LỜI MỞ ĐẦU ỦY BAN NHÂN DÂN HUYỆN BA VÌ TRƯỜNG THCS ĐỒNG THÁI Tên biện pháp “Vận dụng phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực với phân môn Lịch sử 6 ở trường THCS Đồng Thái” Họ và tên giáo viên dự thi Đ[.]
Trang 1ỦY BAN NHÂN DÂN HUYỆN BA VÌ
TRƯỜNG THCS ĐỒNG THÁI
Tên biện pháp:
“Vận dụng phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực với phân
môn Lịch sử 6 ở trường THCS Đồng Thái”
Họ và tên giáo viên dự thi
Đơn vị công tác
Môn dự thi
Lớp giảng dạy
: KHUẤT THỊ HẢI YẾN : Trường THCS Đồng Thái : Lịch sử - Địa lý 6
: 6A
NĂM HỌC: 2022 – 2023
Trang 2I Lí do chọn biện pháp
1 Cơ sở lí luận
Trong quá trình hội nhập và phát triển, giáo dục giữ vai trò hết sức quan trọng với mỗi quốc gia Việc đổi mới giáo dục để đáp ứng được sự phát triển, hội nhập quốc tế, phù hợp với xu thế của thời đại là đòi hỏi tất yếu
Những năm gần đây, cùng với việc đổi mới phương pháp dạy học để nâng cao chất lượng giáo dục ở tất cả các môn học, thì việc đổi mới phương pháp dạy học ở bộ môn Lịch sử - Địa lí cũng được đặc biệt được quan tâm theo hướng chuyển từ dạy học cung cấp nội dung sang dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học Để thực hiện được mục tiêu đó, giáo viên phải có sự đổi mới phương tiện, ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học, đổi mới phương thức đào tạo và hình thức tổ chức học tập của học sinh, rèn luyện cho các em những kĩ năng học tập chủ động, sáng tạo để lĩnh hội, tiếp thu kiến thức một cách chủ động, độc lập Việc vận dụng những phương pháp, kĩ thuật dạy học linh hoạt, phù hợp với đặc thù của môn học sẽ góp phần nâng cao hiệu quả bài học, từng bước thực hiện đổi mới phương pháp dạy học trong nhà trường
2 Thực trạng
a Thuận lợi
- Trường THCS Đồng Thái có phòng học thoáng mát, sạch sẽ, ánh sáng đầy đủ; có sân chơi rộng rãi; đảm bảo cho các em việc học tập cũng như vui chơi một cách thuận tiện và an toàn
- Ban Giám hiệu nhà trường đặc biệt quan tâm đến các hoạt động chuyên môn, nhất là các hoạt động đổi mới giáo dục
- Là giáo viên giảng dạy bộ môn Lịch sử - Địa lí trường THCS, bản thân tôi không ngừng nghiên cứu, tích cực, chủ động đổi mới phương pháp giảng dạy nhằm nâng cao chất lượng dạy và học
- Học sinh trường THCS Đồng Thái ham học, thích tìm hiểu và tham gia vào các hoạt động học tập
b Khó khăn
- Học sinh nhà trường chủ yếu là con em gia đình thuần nông, nhiều em điều kiện kinh tế khó khăn Một số em có hoàn cảnh đặc biệt, chưa nhận được sự quan tâm thường xuyên, sát sao từ gia đình
- Một số phụ huynh chưa nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng của việc học tập của con em mình, còn khoán trắng cho nhà trường
- Trình độ nhận thức của học sinh không đồng đều ở tất cả các kỹ năng
- Trang thiết bị dạy học còn thiếu nên hình thức tổ chức dạy học của cô và trò còn chưa được phát huy tối đa
Trang 3Để bắt đầu triển khai và đưa các biện pháp vào thực hiện, tôi đã tiến hành khảo sát chất lượng ban đầu của học sinh lớp 6A, 6B, 6D để làm căn cứ đối chứng
Bài tập khảo sát:
