Định hướng hoàn thiện pháp luật về giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai

Định hướng hoàn thiện pháp luật về giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai

tiểu luận

Định hớng hoàn thiện pháp luật về giải quyết tranh

chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai

Hà Nội - 10/2010

mục lục

Chơng 1: cơ sở lý luận định hớng hoàn thiện pháp

luật về giải quyết tranh chấp, khiếu nại,

tố cáo về đất đai

3

1.1 Giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai và vai trò

của giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai

3

1.2 Quy định pháp luật về giải quyết tranh chấp khiếu nại, tố

cáo về đất đai hiện hành và quan điểm hoàn thiện

4

1.3 Quan điểm của Đảng, Nhà nớc ta về tranh chấp, khiếu nại,

tố cáo về đất đai

7

Chơng 2: Thực trạng pháp luật về giải quyết tranh

chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai hiện nay

và định hớng hoàn thiện

8

2.1 Thực trạng giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất

đai hiện nay

8

2.2 Định hớng hoàn thiện pháp luật về giải quyết tranh chấp,

khiếu nại, tố cáo về đất đai

14

Mở đầu

Thực hiện công cuộc đổi mới của đất nớc, trong thời gian qua đất

n-ớc ta đã đạt đợc những thành tựu rất đáng ghi nhận Kinh tế tăng trởng đềuhàng năm, đời sống vật chất văn hóa, tinh thần của nhân dân đợc nâng lên,

an ninh chính trị xã hội đợc giữ vững tạo điều kiện cho sự phát triển kinh tếxã hội của đất nớc trong giai đoạn tới

Góp phần vào thành tựu kinh tế đã đạt đợc có sự đóng góp quantrọng của chính sách, pháp luật về đất đai của Đảng và Nhà nớc ta mà dấumốc quan trọng là Hiến pháp 1992 và sự ra đời của luật đất đai năm 1993

Luật đất đai năm 1993 đợc sửa đổi, bổ sung năm 1998 và năm 2001

là một trong những đạo luật quan trọng thể hiện đờng lối đổi mới của Đảng

và Nhà nớc ta Những kết quả đạt đợc trong việc thực hiện luật đất đai năm

1993, luật sửa đổi, bổ sung một số điều của luật đất đai năm 1998 và luậtsửa đổi, bổ sung một số điều của luật đất đai năm 2001 là tích cực thúc đẩyphát triển kinh tế, góp phần ổn định chính trị - xã hội

Chính sách, pháp luật đất đai trở thành một trong những động lựcchủ yếu để đa nớc ta vào nhóm những nớc hàng đầu thế giới về xuất khẩunông sản và thủy sản Kinh tế nông nghiệp từ sản xuất tự cấp, tự túc chuyểnsang sản xuất hàng hóa, bộ mặt kinh tế xã hội nông thôn đợc cải thiện Ng-

ời sử dụng đất gắn bó hơn với đất đai, quyền sử dụng đất đã trở thành nguồnvốn để ngời sử dụng đất đầu t phát triển sản xuất, kinh doanh Công tácquản lý nhà nớc về đất đai dựa trên nền tảng hệ thống pháp luật đất đaingày càng hoàn thiện, đã đạt đợc những tiến bộ rõ rệt, hệ thống quản lý nhànớc về đất đai đợc tăng cờng, từng bớc phân cấp và phát huy tính tự chủ của

địa phơng

Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt đợc, tình hình quản lý và

sử dụng đất đai hiện nay đang có những yếu kém Hệ thống quy hoạch, kếhoạch sử dụng đất cha đáp ứng nhu cầu của thực tiễn, thiếu tính khả thi; cơ

chế quản lý tài chính về đất đai thiếu hiệu quả; cơ quan quản lý đất đai cáccấp nhìn chung còn yếu Đặc biệt tình trạng tranh chấp, khiếu nại, tố cáo vềviệc quản lý và sử dụng đất đai có xu hớng tăng Việc giải quyết tranh chấp,khiếu nại, tố cáo thiếu hiệu quả

Những yếu kém trong công tác quản lý và sử dụng đất nói chungcũng nh những yếu kém trong giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất

đai nói riêng có nhiều nguyên nhân, trong đó có nguyên nhân rất quantrọng từ sự hạn chế, bất cập của chính sách, pháp luật đất đai

Để nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng đất đai không thể thiếu cơchế giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai hoàn thiện và hiệu quả

Để nhằm khắc phục những bất cập trong quy định pháp luật về giải quyếttranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai hiện nay, cần thiết phải xây dựng vàhoàn thiện pháp luật về giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai

Nhận thức tầm quan trọng của việc giải quyết tranh chấp, khiếu nại,

tó cáo về đất đai trong quản lý nhà nớc về đất đai, tiểu luận đi vào đề tài:

"Định hướng hoàn thiện phỏp luật về giải quyết tranh chấp, khiếu nại,

tố cỏo về đất đai ".

