Bệnh tăng huyết áp y HN

Bệnh tăng huyết áp y HN

BÖnh t¨ng huyÕt ¸p

BS Nguyễn Lân Hiếu Trường Đại Học Y Hà Nội

T.H.A: yếu tố nguy cơ quan trọng nhất trong

các bệnh tim mạch

 Số ng ời bị THA rất lớn trong cộng đồng.

 Tỷ lệ THA đang có khuynh h ớng ↑ rõ ở n ớc ta.

 Số ng ời THA đ ợc chẩn đoán còn thấp.

Tỷ lệ Tăng huyết áp tại một số tỉnh miền bắc n ớc ta

(theo điều tra dịch tễ THA 2002, với ng ời ≥ 25 tuổi)

16,312,3

22,7

Tổng cộng

13,913,2

16,4

Thái nguyên (trung du)

12,49,7

20,1

Thái bình (đồng bằng)

16,613,6

31,9

Nghệ an (duyên hải)

23,223,2

Hà nội (thành phố)

Tổng cộng

Nông thôn

Thành phố Thị xã

Tỷ lệ tăng huyết áp (%)

Đơn vị đ ợc điều tra

Huyết áp là gì ?

 áp lực máu trong lòng động mạch:

Lực bóp máu của cơ tim x sức cản của ĐM

 HA tâm thu: khi tim bóp

 HA tâm tr ơng: khi tim giãn

 Ví dụ: 130/80

130: là HA tâm thu 80: là HA tâm tr ơng

Vµ < 90

– Nh ng quan trọng nhất là đo HA th ờng kỳ

 Đo với máy nào?

– HA kế thuỷ ngân

– HA kế đồng hồ

– HA kế điện tử

Nh÷ng l u ý khi ®o huyÕt ¸p

• BÖnh nh©n ph¶i trong tr¹ng th¸i nghØ ng¬i

Những l u ý khi xác định huyết áp

• Nên dùng loại máy đo huyết áp thuỷ ngân.

• Con số huyết áp tâm thu t ơng ứng với pha I của Korotkoff (xuất hiện tiếng đập đầu tiên) và huyết áp tâm tr ơng là ở pha V (mất tiếng đập) Chú ý khoảng trống HA có thể gặp.

• Nên đo cả hai tay và lấy trị số ở bên có số đo cao hơn.

• Cần thiết phải đo ít nhất 2 lần cách nhau ít nhất 2 phút và con số cuối cùng là trung bình cộng nếu có sự khác biệt > 5 mmHg.

Ph©n giai ®o¹n Ph©n giai ®o¹n

ChÈn ®o¸n nguyªn nh©n t¨ng huyÕt ¸p:

≥ 90%: kh«ng râ nguyªn nh©n

≤ 10%: cã nguyªn nh©n (người trẻ, khó khống chế bằng thuốc, tiến triển nhanh,

ác tính, biểu hiện ở các cơ quan khác)

oBệnh nội tiết: U tuỷ th ợng thận, U vỏ th ợng thận.

oNhiễm độc thai nghén.

oPhình ĐM não.

oStress tâm lý.

oĂn uống : cam thảo-cà phê.

oThuốc nội tiết

oMột số thuốc tránh thai.

• WHO/ISH

 HATT/HATTr

 Tuổi: nam > 55 năm; nữ > 65 năm

 Hút thuốc lá

 Rối loạn chuyển hoá lipid

 Tiền sử gia đình sớm mắc bệnh tim mạch (nam < 55 năm; nữ < 65 năm)

 Béo phì (béo bụng) vòng bụng >/= 102cm ở nam; 88cm ở nữ.

• Các xét nghiệm cần làm: WHO/ISH; JNC VII

– Dựa vào khám và hỏi bệnh

– Xét nghiệm th ờng quy: đánh giá các yếu tố và nguy cơ, và tổn th ơng cơ quan đích

Catecholamin, CT bụng, MRI não, đM chủ…)

T.H.A cã phèi hîp víi c¸c yÕu tè Nguy c¬ kh¸c:

nguy c¬ BÖnh m¹ch vµnh sÏ t¨ng cao

T×nh h×nh ph¸t hiÖn vµ kiÓm so¸t T.H.A

(theo sè liÖu cña ban ®iÒu tra søc khoÎ vµ dinh d ìng quèc

gia Hoa kú 1992-1994)

N íc Tû lÖ (%) N íc Tû lÖ (%)

Tû lÖ % bÖnh nh©n ® îc kiÓm so¸t tèt

sè H.A (<140/90mmHg) ë mét sè quèc gia

ảnh h ởng của T.H.A lên một số cơ quan đích

THA -> gây biến chứng nhiều phủ tạng, trong đó chủ yếu là:

 Tim và các mạch máu.

 Thận.

 Mắt.

 Não.

Biến chứng tim

và các mạch máu do T.H.A

 Phì đại tâm thất trái: điện tâm đồ và nhất là SÂ tim (tính chỉ số KLCTT).

 Rối loạn chức năng tâm tr ơng, rối loạn chức năng tâm thu TT (SÂ -

Doppler tim).

 Cơn đau thắt ngực hoặc NMCT (do sự phối hợp giữa VXĐMV và ↑ tiêu thụ O 2 cơ tim (vì có phì đại TT).

 Suy tim trái > Suy tim toàn bộ

 Rối loạn nhịp tim.

 Xơ vữa rồi xơ cứng nhiều ĐM (chú ý ĐM cảnh hai bên).

 Giãn phình và phình tách thành của một số ĐM (SÂ, chụp CT-Scanner, chụp cộng h ởng từ).

ảnh h ởng của T.H.A

lên một số cơ quan đích

phì đại

thất trái

do T.H.A

h×nh ¶nh ph×nh t¸ch thµnh ®MC

Biến chứng mắt do T.H.A

Keith -Wagener-Barker đã đề xuất đánh giá các tổn th

ơng đáy mắt do THA theo 4 giai đoạn sau:

 Giai đoạn 1: các ĐM co nhỏ, óng ánh nh sợi dây đồng.

 Giai đoạn 2: có dấu hiệu ĐM bắt chéo các TM (dấu hiệu Salus Gunn).

 Giai đoạn 3: có xuất huyết và xuất tiết ở võng mạc.

 Giai đoạn 4: xuất huyết, xuất tiết + phù gai thị.

hình ảnh tổn th

ơng đáy mắt do

T.H.A

Biến chứng thận do T.H.A

 THA > gây xơ hoá các tiểu ĐM đến, tiểu ĐM đi và các mao mạch của cầu thận => Gây rối loạn cả chức năng của cầu thận và chức năng của ống thận (*).

 Hậu quả là:

- Gây ra Protein niệu.

- Có thể có thêm đái máu vi thể.

- Hậu quả cuối cùng là gây suy thận (khoảng 10% các BN THA).

 Khi đã có suy thận > lại làm HA càng ↑.

(*) Harrison’s Principles of Internal Medicine, 14 edition, vol.1, p.1384

T.H.A: yếu tố nguy cơ chính gây tbmn

 THA là yếu tố nguy cơ chủ yếu trong cả hai bệnh lý: nhồi máu não và xuất huyết não (*)

 Tỷ lệ đột quỵ sẽ tăng cao trong cả hai tr ờng hợp:

- THA tâm thu hay THA tâm tr ơng (**)

(*) Hypertension Primer: the Essentials of High Blood Pressure- 1999.

(**) Lancet 1990; 335: 765-774

T.H.A: yếu tố nguy cơ chính gây tbmn (tiếp)

 THA tâm thu đơn thuần là một yếu tố nguy cơ quan trọng gây đột quỵ ở những ng ời lớn tuổi (***).

 Kiểm soát đ ợc số HA sẽ:

+ Giảm đ ợc:

- Tỷ lệ đột quỵ.

- Tổn th ơng cơ quan đích (suy tim, suy thận) (****)

(***) Arch Intern Med 1997; 157: 2413-2446

(****) JAMA 1970; 213: 1143-1152

biÕn chøng n·o do T.H.A

biÕn chøng n·o do T.H.A (tiÕp)

h×nh ¶nh nhòn n·o vµ xuÊt huyÕt n·o

sơ đồ hình ảnh tắc mạch nã o

và phình các vi mạch nã o

Những dữ kiện cần chú ý khi tiến hành điều trị T.H.A

* Điều trị THA cần dựa vào:

 Mức độ THA.

 Tình trạng tổn th ơng các cơ quan đích.

 Các yếu tố nguy cơ.

 Cơ địa ng ời bệnh.

Những yếu tố ảnh h ởng đến việc tiên l ợng T.H.A

xÕp lo¹i nguy c¬ vµ l îng gi¸ tiªn l îng T.H.A

Tại sao cần phải điều trị Bệnh THA cho dù Bạn cảm thấy Bình th ờng ?

 Đa số bệnh nhân THA cảm thấy trong ng ời hoàn toàn bình th ờng.

 Tuy nhiên, THA th ờng không có triệu chứng, nh ng

có thể bị biến chứng nh bệnh mạch vành và đột quỵ Nếu không đ ợc điều trị hoặc điều trị không đầy

đủ, bệnh nhân THA lâu ngày sẽ bị các biến chứng nguy hiểm ở các cơ quan nh tim, thận, não và mắt

 Ngày nay, điều trị bệnh THA không còn là câu hỏi

"Có điều trị không?" mà là "Nên điều trị cho ai và

điều trị nh thế nào?".

Điều trị THA

 Thay đổi lối sống

 Bỏ hút thuốc lá

 Uống r ợu vừa phải

 ã 20-30g ethanol/ngày (nam giới)

– Khi chế độ sinh hoạt không đủ làm hạ HA.

– Khi mới phát hiện, HA đã cao nhiều

Nguyªn t¾c ®iÒu trÞ THA

 §iÒu trÞ c¸c yÕu tè nguy c¬ phèi hîp

 Rèi lo¹n lipid m¸u

 §¸i th¸o ® êng

 Chó ý tíi c¸c bÖnh ®i kÌm

 Hen phÕ qu¶n

 Viªn phÕ qu¶n phæi t¾c nghÏn

 U tiÒn liÖt tuyÕn

 Chú ý tới các đối t ợng cụ thể

 Có thai

 Ng ời già

 Ng ời có TBMMN

 Ng ời có đái tháo đ ờng

 Thiếu máu cục bộ cơ tim- Suy tim

 Suy thận

 Bệnh nhân có HATT > 20mmHg trên mức

cần đạt đ ợc hoặc HATTr > 10 mmHg trên

mức cần đạt đ ợc, nên cho 2 thuốc, mà 1 là thiazid

 Sự hợp tác và tin cậy của bệnh nhân là điều

kiện không thể thiếu đ ợc cho thành công

Chiến l ợc điều trị tăng huyết áp (theo

ARB, chẹn bêta giao cảm, chẹn

kênh canxi hoặc phối hợp.

Dùng liều tối u hoặc dùng các thuốc thêm vào khác cho đến khi đạt đ ợc HA mục tiêu

- Phối hợp 2 thuốc cho hầu hết các

BN (th ờng kết hợp lợi tiểu nhóm Thiazide với 1 trong các thuốc sau:

ƯCMC, ARB, chẹn bêta giao cảm, chẹn kênh canxi.

- Thuốc cho theo chỉ định bắt buộc -Các thuốc hạ áp khác nếu cần

nh : lợi tiểu, ƯCMC, ARB, chẹn bêta giao cảm, chẹn kênh canxi.