Đời sống vật chất, tinh thần và tổ chức xã hội của Người tinh khôn có những điểm nào tiến bộ hơn so với Người tối cổ
(Bài tập 2, SGK Lịch sử và Địa lí 6, trang 23, Sách KNTT)
* Yêu cầu học sinh dựa vào SGK và kiến thức đã học thể hiện được các nội dung sau:
+ Đời sống vật chất, tinh thần và tổ chức xã hội của Người tinh khôn có những điểm tiến bộ hơn so với Người tối cổ:
+Từ sống trong hang động đã biết dựng lều bằng cành cây hoặc xương thú để
ở
+ Từ bầy người nguyên thủy sống quần tụ trong các thị tộc 2, 3 thế hệ có cùng dòng máu sinh sống
+ Bắt đầu có ý thức về đời sống tâm linh và tục chôn cúng người chết + Đời sống tinh thần phong phú, biết xâu chuỗi các hạt, vỏ sò để làm đồ trang sức, hoa văn trên đồ gốm cũng đã mang dần tính thẩm mĩ
Kết quả thu được như sau:
Tổng 115 18 15,7 31 27,0 45 39,1 21 18,2
Qua bảng thống kê trên có thể thấy thực tế nhiều em học sinh xem môn Lịch sử là môn phụ nên còn sao nhãng trong học tập Một số học sinh còn lười biếng suy nghĩ tìm tòi, vận dụng, sáng tạo
Từ cơ sở lí luận, xu hướng phát triển và đòi hỏi của thực tiễn, tôi chọn giải
pháp: “Vận dụng phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực với phân môn Lịch
sử 6 ở trường THCS Đồng Thái” nhằm cải tiến, đổi mới phương pháp giảng
dạy bộ môn, hình thành kỹ năng, năng lực cần thiết cần thiết cho học sinh
II Nội dung và cách thực hiện biện pháp
II.1 Một số phương pháp và kĩ thuật dạy học hiện đại
- Dạy học theo dự án
Là một hình thức dạy học, trong đó học sinh dưới sự điều khiển và giúp
đỡ của giáo viên tự lực giải quyết một nhiệm vụ học tập mang tính phức hợp
Trang 4không chỉ về mặt lý thuyết mà đặc biệt về mặt thực hành, thông qua đó tạo ra các sản phẩm thực hành có thể giới thiệu, công bố được
Phương pháp dạy học dự án đòi hỏi học sinh có tính kiên trì, tinh thần
đoàn kết với toàn nhóm để hoàn thành sản phẩm dự án
- Phương pháp dạy học hợp tác theo nhóm nhỏ
Năng lực hợp tác được xem là một trong những năng lực quan trọng của con người trong xã hội hiện nay, chính vì vậy, phát triển năng lực hợp tác từ trong trường học đã trở thành một xu thế giáo dục trên thế giới Dạy học hợp tác trong nhóm nhỏ chính là sự phản ánh thực tiễn của xu thế đó
Dạy học nhóm còn được gọi bằng những tên khác nhau như: Dạy học hợp tác, Dạy học theo nhóm nhỏ, trong đó học sinh của một lớp học được chia thành các nhóm nhỏ, trong khoảng thời gian giới hạn, mỗi nhóm tự lực hoàn thành các nhiệm vụ học tập trên cơ sở phân công và hợp tác làm việc Kết quả làm việc của nhóm sau đó được trình bày và đánh giá trước toàn lớp
Dạy học nhóm nếu được tổ chức tốt sẽ phát huy được tính tích cực, tính trách nhiệm; phát triển năng lực cộng tác làm việc và năng lực giao tiếp của học sinh
Đây là một phương pháp dạy học mà học sinh được phân chia thành từng nhóm nhỏ riêng biệt, chịu trách nghiệm về một mục tiêu duy nhất, được thực hiện thông qua nhiệm vụ riêng biệt của từng người Các hoạt động cá nhân riêng biệt được tổ chức lại, liên kết hữu cơ với nhau nhằm thực hiện một mục tiêu chung
- Phương pháp dạy học theo góc kết hợp tổ chức hoạt động nhóm
