Bảo hiểm tín dụng xuất khẩu lý thuyết và ý nghĩa thực tiễn với các doanh nghiệp xuất khẩu tại việt nam

Bảo hiểm tín dụng xuất khẩu là một lĩnh vực mới và có rất nhiều nhánh nhỏ nhưng trong phạm vi bài khóa luận này, người viết chỉ tập trung vào các sản phẩm Bảo hiểm tín dụng xuất khẩu phụ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG KHOA KINH TẾ VÀ KINH DOANH QUỐC TẾ

CHUYÊN NGÀNH KINH TẾ ĐỐI NGOẠI

-*** -

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

§Ò tµi:

BẢO HIỂM TÍN DỤNG XUẤT KHẨU – LÝ THUYẾT

VÀ Ý NGHĨA THỰC TIỄN VỚI CÁC DOANH

NGHIỆP XUẤT KHẨU VIỆT NAM

Sinh viªn thùc hiÖn : Lª Thµnh C«ng

Gi¸o viªn h-íng dÉn : TS TrÞnh ThÞ Thu H-¬ng

Hà Nội, tháng 5/ 2010

MỤC LỤC

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

DANH MỤC BẢNG BIỂU

LỜI MỞ ĐẦU 1

Chương 1:LÝ LUẬN CHUNG VỀ BẢO HIỂM TÍN DỤNG XUẤT KHẨU 4

I Tín dụng xuất khẩu (export credit) 4

1 Khái niệm 4

2 Các rủi ro trong tín dụng xuất khẩu 4

2.1 Rủi ro về kinh tế 4

2.2 Rủi ro về chính trị 6

II Bảo hiểm tín dụng xuất khẩu (ECI-export credit insurance) 6

1 Khái niệm 6

2 Nguyên lý cơ bản 8

3 Các điều khoản chính của hợp đồng bảo hiểm tín dụng xuất khẩu 9

3.1 Phạm vi bảo hiểm 9

3.2 Hạn mức tín dụng 10

3.3 Tỷ lệ được bảo hiểm 11

3.4 Phí bảo hiểm 12

3.5 Nghĩa vụ của Người được bảo hiểm 13

3.6 Thanh toán bồi thường/Xác định tổn thất 15

3.7 Thế quyền 16

3.8 Chuyển nhượng quyền thanh toán bồi thường 17

3.9 Tiền tệ trong đơn bảo hiểm 17

3.10 Yêu cầu bảo hiểm và bản câu hỏi quản lý tín dụng 18

4 So sánh với các loại hình bảo hiểm thương mại khác 19

5 Người cấp Bảo hiểm tín dụng xuất khẩu 20

5.1 Các công ty bảo hiểm 20

5.2 Các ngân hàng 21

5.3 Các tổ chức tín dụng xuất khẩu 23

5.4 Bảo hiểm tín dụng Nhà nước và bảo hiểm tín dụng thương mại 24

Chương 2: THỰC TRẠNG BẢO HIỂM TÍN DỤNG VÀ Ý NGHĨA THỰC TIỄN VỚI

CÁC DOANH NGHIỆP XUẤT KHẨU VIỆT NAM 27

I Bảo hiểm tín dụng xuất khẩu trên thế giới 27

1 Toàn cảnh về Bảo hiểm tín dụng xuất khẩu trên thế giới 27

2 Kinh nghiệm thực hiện bảo hiểm tín dụng xuất khẩu ở Mỹ (US Eximbank) 30

2.1 Khái quát thị trường bảo hiểm tín dụng xuất khẩu ở Mỹ 30

2.2 Kinh nghiệm bảo hiểm của tổ chức tiêu biểu: Ngân hàng xuất nhập khẩu Mỹ- US Eximbank 33

3 Kinh nghiệm thực hiện bảo hiểm tín dụng xuất khẩu ở Pháp (Coface) 49

3.1 Toàn cảnh thị trường bảo hiểm tín dụng xuất khẩu của Pháp 49

3.2 Kinh nghiệm bảo hiểm tín dụng xuất khẩu của Coface 50

II Bảo hiểm tín dụng xuất khẩu ở Việt Nam 66

1 Lý do ra đời bảo hiểm tín dụng xuất khẩu ở Việt Nam 66

2 Lợi ích của bảo hiểm tín dụng xuất khẩu đối với các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam 67

2.1 Tạo cơ hội tiếp cận vốn cho các doanh nghiệp Việt Nam 68

2.2 Giảm thiểu rủi ro cho các doanh nghiệp khi cấp tín dụng xuất khẩu 69

2.3 Cung cấp thông tin khách hàng cho các doanh nghiệp xuất khẩu 69

3 Đặc điểm bảo hiểm tín dụng xuất khẩu tại Việt Nam hiện nay 70

3.1 Bảo hiểm tín dụng xuất khẩu ở Việt Nam vẫn là một lĩnh vực mới mẻ 70

3.2 Thị trường bảo hiểm tín dụng xuất khẩu ở Việt Nam phát triện chậm 70

4 Các cản trở với việc phát triển Bảo hiểm tín dụng xuất khẩu ở Việt Nam 71

4.1 Áp lực về chi phí 71

4.2 Kĩ năng chuyên môn 72

4.3 Nhận thức kém của doanh nghiệp xuất khẩu về vai trò của bảo hiểm trong buôn bán quốc tế 73 4.4 Hệ thống chính sách và pháp luật chưa kiện toàn 74

Chương 3: GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ CỦA BẢO HIỂM TÍN DỤNG XUẤT KHẨU CHO CÁC DOANH NGHIỆP XUẤT KHẨU VIỆT NAM 76

I Giải pháp về mặt pháp lý 76

1 Kiện toàn khung pháp lý về bảo hiểm tín dụng xuất khẩu 76

1.1 Cơ quan chủ quản, kiểm soát 77

1.2 Qui định điều chỉnh 78

2 Đơn giản hóa các thủ tục hành chính 78

3 Hoàn thiện các công cụ giám sát và hệ thống thông tin 81

II Giải pháp về mặt tài chính 83

1 Đối với doanh nghiệp xuất khẩu 83

1.1 Tiếp cận nguồn vốn đảm bảo bằng hợp đồng bảo hiểm tín dụng xuất khẩu 83

1.2 Thay đổi thói quen nhập CIF, bán FOB 85

2 Đối với công ty, tổ chức tín dụng, bảo hiểm 85

2.1 Tiếp cận nguồn vốn từ phía nhà nước 85

2.2 Nâng cao hiệu quả các hoạt động đầu tư 86

3 Đối với nhà nước 87

KẾT LUẬN 94

PHỤ LỤC

TÀI LIỆU THAM KHẢO

2 ECA export credit agency: tổ chức tín dụng xuất khẩu

3 ECI export credit insurance: bảo hiểm tín dụng xuất khẩu

5 L/C thư tín dụng

6 OECD Organisation for Economic Co-operation and

Developmen: tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế

7 PVI Petro vietnam insurance: công ty bảo hiểm dầu khí Việt

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 1: So sánh bảo hiểm tín dụng xuất khẩu với bảo hiểm hàng hóa 20 Bảng 2: So sánh bảo hiểm tín dụng xuất khẩu của US Eximbank và khu vực tư nhân ở Mỹ 32 Bảng 3: Mức phí tối thiểu của US Eximbank hiện nay (USD) 42 Bảng 4: Kết quả hoạt động bảo hiểm tín dụng xuất khẩu của US Eximbank 46 Bảng 5: Kết quả hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ của US Eximbank 46 Bảng 6: Tiêu chuẩn đánh giá các mức độ rủi ro của Coface 53 Bảng 7: Một số kết quả hoạt động của Coface 65

Đồ thị 1: Số doanh nghiệp và khu vực hành chính ở Mỹ được US Eximbank hỗ trợ xuất khẩu 47

Đồ thị 2: Giá trị xuất khẩu của các khu vực ở Mỹ được US Eximbank hỗ trợ 48

LỜI MỞ ĐẦU Tính cấp thiết của đề tài:

Việt Nam cũng như đa số các quốc gia đang phát triển khác có nền kinh tế với tỉ trọng xuất khẩu rất lớn Trong những năm qua, tỉ trọng đóng góp của xuất khẩu vào GDP ngày càng tăng Có được kết quả trên là nhờ sự tích cực lao động sáng tạo của tất cả các ngành Tuy nhiên không thể phủ nhận trong đó có rất nhiều sự hỗ trợ của nhà nước từ các biện pháp thưởng thành tích xuất khẩu hay trợ giá xuất khẩu Nhưng kể từ khi chúng ta là thành viên chính thức của WTO, các biện pháp trên không còn được phép áp dụng Để duy trì vị thế của xuất khẩu, chúng ta phải tìm ra các giải pháp mới, các giải pháp tiên tiến, hiện đại theo kịp các nước phát triển trong xu thế hội nhập Một trong các giải pháp đó là Bảo hiểm tín dụng xuất khẩu, một công cụ bảo hiểm về tài chính giúp các doanh nghiệp tránh các rủi ro thanh toán trong thương mại quốc tế và tiếp cận nguồn vốn hiệu quả Đây là một lĩnh vực mới mẻ có rất nhiều cơ hội nhưng cũng nhiều thử thách

