Môn hóa môi trường đề tài đề xuất khẩu hiệu của ngày môi trường thế giới năm 2020

Đất nước ta nói riêng và toàn thế giới nói chung, hiện tượng cháy rừng đã vàđang gây tổn thất vô cùng to lớn đến hệ sinh thái và môi trường của toàn cầu.. Rừng là lá phổi xanh của Trái Đ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐÀ LẠT KHOA SƯ PHẠM

*****

MÔN: HÓA MÔI TRƯỜNG

ĐỀ TÀI:

ĐỀ XUẤT KHẨU HIỆU CỦA NGÀY MÔI TRƯỜNG THẾ GIỚI NĂM 2020

SV: NGUYỄN LÊ HUỆ ANH MSSV: 1810072

GVHD: LÊ THỊ THANH TRÂN

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC HÌNH ẢNH Hình 1.1 Mô hình quá trình quang hợp cung cấp O2 của rừng 4 Hình 1.2 Rừng ngập mặn ở bàu Cá Cái, xã Bình Thuận, huyện Bình Sơn, Quảng Ngãi

5 Hình 4.1 Khói bốc lên trong vụ cháy rừng tại bang Amazonas, Brazil ngày

Hình 4.3 Bầu trời Auckland, New Zealand, chuyển màu cam do ảnh hưởng từ khói

bụi cháy rừng ở quốc gia láng giềng Australia, ngày 5/1/2020 10 Hình 4.4 Một con gấu túi koala được cho uống nước và chăm sóc vết thương tại bệnh

viện koala ở Port Macquaire, sau khi được cứu thoát khỏi một đám cháy 11 Hình 4.5 Nhà cửa và phương tiện bị tàn phá sau cháy rừng tại bang New South

Hình 4.6 Khói bốc lên từ những đám cháy rừng bao phủ dày đặc tại Canberra,

Hình 4.8 Lính cứu hỏa nỗ lực khống chế cháy rừng ở Trung Quốc ngày 30/3/2019 16 Hình 4.9 Lực lượng chức năng huyện Nghi Xuân nỗ lực dập lửa 16 Hình 4.10 Rừng phòng hộ bốc cháy dữ dội trong đêm 28/6/2019 17

LỜI MỞ ĐẦU

Chúng ta là những sinh vật đang hiện hữu trên hành tinh này Hành tinh này baogồm: môi trường tự nhiên và môi trường nhân tạo Môi trường tự nhiên bao gồm: đấtđai, sông ngòi, không khí, cây cối, động thực vật,… Môi trường nhân tạo là môi

trường do con người tạo nên như đường xá, nhà máy, xí nghiệp,… Tất cả những vấn

đề trên đều có ảnh hưởng rất lớn đến cuộc sống của con người

Môi trường có mối quan hệ mật thiết với cuộc sống con người Mà rừng là mộttrong những thành phần không thể thiếu của môi trường Rừng là nơi sản xuất ra lượngoxi – nguồn sống của con người – nhiều nhất Không những thế, rừng còn che chắnbão lũ, là nơi trú ngụ của những loài động vật quý hiếm Vậy mà giờ đây rừng đang bịbàn tay con người tàn phá một cách không thương tiếc dẫn đến thiên tai, lũ lụt xảy rangày càng nghiêm trọng dẫn đến bao cảnh đau lòng

Đất nước ta nói riêng và toàn thế giới nói chung, hiện tượng cháy rừng đã vàđang gây tổn thất vô cùng to lớn đến hệ sinh thái và môi trường của toàn cầu Rừng là

lá phổi xanh của Trái Đất, chúng ta – những người cần không khí để tồn tại lại thẳngtay đốt chúng đi, vậy chẳng khác nào tự tay “bóp chết” hi vọng sống sao?