Phương pháp dạy học theo góc thu hút học sinh ở điểm các em được lựa chọn góc xuất phát để nghiên cứu kiến thức bài học, được học tập theo phong cách học của mình Kết hợp giữa học theo góc với hoạt động nhóm sẽ phát huy năng lực hợp tác của học sinh, nâng cao hiệu quả bài học, những học sinh khá
có thể giúp đỡ, hỗ trợ các bạn yếu hơn Nhờ đó, các em sẽ có thái độ tích cực, hứng thú với bài học hơn
- Phương pháp dạy học giải quyết vấn đề
Dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề là phương pháp dạy học, trong đó giáo viên tạo ra những tình huống có vấn đề, điều khiển học sinh phát hiện vấn
đề, hoạt động tự giác, tích cực, chủ động, sáng tạo để giải quyết vấn đề và thông qua đó chiếm lĩnh tri thức, rèn luyện kỹ năng và đạt được những mục đích học tập khác Đặc trưng cơ bản của dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề là "tình
huống gợi vấn đề" vì “tư duy chỉ bắt đầu khi xuất hiện tình huống có vấn đề”
(Rubinstein)
- Kỹ thuật KWLH
Kỹ thuật KWL do Donna Ogle giới thiệu năm 1986, xuất phát ban đầu
Trang 5vốn là một hình thức tổ chức dạy học hoạt động đọc - hiểu Theo kỹ thuật này, học sinh bắt đầu bằng việc công não tất cả những gì các em đã biết về chủ đề bài đọc Thông tin này sẽ được ghi nhận vào cột K Sau đó, học sinh nêu lên danh sách các câu hỏi về những điều các em muốn biết thêm trong chủ đề này Những câu hỏi đó sẽ được ghi nhận vào cột W của biểu đồ Trong quá trình đọc hoặc sau khi đọc xong, các em sẽ tự trả lời cho các câu hỏi ở cột W Những thông tin này sẽ được ghi nhận vào cột L Cột H ở sau cùng, với nội dung khuyến khích học sinh suy nghĩ, vận dụng vào quá trình học tập, vận dụng tiếp theo
K
What I already
KNOW (đã biết)
W What I WANT to find out (muốn biết)
L What I LEARNED (đã học được)
H How I LEARNED (Học thế nào)
- Kỹ thuật mảnh ghép:
Là hình thức học tập hợp tác kết hợp giữa cá nhân, nhóm và liên kết giữa các nhóm nhằm: Giải quyết một nhiệm vụ phức hợp (có nhiều chủ đề), kích thích sự tham gia tích cực của học sinh, nâng cao vai trò của cá nhân trong quá
trình hợp tác
- Kĩ thuật khăn trải bàn:
Trong những phương pháp, kĩ thuật dạy học hiện đại thì phương pháp dạy học hợp tác (nhóm) được sử dụng nhiều hơn cả Các giáo viên vận dụng khá linh hoạt phương pháp dạy học này, đặc biệt trong bài nghiên cứu kiến thức mới nhằm nâng cao hứng thú, tính tích cực của học sinh
- Kỹ thuật XYZ:
Là một kỹ thuật nhằm phát huy tính tích cực trong thảo luận nhóm X là
số người trong nhóm, Y là số ý kiến mỗi người cần đưa ra, Z là phút dành cho mỗi người Ví dụ kỹ thuật 635 thực hiện như sau: Mỗi nhóm 6 người, mỗi người viết 3 ý kiến trên một tờ giấy trong vòng 5 phút về cách giải quyết 1 vấn đề và
tiếp tục chuyển cho người bên cạnh Tiếp tục như vậy cho đến khi tất cả mọi
người đều viết ý kiến của mình, có thể lặp lại vòng khác.Con số X-Y-Z có thể
thay đổi Sau khi thu thập ý kiến thì tiến hành thảo luận, đánh giá các ý kiến
II 2 Nguyên tắc vận dụng phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực để phát triển năng lực học sinh
