh sát có trách nhiệm buộc tội người vi phạm trong trường hợp bạo lực gia đình

Bước 7: Ủng hộ – Giá trị gia tăng của lồng

ghép giới

 Một số người ra quyết định và những đối tác có thể không sẵn sàng

dành những nguồn lực hạn hẹp cho những ý tưởng về giới

 Cần có sự ủng hộ để đưa việc lồng ghép giới tới toàn thế giới – đặc biệt

 Những người hoài nghi chính

 Cách tiếp cận khác nhau có thể cần cho các nhóm khác nhau

 Thông điệp ủng hộ chung là: Lồng ghép giới

 làm tăng thêm giá trị con người và hiệu quả đối với bất kỳ luật nào

 có ý nghĩa tốt về mặt kinh tế – cần thiết để khai thác hết các khả

năng của nam và nữ trong tất cả các lĩnh vực của đời sống

Bước 7: Ủng hộ – Giá trị Gia tăng của việc

Lồng ghép vấn đề Giới – tiếp theo

 Ủng hộ vấn đề giới có thể được tiếp cận theo nhiều cách khác nhau

 Chương trình Phát triển Liên hợp quốc xác định 6 khía cạnh của lợi ích

của việc Lồng ghép vấn đề Giới như sau:

 Các văn kiện hội nghị toàn cầu (Bắc Kinh, Copenhagen, và Cairo)

 Các văn bản pháp quy mang tính quốc gia và quốc tế thiết lập khung

pháp lý quan trọng cho tất cả các công việc về bình đẳng giới

 Cần lưu ý các chính phủ rằng họ là một phần của cộng đồng quốc tế đã

công nhận

 bình đẳng giới có giá trị quan trọng

 rằng luật pháp và các chương trình của chính phủ cần phục vụ nam

và nữ một cách công bằng

 Luật Bình đẳng giới thể chế hóa cam kết về bình đẳng giới trong

khuôn khổ hiến pháp và pháp luật của Việt Nam

Các vấn đề về Ủng hộ: Uy tín và trách nhiệm

 Phụ nữ chiếm 50% dân số

 Luật (hoặc các chính sách, chương trình) mà không đáp ứng

yêu cầu của một nửa dân số quốc gia thì không phải là

 các giải pháp có uy tín của chính phủ đối với một vấn đề,

cũng như

 không có trách nhiệm đối với toàn bộ dân cư

 Để có uy tín và có trách nhiệm, những luật không giải quyết

nhu cầu hoặc thực tế của phụ nữ có thể

 chỉ mãi được xem là một giải pháp từng phần

 sẽ được đòi hỏi phải sửa đổi, thông qua những sáng kiến

lồng ghép giới

 Phân tích lồng ghép giới có thể giúp việc xây dựng pháp luật

trở nên thực sự có uy tín và trách nhiệm hơn

Các vấn đề về Ủng hộ: Hiệu quả và Tính bền vững

 Ngân hàng Thế giới và Liên hợp quốc cho rằng lồng ghép giới

mang lại lợi ích kinh tế quan trọng về khía cạnh kinh tế vĩ mô

 Sự thịnh vượng và phồn vinh lâu dài của một quốc gia chỉ có

thể thực sự đạt được nếu tất cả tiềm năng của nam và nữ được khai thác trong mọi lĩnh vực của đời sống

 Nam và nữ phải nhận được lợi ích bình đẳng từ luật và các

chương trình của chính phủ và được bao gồm trong các luật và chương trình này để chúng có được tính bền vững lâu dài

 Tập trung vào hiệu quả và các nguồn lực – lồng ghép giới là sự

đầu tư lâu dài sáng suốt

 Hiệu quả và tính bền vững được kết nối với nhau – từ khía

Các vấn đề về Ủng hộ: Hiệu quả và Tính bền vững – tiếp theo

 Kết hợp phân tích về giới ngay từ đầu sẽ hiệu quả hơn và đòi

hỏi ít nguồn lực hơn so với

 việc xây dựng các chương trình bổ sung

 đưa ra các sửa đổi

để tạo ra những “điều chỉnh” về giới trong tương lai

 Hiểu đúng vấn đề ngay từ đầu, xét về lâu dài, sẽ tốn ít thời

gian và sức lực hơn – và sẽ làm cho chiến lược thực hiện lâu dài được bền vững hơn

Các vấn đề về Ủng hộ: Chất lượng Cuộc sống

 Lồng ghép giới tập trung sự chú ý vào cải thiện chất lượng cuộc sống cho phụ nữ

–

 nhưng kết quả là một sự cải thiện tổng thể về chất lượng cuộc sống cho nữ,

nam, gia đình, trẻ em và xã hội

 Cải thiện chất lượng cuộc sống cũng sẽ có tác động về mặt kinh tế - chất lượng

cuộc sống tốt hơn, người dân hạnh phúc, khỏe mạnh hơn sẽ cho phép có được năng suất lao động cao hơn

 Ví dụ

 Bảo vệ nạn nhân của bạo lực gia đình –

 Trọng tâm chính: cải thiện cuộc sống của nạn nhân/phụ nữ (bao gồm

cải thiện sức khỏe thể chất và tinh thần, khả năng làm việc/học tập và

sự đóng góp cho gia đình, nền kinh tế)

 Các nạn nhân thứ cấp (trẻ em, cha mẹ là người chứng kiến – khả

năng làm việc/học tập và đóng góp, sức khỏe và tình cảm)

 và đối với cả người vi phạm (sự phiền muộn, lạm dụng các chất kích thích,.v.v.)