Bởi vì những hành động phá hoại rừng của con người nên cháy rừng hiện naydiễn ra rất phổ biến Cháy rừng có rất nhiều nguyên nhân, ví dụ điển hình là do conngười cố tình đốt và cháy rừng do con người vô tình gây nên Chúng ta đốt rừng làmtổn thương thiên nhiên ở mức báo động, mà thiên nhiên càng ở mức báo động thì TráiĐất sẽ càng nóng lên, khi Trái Đất nóng lên thì khả năng cháy rừng tự phát vô cùnglớn Sau đó chúng sẽ như một vòng tuần hoàn kín, cháy rừng (kể cả tự phát hay do conngười) gây ô nhiễm môi trường, làm Trái Đất nóng lên, sau đó vì Trái Đất nóng lênnên lại xảy ra cháy rừng Trái Đất của chúng ta có khả năng tự hồi phục nhưng nếuthương tổn mà chúng ta gây ra cho nó quá lớn thì Trái Đất sẽ không thể nào hồi phụcđược nữa Nếu không ngừng ngay việc đốt rừng một cách vô lý và xây dựng lại nguồntài nguyên rừng như ban đầu thì cuộc sống của con người và sinh vật trên Trái Đất sẽ

bị diệt vong Vậy nên chúng ta phải nêu cao tinh thần khẩu hiệu của ngày Thế Giới

năm 2020 “CHÁY RỪNG VÀ HÀNH ĐỘNG CỦA CHÚNG TA”.

Cháy rừng là một vấn đề khẩn cấp trong cuộc sống hiện nay, chúng cần được phổbiến một cách rộng rãi đến cộng đồng Cháy rừng đã, đang và sẽ luôn là một vấn đề

nan giải của loài người về môi trường Vì vậy, đề tài: “CHÁY RỪNG VÀ HÀNH ĐỘNG CỦA CHÚNG TA” là một vấn nóng bỏng hiện nay- đây cũng là lý do em lựa

chọn làm đề tài của bài tiểu luận này

1 Tầm quan trọng của rừng

Rừng giữ vai trò chủ đạo trong mối quan hệ tương tác giữa môi trường và sinhvật Rừng là lá phổi xanh của trái đất Đây là một quần lạc địa sinh Trong đó bao gồmđất, khí hậu và sinh vật rừng tạo nên một quần thể thống nhất Có quan hệ tương trợlẫn nhau

1.1 Đối với thiên nhiên

Rừng cho không khí trong lành với chức năng quang hợp của cây xanh Rừngnhư một nhà máy sinh hóa thu nhận CO2 và cung cấp O2,… Đặc biệt, khi hiện tượnghiệu ứng nhà kính gây sự nóng lên của trái đất thì việc giảm lượng khí CO2 là đặc biệtquan trọng

Hình 1.1 Mô hình quá trình quang hợp cung cấp O2 của rừng

(Nguồn: Sách giáo khoa Sinh Học 6)

Rừng giúp điều tiết nước, phòng lũ lụt, xói mòn Vai trò của rừng là giúp điềuhòa nguồn nước Giảm dòng chảy bề mặt chuyển nó thành lượng nước ngầm xuốngđất vào tầng nước ngầm Vai trò của rừng còn giúp khắc phục xói mòn, hạn chế lắngđọng lòng hồ, lòng sông, điều hòa dòng chảy của các con suối, con sông (tăng lượngnước sông, nước suối vào mùa khô, giảm lượng nước sông suối vào mùa mưa)

Rừng giúp tăng độ phì nhiêu, bồi dưỡng tiềm năng của đất: Ở khu có rừng sẽgiúp chế ngự dòng chảy, ngăn chặn nạn bào mòn đất Đặc biệt là ở trên các đồi núi dốc

vì vai trò của rừng là rất lớn Rừng giúp cho lớp đất mặt không mỏng đi Đồng thời giữnguyên mọi đặc tính vi sinh vật học và lý hóa của đất giúp đất không bị phá hủy và

duy trì được độ phì nhiêu Rừng còn liên tục tạo ra chất hữu cơ Rừng tốt tạo đất tốt vàđất lại nuôi rừng tốt.