Không đạt HA mục tiêu (< 140/90 mmHg hay 130/80 mmHg đối với đái tháo đ ờng

hoặc bệnh thận)

Không đạt HA mục tiêu

§iÒu chØnh KhuyÕn c¸o Lµm gi¶m HA TT

Gi¶m c©n Duy tr× träng l îng 5 · 10 mmHg/10 kg

c¬ thÓ b×nh th êng c©n nÆng ® îc gi¶m

§iỊu chØnh KhuyÕn c¸o Lµm gi¶m HATT

l ỵng r ỵu r ỵu nhá mçi ngµy t ¬ng

tiªu thơ hµng ® ¬ng 30ml ethanol, 720

ngµy ml bia, 300 ml r ỵu hay 90

ml Whisky cho nam giíi

Víi n÷ giíi & ng êi nhĐ

c©n: liỊu l ỵng r ỵu cÇn

gi¶m chØ cßn mét nưa

ĐIỀU CHỈNH LỐI SỐNG ĐỂ ĐIỀU TRỊ THA (JNC

VII)

BÖnh m¹ch m¸u ngo¹i biªn kh«ng dung n¹p glucose;

Hen suyÔn;

BÖnh phæi t¾c nghÏn m¹n tÝnh;

§au th¾t ngùc; sau NMCT Suy tim ø huyÕt (t¨ng liÒu dÇn)

Suy thËn;

Suy tim ø huyÕt

Lîi tiÓu (quai)

Cã thai Gout

Suy tim ø huyÕt;

BN THA cao tuæi;

BN cao tuæi THA t©m thu

 Ng ời cao tuổi

 đái tháo đ ờng

 Bệnh lý mạch máu não kèm theo

 THA kèm theo rối loạn chức nang thận

 THA ở ng ời có thai

 THA kháng trị

 Hạ lipid máu

ẹIEÀU TRề THA TRONG NHệếNG TRệễỉNG HễẽP ẹAậC BIEÄT

 BN tiền THA (HA= 120-139/80-89) cần thay đổi lối

sống để phòng bệnh

 Lợi tiểu thiazid nên đ ợc sử dụng hoặc đơn thuần,

hoặc phối hợp với các thuốc khác

 Các thuốc khác cần đ ợc sử dụng trong những tr

ờng hợp có nguy cơ đặc biệt (ƯCMC, chẹn thụ thể AT1, chẹn bêta, chẹn canxI…

 Phối hợp ã 2 thuốc là cần thiết để đạt số HA

<140/90 mmHg hoặc < 130/80mmHg với bệnh nhân

đTđ và bệnh thận mạn tính

34 27

29 10

§iỊu trÞ cã

kÕt qu¶ tèt

59 54

55 31

Cã ®iỊu trÞ

70 68

73 51

BiÕt cã

THA

1999-20001991-1994

1988-19911976-1980

Tû lƯ %

SO VỚI MỘT SỐ NƯỚC PHÁT TRIỂN

NHƯ HOA KỲ, THEO DÕI TỪ 1976 - 2000

Kết luận

 THA là một bệnh đang gia tăng

 THA phát hiện không khó: đo HA th ờng kỳ

 THA không đ ợc phát hiện, không đ ợc điều trị đúng cách có thể gây tổn th ơng các cơ quan đích:

- Não; Tim; Thận; Mắt

 THA Phải đ ợc điều trị phối hợp

- Chế độ sinh hoạt hợp lý

- Thuốc men hợp lý

 THA phải đ ợc điều trị lâu dài và do thầy thuốc theo dõi.

 §iÒu trÞ THA ph¶i chó ý:

§iÒu trÞ toµn diÖn: chó ý tíi

kinh, m·n kinh

v÷a x¬ §M, tai biÕn m¹ch n·o, Gout, thiÕu m¸u côc bé c¬ tim, suy tim, hen phÕ qu¶n, viªm phÕ qu¶n, phæi t¾c nghÏn

 Chóng ta cã thÓ qu¶n lý ® îc bÖnh THA, h¹n chÕ c¸c biÕn chøng, c¶i thiÖn chÊt l îng cuéc sèng, víi ®iÒu kiÖn ph¸t hiÖn vµ theo dâi bÖnh,

®iÒu trÞ toµn diÖn vµ kiªn tr×