luận văn thạc sĩ Công tác phòng ngừa tội phạm do người chưa thành niên gây ra trên địa bàn tỉnh Điện Biên

Công tác phòng ngừa tội phạm do người chưa thành niên gây ra trên địa bàn tỉnh Điện Biên

Mở Đầu

1 Sự cần thiết phải nghiên cứu đề tài

Hơn nửa thế kỷ đấu tranh phòng, chống tội phạm, Đảng, Nhà nớc ta vàChủ tịch Hồ Chí Minh luôn coi công tác phòng ngừa tội phạm là vấn đề cơbản, có ý nghĩa chiến lợc Ngay sau khi Cách mạng tháng Tám năm 1945thành công, thành lập chính quyền cách mạng non trẻ, trong Sắc lệnh số 23/SLngày 21 tháng 2 năm 1946 của Chính phủ về việc hợp nhất Sở Cảnh sát, SởLiêm phóng thành Việt Nam Công an vụ, t tởng về phòng ngừa tội phạm đã đ-

ợc Chủ tịch Hồ Chí Minh xác định: "Đề nghị và thi hành các phơng pháp đềphòng những sự hành động làm rối việc trị an và mất trật tự trong nớc…"."

Trớc tình hình hiện nay quốc tế và khu vực đang diễn ra hết sức phứctạp, dới sự lãnh đạo của Đảng, đất nớc ta vẫn đang tiếp tục thực hiện côngcuộc đổi mới toàn diện về kinh tế - xã hội, nhiều thời cơ thuận lợi mới nhngxuất hiện cũng không ít những khó khăn, thách thức và cả những nguy cơ đanxen, nhiệm vụ giữ vững ổn định chính trị, đảm bảo trật tự an toàn xã hội đã trởthành một nhiệm vụ cực kỳ quan trọng của Đảng, Nhà nớc, toàn quân và toàndân ta Do vậy, để góp phần phục vụ thắng lợi nhiệm vụ phát triển kinh tế xãhội, Nhà nớc ta đã đề ra nhiều chơng trình hành động phòng chống tội phạm,trong đó có chơng trình hành động phòng chống tội phạm trong lứa tuổi vịthành niên

Thanh thiếu niên là nguồn nhân lực tơng lai của đất nớc, có vai tròquan trọng, xung kích trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Vì vậy,việc bảo vệ, chăm sóc và giáo dục thế hệ trẻ là một trong những mối quan tâmhàng đầu, là vấn đề chiến lợc của Đảng và Nhà nớc ta; Chủ tịch Hồ Chí Minh

kính yêu của chúng ta đã căn dặn: "Bồi dỡng thế hệ cách mạng cho đời sau làviệc làm rất quan trọng và cần thiết".

Đặc biệt trong giai đoạn hiện nay khi nền kinh tế tri thức đang chiếmmột vị trí quan trọng trong quá trình phát triển đất nớc thì lực lợng thanh,thiếu niên là những ngời đóng góp rất lớn vào sự phát triển chung này

Tuy nhiên, bên cạnh lực lợng thanh, thiếu niên tích cực, còn một sốthanh, thiếu niên không chịu học tập, lao động, không có ý chí vơn lên, cónhững nhận thức sai lệch, sa ngã vào các hoạt động tệ nạn xã hội, nguy hiểmhơn là đi vào con đờng phạm tội, gây ra những hậu quả xấu cho xã hội và dluận không tốt trong nhân dân Báo cáo kết quả công tác giữ gìn trật tự an toànxã hội năm 2005 của lực lợng CSND nêu rõ: "Tội phạm trong lứa tuổi thanhthiếu niên (lứa tuổi từ 14 đến 30 tuổi) chiếm khoảng 70% tổng số đối tợngphạm tội" Trong đó tội phạm do ngời cha thành niên (lứa tuổi từ 14 đến dới18) gây ra trong những năm gần đây có chiều hớng gia tăng và tập trung chủyếu ở địa bàn thành phố, thị xã, thị trấn; tỷ lệ trung bình từ 8% đến 9,2% trongtổng số các vụ phạm tội xảy ra Số tội phạm do ngời cha thành niên gây ra tại