Nếu rừng bị phá hủy, đất bị xói, quá trình đất mất mùn và thoái hóa dễ xảy ra rấtnhanh chóng và mãnh liệt Ước tính ở nơi rừng bị phá hoang trơ đất trống mỗi năm bịrửa trôi mất khoảng 10 tấn mùn/ ha Đồng thời các quá trình feralitic, tích tụ sắt,nhôm, hình thành kết von, hóa đá ong, lại tăng cường lên, làm cho đất mất tính chấthóa lý, mất vi sinh vật, không giữ được nước, dễ bị khô hạn, thiếu chất dinh dưỡng, trởnên rất chua, kết cứng lại, đi đến cằn cỗi, trơ sỏi đá

Vai trò của rừng còn giúp chống cát di động ven biển; che chở vùng đất nội địabên trong, bảo vệ đê biển, cải hóa vùng bị nhiễm mặn, phèn chua; cung cấp gỗ và lâmsản cho hoạt động sản xuất của con người Rừng còn là nơi trú ngụ của các loại độngvật quý hiếm Cung cấp dược liệu, thực phẩm, nguồn gen, sừng thú, da lông,…

Hình 1.2 Rừng ngập mặn ở bàu Cá Cái, xã Bình Thuận, huyện Bình Sơn, Quảng

Ngãi

(Nguồn: Duy Sinh, Lê Hữu Trọng Nghĩa, Chí Kiên)

1.2 Đối với con người

1.2.1 Đối với đời sống và sản xuất

Rừng là nơi cung cấp củi, nguồn gỗ, điều hòa nước và không khí, tạo oxy; là nơi

cư trú của các loại động thực vật, tàng trữ nguồn gen quý; ngăn chặn gió bão, giúpchống xói mòn; đảm bảo sức sống cũng như bảo vệ sức khỏe con người Do đó, mộtquốc gia có tỷ lệ rừng đảm bảo diện tích tối ưu là 45% là chỉ tiêu an ninh môi trườngquan trọng

1.2.2 Đối với nền kinh tế

Rừng đóng vai trò mật thiết đối với sự phát triển của nền kinh tế tại mọi quốc gia

Trong luật Bảo vệ và phát triển rừng nước ta có ghi: “Rừng là một trong những tài

nguyên quý báu mà thiên nhiên ưu ái ban tặng cho nước ta, rừng có khả năng tái tạo,

là bộ phận quan trọng với môi trường sinh thái, đóng góp giá trị to lớn với nền kinh tế quốc gia, gắn liền với đời sống của nhân dân và sự sống còn của dân tộc.”.

Cung cấp gỗ giúp con người làm vật liệu xây dựng, tạo ra nhiên liệu phục vụ chođời sống con người Tạo nguồn nguyên liệu như gỗ và các loại lâm sản, thúc đẩyngành công nghiệp chế biến gỗ, sợi phát triển, giấy, gỗ trụ mô,… Cung cấp nguồndược liệu quý, nguồn thực phẩm phục vụ đời sống con người như đương quy, tam thất,

đỗ trọng, thảo quả, hồi, mộc nhĩ, nấm hương Cung cấp nguyên liệu, lương thực chếbiến thực phẩm nhằm phục vụ tốt cho nhu cầu của đời sống xã hội

Rừng có vai trò tạo ra cảnh quan thiên nhiên hấp dẫn Giúp phát triển du lịch (xâydựng khu bảo tồn thiên nhiên, vườn quốc gia,…)

2 Hậu quả của cháy rừng

2.1 Đối với thiên nhiên

Chay rưng lam cho nhiêu loai sinh vâṭbi thiêu rui, xac đông̣ vâṭbi chay đen saunhưng vu chay rưng trông rât thương tâm Nêu như la nhưng loai đông̣ thực vâṭquyhiêm thi sẽ gây ra sự mât cân băng sinh thai