Vì thế, người viết quyết định chọn đề tài: “Bảo hiểm tín dụng xuất khẩu: lý thuyết và ý nghĩa thực tiễn với các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam” cho

bài khóa luận tốt nghiệp

Hướng nghiên cứu của đề tài:

Trong phạm vi nghiên cứu của bài khóa luận, người viết tập trung nghiên cứu bảo hiểm tín dụng xuất khẩu với cơ sở lý thuyết lấy từ nguồn của các hiệp hội, tổ chức kinh tế và tín dụng xuất khẩu lớn trên thế giới (như hiệp hội Bern, tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế OECD, tổ chức kinh tế thế giới WTO…) kết

hợp với các tài liệu hội thảo sưu tập được về bảo hiểm tín dụng xuất khẩu để làm

rõ các vấn đề lý luận

Ý nghĩa thực tiễn với các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam sẽ được xem xét trên cơ sở lợi ích mà bảo hiểm tín dụng xuất khẩu của các tổ chức bảo hiểm lớn trên thế giới đã mang lại cho xuất khẩu (phạm vi bài khóa luận sẽ tập trung nghiên cứu 2 mô hình củ thể của Mỹ và Pháp)

Bảo hiểm tín dụng xuất khẩu là một lĩnh vực mới và có rất nhiều nhánh nhỏ nhưng trong phạm vi bài khóa luận này, người viết chỉ tập trung vào các sản phẩm Bảo hiểm tín dụng xuất khẩu phục vụ trực tiếp cho các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xuất nhập khẩu (không bao gồm các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực tài chính ngân hàng và đầu tư chứng khoán)

Kết cầu đề tài

Bài khóa luận ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và danh mục biểu bảng sẽ trình bày các vấn đề sau:

 Chương 1: Lý thuyết khái quát nhất về Bảo hiểm tín dụng xuất khẩu

 Chương 2: Thực trạng áp dụng trên thế giới và ở Việt Nam

 Chương 3: Các giải pháp đề xuất nhằm thúc đẩy hoạt động Bảo hiểm tín dụng xuất khẩu cho các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam

Phương pháp nghiên cứu:

Trong phạm vi bài khóa luận này, người viết tập trung phân tích, đánh giá ý các khía cạnh bảo hiểm tín dụng xuất khẩu trên các phương pháp:

 Thu thập thông tin thứ cấp

 Phân tích duy vật biện chứng và duy vật lịch sử

Do thực tiễn bảo hiểm tín dụng xuất khẩu ở Việt Nam hiện nay vẫn còn là một lĩnh vực mới mẻ nên trong quá trình nghiên cứu đề tài không tránh khỏi những hạn chế, người viết rất mong nhận được sự đóng góp của độc giả để giúp cho đề tài được hoàn thiện hơn

Người viết xin chân thành cảm ơn tới sự đóng góp tich cực bạn bè và đặc biệt là sự hướng dẫn nhiệt tình TS Trịnh Thị Thu Hương –Khoa kinh tế và kinh doanh quốc tế- trường đại học Ngoại Thương để giúp cho bài khóa luận được

hoàn chỉnh

2 Các rủi ro trong tín dụng xuất khẩu

2.1 Rủi ro về kinh tế

a Sự bất tín chấp của người nhập khẩu

Trong thương mại quốc tế tín chấp là hành động phổ biến nhằm thúc đẩy việc thực hiện các hợp đồng xuất nhập khẩu Tín chấp trong thương mại quốc tế

1 Hiệp hội Berne viết tắt là BU, là Hiệp hội quốc tế của các công ty bảo hiểm tín dụng và đầu tư và là tổ chức quốc tế hàng đầu trong lĩnh vực bảo hiểm tín dụng xuất khẩu và đầu tư

là việc người nhập khẩu thông qua uy tín của mình thực hiện các khoản tín dụng xuất khẩu Tuy nhiên, hoạt động này bản thân nó đã tiềm ẩn nhiều rủi ro và hiện tượng bất tín chấp của người nhập khẩu là không ít Trên thế giới đã xảy ra rất nhiều vụ lừa đảo liên quan đến hành vi bất tín chấp trong thanh toán của người nhập khẩu với các khoản tín dụng thương mại, và đương nhiên người gánh chịu hậu quả nặng nề và trực tiếp nhất là các doanh nghiệp xuất khẩu Tiếp theo đó,

sự bất tín chấp trong thanh toán này cũng ảnh hưởng đến kim ngạch xuất nhập khẩu của các quốc gia

Tuy nhiên, để thúc đẩy xuất khẩu và mở rộng thị trường, nhiều doanh nghiệp xuất khẩu vẫn mạo hiểm cấp tín dụng xuất khẩu và chấp nhận rủi ro như là một

sự đánh đổi Bảo hiểm tín dụng xuất khẩu bảo hiểm cho rủi ro trên làm cho các doanh nghiệp xuất khẩu yên tâm hơn khi cấp các khoản tín dụng thương mại này

b Người nhập khẩu không có khả năng thanh toán

Trước tình hình kinh tế thế giới luôn tiềm ẩn những bất ổn, việc một doanh nghiệp phải đối mặt với các khó khăn về tài chính là phổ biến Khi kí kết hợp đồng xuất nhập khẩu, người xuất khẩu không thể tính toán hết được rủi ro tài chính vói người nhập khẩu Bị cuốn vào vòng xoáy chung của sự khủng hoảng hoặc do một sai lầm trong chiến lược kinh doanh dẫn đến thua lỗ, doanh nghiệp nhập khẩu hoàn toàn có thể rơi vào tình trạng phá sản hoặc mất khả năng thanh toán Khi đó tất nhiên các khoản tín dụng xuất khẩu cấp cho các doanh nghiệp này trở thành nợ khó đòi, nếu may mắn có đòi được thì cũng mất rất nhiều thời gian và chi phí Trong tình hình kinh tế không ngừng biến đổi, cạnh tranh trong kinh doanh ngày càng khôc liệt, một sự luân chuyển chậm của vốn hoàn toàn có thể lấy mất các cơ hội làm ăn tốt của các doanh nghiệp xuất khẩu Vì vậy, để bảo

vệ quyền lợi cho người xuất khẩu, bảo hiểm tín dụng xuất khẩu bảo hiểm cho rủi

ro người nhập khẩu mất khả năng thanh toán

2.2 Rủi ro về chính trị

Rủi ro về chính trị bao gồm: các rủi ro về chiến tranh,hậu quả chiến tranh, nổi loạn hoặc cách mạng; các rủi ro về chuyển đổi chính sách, pháp luật và cấm thanh toán Trong đó, rủi ro về thay đổi chế độ chinh trị dẫn đến các thay đổi trong chính sách xuất nhập khẩu của nước nhập khẩu là quan trong hơn cả Không phải quốc gia nào cũng có chế độ chính trị ổn định Trên thế giới các cuộc đình công, bạo loạn xảy ra thương xuyên, những sự kiện này làm trì hoãn khả năng sản xuất của các doanh nghiệp Sự thay đổi chính quyền lãnh đạo đột ngột luôn đi kèm các chính sách mới, mà đôi khi các chính sách này gây bất lợi cho thương vụ làm ăn tưởng chừng tốt đẹp trong chế độ cũ Các doanh nghiệp xuất khẩu khi cấp tín dụng thương mại cho người nhập khẩu không thể lường trước hết được các rủi ro về chính trị kể trên

Ngoài ra bảo hiểm tín dụng xuất khẩu còn bảo hiểm các rủi ro bất khả kháng khác liên quan đến tín dụng xuất khẩu, các rủi ro này được qui định cụ thê tuỳ vào từng công ty, từng quốc gia

II Bảo hiểm tín dụng xuất khẩu (ECI-export credit insurance)

1 Khái niệm

Vậy bảo hiểm tín dụng xuất khẩu là gì? Theo tổng hợp các định nghĩa của một số

tổ chức tín dụng xuất khẩu lớn trên thế giới2:

2 Bern union, US Eximbank, Coface, Sinosure, KECI

Bảo hiểm tín dụng xuất khẩu (ECI) là dịch vụ chủ yếu được cung cấp bởi tổ chức tín dụng xuất khẩu (ECA – Export Credit Agency) Nó đề cập đến việc bảo

vệ và bồi thường cho người xuất khẩu khi họ cấp tín dụng thương mại hoặc bảo

vệ và bồi thường cho các ngân hàng khi ngân hàng cho vay trung – dài hạn Phạm vi bảo hiểm của bảo hiểm tín dụng xuất khẩu bao gồm các khiếu nại tổn thất do không thanh toán những khoản phải thu ngắn hạn, phát sinh từ hoạt động buôn bán hoặc những khoản cho vay trung – dài hạn vì lý do chính trị, thương mại

Bảo hiểm tín dụng xuất khẩu được triển khai nhằm cải thiện cán cân thanh toán, tạo thêm việc làm, phát triển kỹ năng tài chính của người xuất khẩu, nâng cao nhận thức của các ngân hàng về tín dụng xuất khẩu, hỗ trợ hoạt động xuất khẩu vì lợi ích quốc gia cũng như tăng cường hoạt động hối đoái nhờ có sự hỗ trợ của các khoản đầu tư nước ngoài