 Cải tiến các quy định về nghỉ thai sản và chăm sóc bố mẹ

 Trọng tâm chính: giúp đỡ phụ nữ có con

 Những người hưởng lợi thứ cấp: cải thiện sức khỏe ở giai đoạn đầu

 Các cam kết của ASEAN, Liên hợp quốc, Ngân hàng Thế giới và

Tổ chức Y tế của Liên hợp quốc đối với lồng ghép giới và bình đẳng giới đem lại các cơ hội tự nhiên cho các đồng minh

 Một lập luận riêng lẻ sẽ không vững chắc – ủng hộ cho hiệu

quả và tính bền vững; công bằng và bình đẳng

 Các đồng minh có thể đưa đến nhiều lợi ích quan trọng thông

Các vấn đề về Ủng hộ: Phản ứng dây chuyền

 Bình đẳng giới thường tạo ra một “phản ứng dây chuyền” của các lợi ích – quan

trọng là chỉ ra những mỗi liên kết và liên minh có thể có trong vấn đề bình đẳng giới

 Trong khi tập trung vào những lợi ích ngắn hạn và cục bộ của lồng ghép vấn đề giới,

hãy suy nghĩ và giám sát những lợi ích trung và dài hạn không được dự kiến trước

 Những cơ hội việc làm mới cho phụ nữ có mức lương thấp

 Tăng số lượng cho lực lượng lao động lành nghề

 Phụ nữ thổ dân tìm kiếm sự bình đẳng về mặt luật pháp thông qua việc khiếu kiện tới các cơ quan về nhân quyền của Liên hợp quốc

 Phát triển những liên kết và liên minh quan trọng ở phạm vi quốc gia và quốc tế

 phản ứng dây chuyền của việc ủng hộ dẫn đến sự tập trung lớn hơn vào

Làm cách nào để giải quyết những phản đối đối với Lồng ghép giới?

 Cho dù sự ủng hộ có mạnh như thế nào thì cũng thường có sự

phản đối về lồng ghép giới

 Đôi khi sự phản đối

 mang tính cá nhân (Tôi nhận được thư bày tỏ sự căm ghét; Bộ

trưởng Các vấn đề về phụ nữ bị đe dọa giết)

 mang tính chuyên nghiệp/chính trị (Uỷ ban địa vị phụ nữ bị đe dọa

đánh bom)

 mang tính thụ động (các vấn đề về giới bị lờ đi)

 mang tính chủ động (các vấn đề về giới bị phản đối, từ chối hoặc

Làm cách nào để giải quyết những phản đối đối với Lồng ghép giới?– tiếp theo

Lời khuyên để giải quyết sự phản đối về Lồng ghép giới:

 Đúng thời điểm là rất quan trọng - sử dụng cơ hội về chính trị

 Cơ hội nảy sinh khi công luận tập trung vào một vấn đề

 Tìm kiếm “điểm khởi đầu”

 Nhiều luật và chương trình về bạo lực gia đình được xây dựng sau khi những vụ giết

người và giết người-tự tử xảy ra

 Cố gắng đưa ra một số lựa chọn cho phép người ra quyết định có thể chọn lựa

 Ở Canada chúng tôi thường đưa ra ít nhất là 3 sự lựa chọn trong những báo cáo ngắn của

bộ – Mercedes, Toyota và Kia

 Có nhiều sự lựa chọn trong thực hiện việc trả lương công bằng – phác họa đầy đủ các loại

ý kiến cho việc thi hành, bao gồm từ những ý kiến phức tạp và tốn kém nhất tới những ý kiến ít can thiệp và ít hiệu quả nhất, khiến cho giải pháp khả thi nhất được tỏ ra là “ở mức độ trung bình” một cách tự nhiên.

 Lưu ý những người ra quyết định rằng dự án sẽ trực tiếp làm lợi cho họ như thế nào

 Điều này sẽ cải thiện hình ảnh, uy tín và địa vị chính trị của họ không?

 John McCain đã quyết định cần một phụ nữ làm ứng cử viên Phó Tổng thống nhằm nâng

cao sự thu hút về chính trị

 Những người quyết định có lợi ích riêng tư trong lĩnh vực này không?; ai hoặc điều gì là

yếu tố ảnh hưởng quan trọng đối với họ? Bạn có thể biết gì về họ để giúp họ nhận ra vấn

đề từ góc độ của họ?

 Một Bộ trưởng thường hỏi “Họ nói gì về điều này tại nhà hàng của Tim Horton’s? (một

chuổi các cửa hàng cà phê nổi tiếng)”