Ngoài mối đe dọa trực tiếp từ hỏa hoạn, cháy rừng còn thải vào thành phần khôngkhí các chất ô nhiễm có hại cho sức khỏe con người Điển hình như bụi mịn và các khíđộc hại như cacbon monoxit, oxit nitơ và các hợp chất hữu cơ phi metan Làm cho chỉ

số AQI lên cao và gây nguy hại cho sức khỏe của sinh vật

Một rừng cây hàng ngàn năm có thể bị cháy rụi chỉ vì một nguyên nhân khôngđáng nào đó và chúng ta lại phải mất ngàn năm nữa mới có thể trồng lại như vậy Tuynhiên, cháy rừng lại là một cơ hội mới để hệ sinh thái phục hồi các giá trị tự nhiên đã

bị suy thoái

2.2 Đối với con người

Những vụ cháy hiện nay xảy ra trong thời gian kéo dài khó dập tắt và gây hậuquả trầm trọng hơn về người cũng như kinh tế đất nước Lửa cũng lan nhanh hơn và dichuyển theo nhiều hướng khó dự đoán gây khó khăn khí dập lửa

Cháy rừng tác động xấu đến sức khỏe của con người như gây ra những bệnh về

hô hấp, ung thư,… Không những vậy, nó còn gây ra những thiệt hại nặng nề về kinh tế

và tàn phá những cơ sở hạ tầng của quốc gia

3 Nguyên nhân

Đám cháy rừng thường có hai nguồn gốc phát sinh từ tác động con người(nguyên nhân chủ quan) hoặc những điều kiện thời tiết trong thiên nhiên (nguyên nhânkhách quan)

3.1 Nguyên nhân chủ quan

Từ phát sinh bởi con người đám cháy rừng thường được hiểu và gọi với thuật

ngữ là đốt rừng Con người thường lợi dụng lửa rừng để hủy hoại rừng hoàn toàn với

mục đích đem lại các sử dụng khác thay thế rừng, hoặc chính đám cháy rừng đem lạilợi ích kiểm soát cho con người trong các biện pháp lâm sinh

Những hành động như chặt phá rừng, đốn gỗ, lấy củi, khai mỏ hay ném tàn thuốc

lá đang cháy dở cũng có thể chính là nguyên nhân cháy rừng trên diện rộng

3.2 Nguyên nhân khách quan

Cháy rừng tự phát sinh trong tự nhiên đóng vai trò là một sự kiện quan trọng củaquá trình diễn thế rừng Sâu bọ và dịch bệnh phát triển mạnh làm cho cây cối pháttriển yếu hơn, cánh rừng sẽ gồm nhiều cây bị chết, gỗ khô và các hiện tượng thời tiết

sẽ tạo ra một trận hỏa hoạn thật lớn, và rồi trong một thời gian từ nguồn hạt giống cònxót lại qua trận hỏa hoạn hoặc nhờ động vật, gió, nước đem đến sẽ phát triển trở lại.Tuy nhiên điều này nhiều khi cũng dẫn đến những hậu quả không thể tái sinh, người ta

sẽ không thấy cây mọc lại trên địa điểm đã diễn ra vụ cháy

Các loài động vật gây hại như là côn trùng cũng góp phần giết chết nhiều cây cối,khiến rừng trở nên dễ bị bắt lửa hơn Khi mùa hè kéo dài hơn do khí hậu nóng lên, côntrùng sẽ sinh sản nhanh hơn và nhiều hơn Ngoài ra, các hiện tượng thiên nhiên như tiasét cũng có thể gây cháy rừng

Một trong những nguyên nhân cháy rừng hàng đầu là do sư thay đôi rõ rêṭ cua khihâụ Trai đât nong lên nhiêṭđô ̣cung thay đôi thât thương theo Biên đô ̣ nhiêṭtheo đó màcàng ngày cang dao đông̣ manh lên va luôn giư mưc cao Điêu

đo cho thây nhiêṭđô ̣tai nhưng nươc nhiêṭđơi cao lam cho mua he khăc nghiêṭ hơn chay rưng diên ra phô biên hơn.

Nên nhiêṭđô ̣luôn cao trên 40°C thi rât dê dân đên chay rưng Nhưng khu rưngvao mua hanh khô thương co dâu hiêụ như la cây khô heo, canh cây, gôc cây trơ laithương rât dê ben lưa Chi cân môṭchut lưa thôi nhưng do gio đưa đi lam cho ca canhrưng mây ha cung co thê bi thiêu rui trong vong vai chuc phut Đây là nguyên nhâncháy rừng không thể bỏ qua

Nhiệt độ tăng làm hiện tượng bốc hơi nhanh hơn Hay nói cách khác, bầu khíquyển sẽ hấp thu hơi ẩm từ đất đai nhiều hơn khiến cho nó trở nên khô hơn Đồngthời, ở các nước có tuyết, nhiệt độ tăng cũng làm cho mùa tuyết tan đến sớm hơn bìnhthường, gây hậu quả là mặt đất bị khô trong thời gian dài hơn Đây chính là điều kiệnthuận lợi cho lửa tấn công

4 Thực trạng của việc cháy rừng hiện nay

Rừng Amazon tạo ra khoảng 20% lượng oxy của cả thế giới và thường được gọi

là lá phổi của hành tinh Theo Quỹ Quốc tế Bảo vệ thiên nhiên, nếu rừng Amazon bịhủy hoại không thể thay đổi được, nó có thể bắt đầu thải ra carbon – tác nhân chínhgây biến đổi khí hậu

So với với những năm trước đó, thiệt hại của cháy rừng Amazon năm 2019 làchưa từng có tiền lệ

Bà Robin Chazdon, Giáo sư tại Đại học Connecticut, nói: “Ảnh hưởng của phárừng ở Amazon không chỉ gói gọn ở Amazon Nó ảnh hưởng tới tất cả chúng ta”.Trong tuần này, báo chí đều đưa tin về cảnh tượng giật mình khi màn khói dàyđặc từ cháy rừng Amazon bay xa tới 3.200km phủ kín thành phố Sao Paulo của Brazil,khiến thành phố tối đen ngay giữa ban ngày.

Tuy nhiên, Giáo sư Chazdon cho biết còn có rủi ro hơn mà mọi người chưa nhận

ra Bà nói: “Có những hậu quả lớn đối với biến đổi khí hậu toàn cầu vì đám cháy thải

ra carbon Nếu các rừng mưa không được tái sinh hoặc trồng lại, rừng cũng sẽ khôngthể phục hồi khả năng hấp thu carbon”

Những dải rừng mưa rộng lớn đóng vai trò rất quan trọng trong hệ sinh thái thếgiới vì chúng hấp thu nhiệt thay vì phản chiếu trở lại bầu khí quyển Rừng mưa cũnghút khí CO2 và nhả ra oxy, đảm bảo thải ra ít carbon hơn và giảm nhẹ tác động củabiến đổi khí hậu

Tuy nhiên, với những đám cháy rừng dữ dội, nghiên cứu cho thấy có thể mất hơnmột thế kỷ để hồi phục lại khả năng hút CO2 mà rừng đã mất đi Bà Chazdon nói:

“Rừng có thể mọc lại sau đám cháy nhưng sẽ không thể nếu cứ vài năm lại xảy ra cháy

và nếu đất rừng bị biến thành đất nông nghiệp” Rừng Amazon bị thu hẹp và biếnthành đất trống có thể khiến chức năng của rừng không thể phục hồi dễ dàng TheoCNBC, rừng mưa Amazon trải dài 9 quốc gia và là rừng mưa lớn nhất thế giới, rộngbằng nửa nước Mỹ