- Nguyên tắc liên hệ đến thực tế
Một giờ giảng tốt, có hiệu quả cần gợi mở và thu hút người học bằng những câu hỏi liên quan đến thực tế công việc của họ, cung cấp cho họ kiến thức mới về lý thuyết và kết thúc bằng các yêu cầu rất thực tế
- Nguyên tắc tạo không khí tích cực trong giờ giảng
Trang 6Trò chơi khởi động tạo sự hào hứng; tôn trọng và quan tâm đến người học; nhiều nụ cười hơn; cử chỉ thân thiện, đặc biệt là ánh mắt; thay đổi phương pháp giảng để tạo sự sinh động
- Nguyên tắc trực quan hóa
Trình bày nội dung bằng hình ảnh: trình chiếu bằng máy, dụng cụ trực quan, tranh, ảnh, hình vẽ
- Nguyên tắc khuyến khích người học tự làm
Người học đóng góp ý kiến, làm việc nhóm, tham gia hỏi – đáp; làm bài tập trên các ứng dụng như Qizzzi, Azota, Patlet, Spicker,…;Thực hành; người học truyền đạt lại nội dung vừa học cho người khác; - Nguyên tắc chốt lại nội dung giờ giảng là một việc quan trọng trong quá trình giảng dạy để người học
nhớ lâu những kiến thức đã học
II 3 Một số biện pháp sư phạm khi vận dụng phương pháp, kỹ thuật dạy
học tích cực với phân môn Lịch sử 6 ở trường THCS Đồng Thái
* Sử dụng phương pháp dạy học dự án
Để phát huy tính tích cực học sinh trong quá trình tìm hiểu, xử lí thông tin cơ bản bài học, cần có sự lồng ghép, kết hợp nhiều phương pháp, kỹ thuật dạy học khác nhau, giúp các em hợp tác cùng giải quyết vấn đề học tập đặt ra Bên cạnh đó, việc phản biện từ các nhóm khác có cùng nội dung thảo luận giúp học sinh hình thành tư duy phản biện, kỹ năng giải quyết vấn đề, hợp tác, sáng tạo hơn trong ý kiến đề xuất…
Ví dụ:
Dạy phân môn Lịch sử 6, Bài 10: HY LẠP VÀ LA MÃ CỔ ĐẠI, mục
2 Nhà nước thành bang và nền dân chủ cổ đại ở Hy Lạp
Khi tìm hiểu về nhà nước thành bang ở Hy Lạp cổ đại, giáo viên giao dự
án cho các nhóm chuẩn bị trước 1 tuần Trong quá trình chuẩn bị, giáo viên hướng dẫn, định hướng, gợi mở cho học sinh:
+ Nhóm 1,2: Thiết kế một bài báo giới thiệu về thành bang Xpác
+ Nhóm 3,4: Thiết kế một bài báo giới thiệu về thành bang A-ten Trong hoạt động tìm hiểu nhà nước thành bang ở Hy Lạp cổ đại giáo
viên thực hiện các bước như sau:
+ Nhiệm vụ 1:
- Bước 1: Giáo viên chuyển giao nhiệm vụ
GV yêu cầu HS quan sát sơ đồ tổ chức nhà nước A-ten, xem đoạn video: Nhà nước Thành bang ở Hi Lạp cổ đại và trả lời câu hỏi:
o Dựa vào sơ đồ, em hãy cho biết các nhà nước thành bang ở Hi Lạp được hình thành trong khoảng thời gian nào?
o Qua đoạn video, em hãy cho biết vì sao ở Hi Lạp cổ đại hình thành nhiều nhà nước thành bang?
Trang 7o Theo em thế nào là nhà nước thành bang?
- Bước 2: Học sinh thực hiện nhiệm vụ được chuyển giao
Học sinh suy nghĩ cá nhân
- Bước 3: Học sinh báo cáo nhiệm vụ, nghe các bạn nhận xét, góp ý
- Bước 4: Giáo viên nhận xét, đánh giá, kết luận
+ Nhiệm vụ 2:
- Bước 1: Nhóm 1 và 2 trình bày dự án học tập:
o Nhóm 1,2: Thiết kế một bài báo giới thiệu về thành bang Xpác
o Nhóm 3,4: Thiết kế một bài báo giới thiệu về thành bang A-ten
o Từ phần trình bày của các nhóm học sinh trả lời câu hỏi: Nhà nước thành hành bang nào tiêu biểu nhất ở Hi Lạp cổ đại?
- Bước 2: Học sinh thực hiện nhiệm vụ được chuyển giao
Học sinh chuẩn bị sản phẩm, trình bày dự án học tập
- Bước 3: Học sinh báo cáo nhiệm vụ đã làm, nghe các bạn nhận xét, góp
ý theo kĩ thuật 3-2-1 (3 – ưu điểm, 2 – hạn chế, 1 – góp ý)
Giáo viên gọi bất kỳ thành viên trong nhóm cá nhân chia sẻ trước lớp
về phần chuẩn bị của nhóm
Học sinh lắng nghe bạn trình bày, nhận xét, góp ý
Tiêu chí trình bày dự án:
+ Tác phong trình bày chững chạc
+ Ngôn ngữ trình bày lưu loát
+ Thông tin thuyết phục
+ Thời gian thể hiện 1-2 phút
- Bước 4: Giáo viên nhận xét, đánh giá, kết luận
Giáo viên nhận xét phần trình bày của cá nhân, các nhóm, chuẩn kiến thức và mở rộng
* Sử dụng sơ đồ tư duy (Mind Map) hoặc Visual Thinking hệ thống hóa kiến thức bài học
Ví dụ:
Chương trình lịch sử 6, Bài 10: HY LẠP VÀ LA MÃ CỔ ĐẠI, mục 4
Một số thành tựu văn hoá tiêu biểu của Hy Lạp và La Mã
Nhằm giúp học sinh thực hiện nhiệm vụ học tập, nhằm tìm hiểu kiến thức:
Kể tên được các nhân vật nổi tiếng và nêu những thành tựu văn hoá tiêu biểu của Hy Lạp và La Mã cổ đại; phát huy năng lực ngôn ngữ của học sinh, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực tìm hiểu lịch sử, GV tổ chức cho học sinh hoạt động nhóm HS hoàn thành sơ đồ tư duy nội dung tổ chức nhà nước của La Mã
cổ đại:
- Bước 1: Giáo viên chuyển giao nhiệm vụ
Giáo viên chia lớp thành 6 nhóm với các nhiệm vụ như sau
Trang 8Hình thức nhóm Phương pháp: dạy học theo góc, Kỹ thuật: Think-Pair-Share
Nhóm 1-3-5: yêu cầu học sinh xem đoạn clip và thực hiện nhiệm vụ trong phiếu học tập số 4
Nhóm 2-4-6: Yêu cầu học sinh đọc sách và hoàn thành phiếu bài tập số 5
- Bước 2: Học sinh thực hiện nhiệm vụ được chuyển giao
Hs lắng nghe video clip và hoàn thành phiếu bài tập số 4, 5
- Bước 3: Học sinh báo cáo nhiệm vụ đã làm, nghe các bạn nhận xét, góp
ý, thảo luận
Giáo viên gọi ngẫu nhiên cá nhân học sinh lên trình bày trước lớp phần bài làm trong phiếu bài tập số 4,5
Các bạn trong lớp lắng nghe bạn trình bày và nhận xét, góp ý
Tiêu chí: Tác phong trình bày chững chạc, ngôn ngữ trình bày lưu loát, thông tin thuyết phục, thời gian thể hiện 1-2 phút
- Bước 4: Giáo viên nhận xét, chuẩn kiến thức và đánh giá, kết luận, mở rộng
* Vận dụng kỹ thuật dạy học “KWLH”
Ví dụ:
Khi dạy chủ đề:
“BÀI 14: NHÀ NƯỚC VĂN LANG – ÂU LẠC” (Lịch sử 6)
Trang 9Phần mở đầu (Vận dụng kỹ thuật dạy học “KWLH”)
a) Mục tiêu:
- Tạo hứng thú học tập cho HS đi vào tìm hiểu bài học
- Xác định được vấn đề cần giải quyết liên quan đến bài học
b) Nội dung: Giáo viên đưa ra vấn đề, học sinh thảo luận và đưa ra ý kiến
về nội dung đoạn ca dao:
“ Dù ai đi ngược về xuôi
Nhớ ngày Giỗ Tổ mồng mười tháng ba
Khắp miền truyền mãi câu ca
Nước non vẫn nước non nhà ngàn năm”
c) Sản phẩm: câu trả lời của học sinh trong bảng KWLH
d) Tổ chức thực hiện:
* Giao nhiệm vụ: Giáo viên nêu vấn đề:
❖ Đọc đoạn ca dao
“ Dù ai đi ngược về xuôi Nhớ ngày Giỗ Tổ mồng mười tháng ba Khắp miền truyền mãi câu ca Nước non vẫn nước non nhà ngàn năm”
❖ Giáo viên chiếu bảng theo dõi lên màn hình:
BẢNG THEO DÕI KĨ THUẬT DẠY HỌC “KWLH”
Câu hỏi:
1 Em biết gì về nhà nước Văn Lang – Âu Lạc?
(Học sinh điền vào cột K)
2 Em mong muốn được tìm hiểu những nội dung gì liên quan đến bài này? (Học sinh điền vào cột W)
3 Em đã học thêm những gì sau khi học xong bài học?
(Học sinh điền vào cột L)
4 Em có thể vận dụng vào thực tiễn những kiến thức nào và vận dụng như thế nào? (Học sinh điền vào cột H)
* Thực hiện nhiệm vụ: Học sinh suy nghĩ cấ nhân và hoàn thiện
* Báo cáo
- Thu thập thông tin phản hồi trên cột K và W, GV vận dụng phương pháp
dạy học giải quyết vấn đề, giải mã tư liệu để hướng dẫn học sinh nghiên cứu, tìm hiểu nội dung của chủ đề
* Kết luận, nhận định: Giáo viên nhận xét – đánh giá – chốt kiến thức
- Lựa chọn một sản phẩm nào đó của một học sinh để làm tình huống kết nối vào bài mới Giáo viên: Nhà nước đầu tiên các vua Hùng dựng lên là nhà
Trang 10nước nào? Hoàn cảnh ra đời, tổ chức ra sao? Hôm nay cô trò chúng ta cùng khám phá trong tiết học
→ Dẫn dắt vào bài 14: “NHÀ NƯỚC VĂN LANG - ÂU LẠC”
III Hiệu quả của việc áp dụng biện pháp trong thực tế dạy học tại đơn vị
- Khi áp dụng các phương pháp giảng dạy tích cực, giờ giảng của mỗi giáo viên trở nên sinh động, hấp dẫn và có ý nghĩa Người học là trung tâm nhưng vai trò, uy tín của người thầy được đề cao hơn Quá trình trao đổi 2 chiều làm cho giờ học trở nên sôi nổi, hiệu quả Mối quan hệ giữa người dạy và người học trở nên gần gũi, tốt đẹp qua việc giải quyết các tình huống liên quan đến nội dung bài học và cuộc sống của người học
- Khi giáo viên dạy học bằng phương pháp giảng dạy tích cực, người học thấy
họ được học chứ không bị học, được chia sẻ những kiến thức và kinh nghiệm của mình đồng thời với việc bổ sung những kiến thức, kinh nghiệm không chỉ
từ người thầy mà còn từ chính các bạn trong lớp, ghi nhớ sâu kiến thức và tăng khả năng áp dụng vào thực tế lên nhiều hơn so với cách học thụ động một chiều
- Dạy bằng phương pháp giảng dạy tích cực chính là tìm mọi cách giúp người học được chủ động trong việc học, cho họ được làm việc, được khám phá tiềm năng của chính mình Người dạy cần giúp người học có được sự tự tin, có trách nhiệm với bản thân để từ đó chia sẻ trách nhiệm với cộng đồng
Chỉ khi người học được tự khám phá kiến thức, tự học, tự làm và tự bổ sung cho nhau thì kiến thức mới trở thành tri thức của người học, chuyển thành hành động, thành thói quen hàng ngày của họ
Sau khi áp dụng các biện pháp sư phạm vận dụng phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực, tôi tiến hành khảo sát
Bài tập khảo sát:
Văn hóa Ấn Độ, Trung Quốc đã ảnh hưởng đến văn hóa Đông Nam Á như thế nào trong những thế kỉ đầu Công nguyên?
(Bài tập 1, SGK Lịch sử và Địa lí 6, trang 58, Sách KNTT)
* Yêu cầu học sinh dựa vào SGK và kiến thức đã học thể hiện được các nội dung sau:
- Lĩnh vực tín ngưỡng - tôn giáo:
+ Các hệ tư tưởng - tôn giáo của Ấn Độ, Trung Quốc được du nhập vào Đông Nam Á
+ Các tôn giáo của Ấn Độ, Trung Quốc khi du nhập vào Đông Nam Á đã có sự dung hợp với tín ngưỡng của cư dân bản địa
- Lĩnh vực chữ viết:
+ Trên cơ sở hệ thống chữ viết của người Ấn Độ, nhiều nhóm cư dân Đông Nam Á đã tạo ra chữ viết riêng của mình