Đề tài đợc giải quyết trong giới hạn của một tiểu luận môn học Vìthế đề tài không thể đi sâu vào nghiên cứu lịch sử và quá trình phát triểncủa vấn đề, đề tài chỉ dừng lại ở việc định hớng hoàn thiện quy định phápluật về giải quyết tranh chấp khiếu nại, tố cáo về đất đai từ thực trạng củaquy định pháp luật hiện hành (Luật đất đai 1993 đợc sửa đổi, bổ sung năm

1998 và năm 2001) Tiểu luận có giá trị tham khảo trong nghiên cứu, họctập của học viên

Nội dung của tiểu luận gồm 2 chơng:

Chơng 1: Cơ sở lý luận định hớng hoàn thiện pháp luật về giải quyết

tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai

Chơng 2: Thực trạng pháp luật về giải quyết tranh chấp, khiếu nại,

tố cáo về đất đai hiện nay và định hớng hoàn thiện

Khái niệm tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai

Tranh chấp đất đai là các mâu thuẫn, bất đồng ý kiến của các chủthể tham gia vào quan hệ pháp luật đất đai khi họ cho rằng quyền và lợi íchhợp pháp của mình bị xâm hại

Khiếu nại về đất đai là việc công dân, cơ quan, tổ chức theo thủ tụcluật khiếu nại, tố cáo quy định đề nghị cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩmquyền xem xét lại quyết định hành chính, hành vi hành chính về quản lý và

sử dụng đất đai khi có căn cứ cho rằng quyết định hoặc hành vi hành chính

về đất đai đó là trái pháp luật, xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình

Tố cáo về đất đai là việc công dân theo thủ tục do luật khiếu nại, tốcáo quy định báo cho cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền biết về hành

vi vi phạm pháp luật về đất đai của bất cứ cơ quan, tổ chức, cá nhân nào gâythiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại lợi ích của Nhà nớc, quyền, lợi ích hợppháp của công dân, cơ quan, tổ chức

Khái niệm giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai

Giải quyết tranh chấp đất đai là hoạt động của cơ quan nhà nớc cóthẩm quyền nhằm giải quyết các bất đồng, mâu thuẫn trong nội bộ các tổchức, hộ gia đình và cá nhân tìm ra các giải pháp đúng đắn trên cơ sở phápluật nhằm phục hồi lại các quyền lợi bị xâm hại đồng thời truy cứu tráchnhiệm pháp lý đối với các hành vi vi phạm pháp luật

Giải quyết khiếu nại về đất đai là một nội dung của giải quyết khiếunại là xác minh, kết luận và ra quyết định giải quyết của ngời giải quyếtkhiếu nại

Giải quyết tố cáo về đất đai là việc xác minh, kết luận về nội dung

tố cáo về đất đai và việc quyết định xử lý của ngời giải quyết tố cáo

Vai trò của việc giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai

Giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai có hiệu quả phùhợp pháp luật đem lại lòng tin của nhân dân vào pháp luật Thông qua đótuyên truyền giáo dục chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nớc, nâng cao

ý thức pháp luật của nhân dân trong việc chấp hành pháp luật đất đai Từ đóphát huy tinh thần đoàn kết tơng trợ trong cộng đồng dân c, giữ gìn và pháthuy truyền thống, đạo lý của ngời Việt Nam

Giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai kịp thời, côngminh sẽ làm giảm tình hình khiếu nại, tranh chấp đất đai, tạo sự ổn định xãhội, phát triển sản xuất, kinh doanh, bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn xã hội

Giải quyết tốt tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai là một nhân tốquan trọng, quyết định hiệu quả của quản lý nhà nớc về đất đai Giải quyếttranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai là một nội dung quan trọng trongnội dung quản lý nhà nớc về đất đai Vì thế giải quyết tốt tranh chấp, khiếunại, tố cáo về đất đai tạo điều kiện cho hoạt động quản lý nhà nớc về đất

đai đạt hiệu quả cao

Giải quyết hiệu quả tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai đặc biệt

đối với các khiếu kiện tập thể đông ngời, lâu ngày còn có ý nghĩa ngănngừa tình huống phát sinh "điểm nóng" chính trị xã hội - hiện tợng vốn rấtnhạy cảm hiện nay