Bảo hiểm tín dụng xuất khẩu là hình thức bảo đảm tài chính cho nhà xuất khẩu trong các hợp đồng xuất nhập khẩu có điều kiện thanh toán theo hình thức tín dụng mở (open account) –những hình thức tín dụng với thủ tục đơn giản dựa trên uy tín của đối tác, trước rủi ro nợ xấu, mất khả năng thanh toán của nhà nhập khẩu do mất khả năng thanh toán, phá sản hoặc vì bất ổn chính trị tại quốc gia nhập khẩu Với sự hỗ trợ này của bảo hiểm tín dụng xuất khẩu, các doanh nghiệp xuất khẩu có thể tự tin vào việc lựa chọn giải pháp thanh toán là sử dụng các hình thức tín dụng mở kèm theo đó là hợp đồng bảo hiểm tín dụng xuất khẩu thay vì hình thức thanh toán bằng L/C

Theo quy định của WTO hay OECD, các sản phẩm Bảo hiểm tín dụng xuất khẩu trung và dài hạn được phép có sự hỗ trợ trực tiếp của chính phủ, còn các sản phẩm ngắn hạn, về cơ bản là sản phẩm bảo hiểm thương mại (trừ bảo hiểm cho rủi ro chính trị)

2 Nguyên lý cơ bản

Nguyên lý cơ bản của Bảo hiểm tín dụng xuất khẩu được thể hiện qua các điểm: hòa vốn (dài hạn); chỉ hỗ trợ những đối tượng có khả năng đảm bảo hoàn trả hợp lý; chia sẻ rủi ro; hỗ trợ tài chính cho khối doanh nghiệp tư nhân; hình thành tập quán kinh doanh tốt (trên cơ sở môi trường kinh doanh thân thiện, lành mạnh); quá trình giải quyết khiếu nại minh bạch, công bằng; hạn chế rủi ro thông qua hoạt động tái bảo hiểm và /hoặc đồng bảo hiểm Và tất nhiên phải có yếu tố

đủ vốn /tiền mặt

Cũng như các loại hình bảo hiểm khác, đối với đa số các công ty bảo hiểm và các tổ chức tín dụng tư nhân, bảo hiểm tín dụng xuất khẩu cũng hoạt động theo qui luật số lớn, theo đó các nhà Bảo hiểm tín dụng xuất khẩu sẽ tính toán xác suất rủi ro và đề ra mức bảo hiểm và phí bảo hiểm hợp lý từ đó tìm ra điểm hòa vốn dài hạn Tuy nhiên với các tổ chức tín dụng nhà nước, bảo hiểm tín dụng xuất khẩu được triển khai với mục đích phi lợi nhuận, nhằm hỗ trợ xuất khẩu Bảo hiểm tín dụng xuất khẩu chỉ hỗ trợ các đối tượng có khả năng đảm bảo hoàn trả hợp lý Người được bảo hiểm phải đóng đủ phí bảo hiểm cho người bảo hiểm và thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ về thông tin, bảo mật thông tin theo yêu cầu của người bảo hiểm Nếu vi phạm các quy tắc trên, người bảo hiểm có thể từ chối bồi thường hoặc chấm dứt hợp đồng bảo hiểm trước thời hạn Các điều

khoản này sẽ được thỏa thuận cụ thể trong đơn bảo hiểm và đảm bảo thực hiện bằng các nguồn luật điều chỉnh

3 Các điều khoản chính của hợp đồng bảo hiểm tín dụng xuất khẩu

Dưới đây sẽ trình bày nội dung các diều khoản chính của một hợp đồng bảo hiểm tín dụng xuất khẩu theo quy định của công ty Bảo hiểm dầu khí Việt Nam-PVI Các điều khoản này mang tính khái quát , (có thể thay đổi nội dung chi tiết tùy theo từng công ty, tổ chức cung cấp bảo hiểm tín dụng xuất khẩu) cho chúng

ta cái nhìn chung nhất về một hợp đồng bảo hiểm tín dụng xuất khẩu

3.1 Phạm vi bảo hiểm

Bảo hiểm này bảo hiểm cho những tổn thất được bảo hiểm phát sinh trong trường hợp hàng hóa được giao hoặc các công việc hoặc dịch vụ được thực hiện bởi người được bảo hiểm đối với người mua hàng trong thời hạn bảo hiểm

Bảo hiểm này chỉ bảo hiểm cho hàng hóa được gửi hoặc các công việc hoặc dịch vụ được thực hiện trong thời hạn bảo hiểm và thuộc một trong các trường hợp sau:

Người được bảo hiểm tự đặt ra hạn mức tín dụng cho người mua hàng trước khi gửi hàng hóa, hoặc thực hiện các công việc hoặc dịch vụ hoặc người mua hàng đã được công ty bảo hiểm chấp thuận một hạn mức tín dụng

Bảo hiểm này chỉ áp dụng đối với người mua hàng ở các quốc gia tùy theo người cấp bảo hiểm và theo PVI.vn thì bảo hiểm này chỉ áp dụng trong trường hợp bên bán hàng gửi hóa đơn trong vòng 30 ngày sau ngày giao hàng hóa hoặc ngày bắt đầu công việc hoặc dịch vụ đối với hàng hóa hoặc công việc hoặc dịch

vụ đó Không bảo hiểm cho người mua hàng theo đơn bảo hiểm này trong trường

hợp người được bảo hiểm tự đặt ra hạn mức tín dụng cho người mua hàng khi hối phiếu quá hạn thanh toán hay người được bảo hiểm đã nhận được thông tín xấu về khả năng thanh toán của người mua hàng xảy ra trong thời hạn 12 (mười hai) tháng trước ngày gửi hàng hóa hoặc thực hiện công việc hoặc dịch vụ, hoặc người mua hàng mất khả năng thanh toán

3.2 Hạn mức tín dụng

Dù cho là sản phẩm ngắn hạn hay trung, dài hạn, quy trình cung cấp bảo hiểm tín dụng xuất khẩu tương đối phức tạp do phát sinh yêu cầu đánh giá và thẩm định năng lực trả nợ của đối tác nước ngoài cũng như các yếu tố kinh tế chính trị

xã hội của quốc gia nhập khẩu Doanh nghiệp xuất khẩu có thể lựa chọn tham gia bảo hiểm cho toàn bộ kim ngạch hay một nhóm người mua hoặc một hợp đồng cụ thể (thường có giá trị lớn hơn 2 triệu USD) nhưng trong từng trường hợp, mức độ đánh giá năng lực tài chính và khả năng trả nợ của người mua, môi trường kinh doanh vẫn là yếu tố quyết định để ECA có nhận bảo hiểm hay không, nếu nhận thì với hạn mức tín dụng thế nào và phí bảo hiểm bao nhiêu Bên cạnh phí bảo hiểm, nhà xuất khẩu cũng phải chi trả thêm khoản lệ phí đánh giá và xác lập hạn mức tín dụng đối với nhà nhập khẩu yêu cầu (thường từ 10-15% phí bảo hiểm)

Người được bảo hiểm có thể tự đưa ra một hạn mức tín dụng tới một giới hạn cho phép (nếu có) cho người mua hàng tại quốc gia được bảo hiểm tương ứng của người được bảo hiểm với điều kiện phải tuân thủ các quy trình quản lý tín dụng được quy định cụ thể trong điều kiện đặc biệt

Việc ủy quyền đối với bất kỳ hạn mức tín dụng nào trên giới hạn cho phép quy định tại phải được công ty bảo hiểm chấp thuận bằng văn bản hoặc email

Bất kỳ hạn mức tín dụng nào được công ty bảo hiểm phê chuẩn cho người mua hàng sẽ tự động thay thế bất kỳ hạn mức tín dụng nào do người được bảo hiểm

tự đặt ra cho cùng người mua hàng đó

Nếu không có quy định cụ thể khác trong thông báo hạn mức tín dụng thì: Trường hợp Người mua hàng trước đó chưa được cấp hạn mức tín dụng, thì các hạn mức tín dụng được phê chuẩn sẽ có hiệu lực hồi tố kể từ ngày bắt đầu đơn bảo hiểm này nếu không vi phạm ngày đến hanh thanh toán gốc của hóa đơn sau ngày nhận được đơn yêu cầu hạn mức tín dụng của người được bảo hiểm và không vượt quá các điều khoản thanh toán đặc biệt (được quy định củ thể trong phần phụ lục, tùy thuộc vào từng công ty bảo hiểm)

Trường hợp người mua hàng tuân thủ một quyết định trước đó của công ty bảo hiểm, các hạn mức tín dụng được chấp thuận sẽ có hiệu lực từ ngày có thông báo hạn mức tín dụng mới

3.3 Tỷ lệ được bảo hiểm

Trừ khi một tỷ lệ khác được quy định trong hạn mức tín dụng do công ty bảo hiểm phê chuẩn, trách nhiệm của công ty bảo hiểm đối với mỗi tổn thất được bảo hiểm được xác tùy theo sự kiện được bảo hiểm và xác suất rủi ro với các sự kiện