địa bàn tỉnh Điện Biên chiếm tỷ lệ khá cao so với các địa phơng trong cả nớc;

tỷ lệ trung bình hàng năm là 8% tổng số đối tợng phạm tội

Trớc tình hình trên để ngăn chặn kịp thời tình trạng tội phạm do ngời chathành niên gây ra, nhằm giáo dục các em phát triển toàn diện về mọi mặt, trongNghị quyết số 09/1998/NQ-CP, ngày 31 tháng 7 năm 1998 của Chính phủ vềtăng cờng công tác phòng chống tội phạm trong tình hình mới và Quyết định138/1998/QĐ-TTg ngày 31 tháng 7 năm 1998 của Thủ tớng Chính phủ về phêduyệt Chơng trình quốc gia phòng chống tội phạm; đề án thứ t đã chỉ rõ: "Đấutranh phòng chống các loại tội xâm hại trẻ em, tội phạm trong lứa tuổi cha thànhniên" Vì vậy, có thể khẳng định phòng ngừa, đấu tranh chống tội phạm trong lứatuổi cha thành niên là một nội dung quan trọng trong Chơng trình quốc giaphòng chống tội phạm

Cho đến nay đã có một số bài viết, công trình nghiên cứu đề cập về

vấn đề này nh: TS Đỗ Bá Cở: Ngời cha thành niên phạm tội và các giải pháp phòng ngừa của lực lợng Cảnh sát nhân dân trong tình hình hiện nay- Đề tài khoa học cấp Bộ - Nxb CAND- Hà Nội, 2002; Bùi Ngọc Giáp: Hoạt động của lực lợng Cảnh sát nhân dân trong phòng ngừa và điều tra tội phạm hình sự do ngời cha thành niên gây ra trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa- Thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả - Đề tài luận văn thạc sĩ năm 2003.

Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu khoa học đó tiếp cận và đề cập ởcác phơng diện, cấp độ khác nhau Nhìn chung, các công trình khoa học đã

đánh giá đợc thực trạng tội phạm nói chung và tội phạm do ngời cha thànhniên gây ra ở nớc ta trên các khía cạnh khác nhau, góc độ và địa bàn khácnhau, đa ra các giải pháp phòng ngừa chung cho toàn xã hội và các giải phápriêng cho lực lợng Công an nhân dân Riêng địa bàn tỉnh Điện Biên là mộttrong những tỉnh miền núi phức tạp về ANTT, số vụ phạm tội xảy ra trên địabàn chiếm một tỷ lệ đáng kể so với cả nớc Đặc biệt tình hình hoạt động củatội phạm do ngời cha thành niên gây ra đang diễn biến phức tạp và chiếm một

tỷ lệ lớn so với tổng số đối tợng phạm tội trên địa bàn Công tác phòng ngừatội phạm do ngời cha thành niên gây ra trong những năm qua của các lực lợngnghiệp vụ Công an tỉnh đã thu đợc những kết quả khả quan, góp phần quantrọng vào việc giữ vững và ổn định ANTT trên địa bàn, bên cạnh những kếtquả đã đạt đợc, công tác phòng ngừa loại tội phạm này vẫn bộc lộ những tồntại nhất định Mặt khác ở địa phơng, cho đến nay vẫn cha có công trình khoahọc nào nghiên cứu về hoạt động của lực lợng CSND trong phòng ngừa tộiphạm do ngời cha thành niên gây ra một cách toàn diện, có hệ thống Chính vì

vậy, tác giả chọn nghiên cứu đề tài: " Cụng tỏc phũng ngừa tội phạm do người

chưa thành niờn gõy ra trờn địa bàn tỉnh Điện Biờn " là vấn đề có tính cấp

thiết cả về mặt lý luận và thực tiễn

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

* Mục đích nghiên cứu của đề tài luận văn:

