Tiểu luận: Giai cấp, dân tộc, nhân loại trong thời đại hiện nay và vận dụng vào sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam

Tiểu luận: Giai cấp, dân tộc, nhân loại trong thời đại hiện nay và vận dụng vào sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam

Tiểu luận

Giai cấp, dân tộc, nhân loại trong thời đại hiện nay và vận dụng vào sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam

CHƯƠNG 1: GIAI CẤP VÀ ĐẤU TRANH GIAI CẤP

1 Khái quát các quan điểm ngoài Mácxít về giai cấp và đấu tranh giai cấp

1.1 Quan điểm của các nhà tư tưởng trước Mác về giai cấp và đấu tranh giai cấp

Thời cổ đại

9 Ở Trung Quốc cổ đại

phân chia xã hội gồm: quân tử và tiểu nhân

+ Quân tử là người có nhân cách cao, có quyền lực lớn

+ Tiểu nhân là người có địa vị và nhân cách thấp, phải phục tùng quyền

lực của người quân tử

hội gồm: Sỹ, Nông, Công, Thương

9 Ở Ấn Độ cổ đại

- Theo Upanisat: phân biệt về chủng tộc, dòng dõi, nghề nghiệp, tôn giáo và

phân chia đẳng cấp gồm: Tăng lữ, Quý tộc, Bình dân tự do và Tiện nô

9 Ở Hy Lạp cổ đại

chia xã hội gồm: Triết gia, Chiến binh, Bình dân

+ Triết gia: là các nhà triết học thông thái có địa vị cao nhất, thực hiện

nhiệm vụ lãnh đạo xã hội

+ Chiến binh: là các chiến binh dũng cảm có địa vị thấp hơn, thực hiện

nhiệm vụ bảo vệ xã hội

+ Bình dân: là những người nông dân và thợ thủ công có địa vị thấp nhất,

thực hiện nhiệm vụ lao động sản xuất, tạo ra của cải nuôi sống xã hội

Thời cổ đại ở phương Đông và phương Tây đều xuất hiện những tư tưởng phản

ánh sự phân chia xã hội thành giai cấp và đấu tranh giai cấp Tuy nhiên những tư

tưởng này rất đơn giản và chất phát, chưa phải là một định nghĩa khoa học về giai

cấp mà chỉ thừa nhận giai cấp là những người có quyền lực, có địa vị và chức năng

khác nhau trong xã hội Đồng thời theo người cổ đại, sự phân chia xã hội thành

những hạng người khác nhau là do tự nhiên (Trời) hay do Thượng đế, thần thánh

và chưa thấy được giai cấp có nguồn gốc từ đời sống kinh tế - xã hội cũng như

chưa thấy được tính lịch sử của giai cấp

Thời phục hưng và cận đại

cùng tư tưởng cho rằng:

+ Giai cấp: là những tầng lớp có quyền lực và địa vị khác nhau trong xã hội

+ Đấu tranh giai cấp, bất công trong xã hội xuất phát từ sự phát triển kinh

tế, trong hình thức sở hữu

Tuy nhiên, các nhà tư tưởng thời kỳ này còn chịu ảnh hưởng tư tưởng cơ

đốc giáo hoặc đứng trên quan điểm tự nhiên thần luận về lịch sử để giải thích vấn

đề giai cấp nên chưa thấy được cơ sở kinh tế của giai cấp

+ Quyền sở hữu: là tiêu chuẩn phân biệt xã hội và là cơ sở của thượng tầng

kiến trúc của xã hội

+ Xã hội được chia thành 3 giai cấp: các nhà khoa học, các chủ sở hữu và

những người không có sở hữu

+ Đấu tranh giai cấp: là đặc trưng của bất kỳ xã hội nào có áp bức bóc lột,

là cuộc đấu tranh giữa tư sản và quý tộc, đấu tranh giữa những người hữu sản với

những người vô sản (không có tài sản)

+ Sự thay đổi quan hệ sở hữu về tài sản, chủ yếu là thay đổi quan hệ sở hữu về

ruộng đất đã dẫn đến sự thay đổi về quan hệ giai cấp và thay đổi về chế độ chính trị

+ Xã hội có nhiều giai cấp

+ Sự hình thành giai cấp dựa vào con đường bạo lực và nô dịch Đấu tranh

giai cấp tạo nên nội dung chủ yếu của lịch sử

Các nhà tư tưởng trước Mác đã nêu lên nhiều tư tưởng có giá trị về vấn đề

giai cấp và đấu tranh giai cấp Những tư tưởng đó là tiền đề cho sự ra đời lý luận

của chủ nghĩa Mác về giai cấp và đấu tranh giai cấp Do đó, “thuyết đấu tranh

giai cấp không phải do Mác, mà do các giai cấp tư sản trước Mác sáng tạo ra”

1.2 Quan điểm tư sản hiện nay về giai cấp và đấu tranh giai cấp

- Một số học giả tư sản phủ nhận hoàn toàn học thuyết giai cấp và đấu tranh

giai cấp vì cho rằng:

+ Các Mác đã quá nhấn mạnh đến sự đối lập giữa tư sản và vô sản khi xây

dựng học thuyết về giai cấp Quy luật đấu tranh giai cấp không phải là quy luật

phổ biến, quy luật chung cho mọi xã hội Do đó, lý luận giai cấp là sai lầm

+ Điển hình như tại Mỹ, quan hệ sở hữu đã thay đổi, không còn giai cấp vô

sản nữa Do đó đấu tranh giai cấp là vô nghĩa

- Thừa nhận sự phân chia xã hội thành giai cấp, bác bỏ cơ sở kinh tế của giai

cấp đi tìm cơ sở sinh học hay tâm lý của giai cấp vì giải thích nguồn gốc giai cấp

từ cơ sở sinh học (những tố chất cấu tạo nên cơ thể, cấu trúc hoàn thiện hoặc

không hoàn thiện của cơ thể…) hoặc giải thích dựa vào trạng thái, khả năng trí

tuệ, nghề nghiệp… làm cơ sở để phân chia giai cấp Phần lớn các nhà kinh tế căn

cứ vào thu nhập để phân biệt giai cấp

- Trong phong trào Cộng sản và Công nhân quốc tế xuất hiện hai quan niệm

sai lầm về đấu tranh giai cấp

+ Quan điểm hữu khuynh (tiêu biểu là Bécxtanh - Đức) thừa nhận cơ sở kinh

tế của giai cấp và dùng phương pháp cải lương để giải quyết mâu thuẫn giai cấp,

nhấn mạnh biện pháp đấu tranh kinh tế và mục tiêu kinh tế mà không chú ý đúng

mức đến mục tiêu chính trị, lảng tránh trách nhiệm xã hội Nhìn chung theo quan

điểm này là coi thường, buông lỏng, xem nhẹ vấn đề giai cấp và đấu tranh giai cấp

+ Quan điểm tả khuynh đưa các khẩu hiệu cách mạng cực đoan để lợi dụng tình

cảm của quần chúng nhân dân, che giấu bản chất chủ nghĩa cơ hội của mình Họ đánh

giá các sự kiện lịch sử, các hiện tượng xã hội một cách chủ quan và bỏ qua các bước

quá độ đẩy phong trào đến chỗ phiêu lưu, mạo hiểm (chủ quan, duy ý chí) Theo quan

điểm này đề cao quá mức tầm quan trọng của vấn đề giai cấp và đấu tranh giai cấp

Vấn đề giai cấp và đấu tranh giai cấp rất phức tạp, các nhà tư tưởng tư sản

luôn xuyên tạc hay che đậy nó

2 Quan niệm Mácxít về giai cấp và đấu tranh giai cấp

2.1 Giai cấp

Quan niệm: “Người ta gọi giai cấp, những tập đoàn to lớn, những tập đoàn

này khác nhau về địa vị của họ trong một hệ thống sản xuất xã hội nhất định

trong lịch sử, khác nhau về quan hệ của họ (thường thì những quan hệ này được

pháp luật quy định và thừa nhận) đối với những tư liệu sản xuất, về vai trò của

họ trong tổ chức lao động xã hội và như vậy là khác nhau về cách thức hưởng

thụ về phần của cải ít hoặc nhiều mà họ được hưởng Giai cấp là những tập đoàn

người, mà tập đoàn này thì có thể chiếm đoạt có địa vị khác nhau trong một chế

độ kinh tế - xã hội nhất định” (V.I.Lênin)

Theo định nghĩa giai cấp của V.I.Lênin thì giai cấp gắn liền với một hệ thống

sản xuất nhất định và có địa vị khác nhau trong hệ thống sản xuất đó Địa vị này do

các quan hệ sản xuất quyết định Vì vậy, các giai cấp khác nhau thì:

+ Quan hệ khác nhau đối với sở hữu tư liệu sản xuất Những giai cấp như chủ

nô (trong chế độ nô lệ), địa chủ (trong chế độ phong kiến), tư sản (trong chế độ tư

bản) là những tập đoàn người giữ địa vị thống trị trong hệ thống kinh tế - xã hội mà

họ là đại biểu vì họ nắm được phương tiện, điều kiện vật chất quan trọng nhất

(chiếm hữu tư liệu sản xuất xã hội) để chi phối lao động của tập đoàn người không

có hoặc có rất ít tư liệu sản xuất Những tập đoàn người bị mất tư liệu sản xuất như

nô lệ (trong chế độ nô lệ), nông nô (trong chế độ phong kiến), vô sản (trong chế độ

tư bản) buộc phải phụ thuộc về kinh tế vào các tập đoàn thống trị

+ Vai trò khác nhau trong tổ chức, quản lý lao động xã hội Tập đoàn nào

chiếm hữu tư liệu sản xuất đương nhiên giữ vai trò lãnh đạo, chỉ huy hoạt động

sản xuất và lưu thông trên qui mô toàn xã hội cũng như từng đơn vị kinh tế

+ Phương thức và quy mô thu nhập của cải xã hội khác nhau Là người

chiếm hữu tư liệu sản xuất và tổ chức lãnh đạo sản xuất, tập đoàn thống trị đủ

điều kiện thực hiện mục đích của mình trong sản xuất là chiếm đoạt sản phẩm

thặng dư do các giai cấp lao động tạo ra Địa vị khác nhau của giai cấp là cơ sở

của quan hệ bóc lột giai cấp, thực chất quan hệ giai cấp trong xã hội đối kháng là

quan hệ bóc lột

Nguồn gốc: Lực lượng sản xuất phát triển dẫn đến có sự phân công lao động,

mang lại năng suất lao động cao hơn, từ đó dẫn đến sản phẩm thặng dư tương đối

Trong xã hội sẽ xuất hiện chế độ tư hữu làm cơ sở cho sự hình thành giai cấp Như

vậy, nguồn gốc cơ bản ra đời giai cấp là nguồn gốc kinh tế - đó là chế độ tư hữu

Kết cấu: Trong kết cấu giai cấp của xã hội bao gồm các giai cấp cơ bản đối

lập nhau, các giai cấp không cơ bản và tầng lớp trung gian

+ Các giai cấp cơ bản đối lập nhau: là các giai cấp do phương thức sản xuất

của xã hội sinh ra Đó là giai cấp chủ nô và nô lệ (phương thức sản xuất chiếm hữu

nô lệ), giai cấp địa chủ và nông nô (phương thức sản xuất phong kiến), giai cấp tư

sản và vô sản (phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa) Quan hệ giữa các giai cấp

này là quan hệ bóc lột và bị bóc lột, thống trị và bị trị Cuộc đấu tranh giữa các giai

cấp cơ bản quyết định xu hướng tính chất của sự vận động xã hội

+ Các giai cấp không cơ bản: là các giai cấp tàn dư của phương thức sản

xuất cũ để lại như giai cấp chủ nô và nô lệ (trong giai đoạn đầu của phương thức

sản xuất chiếm hữu nô lệ) hay các giai cấp mầm mống của phương thức sản xuất

tương lai như giai cấp công nhân (trong giai đoạn cuối của phương thức sản xuất

phong kiến - thời kỳ công trường thủ công)

+ Các tầng lớp trung gian: là sản phẩm của chính phương thức sản xuất

đang thống trị, là kết quả của quá trình phân hóa xã hội không ngừng diễn ra như

tầng lớp bình dân (phương thức sản xuất chiếm hữu nô lệ), tiểu tư sản (phương

thức sản xuất tư bản chủ nghĩa), tầng lớp trí thức tồn tại trong bất kỳ xã hội có

giai cấp nào Tầng lớp trí thức có vai trò rất quan trọng trong các hoạt động kinh

tế, xã hội, chính trị, văn hóa …

Tóm lại, sự xung đột của các giai cấp cơ bản sẽ dẫn đến đấu tranh giai cấp

2.2 Đấu tranh giai cấp

Quan niệm: Đấu tranh giai cấp là “cuộc đấu tranh của quần chúng bị tước hết

quyền, bị áp bức và lao động, chống bọn có đặc quyền, đặc lợi, bọn áp bức và

bọn ăn bám, cuộc đấu tranh của những người công nhân làm thuê hay những

người vô sản chống những người hữu sản hay giai cấp tư sản” (V.I.Lênin)

Nguyên nhân: Sự xung đột lợi ích kinh tế giữa các giai cấp

Nguồn gốc: Mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất mới và quan hệ sản xuất cũ

(phương thức sản xuất) Mâu thuẫn này biểu hiện về mặt xã hội thành mâu thuẫn

giữa một bên là giai cấp cách mạng, tiến bộ đại diện cho lực lượng sản xuất mới

đòi hỏi một quan hệ sản xuất mới thích hợp, với một bên là giai cấp thống trị bóc

lột, bảo thủ, đại biểu cho quan hệ sản xuất lỗi thời, lạc hậu Khi mâu thuẫn này

lan rộng khắp các lĩnh vực đời sống xã hội và ngày càng gay gắt hơn, lôi kéo các

giai tầng trong xã hội đứng về phía bên này hay bên kia thì cuộc đấu tranh giai

cấp trong xã hội sẽ xuất hiện đầy đủ và rõ nét

Các hình thức cơ bản: Tùy thuộc vào hoàn cảnh lịch sử, vào các giai cấp

tham gia đấu tranh, vào giai đoạn phát triển cuộc đấu tranh mà đấu tranh giai cấp

diễn ra dưới nhiều hình thức khác nhau Tuy nhiên có 3 hình thức đấu tranh cơ

bản là: đấu tranh kinh tế, đấu tranh chính trị và đấu tranh tư tưởng Trong thời đại

ngày nay, cách mạng xã hội chủ nghĩa (XHCN) đang ở thời kỳ thoái trào, giai

cấp công nhân các nước tư bản chủ nghĩa (TBCN) đang đứng trước vấn đề cấp

bách là tìm những hình thức mới của đấu tranh giai cấp để chống lại những thủ

đoạn mới của giai cấp thống trị, của những tập đoàn tư bản lũng đoạn xuyên quốc

gia bảo vệ những lợi ích giai cấp trước mắt và lâu dài của giai cấp công nhân và

nhân dân lao động

Vai trò của đấu tranh giai cấp trong xã hội có giai cấp đối kháng:

Trong tuyên ngôn Đảng Cộng Sản của Mac – Ăngen: “Lịch sử xã hội loài

người từ khi có giai cấp đến nay là lịch sử đấu tranh giai cấp” Đấu tranh giai

cấp là một trong những động lực quan trọng của các xã hội có giai cấp đối kháng

+ Lĩnh vực kinh tế:

- Thời bình lực lượng sản xuất phát triển

- Thời chiến (cách mạng xã hội xảy ra) quan hệ sản xuất phát triển dẫn

đến lực lượng sản xuất phát triển

+ Lĩnh vực chính trị:

- Thời bình đời sống chính trị phát triển

- Thời chiến (cách mạng xã hội xảy ra) kiến trúc thượng tầng phát triển

dẫn đến cơ sở hạ tầng phát triển

+ Lĩnh vực tư tưởng:

- Thời bình đời sống tư tưởng văn hóa phát triển

- Thời chiến (cách mạng xã hội xảy ra) hệ tư tưởng phát triển dẫn đến tồn

tại xã hội phát triển

Đấu tranh giai cấp dẫn đến chuyên chính vô sản - công cụ xóa bỏ chế độ tư

hữu và giai cấp, xây dựng chủ nghĩa cộng sản Điều kiện tiên quyết là phải tạo ra

được lực lượng sản xuất phát triển rất cao cùng với sự trưởng thành vượt bậc của

con người tạo ra một năng suất lao động xã hội rất cao

2.3 Đấu tranh của giai cấp vô sản trong điều kiện mới hiện nay

Điều kiện mới

+ Chủ nghĩa xã hội (CNXH) ở Liên Xô và Đông Âu sụp đổ, so sánh lực

lượng thay đổi tạm thời có lợi cho các lực lượng phản cách mạng và bất lợi cho

lực lượng cách mạng Lực lượng cách mạng chia rẽ, mất đoàn kết, suy yếu Lực

lượng phản cách mạng có lợi tuyên truyền xuyên tạc lý luận giai cấp và đấu tranh

giai cấp

+ CNTB có những điều chỉnh, thay đổi để thích nghi tiếp tục phát triển,

mâu thuẫn giai cấp (tư sản và vô sản) tạm thời được xoa dịu

+ Cuộc cách mạng khoa học - công nghệ đang phát triển mạnh mẽ làm cho

lực lượng sản xuất tăng nhanh Nền kinh tế tri thức và xã hội thông tin ra đời làm

phân hóa giai - tầng trong xã hội Mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất có tính chất

xã hội hóa cao với quan hệ sản xuất vẫn dựa trên trên chế độ sở hữu tư nhân

TBCN về tư liệu sản xuất có nhiều biểu hiện mới gay gắt, phức tạp, không dễ

nhận thức như trước đây, những kết luận vội vàng: không còn giai cấp vô sản,

đấu tranh giai cấp lỗi thời …

+ Thực tế cho thấy, xung đột giữa tư bản lao động, phân cực giàu nghèo,

phân hóa thu nhập, xung đột dân tộc, khu vực, cộng đồng … đã tạo nên sự bất ổn

trong xã hội

Nội dung mới:

+ Đấu tranh giữa lao động và tư bản (ở các nước TBCN phát triển)

+ Đấu tranh của nhân dân lao động (các nước đang phát triển và các nước

XHCN) chống chủ nghĩa đế quốc và các thế lực phản động quốc tế, vì độc lập

dân tộc và CNXH và vì lợi ích chân chính của mình

+ Trọng tâm của cuộc đấu tranh của giai cấp vô sản trên toàn thế giới là đấu

tranh vì độc lập dân tộc và CNXH chống các thế lực phản động, đế quốc chủ

nghĩa đang ráo riết thực hiện “diễn biến hòa bình (lật đổ chế độ XHCN mà không

cần chiến tranh)

Hình thức mới: Vẫn tồn tại 3 hình thức cơ bản: đấu tranh kinh tế, đấu tranh

chính trị và đấu tranh tư tưởng Nhưng vận dụng uyển chuyển, lồng ghép vào các

hình thức đấu tranh khác, không được cường điệu hóa dẫn đến cục bộ, không

đoàn kết được các lực lượng hòa bình, dân chủ, tiến bộ Đồng thời cũng không

được chủ quan, thỏa hiệp, mất cảnh giác làm cho lực lượng cách mạng rơi vào

thế bị động, phân liệt

3 Vấn đề giai cấp và đấu tranh giai cấp trong thời kỳ quá độ lên Chủ nghĩa

xã hội ở Việt Nam

Điều kiện mới

Trong thời kỳ quá độ lên CNXH ở Việt Nam vẫn tồn tại lâu dài các giai cấp,

tầng lớp khác nhau Đấu tranh giai cấp là một thực tế khách quan Vấn đề không

phải là lảng tránh danh từ đấu tranh giai cấp, mà cơ bản là nhận thức đúng tính

chất, đặc điểm, nội dung và hình thức đấu tranh giai cấp để từ đó xây dựng các

phương pháp xử lý tốt các quan hệ xã hội - giai cấp

Đấu tranh giai cấp ở Việt Nam diễn ra trong điều kiện mới: cơ cấu giai cấp,

vị trí giai cấp thay đổi dẫn đến quan hệ giữa các giai cấp cũng có sự thay đổi

Nội dung mới

Mục tiêu của đấu tranh giai cấp ở Việt Nam là độc lập dân tộc gắn liền với

CNXH, dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh Vì vậy, đấu

tranh giai cấp ở Việt Nam diễn ra với nhiều hình thức nhưng nổi bật lên là đấu

tranh giải quyết mâu thuẫn giữa một bên là quần chúng nhân dân lao động, các

lực lượng xã hội đi theo con đường dẫn tới mục tiêu: dân giàu, nước mạnh, xã

hội công bằng, dân chủ, văn minh, đoàn kết trong mặt trận thống nhất do Đảng

cộng sản lãnh đạo với một bên là các thế lực, các tổ chức, các phần tử chống độc

lập dân tộc và CNXH Các thế lực phản động trong nước cấu kết với các thế lực

phản động quốc tế sử dụng “Âm mưu diễn biến hoà bình” hòng thủ tiêu sự lãnh

đạo của Đảng cộng sản đối với xã hội đi đến chỗ lật đổ chế độ xã hội Cuộc đấu

tranh giai cấp hiện nay không còn trực diện như thời kỳ đấu tranh giải phóng dân

tộc mà nó ẩn giấu đằng sau qua các cuộc đấu tranh về kinh tế, văn hoá, tư tưởng

Cuộc đấu tranh giai cấp hiện nay không chỉ là đấu tranh bảo vệ chính quyền mà

còn định hướng đi lên CNXH

Hình thức mới

Đấu tranh giai cấp ở nước ta còn thể hiện ở cuộc đấu tranh giữa hai con

đường XHCN và TBCN Đó là cuộc đấu tranh giữa các nhân tố thúc đẩy đất

nước đi theo con đường XHCN chống lại các nhân tố thúc đẩy đất nước chuyển

dịch theo hướng TBCN

CHƯƠNG 2: QUAN HỆ GIAI CẤP VỚI DÂN TỘC VÀ NHÂN

LOẠI TRONG THỜI ĐẠI NGÀY NAY

1 Dân tộc và quan hệ giai cấp với dân tộc

1.1 Khái niệm dân tộc và sự hình thành dân tộc

Khái niệm dân tộc

Theo nghĩa khoa học (hiện đại), dân tộc là khái niệm dùng để chỉ hình thức

cộng đồng người ổn định, bền vững, được hình thành trong lịch sử lâu dài, trên cơ

sở cộng đồng về ngôn ngữ, về lãnh thổ, về kinh tế và về văn hóa, tâm lý, tính cách

Dân tộc là một cộng đồng người có những đặc điểm chung thống nhất sau đây:

- Một là, cộng đồng về ngôn ngữ - một phương tiện giao tiếp chung thống

nhất của các thành viên trong cộng đồng dân tộc

- Thứ hai, cộng đồng về lãnh thổ - đó là vùng đất, vùng trời, vùng biển, hải

đảo… thuộc chủ quyền quốc gia dân tộc

- Ba là, cộng đồng về kinh tế - một thị trường thống nhất để thực hiện các

hoạt động kinh tế, các hoạt động này được cũng cố bằng thể chế chính trị là nhà

nước tập quyền Đây là đặc trưng quan trọng nhất phân biệt với bộ lạc, bộ tộc

Thiếu sự cộng đồng chặt chẽ về kinh tế thì cộng đồng dân tộc không thể hình

thành được

- Bốn là, cộng đồng về văn hóa, tâm lý, tính cách Đây là nhân tố quan trọng

của sự liên kết cộng đồng Văn hóa dân tộc được hình thành trong quá trình lịch

sử lâu dài, tạo ra sắc thái riêng của dân tộc Văn hóa dân tộc mang nhiều sắc thái

của các địa phương, các sắc tộc, các tập đoàn người, nhưng đó vẫn là một nền

văn hóa thống nhất, chứ không phải bị chia cách, tách rời nhau Tính thống nhất

trong đa dạng là đặc trưng của văn hóa dân tộc Các dân tộc thường xuyên giao

lưu văn hóa với các dân tộc khác trong quá trình phát triển Trong sự giao lưu

văn hoá đó, các dân tộc không ngừng đấu tranh để bảo tồn và phát triển bản sắc

văn hóa của mình Văn hóa dân tộc là kết tinh tâm lý, tính cách dân tộc Mỗi dân

tộc có tính cách riêng, không pha trộn với tâm lý, tính cách của dân tộc khác

Đây chính là cốt lõi bản sắc dân tộc

Như vậy, bốn đặc trưng: cộng đồng về kinh tế, cộng đồng về lãnh thổ, cộng

đồng về ngôn ngữ về văn hóa, tâm lý, tính cách là bốn đặc trưng không thể thiếu

được của mỗi dân tộc Tuy nhiên, dân tộc không phải là phép cộng giản đơn của

bốn đặc trưng - bốn mối quan hệ cộng đồng trên mà chính là kết hợp một cách

biện chứng các mối quan hệ ấy Nó vừa kết nối dân tộc thành một khối vừa tạo ra

động lực để liên kết và phát triển cho mỗi quốc gia dân tộc

Sự hình thành dân tộc

Sự hình thành dân tộc rất đa dạng: có dân tộc được hình thành từ một bộ tộc

phát triển lên, nhưng đa số dân tộc được hình thành trên cơ sở nhiều bộ tộc và tộc

người hợp nhất lại Việc hình thành dân tộc từ các hình thức cộng đồng người

trước dân tộc phát triển lên dân tộc là một quá trình có tính chất liên tục vừa là

bước nhảy vọt Ở Việt Nam, dân tộc được hình thành sớm hơn do điều kiện

chống xâm lược và chống thiên nhiên Dân tộc không chỉ là sản phẩm của sự

phát triển kinh tế văn hóa, mà còn là động lực cho sự phát triển Trong tương lai

của loài người, dân tộc sẽ tồn tại lâu dài ngay cả khi các giai cấp đã mất đi Do

vậy, đấu tranh chống lại sự nô dịch và áp bức dân tộc chính là đấu tranh vì sự

phát triển và tiến bộ chung của nhân loại

1.2 Quan hệ giữa giai cấp và dân tộc trong lịch sử

Chủ nghĩa Mác - Lênin khẳng định rằng, vấn đề dân tộc không thể tách rời

khỏi vấn đề giai cấp, đấu tranh dân tộc không thể tách rời khỏi vấn đề giai cấp,

đấu tranh dân tộc và đấu tranh giai cấp quan hệ mật thiết với nhau Nhưng dân

tộc và giai cấp là những phạm trù chỉ các quan hệ xã hội khác nhau, mỗi nhân tố

có vai trò lịch sử của nó trong sự phát triển xã hội, không thể quy mối quan hệ

này vào quan hệ kia Giai cấp có trước dân tộc hàng nghìn năm Khi nhân loại

tiến lên chủ nghĩa cộng sản, giai cấp sẽ mất đi, nhưng dân tộc còn tồn tại lâu dài

Việc giải quyết vấn đề giai cấp có ý nghĩa quyết định đối với việc giải quyết vấn

đề dân tộc, và vấn đề dân tộc bao giờ cũng được chỉ đạo bởi một quan điểm giai

cấp nhất định Đồng thời, chủ nghĩa Mác- Lênin khẳng định tầm quan trọng đặc

biệt của nhân tố dân tộc đối với sự phát triển xã hội, ý nghĩa cực kỳ to lớn của

việc giải quyết đúng đắn vấn đề dân tộc đối với sự nghiệp cách mạng của giai cấp

công nhân và nhân dân lao động Tùy thuộc vào những điều kiện lịch sử cụ thể

mà giải quyết vấn đề dân tộc hay vấn đề giai cấp trở thành nhiệm vụ chủ yếu

trong từng giai đoạn cách mạng

Quan hệ giai cấp, với tư cách là sản phẩm của một phương thức sản xuất

nhất định, là nhân tố có vai trò quyết định đối với sự hình thành dân tộc, tính chất

dân tộc, xu hướng phát triển của dân tộc, quan hệ giữa các dân tộc

CNTB và giai cấp tư sản đang lên có vai trò quyết định đối với quá trình

hình thành dân tộc (quá trình hình thành dân tộc mang tính chất điển hình) Đối

với các dân tộc phương Đông, vai trò này thuộc về tập đoàn xã hội tiên tiến

đương thời

Tính chất của dân tộc được quy định bởi phương thức sản xuất thống trị

trong dân tộc, bởi kết cấu giai cấp được sản sinh từ phương thức sản xuất đó Thí

dụ, sự thống trị của giai cấp tư sản đối với xã hội và đối với dân tộc nói lên tính

chất TBCN của dân tộc đó Sau cách mạng XHCN, giai cấp tư sản mất vai trò

thống trị, giai cấp công nhân trở thành giai cấp lãnh đạo xã hội và dân tộc Sự

thay đổi quan hệ giai cấp đó làm cho dân tộc tư bản chủ nghĩa chuyển hướng trở

thành dân tộc XHCN

Vai trò của nhân tố giai cấp còn thể hiện ở mối quan hệ giữa áp bức giai cấp

và áp bức dân tộc, đấu tranh giai cấp và đấu tranh dân tộc

Chủ nghĩa Mác đã chỉ ra nguyên nhân sâu xa, căn bản của áp bức dân tộc là

chế độ người áp bức bóc lột người, nói cách khác, áp bức giai cấp là nguyên nhân

căn bản của áp bức dân tộc Trong thời đại ngày nay, CNTB, do bản chất kinh tế

của nó, là nguyên nhân căn bản và phổ biến của áp bức dân tộc và sự bất bình

đẳng giữa các dân tộc Thực tế hiện nay, hầu hết các dân tộc thuộc địa, do đấu

tranh đã giành được độc lập về chính trị, thì các nhà lý luận tư sản cho rằng,

CNTB đã có khả năng khắc phục tệ áp bức, bóc lột dân tộc Nhưng thực tế liệu

có như vậy, hay trong chủ nghĩa tư bản hiện đại, áp bức, bóc lột dân tộc không

mất đi mà ngược lại vẫn phổ biến và ngày càng trầm trọng?

Nhân tố giai cấp đóng vai trò quyết định trong mối quan hệ giai cấp - dân

tộc Nhưng cũng không thể tuyệt đối hóa nhân tố giai cấp, coi nhẹ vai trò của dân

tộc Thực tiễn cho thấy, các phong trào cách mạng không thể phát triển được,

thậm chí có thể gặp thất bại nếu coi thường hoặc phạm sai lầm nghiêm trọng

trong việc giải quyết vấn đề dân tộc

Kể từ khi có dân tộc thì cộng đồng xã hội dân tộc là địa bàn trực tiếp của

quá trình kinh tế - xã hội, các cuộc đấu tranh giai cấp, các biến cố chính trị, các

cuộc cách mạng xã hội Dân tộc là cái nôi của các nền văn hóa mà nếu không có

những nền văn hóa do nhiều dân tộc tạo ra thì không thể có nền văn minh nhân

loại và không có CNXH

Dân tộc là địa bàn trực tiếp của cuộc đấu tranh giai cấp của giai cấp công

nhân Lênin nói: "Tổ quốc, nghĩa là hoàn cảnh chính trị văn hóa và xã hội, là

một nhân tố cực kỳ mạnh mẽ đối với cuộc đấu tranh giai cấp của giai cấp vô sản

Sự nghiệp cách mạng của giai cấp công nhân là sự nghiệp quốc tế xét về các

mặt: Lợi ích căn bản, mục tiêu cuối cùng, chống kẻ thù chung là chủ nghĩa tư

bản quốc tế ” Vì vậy, đoàn kết quốc tế là nguyên tắc căn bản hàng đầu bảo đảm

thắng lợi cuối cùng của sự nghiệp cách mạng Song, sự nghiệp cách mạng của

giai cấp công nhân của mỗi nước còn là sự nghiệp có tính dân tộc sâu sắc Địa

bàn chiến đấu trực tiếp của giai cấp công nhân là dân tộc, là Tổ quốc "Giai cấp

vô sản mỗi nước trước hết phải giành lấy chính quyền, phải tự vươn lên thành

giai cấp dân tộc, phải tự mình trở thành dân tộc" Là đại biểu chân chính của lợi

ích và truyền thống dân tộc, giai cấp công nhân có khả năng đoàn kết mọi lực

lượng yêu nước và cách mạng xây dựng mặt trận dân tộc trong cuộc đấu tranh

giành độc lập dân tộc và CNXH

Áp bức giai cấp gây nên áp bức dân tộc và ngược lại áp bức dân tộc lại trở

thành nguyên nhân làm sâu sắc thêm áp bức giai cấp Đặc biệt trong thời đại đế

quốc chủ nghĩa, đấu tranh giải phóng dân tộc ở thuộc địa và đấu tranh giai cấp ở

chính quốc có quan hệ tác động lẫn nhau hết sức mật thiết Đấu tranh dân tộc

chứa đựng những nội dung giai cấp sâu sắc, nó không chỉ là kết quả mà còn là

nguyên nhân làm cho đấu tranh giai cấp phát triển cả về bề rộng, bề sâu và có

bước nhảy vọt về chất Đánh giá đúng vai trò cách mạng của dân tộc thuộc địa,

Lênin đã phát triển khẩu hiệu của tuyên ngôn của Đảng Cộng sản: "Vô sản tất cả

các nước đoàn kết lại!" thành khẩu hiệu mới: "Vô sản tất cả các nước và dân tộc

bị áp bức đoàn kết lại!" Đó là lời kêu gọi tập hợp lực lượng xung quanh giai cấp

công nhân, tất cả các lực lượng có khả năng cách mạng, chống đế quốc của thời

đại đấu tranh vì các mục tiêu độc lập dân tộc, dân chủ và CNXH

Vấn đề dân tộc chỉ có thể được giải quyết từng bước và triệt để cùng với sự

thắng lợi của CNXH CNXH có sức mạnh xóa bỏ áp bức giai cấp, đồng thời xóa

bỏ áp bức dân tộc, bảo đảm quyền của các dân tộc tự do phát triển tất cả các giá

trị của mình Tuy nhiên, vấn đề dân tộc, quan hệ dân tộc - giai cấp, quan hệ giữa

các dân tộc là vấn đề cực kỳ phức tạp Quan niệm cho rằng, khi chính quyền đã

về tay giai cấp công nhân và nhân dân lao động thì vấn đề dân tộc sẽ trở lên rất

đơn giản, tự nó được giải quyết là một quan niệm hết sức sai lầm Phải hiểu rằng,

những mâu thuẫn của vấn đề dân tộc trong quá trình xây dựng CNXH và dưới

CNXH không chỉ là di sản của xã hội cũ mà còn bao gồm các mâu thuẫn mới nảy

sinh đòi hỏi được giải quyết Vấn đề dân tộc trở nên đặc biệt phức tạp khi các

đảng cầm quyền phạm những sai lầm lớn trong việc xử lý các quan hệ dân tộc,

coi thường các lợi ích dân tộc cụ thể, coi thường bản sắc dân tộc, tình cảm dân

tộc, truyền thống dân tộc Sự khủng hoảng về vấn đề dân tộc đã khiến cho

khủng hoảng kinh tế - xã hội nói chung ở một số nước XHCN thêm trầm trọng

Đảng cộng sản Việt nam do chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập đã thực hiện

nhất quán đường lối chiến lược giương cao ngọn cờ độc lập dân tộc và CNXH,

đoàn kết các cộng đồng dân tộc đứng lên đấu tranh giành quyền làm chủ vận

mệnh của mình

1.3 Vấn đề dân tộc và quan hệ giai cấp với dân tộc trong thời đại hiện nay

Thời đại ngày nay có nhiều biến đổi ảnh hưởng sâu sắc đến vấn đề dân tộc

và quan hệ dân tộc – giai cấp Đó là:

- Cuộc cách mạng khoa học - công nghệ hiện đại phát triển mạnh mẽ tạo

bước nhảy vọt lớn về chất của lực lượng sản xuất, thúc đẩy nhanh chóng quá

trình xã hội hóa, quốc tế hóa các kết cấu giai cấp, các quan hệ giai cấp – dân tộc

– nhân loại