1.2 Quy định pháp luật về giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai hiện hành và quan điểm hoàn thiện

Cơ sở pháp lý của việc giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về

đất đai hiện hành đợc quy định ở các văn bản luật sau: Hiến pháp 1992 đợcsửa đổi, bổ sung năm2001; Luật đất đai năm 1993 đợc sửa đổi, bổ sungnăm 1998 và năm 2001; Luật khiếu nại, tố cáo năm 1998; Luật hình sự năm1999; Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính năm 2002; Pháp lệnh thủ tục giải

quyết các vụ án hành chính năm 1996 đã đợc sửa đổi bổ sung năm 1999;Pháp lệnh về tổ chức và hoạt động hòa giải ở cơ sở năm 1998

Quy định pháp luật về giải quyết tranh chấp về đất đai:

Khuyến khích việc hòa giải các tranh chấp đất đai trong nhân dântại khoản 1, Điều 38 Luật đất đai năm 1998 đã đợc sửa đổi, bổ sung năm

1998 và năm 2001 quy định nh sau: "Nhà nớc khuyến khích việc hòa giảicác tranh chấp đất đai trong nhân dân ủy ban nhân dân xã, phờng, thị trấn

có trách nhiệm phối hợp với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Hội nông dân, các

tổ chức thành viên khác của mặt trận, các tổ chức xã hội khác, tổ chức kinh

tế ở cơ sở và công dân hòa giải các tranh chấp đất đai"

Quy định về thẩm quyền giải quyết giữa cơ quan hành chính nhà

n-ớc và Tòa án nhân dân đợc quy định nh sau:

Thẩm quyền giải quyết của cơ quan quản lý hành chính nhà nớc đợcquy định tại khoản 2 Điều 38, cụ thể nh sau:

"Các tranh chấp về quyền sử dụng đất mà ngời sử dụng đất không

có giấy chứng nhận của cơ quan nhà nớc có thẩm quyền thì do ủy ban nhândân giải quyết theo quy định sau đây:

a) ủy ban nhân dân huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh giảiquyết các tranh chấp giữa cá nhân, hộ gia đình với nhau, giữa cá nhân, hộgia đình với tổ chức, giữa tổ chức với tổ chức nếu các tổ chức đó thuộcquyền quản lý của mình

b) ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ơng giải quyếtcác tranh chấp giữa tổ chức với tổ chức, giữa tổ chức với hộ gia đình, cánhân nếu tổ chức đó thuộc quyền quản lý của mình hoặc của Trung ơng

c) Trờng hợp không đồng ý với quyết định của ủy ban nhân dân đãgiải quyết tranh chấp, đơng sự có quyền khiếu nại lên cơ quan hành chínhnhà nớc cấp trên Quyết định của cơ quan hành chính nhà nớc cấp trên trựctiếp có hiệu lực thi hành"

Các tranh chấp về quyền sử dụng đất có liên quan đến địa giới giữacác đơn vị hành chính đợc quy định tại Điều 39 luật đất đai

Thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân đợc quy định tại khoản

3 Điều 38, cụ thể nh sau: "Các tranh chấp về quyền sử dụng đất mà ngời sửdụng đất đã có giấy chứng nhận của cơ quan nhà nớc có thẩm quyền vàtranh chấp về tài sản gắn liền với việc sử dụng đất đó thì do tòa án giảiquyết"

Quy định pháp luật về khiếu nại, tố cáo về đất đai

Hành vi khiếu nại, tố cáo về đất đai là một trong những loại việcthuộc phạm vi của khiếu nại, tố cáo theo quy định của luật khiếu nại, tốcáo Vì vậy cơ sở pháp lý của việc khiếu nại, tố cáo về đất đai đợc quy định

ở luật khiếu nại, tố cáo năm 1998 Quyền khiếu nại, tố cáo đợc quy định tại

Điều 1 Luật khiếu nại, tố cáo cụ thể nh sau: "Công dân, cơ quan, tổ chức cóquyền khiếu nại quyết định hành chính, hành vi hành chính của cơ quanhành chính nhà nớc, của ngời có thẩm quyền trong cơ quan hành chính nhànớc khi có căn cứ cho rằng quyết định, hành vi đó là trái pháp luật, xâmphạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình" "Công dân có quyền tố cáo với cơquan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền về hành vi trái pháp luật của bất cứ cơquan, tổ chức, cá nhân nào gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại lợi ích củaNhà nớc, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, cơ quan, tổ chức"

Các quan điểm về cơ chế giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về

đất đai hiện nay

Hiện nay tất cả các nhà khoa học nghiên cứu về pháp luật ở nớc ta

đều cho rằng thực trạng giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai ởnớc ta là yếu kém cần phải tăng cờng Tuy nhiên về vấn đề này còn cónhững ý kiến khác nhau, tựu trung lại có hai quan điểm sau:

Quan điểm thứ nhất: Cần phải nâng cao hiệu quả giải quyết tranh

chấp khiếu nại, tố cáo về đất đai, tuy nhiên để nâng cao hiệu quả giải quyếttranh chấp, khiếu nại tố cáo về đất đai hiện nay thì không nhất thiết phảisửa đổi quy định pháp luật về giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất

đai mà chỉ cần hoàn thiện những yếu tố cấu thành cơ chế giải quyết tranhchấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai mà thôi Cụ thể là phải hoàn thiện một sốchế định pháp luật về đất đai nh chế độ sử dụng đất, vấn đề tài chính về đất

đai cũng nh hoàn thiện chất lợng hoạt động của các cơ quan quản lý nhànớc về đất đai và đặc biệt là hệ thống cơ quan giải quyết tranh chấp, khiếunại, tố cáo về đất đai

Quan điểm thứ hai (quan điểm này chiếm số đông): Cần phải hoàn

thiện đồng bộ cơ chế giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai hiệnnay Bên cạnh việc hoàn thiện cơ bản về hệ thống chính sách pháp luật về

đất đai, hoàn thiện các yếu tố quản lý nh: tăng cờng công tác cấp giấychứng nhận quyền sử dụng đất; hoàn thiện cơ quan quản lý nhà nớc về đất

đai, cơ quan giải quyết tranh chấp đất đai nhất thiết phải hoàn thiện cácquy định pháp luật về giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đaihiện nay

1.3 Quan điểm của Đảng, Nhà nớc ta về giải quyết, tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai

Giải quyết mọi quan hệ về tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đaiphải bảo đảm nguyên tắc đất đai thuộc sở hữu toàn dân cho Nhà nớc thốngnhất quản lý Kiên quyết bảo vệ những thành quả cách mạng về ruộng đất,

đồng thời sửa chữa đúng pháp luật những trờng hợp đã xử lý sai trái hoặc xử

lý không đúng

Nắm vững quan điểm lấy dân làm gốc, phải dựa vào dân, bàn bạcdân chủ công khai quỹ đất với dân để giải quyết và phát huy tinh thần đoànkết, tơng trợ trong nội bộ nhân dân để họ tìm ra giải pháp, không gò épmệnh lệnh Đề cao vai trò của các tổ chức, đoàn thể để hòa giải các vụ tranhchấp có hiệu quả

Giải quyết tranh chấp khiếu nại, tố cáo đất đai phải nhằm mục đíchphát triển sản xuất, ổn định và từng bớc cải thiện đời sống, nhân dân

Gắn việc giải quyết các vấn đề ruộng đất với tổ chức lại sản xuất, bốtrí lại cơ cấu sản xuất hàng hóa theo hớng thâm canh, tăng vụ, kinh doanhtổng hợp, mở mang ngành nghề, phân bố lại lao động, dân c phù hợp với

đặc điểm và quy hoạch từng địa phơng

Chơng 2

Thực trạng pháp luật về giải quyết tranh chấp,

khiếu nại, tố cáo về đất đai hiện nay

và định hớng hoàn thiện

2.1 Thực trạng giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất

đai hiện nay

2.1.1 Những điều kiện chính trị - xã hội tác động đến việc giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai hiện nay

Chế độ sở hữu đất đai từ chế độ nhiều hình thức sở hữu trớc đâychuyển sang chế độ sở hữu toàn dân, do vậy yếu tố lịch sử cũng dẫn đếnnhiều khó khăn trong việc quản lý nhà nớc về đất đai, trong đó có việc cấpgiấy chứng nhận quyền sử dụng đất Về phía ngời sử dụng đất lại xem nhẹ

về mặt chứng th pháp lý về đất đai của mình, yếu tố này ảnh hởng đến việcgiải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai

Từ nền kinh tế kế hoạch tập trung chuyển sang nền kinh tế thị trờngvới việc quy định không cho ngời sử dụng đất đợc quyền chuyển nhợngquyền sử dụng đất (Luật đất đai 1987) chuyển sang việc cho phép ngời sửdụng đất đợc quyền chuyển nhợng quyền sử dụng đất (Luật đất đai 1993)làm cho giá trị quyền sử dụng đất tăng lên dẫn đến tranh chấp, khiếu kiện

Chính sách pháp luật về đất đai của ta còn nhiều hạn chế, bất cập,thể hiện ở những khía cạnh sau: Phân loại đất, quy định hạn mức đất ở cha

rõ ràng, cụ thể; chính sách tài chính về đất đai có nhiều bất cập, cha phùhợp thực tiễn, những yếu tố này dẫn đến tình trạng khiếu kiện nhiều và gâytrở ngại cho việc giải quyết tranh chấp, khiếu kiện về đất đai

Trình độ hiểu biết pháp luật của đại bộ phận nhân dân cha cao trongkhi đó năng lực cán bộ làm công tác giải quyết tranh chấp còn hạn chế, ph-

ơng tiện kỹ thuật, nghiệpvụ lạc hậu cha đáp ứng yêu cầu giải quyết tranhchấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai