Bài tập học kỳ môn nhập môn luật dân sự đề bài 10 quyền xác định lại giới tính theo quy định của pháp luật việt nam

BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI BÀI TẬP HỌC KỲ MÔN Nhập môn Luật dân sự ĐỀ BÀI 10 Quyền xác định lại giới tính theo quy định của pháp luật Việt Nam HỌ VÀ TÊN Hoàng Bảo Trâm MSSV 453510 LỚP N02 T[.]

BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

-BÀI TẬP HỌC KỲ MÔN: Nhập môn Luật dân sự

ĐỀ BÀI 10: Quyền xác định lại giới tính theo

quy định của pháp luật Việt Nam

Hà Nội, 2021

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 2

NỘI DUNG 2

I Khái niệm chung về giới tính và việc xác định lại giới tính 2

II Quyền được xác định lại giới tính theo quy định của pháp luật Việt Nam 3

2.1 Nguyên tắc xác định lại giới tính 4

2.2 Điều kiện để xác định lại giới tính 5

2.3 Hậu quả pháp lý của việc xác định lại giới tính 6

III Thực trạng áp dụng quyền xác định lại giới tính ở Việt Nam 8

IV Một số kiến nghị hoàn thiện 10

KẾT LUẬN 11

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 12

1

MỞ ĐẦU

Giới tính là một trong những yếu tố thuộc về nhân thân, gắn với mỗi cá nhân con người Giới tính được hiểu là các đặc điểm sinh lý, gắn với từng người

là yếu tố tự nhiên, tức là con người từ khi sinh ra đã mang một giới tính nhất định Pháp luật mỗi nước đều có quy định những quyền và nghĩa vụ khác nhau cho từng giới tính cụ thể, nên có thể nói giới tính của con người là một vấn đề quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của mỗi cá nhân nói riêng và cả xã hội nói chung Vì vậy, để đảm bảo quyền lợi chính đáng của cá nhân thì mỗi người cần được sống đúng, sống thật với giới tính của mình Tuy nhiên thực tế lại cho thấy, không phải lúc nào giới tính của mỗi người cũng được hoàn thiện khi người đó sinh ra, có nhiều vấn đề khác nhau về giới tính mà y học gọi đó là khuyết tật bẩm sinh về giới tính Điều này đã làm ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống, tâm sinh lý của họ, bản thân họ bị dằn vặt, bị chính gia đình, bạn bè và cả

xã hội xa lánh Xuất phát từ sự đồng cảm và với góc nhìn của một sinh viên luật, mong muốn xã hội có thể đảm bảo tốt quyền lợi của mỗi công dân, em xin phép chọn đề bài số 10: “Quyền xác định lại giới tính theo quy định của pháp luật Việt Nam” để được đi sâu nghiên cứu rõ hơn về quyền này tại đất nước ta

NỘI DUNG

I Khái niệm chung về giới tính và việc xác định lại giới tính

Giới tính được dùng để chỉ các đặc điểm sinh học của nam và nữ 1 Giới tính

là những đặc điểm đồng nhất mà khi chúng ta sinh ra đã có và không thể thay đổi được Theo quy định của pháp luật dân sự, thì giới tính là một quyền nhân thân của mỗi người và không thể chuyển giao cho người khác

1 Khoản 2 điều 5 Luật bình đẳng giới

Xác định lại giới tính là một thuật ngữ thường hay bị nhầm với chuyển đổi giới tính Chúng ta có thể hiểu: “Xác định lại giới tính được hiểu là thủ tục dùng

để điều chỉnh lại giới tính của một người có khuyết tật bẩm sinh về giới tính hoặc giới tính chưa được định hình chính xác”2, khác với chuyển đổi giới tính là quá trình can thiệp làm thay đổi giới tính của một cá nhân khi giới tính đó đã được xác định rõ

Bản chất của xác định lại giới tính là nhằm trả lại giới tính thực cho những người bị khuyết tật bẩm sinh về giới tính hoặc giới tính chưa được định hình chính xác Nói một cách cụ thể đó là một người có biểu hiện bên ngoài không hoàn toàn phù hợp với cặp nhiễm sắc thể giới tính do đó họ phải trải qua một số xét nghiệm, giám định để biết chắc rằng mình là nam hay nữ từ đó có sự can thiệp của y học để tìm đúng lại giới tính Các hoạt động y khoa để xác định giới tính được gọi chung là

“can thiệp y tế” Như vậy có thể thấy việc xác định lại giới tính là trả lại giới tính thực cho những người bị khuyết tật bẩm sinh về giới tính hoặc giới tính chưa được định hình chính xác được pháp luật bảo vệ chặt chẽ

II Quyền được xác định lại giới tính theo quy định của pháp luật Việt Nam

Xã hội ngày càng hiện đại, phát triển thì kéo theo việc ngày càng có nhiều vấn

đề phát sinh, và một trong số đó là những vấn đề có liên quan đến giới tính của con người Với tư cách là một ngành luật bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân và điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong đời sống, lần đầu tiên BLDS 2005 đã quy định cá nhân có quyền xác định lại giới tính của mình Quyền này tiếp tục được ghi nhân tại điều 36 BLDS 2015, tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho việc cụ thể hóa các quy định liên quan tại các văn bản quy phạm pháp

luật chuyên ngành, cụ thể: “1 Cá nhân có quyền xác định lại giới tính.

2 Trịnh Thị Thu, Quyền xác định lại giới tính theo quy định của pháp luật Việt Nam, Luận văn

Thạc sĩ Luật học, 2012

Việc xác định lại giới tính của một người được thực hiện trong trường hợp giới tính của người đó bị khuyết tật bẩm sinh hoặc chưa định hình chính xác mà cần

có sự can thiệp của y học nhằm xác định rõ giới tính.

2 Việc xác định lại giới tính được thực hiện theo quy định của pháp luật.

3 Cá nhân đã thực hiện việc xác định lại giới tính có quyền, nghĩa vụ đăng ký thay đổi hộ tịch theo quy định của pháp luật về hộ tịch; có quyền nhân thân phù hợp với giới tính đã được xác định lại theo quy định của Bộ luật này và luật khác có liên quan.” 3

2.1 Nguyên tắc xác định lại giới tính

Trên cơ sở quy định tại điều 35 BLDS về quyền xác định lại giới tính, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 88/2008/NĐ-CP hướng dẫn cụ thể về quyền xác định lại giới tính của cá nhân, trong đó nói rõ về các nguyên tắc:

Nguyên tắc thứ nhất, bảo đảm cho mỗi người được sống theo đúng giới tính

của mình Mục tiêu cao nhất của điều 36 BLDS và nghị định số 88/2008/NĐ-CP

về xác định lại giới tính là nhằm “bảo đảm quyền được sống theo đúng giới tính của mình” đối với mỗi người Điều này cho thấy sự thay đổi tiến bộ về nhận thức

tư tưởng của Nhà nước và toàn xã hội khi thừa nhận vấn đề “tế nhị” này, đồng thời thể hiện được sự phát triển về khoa học kĩ thuật, y tế đã đem đến cơ hội, tạo nên hạnh phúc cho những người vốn bị xem là bật hạnh do có khiếm khuyết về giới tính

Nguyên tắc thứ hai, việc xác định lại giới tính phải được tiến hành trên

nguyên tắc tự nguyện, khách quan, trung thực, khoa học và phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về việc đã xác định lại giới tính Như vậy, theo nội dung của quy tắc, thì không một cá nhân, tổ chức nào có quyền bắt buộc người bị khuyết tật bẩm

3 Điều 36, BLDS 2015

sinh về giới tính hoặc giới tính chưa được định hình chính xác phải tiến hành xác định lại giới tính bằng cách can thiệp y tế, nếu không phải do tự thân, ý chí của người đó quyết định, mong muốn được trở về đúng giới tính, con người thực Riêng trường hợp xác định lại giới tính cho người chưa đủ 16 tuổi thì cha, mẹ hoặc người giám hộ của người đó phải có đơn đề nghị; trường hợp xác định lại giới tính cho người từ đủ 16 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi thì phải có chữ ký của cha, mẹ hoặc người giám hộ của người đó 4 Bên cạnh đó, người được xác định lại giới tính “phải tự chịu trách nhiệm trước pháp luật về việc đã xác định lại giới tính của mình” Tất nhiên, cha mẹ hay người giám hộ cũng sẽ phải liên đới chịu trách nhiệm trước pháp luật về việc đã xác định lại giới tính của con hoặc người được giám hộ

Nguyên tắc thứ 3, giữ bí mật về các thông tin liên quan đến người được xác

định lại giới tính, trừ trường hợp có văn bản của cơ quan nhà nước có thẩm quyền yêu cầu cung cấp hồ sơ phục vụ cho việc kiểm tra, tranh tra, điều tra, truy

tố và xét xử liên quan đến việc xác định lại giới tính Quyền xác định lại giới tính

là một vấn đề mang tính cá nhân, tương đối nhạy cảm nên “bí mật về các thông tin” liên quan đến người được xác định lại giới tính sẽ được pháp luật bảo vệ, trừ những trường hợp đặc biệt, bất khả kháng do pháp luật quy định Bất kỳ hành vi tiết lộ thông tin về việc xác định lại giới tính của người khác hoặc phân biệt đối

xử đối với người đã xác định lại giới tính sẽ phải chịu các chế tài theo quy định của pháp luật

2.2 Điều kiện để xác định lại giới tính

Điều kiện thứ nhất, về biểu hiện bệnh lý Những người được xem xét để xác

định lại giới tính là những người có những biểu hiện sau:

4 Khoản 1, điều 7 Nghị định 88/2008/NĐ-CP

Một là có khuyết tật bẩm sinh về giới tính Có khuyết tật bẩm sinh ở giới tính được hiểu là những bất thường ở bộ phận sinh dục của một người ngay từ khi sinh ra, biểu hiện ở một trong các dạng như nữ lưỡng giới giả nam, nam lưỡng giới giả nữ hoặc lưỡng giới thật

Hai là giới tính chưa được định hình chính xác Được hiểu là những trường hợp chưa thể phân biệt được một người là nam hay nữ xét về cả bộ phận sinh dục và nhiễm sắc thể giới

Điều kiện thứ hai là về độ tuổi Thực ra về cơ bản không có hạn chế về bất kỳ

độ tuổi nào trong việc xác định lại giới tính cá nhân Tuy nhiên trong BLDS cũng

đã quy định rõ về năng lực hành vi dân sự của cá nhân tương ứng với từng độ tuổi Như vậy trong các mối quan hệ dân sự, người thành niên được coi là người

có năng lực hành vi dân sự đầy đủ được tự mình quyết định mọi vấn đề liên quan đến các giao dịch do mình thực hiện Còn trong các trường hợp khác phải có cha,

mẹ hoặc người giám hộ để đảm bảo quyền lợi cho cá nhân đó Cụ thể tại thông tư 29/2010/TT-BYT đã quy định về 3 mẫu đơn khác nhau tương ứng với 3 độ tuổi xin xác định lại giới tính Việc quy định này hoàn toàn phù hợp với các quy định

về năng lực hành vi dân sự của cá nhân trong BLDS

Điều kiện thứ ba, về tính tự nguyện Việc xác định lại giới tính phải được tiến

hành trên nguyên tắc tự nguyện Trong mọi trường hợp người muốn xác định lại giới tính phải làm đơn gửi cơ sở khám chữa bệnh xin xác định lại giới tính, nếu không có đơn thì cơ sở y tế không tiến hành xác định lại giới tính cho cá nhân