Các nhà sinh thái khẳng định khi mất càng nhiều rừng, hậu quả càng đáng sợ.Cây ở Amazon giúp đưa nước từ đất vào bầu khí quyển, tạo ra lượng mưa cần thiếtcho các khu vực khác Đa dạng sinh thái cũng sẽ mất đi và đây sẽ là thiệt hại nặng nềvới hành tinh Hàng chục nghìn loài cây hàng trăm nghìn côn trùng và các dạng sốnghoang dã khác trong rừng Amazon sẽ bị ảnh hưởng Chúng ta sẽ mất hàng triệu, hàngtriệu động vật

Hình 4.2 Cháy rừng Amazon

(Nguồn: Alamy)

4.1.2 Cháy rừng ở Australia

Hình 4.3 Bầu trời Auckland, New Zealand, chuyển màu cam do ảnh hưởng từ

khói bụi cháy rừng ở quốc gia láng giềng Australia, ngày 5/1/2020

(Nguồn: THX/TTXVN)

Thảm họa cháy rừng khủng khiếp chưa từng có trong lịch sử Australia, với gần

200 đám cháy vẫn đang hoành hành trên hầu khắp lục địa châu Đại Dương rộng lớn,gây thiệt hại nghiêm trọng về người và tài sản cũng như tàn phá hệ động vật hoang dã

Cháy rừng bắt đầu bùng phát ở Australia từ tháng 11-2019 đến ngày 7-1-2020 đãthiêu rụi hơn 8 triệu ha đất (gần gấp đôi diện tích nước Bỉ), trong đó chỉ riêng bangNew South Wales mất 1,2 triệu ha.

Nếu so với đợt cháy rừng khủng khiếp hồi tháng 9 tàn phá rừng nhiệt đới lớnnhất thế giới - "lá phổi xanh" của Hành tinh Amazon, số diện tích rừng bị cháy ởAustralia nhiều hơn gấp 7 lần, trong khi con số này cũng cao gấp 3 lần so với diện tíchrừng bị thiêu trụi trong đợt cháy rừng năm 2018 ở bang California

Ít nhất 25 người đã thiệt mạng do cháy rừng trên toàn Australia, chủ yếu tại NewSouth Wales, bang đông dân thứ hai ở nước này Hàng nghìn người bị mắc kẹt ở cácthị trấn ven biển vẫn chưa thể trở về nhà Giới chức đã cảnh báo về nguy cơ của cuộckhủng hoảng nhân đạo Ngoài ra, hơn 10 triệu người trên khắp Australia đang phải hítthở bầu không khí độc hại do khói bụi ô nhiễm từ các đám cháy rừng bao trùm bầutrời

Tại New South Wales, bầu trời trong ngày 5-1 biến thành màu đỏ mịt mù do hậuquả của cháy rừng Ngay tại thủ đô Canberra, các trường học, trung tâm chăm sóc trẻ

em, cửa hàng, bảo tàng và các địa điểm vui chơi, giải trí đều đóng cửa do chỉ số chấtlượng không khí đo được đã vượt gấp 22 lần so với mức bị coi là nguy hại, khi Cháyrừng cũng đã thiêu hủy hơn 1.800 nhà dân và hàng nghìn cơ sở vật chất khác

Thương tâm hơn, gần 500 triệu động vật, trong đó có 8.000 gấu túi (gấu Koala) chiếm 30% tổng số gấu túi ở Australia, đã chết do không thể chạy thoát thân khỏi

-"biển lửa"

Theo Bộ Môi trường Australia, những trận cháy rừng quy mô lớn đã phá hủykhoảng 30% môi trường sinh sống của loài Koala và một số loài sinh vật khác Giớikhoa học cho rằng có thể phải mất hàng thập niên mới khôi phục được hệ động vậthoang dã ở Australia