đó

Thông thường, các rủi ro trong thanh toán có xác suất cao hơn các rủi ro chính trị Nói chung những thay đổi trong kinh tế xảy ra thường xuyên hơn Chính vì thế trong bảo hiểm tín dụng xuất khẩu, tỉ lệ bảo hiểm đối với các rủi ro kinh tế thường ở mức 80-85% giá trị hợp đồng, còn tỉ lệ này đổi với các rủi ro chính trị thì cao hơn, nó thường ở mức 90-95% Tỉ lệ bảo hiểm của phụ thuộc vào người cấp bảo hiểm, người được bảo hiểm và thương vụ cụ thể Đối với các

doanh nghiệp xuất khẩu thường xuyên, có nhiều kinh nghiệp trong lĩnh vực xuất khẩu, họ sẽ có khả năng đánh giá các rủi ro tốt hơn các doanh nghiệp khác Vì thế mà độ an toàn trong các thương vụ của họ là cao hơn, các nhà cung cấp bảo hiểm có thể xem xét tỉ lệ bảo hiểm cao hơn

3.4 Phí bảo hiểm

Phí bảo hiểm là chi phí bù đáp cho xác suất mà nhà bảo hiểm gánh chịu khi chấp nhận bảo hiểm cho các doanh nghiệp xuất khẩu Phí bảo hiểm thường được tính theo một tỉ lệ % trên giá trị hợp đồng Tỷ lệ phí bảo hiểm và tỉ lệ bảo hiểm

có quan hệ đồng biến Một tỉ lệ bảo hiểm cao đi kèm với tỉ lệ phí bảo hiểm cao Chi tiết về tỷ lệ phí bảo hiểm và phương pháp tính phí bảo hiểm tùy thuộc và người cung cấp dịch vụ bảo hiểm tín dụng xuất khẩu Người được bảo hiểm có nghĩa vụ thông báo cho công ty bảo hiểm những thông tin chi tiết cần thiết cho việc tính phí bảo hiểm tại thời điểm thỏa thuận Phí bảo hiểm phụ thuộc nhiều vào mức độ rủi ro của sự kiện được bảo hiểm và tỉ lệ bảo hiểm

Người được bảo hiểm phải thanh toán ngay phí bảo hiểm cho công ty bảo hiểm vào ngày đầu tiên của thời hạn hợp đồng và vào các kỳ thanh toán sau đó theo quy định người cung cấp bảo hiểm hoặc thanh toán ngay sau khi nhận được hóa đơn, tùy thuộc vào điều kiện nào đến sau

Cuối thời hạn bảo hiểm, công ty bảo hiểm sẽ tính toán phí bảo hiểm mà người được bảo hiểm phải trả hoặc thu đòi trong năm bảo hiểm đó (hoặc thời hạn bảo hiểm nếu thích hợp) sau khi xem xét phí bảo hiểm tối thiểu hàng năm và bất kỳ thông tin hoặc các chi tiết nào được cung cấp theo yêu cầu của công ty bảo hiểm Nếu việc thanh toán bất kỳ khoản phí bảo hiểm nào hoặc các phần phí được thanh toán định kỳ theo quy định không được thực hiện kịp thời, công ty bảo

hiểm có quyền chấm dứt hợp đồng bảo hiểm Người được bảo hiểm vẫn có nghĩa

vụ phải thanh toán phí bảo hiểm tối thiểu hàng năm còn lại cho dù hợp đồng bảo hiểm bị chấm dứt

3.5 Nghĩa vụ của Người được bảo hiểm

Người được bảo hiểm phải cẩn trọng trong việc cấp và từ chối cấp tín dụng,

về số lượng cũng như thời hạn tín dụng, và phải quản lý tất cả hoạt động kinh doanh được bảo hiểm với sự cẩn trọng tối đa nhằm tránh hoặc giảm thiểu tổn thất Người được bảo hiểm phải thường xuyên có biện pháp cần thiết để đảm bảo duy trì tất cả các quyền lợi chống lại người mua hàng hoặc các bên thứ ba liên quan đến hàng hóa được gửi hoặc công việc hoặc dịch vụ được thực hiện

Người được bảo hiểm phải thực hiện các bước cần thiết có thể theo yêu cầu của công ty bảo hiểm nhằm tránh hoặc giảm thiểu mức độ tổn thất thực tế hoặc tiềm tàng có thể xảy ra, bao gồm nhưng không giới hạn đối với thủ tục pháp lý

và có sự tham gia của công ty bảo hiểm hoặc một bên thứ ba do công ty bảo hiểm chỉ định hoặc chấp nhận để thực hiện các hoạt động thu nợ

Trong trường hợp công ty bảo hiểm hoặc một bên thứ ba do công ty bảo hiểm chỉ định hoặc chấp thuận làm đại diện tham gia thực hiện các hoạt động thu nợ, người được bảo hiểm không phải thực hiện các biện pháp thu nợ hoặc tham gia đàm phán với người mua hàng nếu không có sự đồng ý trước bằng văn bản của công ty bảo hiểm

Người được bảo hiểm phải được sự đồng ý của công ty bảo hiểm bằng văn bản trước khi thực hiện một thỏa thuận với người mua hàng liên quan đến thời hạn thanh toán

Nếu được công ty bảo hiểm yêu cầu, dù trước hoặc sau khi có một khiếu nại

về đơn bảo hiểm này, người được bảo hiểm phải chuyển cho công ty bảo hiểm tất cả các quyền mà mình có đối với người mua hàng hoặc một bên thứ ba liên quan đến những hàng hóa được gửi hoặc công việc hoặc dịch vụ được thực hiện

để công ty bảo hiểm có thể thực hiện hoặc tiếp tục các quyền liên quan đến những hàng hóa hoặc công việc hoặc dịch vụ đó Công ty bảo hiểm bảo lưu các quyền tham gia giải quyết, thỏa hiệp hoặc thỏa thuận liên quan đến những hàng hóa hoặc công việc hoặc dịch vụ đó Trách nhiệm của công ty bảo hiểm trong việc thực thi các quyền được chuyển giao liên quan đến việc thu nợ được giới hạn đối với trường hợp cố ý mất khả năng thanh toán và sơ xuất quá mức

Nếu được công ty bảo hiểm yêu cầu, Người được bảo hiểm phải cung cấp ngay lập tức cho công ty bảo hiểm tất cả thông tin và tài liệu mà mình sở hữu hoặc kiểm soát mà công ty bảo hiểm cho là cần thiết về những vấn đề như đánh giá rủi ro tín dụng, giám định tổn thất, xác định mức độ tổn thất hoặc cho những mục đích thu nợ, và người được bảo hiểm đồng ý để công ty bảo hiểm kiểm tra

và sao chép các tài liệu đó Nếu được công ty bảo hiểm yêu cầu, người được bảo hiểm phải có những biện pháp hợp lý nhằm có được những tài liệu và thông tin

mà một bên thứ ba sở hữu liên quan đến hoặc được liên kết với đơn bảo hiểm hoặc bất cứ giao dịch nào giữa người được bảo hiểm và người mua hàng

Người được bảo hiểm phải ngay lập tức thông báo cho công ty bảo hiểm về bất kỳ khoản thu hồi nào làm giảm khoản nợ tới hạn thanh toán trong bất kỳ trường hợp nào

3.6 Thanh toán bồi thường/Xác định tổn thất

Người được bảo hiểm phải gửi yêu cầu đòi bồi thường theo đơn bảo hiểm về bất kỳ khoản nợ nào chưa được thanh toán sau khi sự kiện được bảo hiểm xảy ra trong thời hạn 3 (ba) tháng kể từ khi xảy ra sự kiện được bảo hiểm đó

Công ty bảo hiểm sẽ thanh toán cho người được bảo hiểm tỷ lệ phần trăm bảo hiểm của tổn thất được bảo hiểm trong thời hạn 30 (ba mươi) ngày sau khi nhận được tất cả các tài liệu chứng minh và các bằng chứng khác mà công ty bảo hiểm

có thể yêu cầu Thời hạn 30 ngày sẽ không có hiệu lực khi Người mua hàng từ chối một cách hợp pháp việc thanh toán khoản nợ đó hoặc khi Người mua hàng khiếu nại rằng họ có lý do chính đáng trong việc ngưng thanh toán và công ty bảo hiểm đồng ý rằng một tranh chấp giữa người được bảo hiểm và người mua hàng vẫn chưa được họ hoặc một cơ quan trọng tài hoặc thủ tục tố tụng nào giải quyết

Trong quá trình tính toán tổn thất, bất kỳ khoản bồi thường nào mà người mua hàng nhận được trước khi hợp đồng kết thúc hoặc phạm vi bảo hiểm bị hủy

bỏ hoặc tạm dừng bảo hiểm sẽ được phân bổ vào các khoản dư nợ đối với cùng người mua hàng đó theo thứ tự thời gian của ngày tới hạn thanh toán hoặc bất kỳ ngày gia hạn thanh toán nào theo đó Các khoản bồi thường nhận được sau khi hủy bỏ hoặc chấm dứt hoặc tạm dừng bảo hiểm hoặc một khi sự kiện được bảo hiểm xảy ra sẽ được phân bổ trên cơ sở tỷ lệ với các tài khoản được bảo hiểm và chưa được bảo hiểm chưa thanh toán vào ngày hủy bỏ, chấm dứt hoặc tạm dừng bảo hiểm hoặc khi sự kiện được bảo hiểm xảy ra cho dù sự việc nào xảy ra trước

và cho dù có bất kỳ thỏa thuận nào tồn tại giữa người được bảo hiểm và người mua hàng

Nếu tỷ lệ tổn thất vẫn chưa được xác định một cách cụ thể trong khoảng thời gian được quy định thì công ty bảo hiểm sẽ tính toán tổn thất sơ bộ, ước tính các khoản được khấu trừ ở mức độ những khoản này vẫn chưa được xác lập

Nếu bất cứ khoản bồi thường được quy định vẫn chưa được tính toán theo cách tính tổn thất sơ bộ thì người được bảo hiểm phải thông báo cho công ty bảo hiểm về khoản bồi thường này ngay lập tức, và công ty bảo hiểm sẽ tính toán bổ sung sau

Người được bảo hiểm đồng ý gửi cho công ty bảo hiểm ngay lập tức qua đường bưu điện hóa đơn Số tiền bồi thường mà họ nhận được liên quan đến một khoản nợ mà công ty bảo hiểm đã bồi thường

Nếu người được bảo hiểm không thanh toán bất cứ khoản nào cho công ty bảo hiểm theo đơn bảo hiểm này (dù theo điều này hoặc các điều khác) khi những khoản đó đáo hạn thì công ty bảo hiểm có thể (không giới hạn đối với những quyền phát sinh khác của họ theo đơn bảo hiểm này hoặc đơn bảo hiểm khác) bù trừ cho khoản nợ đó ngoài nghĩa vụ của công ty bảo hiểm để thanh toán cho người được bảo hiểm

3.7 Thế quyền

Sau khi bồi thường theo tỷ lệ bảo hiểm quy định trong hợp đồng, theo nguyên tắc thế quyền, công ty bảo hiểm có toàn quyền thế quyền đối với bất kỳ các quyền, lợi ích và các khoản bồi thường mà người được bảo hiểm có đối với người mua hàng hoặc một bên thứ ba lên tới toàn bộ số tiền do công ty bảo hiểm

đã trả liên quan đến người mua đó

Người được bảo hiểm cam kết theo đề nghị của công ty bảo hiểm sẽ thực hiện tất cả những biện pháp cần thiết nhằm chuyển giao cho công ty bảo hiểm tất cả

các quyền, lợi ích Theo đó, người được bảo hiểm phải chuyển giao tất cả các chứng từ liên quan đến tổn thất cho người bảo hiểm và thực hiện các nghĩa vụ khác nhằm đảm bảo quyền lợi được chuyển giao cho người bảo hiểm

Sau khi đã chuyển tất cả các quyền, đặc quyền và đối sách cho công ty bảo hiểm, người được bảo hiểm vẫn phải có nghĩa vụ bảo mật và cung cấp thông tin nhằm đảm bảo quyền lợi cho công ty bảo hiểm khi các công ty này thế quyền đòi bồi thường tổn thất từ phía người nhập khẩu

3.8 Chuyển nhượng quyền thanh toán bồi thường

Người được bảo hiểm sẽ không thể chuyển giao hoặc chuyển nhượng đơn bảo hiểm này hoặc bất kỳ quyền lợi của mình mà không có sự đồng ý trước bằng văn bản của công ty bảo hiểm

Sự chuyển nhượng quyền thanh toán bồi thường theo đơn bảo hiểm này chỉ được thực hiện khi có sự đồng ý trước bằng văn bản của công ty bảo hiểm Bất

kỳ sự chuyển nhượng nào phải quy định tất cả các quyền, đặc quyền và đối sách

mà công ty bảo hiểm cấp cho Người được bảo hiểm cũng sẽ có hiệu lực đối với người nhận chuyển nhượng Công ty bảo hiểm sẽ không bắt buộc phải thông báo hoặc liên lạc với bất kỳ người nào ngoại trừ người được bảo hiểm khi thực hiện việc chuyển giao, và nghĩa vụ của người được bảo hiểm theo Đơn bảo hiểm cũng

sẽ tiếp tục mặc dù có sự chuyển nhượng

3.9 Tiền tệ trong đơn bảo hiểm

Tiền tệ trong đơn bảo hiểm phải được quy định rõ và sẽ được sử dụng để công bố doanh thu, để thanh toán phí bảo hiểm và các phí khác, tính toán tổn thất được bảo hiểm, thanh toán các khoản bồi thường và bất kỳ khoản tiền bồi thường nào khác

Hóa đơn phục vụ cho việc thanh toán được thực hiện bằng các loại tiền tệ khác loại tiền tệ quy định trong đơn bảo hiểm sẽ được quy đổi sang loại tiền tệ trong đơn bảo hiểm theo tỷ giá ngoại hối giao ngay do ngân hàng niêm yết cho tháng gửi hóa đơn Tỷ giá ngoại hối giao ngay được niêm yết sẽ được sử dụng, nếu cần thiết, cho việc tính toán số tiền bồi thường phải trả theo đơn bảo hiểm Những khoản thu hồi nhận được từ người mua hàng sẽ được quy đổi theo tỷ giá ngoại hối giao ngay được niêm yết vào ngày nhận được khoản thu hồi đó

3.10 Yêu cầu bảo hiểm và bản câu hỏi quản lý tín dụng

Yêu cầu bảo hiểm và bản câu hỏi quản lý tín dụng do người được bảo hiểm lập, được người được bảo hiểm và công ty bảo hiểm công nhận như cơ sở của hợp đồng trong đơn bảo hiểm và là bộ phận cấu thành của đơn bảo hiểm

Người được bảo hiểm bảo đảm thông tin khai trong giấy yêu cầu bảo hiểm và bảng câu hỏi quản lý tín dụng phải chính xác, trung thực tại ngày yêu cầu bảo hiểm và bản câu hỏi quản lý tín dụng và tại ngày công ty bảo hiểm đồng ý cấp đơn bảo hiểm

Người được bảo hiểm bảo đảm họ sẽ thông báo ngay lập tức cho công ty bảo hiểm bất kỳ thay đổi quan trọng nào liên quan tới thông tin trong giấy Yêu cầu bảo hiểm và bản câu hỏi quản lý tín dụng hoặc của bất kỳ sự kiện quan trọng nào khác ảnh hưởng đến đơn bảo hiểm bao gồm nhưng không hạn chế đối với bất kỳ

sự thay đổi nào trong hình thức kinh doanh được thực hiện, các điều khoản thanh toán, các điều kiện bán hàng hoặc quản lý tín dụng hoặc các thủ tục thương mại được nêu trong giấy yêu cầu bảo hiểm và bản câu hỏi quản lý tín dụng

Sự đảm bảo nêu trên không giới hạn nghĩa vụ hoặc trách nhiệm pháp lý thông báo cho công ty bảo hiểm tất cả các sự việc và tình huống quan trọng và luôn luôn hành động với sự trung thực tuyệt đối của người được bảo hiểm

Khi có bất kỳ sự bổ sung hoặc sửa đổi nào đối với đơn bảo hiểm, người được bảo hiểm phải thông báo cho công ty bảo hiểm tất cả các thông tin, tình hình thay đổi Nếu những yêu cầu này không được thực hiện theo đúng quy định, các

bổ sung, sửa đổi sẽ không có hiệu lực và đơn bảo hiểm sẽ tiếp tục có hiệu lực với các điều khoản bảo hiểm trước khi có bổ sung hoặc sửa đổi

4 So sánh với các loại hình bảo hiểm thương mại khác

Nếu như các loại hình bảo hiểm thương mại khác chủ yếu tập trung bảo hiểm hàng hóa và có một lịch sử phát triển lâu dài cùng sự phát triển của thương mại quốc tế thì Bảo hiểm tín dụng xuất khẩu là lĩnh vực ra đời sau với sự phát triển của tín dụng thương mại

Bảo hiểm hàng hóa đã có một khung pháp lý tương đối hoàn chỉnh ở các quốc gia, và một sự nhất quán nhất định trong các loại hình bảo hiểm, các rủi ro thì bảo hiểm tín dụng xuất khẩu còn nhiều sự khác biệt và chưa thống nhất ở các quốc gia Đối với đa phần các quốc gia đang phát triển thì bảo hiểm tín dụng xuất khẩu là một lĩnh vực rất mới mẻ Những quốc gia này thiếu cả về kiến thức, kinh nghiệm đến sự sẵn sàng tiếp nhận với loại hình bảo hiểm này

Các rủi ro trong bảo hiểm hàng hóa hay bảo hiểm hàng hải được quy định rõ ràng và có hạn mức bảo hiểm cụ thể theo từng loại bảo hiểm (ví dụ như A, B, C trong bảo hiểm hàng hóa), bảo hiểm tín dụng xuất khẩu chưa quy định được thống nhất như trên do các rủi ro của bảo hiểm tín dụng xuất khẩu là rất đa dạng

và chưa thông nhất ở mỗi quốc gia, mỗi nhà cung cấp bảo hiểm

Bảng 1: so sánh bảo hiểm tín dụng xuất khẩu với bảo hiểm hàng hóa

Tiêu thức phân loại Bảo hiểm tín dụng xuất

khẩu

Bảo hiểm hàng hóa

Loại rủi ro được bảo

hiểm

Rủi ro về thương mại hoặc chính trị ở nước người nhập khẩu

Rủi ro tổn thất về hàng hóa

Cơ quan bảo hiểm Thường là các tổ chức tín

dụng xuất khẩu (cơ quan trực thuộc chính phủ)

Công ty bảo hiểm thương mại

Khả năng sinh lợi Thường mang tính phi lợi

(nguồn: tài liệu hội thảo bảo hiểm tín dụng xuất khẩu Hàn Quốc tại Việt Nam tháng 12/2008)

5 Người cấp Bảo hiểm tín dụng xuất khẩu

5.1 Các công ty bảo hiểm

Các công ty bảo hiểm là người cấp Bảo hiểm tín dụng xuất khẩu như một mặt hàng mới trong danh mục các mặt hàng bảo hiểm của công ty Điểm mạnh của các công ty bảo hiểm khi phát triển loại hình Bảo hiểm tín dụng xuất khẩu là khả năng chuyên môn cao trong lĩnh vực bảo hiểm Nhờ khả năng chuyên môn và kinh nghiệm làm bảo hiểm mà họ có khả năng tính toán chính xác hơn mức độ rủi ro trong các hoạt động thương mại Các công ty này sẽ xây dựng một hệ

3

FOB: người nhập khẩu có thể tự ký hợp đồng bảo hiểm, CIF người xuất khẩu ký hợp đồng bảo hiểm

thống chỉ tiêu và thực hiện các cuộc điều tra nhằm tìm ra các điều khoản hợp lý nhất cho các mặt hàng về Bảo hiểm tín dụng xuất khẩu

Tuy nhiên, Bảo hiểm tín dụng xuất khẩu là một ngành mới, những rủi ro trong việc phát triển là rất lớn Vì vậy, theo quy luật số lớn, để đạt đến điểm hòa vốn cần một thời gian dài, điều này đồng nghĩa với việc cần một số vốn rất lớn nếu muốn phát triển loại hình bảo hiểm này Đây là một trở ngại cho các công ty bảo hiểm khi tham gia vào thị trường mới mẻ này

Để giải quyết vấn đề này, rất nhiều công ty bảo hiểm đã có ý định thành lập các ngân hàng của riêng mình nhằm tạo điều kiện thuận lợi trong việc huy động vốn Lợi thế của các công ty bảo hiểm có ý định thành lập ngân hàng thương mại là:

 Kinh nghiệm thị trường, mạng lưới đại lý rộng khắp

là các doanh nghiệp xuất khẩu Cũng qua hệ thống ngân hàng toàn cầu của các ngân hàng lớn, các ngân hàng thương mại có đầy đủ thông tin hơn về các doanh

nghiệp nhập khẩu Đây chính là cơ sở để các ngân hàng thương mại phát triển bảo hiểm tín dụng xuất khẩu như một nghiệp vụ thúc đẩy hoạt động tín dụng xuất khẩu

Một lợi thế nữa của các ngân hàng thương mại so với các công ty bảo hiểm là nguồn vốn Các ngân hàng thương mại có nguồn vốn lớn hơn, nhất là các ngân hàng quốc tế về xuất nhập khẩu Bán bảo hiểm qua ngân hàng (Bancassurance) chắc chắn sẽ là một trong những kênh phân phối hiệu quả để thúc đẩy bán hàng, tăng doanh thu phí bảo hiểm

Tại hầu hết các quốc gia, các nhà kinh doanh bảo hiểm đều xác định kênh phân phối truyền thống chiếm tỷ trọng lớn trong việc cung cấp sản phẩm ra thị trường là hệ thống đại lý Thế nhưng, nằm trong chiến lược đa dạng hóa kênh phân phối, giảm áp lực bị ảnh hưởng từ một kênh phân phối duy nhất từ đó giảm thiểu rủi ro trong kinh doanh do cạnh tranh và do biến động của thị trường, các công ty bảo hiểm đều tổ chức thêm các kênh phân phối khác ngoài hệ thống đại

lý

Một thực tế khác nữa là việc đa dạng hóa kênh phân phối còn nhằm tạo động lực

và áp lực cạnh tranh giữa các kênh phân phối, mục đích đưa ra nhiều sản phẩm trên thị trường Việc tổ chức thành công kênh phân phối “Bán bảo hiểm qua ngân hàng” không chỉ làm tăng doanh thu cho các công ty bảo hiểm mà ngay cả ngân hàng và khách hàng cũng đạt được những mục tiêu lợi ích nhất định:

Về phía khách hàng, có thể tiếp cận và mua bảo hiểm dễ dàng hơn với chi

phí thấp hơn, việc chi trả phí bảo hiểm định kỳ cũng thuận tiện hơn

Đối với ngân hàng việc cung cấp dịch vụ bảo hiểm sẽ tạo ra nguồn thu nhập

mới, hơn thế nữa ngân hàng còn mở rộng danh mục sản phẩm của mình

Như vậy, có thể thấy mỗi loại hình đều muốn tham gia thêm một dịch vụ tài chính mới Tuy nhiên, sự “giao thoa” giữa công ty bảo hiểm và ngân hàng không

dễ dàng khi mà việc xúc tiến vẫn đang nằm trong dự tính của các nhà hoạch định chính sách Nhưng, sự “giao thoa” đó sẽ có những phát triển nhanh trong tương lai gần nhờ tính hữu dụng của nó

5.3 Các tổ chức tín dụng xuất khẩu

Bảo hiểm tín dụng xuất khẩu chịu sự điều chỉnh theo các quy định trong lĩnh vực bảo hiểm biệt lập với hoạt động ngân hàng và chứng khóan/cổ phần Các tổ chức tín dụng xuất khẩu (ECA) có chức năng: chuyển giao rủi ro - ngăn ngừa tổn thất, quay vòng tiền mặt - bồi thường, hỗ trợ tài chính cho các hoạt động thương mại hoặc các dự án; marketing các điều kiện thương mại linh hoạt, hỗ trợ thông tin mang tính cạnh tranh và hợp tác

Sản phẩm chủ yếu của ECA bao gồm: Bảo hiểm tín dụng ngắn hạn, bảo hiểm tín dụng trung và dài hạn, bảo hiểm đầu tư nước ngoài, kỳ phiếu và bảo lãnh ECA cũng cung cấp các dịch vụ: cung cấp thông tin tín dụng, xếp hạng tín dụng; thu hồi nợ hay quản lý những khoản phải thu, v.v…Theo đó, ECA sẽ thực hiện các công việc kiểm soát rủi ro về hạn mức quốc gia, hạn mức tín dụng cấp cho người mua, giám sát rủi ro, đa dạng hóa các hạng mục tín dụng và các công cụ quản lý rủi ro khác

ECA có mối quan hệ hợp tác chặt chẽ với các công ty bảo hiểm thương mại, công ty tái bảo hiểm, các tổ chức tín dụng xuất khẩu chính thức khác thông qua việc: trao đổi cơ sở dữ liệu từ Hiệp hội Berne, trao đổi công nghệ, đồng bảo hiểm hoặc tái bảo hiểm trong những dự án cụ thể Cung cấp dịch vụ bổ sung, không cạnh tranh với các công ty bảo hiểm thương mại, cung cấp dịch vụ hiện thị

trường còn đang thiếu Chuyển giao rủi ro với các công ty tái bảo hiểm qua việc nâng cao năng lực, cân đối cơ cấu rủi ro

ECA cũng đóng vai trò cộng tác giữa các tổ chức tín dụng xuất khẩu chính thức và các ngân hàng thương mại, là chỗ dựa của các ngân hàng chính sách, trao đổi thông tin và chia sẻ kinh nghiệm hoặc bổ sung, không cạnh tranh với các công cụ quản lý tín dụng

Trong khi hoạt động tín dụng xuất khẩu của Việt Nam ngày càng phát triển (theo đánh giá của OECD4), nhất là khi Việt Nam đã gia nhập tổ chức thương mại thế giới WTO, thì bảo hiểm tín dụng xuất khẩu sẽ trở thành một yêu cầu và đòi hỏi tất yếu của các tổ chức tín dụng, ngân hàng và các doanh nghiệp xuất khẩu

5.4 Bảo hiểm tín dụng Nhà nước và bảo hiểm tín dụng thương mại

Sự khác nhau giữa bảo hiểm tín dụng xuất khẩu có Nhà nước bảo trợ và thương mại thể hiện ở nhiều mặt Trước hết, cơ quan bảo hiểm tín dụng xuất khẩu được Nhà nước bảo trợ (ECA) có phạm vi hoạt động ở tầm quốc gia và mang tính bổ trợ Nhà nước chỉ bảo hiểm khi các công ty bảo hiểm với trách nhiệm của mình không thể hoặc không muốn cấp loại bảo hiểm đó

Trong khi đó, cơ quan bảo hiểm tín dụng xuất khẩu thương mại trong thập niên qua chủ yếu là các tập đoàn quốc tế Euler Hermes, Coface, Atradius Loại hình này cung cấp bảo hiểm tín dụng xuất khẩu cho bất kỳ rủi ro nào được cho là

sẽ thu lợi nhuận trong thời gian dài

4

Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế

Trên thế giới, các nước thuộc OECD có thoả thuận những nguyên tắc hướng dẫn về phạm vi bảo hiểm tín dụng xuất khẩu được Nhà nước bảo trợ với thời hạn tín dụng từ 2 năm trở lên Các nguyên tắc này nhằm tạo môi trường bình đẳng trong cạnh tranh quốc tế

Ví dụ, tỷ lệ phí bảo hiểm khác biệt dựa trên tiêu chí loại quốc gia và thời gian cấp tín dụng tối đa với những sản phẩm nhất định Còn nhà bảo hiểm tín dụng xuất khẩu thương mại không thực hiện nhiều hoạt động kinh doanh theo tiêu chí thời gian cấp tín dụng vượt quá 2 năm Họ cũng không bị ảnh hưởng bởi

sự đồng thuận của tổ chức OECD và không có thoả thuận tương tự giữa các nhà bảo hiểm tín dụng xuất khẩu thương mại

Đối với mô hình hoạt động của Euler Hermes (EH), trong lịch sử, năm 1926, chính phủ Đức đã muốn khuyến khích xuất khẩu Tuy nhiên, các nhà bảo hiểm tín dụng tư nhân chưa thể đối phó với những rủi ro về chính trị có thể ảnh hưởng đến xuất khẩu sang các nước kém phát triển Trước tình hình này, Hermes được giao nhiệm vụ bảo hiểm xuất khẩu trên toàn lãnh thổ Đức với tư cách là nhà tái bảo hiểm 100% đối với các rủi ro chính trị và thảm hoạ

Từ 1949, EH đã và đang quản lý cơ chế đảm bảo xuất khẩu chính thức thay mặt và bảo đảm lợi ích cho Cộng hoà liên bang Đức Hiện, EH quản lý và bảo hiểm rủi ro tín dụng đối với các khoản phải thu thương mại, các giao dịch từ doanh nghiệp-doanh nghiệp, bảo hiểm rủi ro tín dụng ngắn hạn."

Các mô hình tổ chức và lịch sử phát triển của các tổ chức bảo hiểm tín dụng xuất khẩu trên thế giới cho thấy, sự bảo trợ của nhà nước trong việc thành lập các tổ chức tín dụng xuất khẩu là yếu tố quyết định Lúc đầu, tổ chức bảo hiểm

tín dụng cần phải được nhà nước đầu tư về công nghệ thông tin, nguồn nhân lực

và khả năng tài chính Sau một thời gian dài tích lũy tài chính, các tổ chức này mới từng bước có thể tự kinh doanh Tuy nhiên, để bảo đảm hoạt động bảo hiểm tín dụng xuất khẩu phù hợp với nguyên tắc WTO (không được coi là trợ cấp xuất khẩu), tổ chức bảo hiểm tín dụng xuất khẩu cho dù là thuộc sở hữu nhà nước (phục vụ mục tiêu thúc đẩy xuất khẩu) thì cũng phải thực hiện kinh doanh theo nguyên tắc thị trường, bảo đảm sự cạnh tranh lành mạnh và chịu sự điều chỉnh của luật pháp về bảo hiểm và thương mại

Tổng kết chương 1:

Trên đây là những cái nhìn chung nhất về bảo hiểm tín dụng xuất khẩu: các khái niệm, đặc điểm cũng như các điều khoản cơ bản trong một hợp đồng bảo hiểm tín dụng xuất khẩu, các tổ chức cung cấp bảo hiểm tín dụng xuất khẩu, lợi ích khi sử dụng bảo hiểm tín dụng xuất khẩu kết hợp với tín dụng mở trong thanh toán

Chương sau sẽ là nhưng vấn đề có tính thực tiễn về bảo hiểm tín dụng xuất khẩu qua các mô hình cụ thể và rút ra kinh nghiệm cho Việt Nam

Chương 2:

THỰC TRẠNG BẢO HIỂM TÍN DỤNG VÀ Ý NGHĨA THỰC TIỄN VỚI CÁC DOANH NGHIỆP XUẤT KHẨU

VIỆT NAM

I Bảo hiểm tín dụng xuất khẩu trên thế giới

1 Toàn cảnh về Bảo hiểm tín dụng xuất khẩu trên thế giới

Trên thế giới từ lâu, việc buôn bán, thông thương giữa các quốc gia ngày càng trở nên phát triển mạnh mẽ Có rất nhiều các trung tâm kinh tế mới nổi lên như Trung Quốc, Đông Âu, Trung Đông, Nam Mỹ, châu Phi… Họ có nhiều tiềm năng tăng trưởng do các nhà công nghiệp sản xuất lớn như ô tô, lốp xe chuyển dần sang vì nhân công dồi dào và giá cạnh tranh Nhưng nhiều doanh nghiệp còn ngại mở rộng sang các thị trường mới này vì tính rủi ro cao trong thanh toán Bởi

lẽ đó, bảo hiểm tín dụng xuất khẩu là một cứu cánh cho các doanh nghiệp xuất khẩu

Bảo hiểm tín dụng xuất khẩu tại Việt Nam còn là một lĩnh vực mới mẻ Trong khi tại châu Âu, bảo hiểm tín dụng xuất khẩu đang phát triển rất nhanh, chiếm 80% thị phần trên toàn thế giới Tại nhiều nước châu Á như Nhật Bản, Malaysia, Trung Quốc loại hình bảo hiểm này cũng đã được triển khai từ lâu Ở Nhật, hệ thống bảo hiểm tín dụng xuất khẩu chính thức ra đời vào năm 1950 và ngay trong tháng 3 năm đó họ đã ban hành luật cho loại hình bảo hiểm này Còn tại

Malaysia, tổ chức bảo hiểm tín dụng xuất khẩu được thành lập năm 1978 trước khi thành lập Ngân hàng xuất nhập khẩu Malaysia năm 19955

Các công ty bảo hiểm như COFACE (Pháp), Atradius (Hà Lan), Euler Hemmes (Đức), KEIC (Hàn Quốc)… khẳng định đây là một công cụ hỗ trợ hữu hiệu cho các doanh nghiệp xuất khẩu, và được họ sử dụng thường xuyên

Bảo hiểm tín dụng xuất khẩu mang lại nhiều lợi ích cho các doanh nghiệp xuất khẩu, cụ thể là họ sẽ không phải lo lắng về rủi ro thanh toán, bởi công ty bảo hiểm đã đảm nhận việc này; bảo hiểm tín dụng xuất khẩu sẽ giúp tăng tính thanh khoản, thanh toán trong giao dịch; nhờ đó độ rủi ro, khả năng dễ vỡ trong cán cân thanh toán, cán cân thu nhập… cũng sẽ được giảm đi Vai trò của bảo hiểm tín dụng xuất khẩu cũng được xác định là để thúc đẩy các hoạt động sản xuất hàng hóa và dịch vụ Cụ thể là đối với doanh nghiệp: bảo vệ tài chính cho nhà xuất khẩu; tăng khả năng tiếp cận thị trường quốc tế và phát triển kỹ năng tài chính cho nhà xuất khẩu Đối với quốc gia xuất khẩu: thúc đẩy tăng trưởng kinh

tế, cải thiện cán cân thanh toán và tạo công việc làm cho người lao động

Có những rủi ro trong lĩnh vực xuất khẩu mà các dịch vụ bảo hiểm khác không bảo hiểm, nhưng bảo hiểm tín dụng xuất khẩu đảm nhận Chẳng hạn trong các trường hợp có biến động chính trị, chiến tranh, bắt cóc… các dịch vụ bảo hiểm hàng hóa xuất khẩu sẽ không chấp nhận trả bảo hiểm, nhưng bảo hiểm tín dụng xuất khẩu chấp nhận thanh toán

5

Đánh giá của tổ chức bảo hiểm tín dụng xuất khẩu Trung Quốc-SINOSURE tại hội thảo về bảo hiểm tín dụng xuất khẩu ở Việt nam tháng 3/2008

Các mô hình chung:

Mô hình tổ chức bảo hiểm tín dụng xuất khẩu tại các nước có khác nhau, tùy thuộc vào đặc điểm tài chính và định hướng phát triển của nước đó Một số nước

có nền kinh tế phát triển, tài chính mạnh thì chính phủ nước đó chỉ cần thành lập

tổ chức bảo hiểm tín dụng xuất khẩu mà không cần thành lập riêng một ngân hàng bởi tại những nước này hệ thống ngân hàng đủ mạnh để tài trợ cho các doanh nghiệp tiêp cận các thị trường mới Một số nước khác, ngân hàng xuất nhập khẩu và tổ chức bảo hiểm tín dụng xuất khẩu tồn tại song song hoặc trong cùng một tổ chức Tóm lại, cả hai định chế này là cánh tay trái và cánh tay phải trong việc thực thi chính sách hỗ trợ xuất khẩu

Các mô hình của bảo hiểm tín dụng xuất khẩu: Về cơ bản, trên thế giới hiện

nay, có 5 mô hình của Chính phủ hoặc có sự tham gia của chính phủ hình thành

tổ chức bảo hiểm tín dụng xuất khẩu

1 Thông qua một tổ chức do Nhà nước thành lập, nắm quyền sở hữu và kinh doanh như tại Indonesia, Hàn Quốc, Hy Lạp…

2 Thông qua 1 công ty bảo hiểm hoặc ngân hàng thương mại hoạt động như một đại diện của Nhà nước: Mỹ

3 Thông qua công ty tư nhân hoặc quỹ nhà nước hoạt động độc lập nhưng

do Nhà nước sở hữu: Trung Quốc, Slovenia, CH Séc…

4 Thông qua công ty bảo hiểm tư nhân Ví dụ như tại Đức, Pháp, Ba Lan…

5 Liên doanh giữa công ty Nhà nước, công ty bảo hiểm và ngân hàng mà Nhà nước đóng vai trò như một cổ đông Ví dụ như tại Tây Ban Nha, Nauy…

2 Kinh nghiệm thực hiện bảo hiểm tín dụng xuất khẩu ở Mỹ (US

Eximbank)

2.1 Khái quát thị trường bảo hiểm tín dụng xuất khẩu ở Mỹ

Mỹ là quốc gia có giá trị xuất khẩu lớn nhất thế giới Kết quả trên đặt được chủ yếu là do sự phát triển các ngành sản xuất, nhưng cũng không thể phủ nhận vai trò của các công cụ hỗ trợ xuất khẩu Hỗ trợ xuất khẩu được chia làm nhiều phần, bao gồm hỗ trợ trực tiếp để tăng cường xuất khẩu, hỗ trợ đầu tư nước ngoài và viện trợ cho các nước đang phát triển

Trong mỗi lĩnh vực thường có sự phối hợp hoạt động của nhiều tổ chức Ví

dụ, trong lĩnh vực bảo đảm và bảo hiểm được thực hiện bởi ba tổ chức chính phủ là: ngân hàng xuất nhập khẩu Mỹ (Expor-Import bank of the United States-US eximbank), CCC (Commodity credit corporation), OPIC (Overseas private investment corporation) với mục tiêu chung là hỗ trợ xuất khẩu hàng hóa, dịch

vụ và hỗ trợ đầu tư trực tiếp nước ngoài Trong ba tổ chức thì US Eximbank có chức năng chính là hỗ trợ trực tiếp xuất khẩu, chức năng này chỉ là một phần của

2 tổ chức còn lại

Trong lĩnh vực bảo hiểm tín dụng xuất khẩu- một công cụ hỗ trợ xuất khẩu được cung cấp bởi US Eximbank còn có sự tham gia của các công ty bảo hiểm tư nhân Nhưng các công ty tư nhân chỉ cung cấp bảo hiểm tín dụng xuất khẩu cho các khoản tín dụng ngắn hạn bởi 90% thương mại trên thế giới được thực hiện trên cơ sở tiền mặt hoặc tín dụng ngắn hạn và mức độ rủi ro cũng thấp hơn tín dụng trung và dài hạn US Eximbank cung cấp bảo hiểm tín dụng xuất khẩu cho các rủi ro thương mại và chính trị của các khoản tín dụng trung và dài hạn Tuy

nhiên, US Eximbank không cạnh tranh với các công ty bảo hiểm tư nhân, US Eximbank sẽ cung cấp các sản phẩm mà các công ty bảo hiểm tư nhân không thể cung cấp hoặc không sẵn lòng cung cấp US Eximbank là tổ chức chính phủ với chức năng chính là hỗ trợ xuất khẩu, do đó bảo hiểm tín dụng US Eximbank cung cấp có một số điểm khác biệt so với bảo hiểm tín dụng của các công ty bảo hiểm tư nhân hoạt động vì mục đích lợi nhuận Có thể so sánh một số điểm như sau:

Bảng 2: So sánh bảo hiểm tín dụng xuất khẩu của US Eximbank và khu vực

tư nhân ở Mỹ

Khu vực tư nhân US Exim bank Mục đích

hoạt động

Lợi nhuận Phi lợi nhuận, chủ yếu là lấp khoảng trống thị

trường hỗ trợ xuất khẩu Mức bảo

hiểm

Do từng công ty qui định dựa trên mức độ rủi ro và có thể giảm cho các nhà xuất khẩu

đã có kinh nghiệm hoạt động

 Tỷ lệ được bảo hiểm thường lớn hơn khu vực tư nhân nhằm hỗ trợ xuất khẩu

 US Eximbank cung cấp bảo hiểm tín dụng xuất khẩu cho hàng xuất khẩu đến các thị trường mới nổi- mức độ rủi ro cao mà các công ty bảo hiểm tư nhân không cung cấp

 Cung cấp các biện pháp hỗ trợ, khuyến khích cho các hàng hóa xuất khẩu thân thiện với môi trường

Phí bảo

hiểm

Chi phí cho hầu hết các hợp đồng bảo hiểm đa khách hàng (multi- buyer policies) nhỏ hơn 1% giá trị hợp đồng xuất khẩu, còn chi phí cho các hợp đồng bảo hiểm đơn khách (single-buyer policies) thì lớn hơn do mức độ rủi ro cao hơn

US Eximbank đưa ra bảng phí cố định để khách hàng lựa chọn trước khi ra quyết định mua bảo hiểm tín dụng xuất khẩu của US Eximbank

Một số

hạn chế

Không có hạn chế nào liên quan đến hàm lượng nội địa hay hàng hóa quân sự Tất cả hàng hóa xuất khẩu đều được cung cấp bảo hiểm nếu nó mang lại lợi nhuận

 Để được US Eximbank cấp bảo hiểm tín dụng xuất khẩu, hàng hóa phải được bốc lên tàu tại Mỹ và có ít nhất 50% hàm lượng nội địa tính trên giá trị hợp đồng xuất khẩu

 US Eximbank không cung cấp bảo hiểm cho các hàng hóa quân sự hay cho người mua là các tổ chức quân sự nước ngoài vì lý

do chính trị

 Hỗ trợ xuất khẩu có thể bị hạn chế đến một

số nước vì lý do chính trị

Trong khu vực tư nhân, ngoài các công ty bảo hiểm của Mỹ còn có các chi nhánh của các tập đoàn bảo hiểm quốc tế lớn như: Euler Hemes, Coface Vai trò của khu vực tư nhân trong lĩnh vực bảo hiểm tín dụng xuất khẩu tại Mỹ ngày càng lớn hơn Các doanh nghiệp Mỹ thường lựa chọn các công ty tư nhân bởi sự tiện lợi và gọn nhẹ trong thủ tục bảo hiểm và không áp dụng qui định về xuất xứ với hàng hóa xuất khẩu Song đóng góp của US Eximbank là không thể thiếu

US Eximbank đóng vai trò lấp các khoảng trống của thị trường bảo hiểm tín dụng xuất khẩu mà khu vực tư nhân không muốn hoặc không tham gia, hỗ trợ các doanh nghiệp xuất khẩu Mỹ khi mở rộng thị trường xuất khẩu

2.2 Kinh nghiệm bảo hiểm của tổ chức tiêu biểu: Ngân hàng xuất nhập

khẩu Mỹ- US Eximbank

a Giới thiệu chung về Eximbank

Ngân hàng xuất nhập khẩu Mỹ-The US export-import bank (US eximbank)

là tổ chức hỗ trợ xuất khẩu chính thức của Mỹ, là một tổ chức chính phủ chịu trách nhiệm tài trợ cho các hàng hóa và dịch vụ xuất khẩu của Mỹ Qua đó, US Eximbank duy trì thêm công ăn việc làm thông qua các chương trình cho vay, bảo đảm và bảo hiểm Các sản phẩm bảo hiểm của US Eximbank dành cho tất cả các doanh nghiệp xuất khẩu, không phân biệt qui mô lớn hay nhỏ Mỹ là thành viên của tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế OECD nên các hoạt động của US Eximbank cũng phải tuân theo các qui định và nguyên tắc cơ bản của tổ chức này về bảo hiểm tín dụng xuất khẩu

Đôi nét về sự phát triển của US Eximbank

US Eximbank được thành lập 2/2/1934, ban đầu chỉ là một ngân hàng địa Hạt Colombia dưới cái tên ngân hàng xuất nhập khẩu Wasington (export-import bank of Wasington) với mục đích hỗ trợ tài chính thúc đẩy xuất nhập khẩu giữa

Mỹ và các quốc gia khác trên thế giới

Giai đoạn 1934-1943, chính phủ Mỹ ra hàng loạt các đạo luật liên quan đến tài chính và hỗ trợ xuất khẩu, qua đó ngân hàng Wasington trở thành một tổ chức chính phủ, hoạt động dưới sự quản lý của nhiều bộ khác nhau Đến ngày 31/7/1975 ngân hàng xuất nhập khẩu Wasington chính thức đổi tên thành ngân hàng xuất nhập khẩu Mỹ và giữ nguyên cái tên đó cho đến nay

Ban giám đốc của US Eximbank gồm 5 thành viên thuộc 2 đảng Dân Chủ và Cộng Hòa do tổng thống chỉ định và phải được sự thông qua của thượng viện Ban giám đốc có 1 chủ tịch, 1 phó chủ tịch và 3 thành viên Nhiệm kỳ của ban giám đốc là 5 năm Điều đó có nghĩa là chính phủ sẽ điều hành trực tiếp hoạt động của US Eximbank thông qua ban giám đốc

Hoạt động của US Eximbank phải tuân thủ theo các nguyên tắc về sử dụng ngân sách và giới hạn tối đa giá trị được bảo hiểm nằm trong đạo luật cải tổ tín dụng liên bang 1990 (Federal credit reform act)

US Eximbank bắt đầu cung cấp bảo hiểm tín dụng xuất khẩu từ năm 1992 Trước đó hoạt động này được cung cấp bởi một công ty tư nhân là FCIA (Foreign credit insurance association) Và US Eximbank nhận tái bảo hiểm cho các hoạt động của công ty này Từ đó đến nay, US Eximbank đã phát triển gần như đầy đủ các loại hình sản phẩm của bảo hiểm tín dụng xuất khẩu (từ những