2.3 Hậu quả pháp lý của việc xác định lại giới tính

Việc xác định lại giới tính của cá nhân không những có ý nghĩa trong việc hoàn thiện tâm sinh lý của một con người mà còn có ý nghĩa trong việc ghi nhận quyền dân sự, quyền nhân thân của cá nhân khi họ mang một giới tính mới Cá nhân sau

khi được xác định lại giới tính thì có thể phát sinh, thay đổi hay chấm dứt một số quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm sau đây:

Thứ nhất, được thay đổi họ tên trong trường hợp việc sử dụng họ tên cũ có

ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp hay cuộc sống bình thường sau khi đã được xác định lại giới tính tại điểm e khoản 1 điều 28 BLDS 2015

Thứ hai, được cải chính hộ tịch Khoản 3 điều 35 BLDS 2015 quy định cá

nhân đã thực hiện việc xác định lại giới tính có quyền, nghĩa vụ đăng ký thay đổi

hộ tịch theo quy định của pháp luật về hộ tịch, có quyền nhân thân phù hợp với giới tính đã được xác định lại theo quy định của luật Chương 4 của nghị định 88/2008/NĐ-CP cũng đã quy định rất cụ thể về việc cải chính hộ tịch, cơ quan có thẩm quyền đăng ký hộ tịch có trách nhiệm căn cứ vào Giấy chứng nhận y tế (do

cơ sở khám, chữa bệnh đã thực hiện việc can thiệp y tế xác định lại giới tính cấp)

để giải quyết việc đăng ký lại hộ tịch cho người đã xác định lại giới tính.5

Thứ ba, được xây dựng gia đình và nhận con nuôi theo quy định của pháp

luật Sau khi được xác định lại đúng giới tính thật của mình, người đã xác định giới tính có quyền được tự do kết hôn như mọi công dân khác Ngoài ra, quyền được nuôi con nuôi của cá nhân hay vợ chồng những cá nhân này cũng được pháp luật công nhận và bảo hộ

Thứ tư, sự chuyển đổi về một số quyền và nghĩa vụ dân sự như: quan hệ lao

động, tuổi nghỉ hưu, nghĩa vụ quân sự hay chế độ thai sản…

Như vậy, từ quy định trong BLDS đến các văn bản hướng dẫn như Nghị định, Thông tư có thể thấy nước ta có một hệ thống pháp luật tương đối đầy đủ, toàn

5 Quyền xác định lại giới tính cho cá nhân theo BLDS năm 2015 và một số kiến nghị hoàn thiện (https://tuphaptamky.gov.vn/2014/news/Linh-vuc-dan-su/Quyen-xac-dinh-lai-gioi-tinh- cho- ca-nhan-theo-BLDS-nam-2015-va-mot-so-kien-nghi-hoan-thien-3827.html ) truy cập ngày

06/06/2021

diện trong vấn đề quyền xác định lại giới tính của cá nhân, tạo nên cơ sở pháp lý đầy đủ, hợp pháp cho các cơ sở khám chữa bệnh được quyền can thiệp y tế, điều trị cho người có khiếm khuyết về giới tính Các quy định về quyền này có ý nghĩa vô cùng to lớn, không những ghi nhận quyền dân sự, quyền nhân thân của một cá nhân

mà còn hơn thế nữa đã giúp cho những người có khuyết tật về giới tính được cải thiện cuộc sống, tìm lại chính mình, hòa nhập với xã hội, giúp họ tự tin hơn

III Thực trạng áp dụng quyền xác định lại giới tính ở Việt Nam

Từ khi điều 36 BLDS 2005 và các văn bản hướng dẫn thi hành có hiệu lực, đã mang lại ý nghĩa và vai trò to lớn, cho phép những người bị khuyết tật bẩm sinh về giới tính hoặc giới tính chưa được định hình chính xác được xác định lại giới tính của mình Việc ra đời các quy định này được đánh giá là mang đầy tính nhân văn, nhân đạo, giúp cho những người kém may mắn được tìm lại chính mình, và khả năng sẽ có đến hàng trăm, hàng nghìn người tìm đến các cơ sở y tế để được xác định lại giới tính của mình Theo ước tính cứ 2000 trẻ sinh ra thì ít nhất 1 trẻ có bất thường về giới tính, trong khi đó hằng năm Việt Nam có khoảng hơn 1 triệu trẻ mới sinh Và cứ 11000 người thì có 1 người có khuyết tật giới tính hoặc giới tính không

rõ ràng Với tỉ lệ như trên thì nhu cầu được xác định lại giới tính chắc chắn không

hề nhỏ Tuy nhiên, thực tế tại các bệnh viện lớn, các cơ sở khám chữa bệnh được phép can thiệp y tế xác định lại giới tính cho biết có rất ít trường hợp cá nhân đến xin xác định lại giới tính của mình Theo báo cáo của Phòng Tư pháp các quận, huyện, Sở Tư pháp các tỉnh thành phố trực thuộc trung ương thì trong nhiều năm qua, số trường hợp xin cải chính lại hộ tịch do xác định lại giới tính rất hiếm Sở dĩ xảy ra tình trạng như thế là do các nguyên nhân sau:

Thứ nhất, là do sự thiếu hiểu biết, hiểu biết một cách mù mờ về giới tính của

mình Thực tế không phải ai cũng hiểu rõ về giới tính của mình, vì chính họ cũng

bị đánh lừa bởi cơ quan sinh dục trong người mình, bản thân là nữ nhưng tưởng

mình là nam hoặc ngược lại Ngay từ khi sinh ra với những biểu hiện bên ngoài chưa rõ ràng, nên họ cứ sống và lớn lên theo sự áp đặt về giới tính của mọi người giành cho mình

Thứ hai, là do sự kì thị của xã hội, gia đình, bạn bè với những người bị khuyết

tật về giới tính hoặc giới tính chưa được định hình rõ ràng đã tạo nên tâm lý e ngại, xấu hổ cho cá nhân người bị Có nhiều trường hợp bản thân họ biết rất rõ

về sự bất thường của bản thân, họ biết rõ giới tính thật sự của mình, như họ sợ người thân phản đối, bạn bè mọi người xung quanh xa lánh, xã hội coi thường nên họ cố sống, chịu đựng trong tình trạng đó của mình

Thứ ba, do chi phí tiến hành phẫu thuật xác định lại giới tính khá tốn kém Để

xác định lại giới tính, không chỉ mỗi can thiệp bởi phẫu thuật mà còn phải trải qua một quá trình dài thăm khám, xét nghiệm, kiểm tra tâm lý… vì thế chi phí cho một

ca phẫu thuật là không hề nhỏ, mức độ còn tùy thuộc vào độ tuổi và biểu hiện bệnh của bệnh nhân Nhiều gia đình do sự thiếu hiểu biết, nên không phát hiện ra để đưa người thân mình đi phẫu thuật sớm, khi đã trưởng thành, việc phẫu thuật lại càng khó khăn, tốn kém hơn, họ không đủ điều kiện để đáp ứng, nên cuối cùng họ chấp nhận để cho con em mình sống tiếp với giới tính không rõ ràng như vậy

Thứ tư, là tâm lý e ngại khi phải đi phẫu thuật ở các Bệnh viện nhà nước Xác

định lại giới tính là một vấn đề phức tạp, phải tuân theo những trình tự thủ tục nghiêm ngặt Chính điều này đã dẫn đến vấn đề là nhiều trường hợp có nhu cầu xác định lại giới tính nhưng lại ngại không muốn đến các cơ sở y tế có đủ điều kiện điều trị trong nước, mà họ lựa chọn ra nước ngoài nhất là Thái Lan, hay đến những bệnh viện tư nhân, phòng khám chui nào đó Lý do có thể đưa ra là do thủ tục đơn giản, không cần xuất trình, làm nhiều giấy tờ, đơn từ hay sự đồng ý từ ai… mà vẫn có được sự đảm bảo an toàn thông tin