Đánh giá tổng quan những vấn đề lý luận và thực tiễn công tác phòngngừa tội phạm do ngời cha thành niên gây ra trên địa bàn tỉnh Điện Biên từnăm 2001 đến tháng 6 năm 2006 từ đó rút ra những u điểm, nhợc điểm, nhữngsơ hở, thiếu sót và nguyên nhân của những tồn tại trong phòng ngừa tội phạm

do ngời cha thành niên gây ra, trên cơ sở đó đề xuất những giải pháp góp phầnnâng cao hiệu quả hoạt động phòng ngừa loại tội phạm này

* Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài luận văn:

- Nghiên cứu làm rõ những vấn đề lý luận về công tác phòng ngừa tộiphạm do ngời cha thành niên gây ra

- Khảo sát đánh giá thực trạng tình hình tội phạm hình sự do ngời chathành niên gây ra trên địa bàn tỉnh Điện Biên Từ đó rút ra những nguyên nhân

và điều kiện của tình hình tội phạm do ngời cha thành niên gây ra

- Đánh giá thực trạng công tác phòng ngừa tội phạm do ngời cha thànhniên gây ra của lực lợng CSND Công an tỉnh Điện Biên Những kết quả đạt đ-

ợc, tồn tại nguyên nhân cần khắc phục

- Dự báo về tình hình tội phạm do ngời cha thành niên gây ra trong thờigian tới, đề xuất các giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả công tác phòng ngừatội phạm do ngời cha thành niên gây ra trên địa bàn tỉnh Điện Biên

3 Đối tợng và phạm vi nghiên cứu

* Đối tợng nghiên cứu:

Những vấn đề lý luận và thực tiễn về tội phạm do ngời cha thành niêngây ra và hoạt động phòng ngừa tội phạm do ngời cha thành niên gây ra củalực lợng CSND Công an tỉnh Điện Biên

* Phạm vi nghiên cứu:

Đề tài luận văn tập trung đi sâu nghiên cứu công tác phòng ngừa tộiphạm do ngời cha thành niên gây ra theo chức năng của lực lợng CSND từnăm 2001 đến tháng 6 năm 2006, trên địa bàn tỉnh Điện Biên

4 Phơng pháp nghiên cứu

Đề tài luận văn đợc nghiên cứu dựa trên cơ sở lý luận và phơng phápluận của chủ nghĩa Mác- Lênin về phép duy vật biện chứng, duy vật lịch sử, ttởng Hồ Chí Minh và những chủ trơng, đờng lối, quan điểm của Đảng và Nhànớc, phơng châm, nguyên tắc hoạt động của lực lợng CAND trong phòngngừa, đấu tranh chống tội phạm, bảo vệ ANTT

Trong quá trình nghiên cứu đề tài, tùy theo yêu cầu đặt ra của từng vấn

đề nghiên cứu, tác giả sử dụng các phơng pháp nghiên cứu cụ thể sau đây:

- Tổng kết thực tiễn công tác phòng ngừa tội phạm do ngời cha thànhniên gây ra

- Thống kê, tổng hợp, so sánh, phân tích số liệu liên quan đến tội phạm

do ngời cha thành niên gây ra

- Nghiên cứu điển hình các trờng hợp phạm tội cụ thể kết hợp các

ph-ơng pháp tọa đàm, trao đổi với những cán bộ có nhiều kinh nghiệm trong côngtác phòng ngừa tội phạm này ở địa phơng

- Phơng pháp điều tra xã hội học khác

5 Những điểm mới của đề tài luận văn

- Bằng những phơng pháp nghiên cứu khoa học, luận văn đã phân tích

đánh giá một cách tổng thể khách quan trên cả hai phơng diện là lý luận vàthực tiễn về phòng ngừa tội phạm do ngời cha thành niên gây ra, chỉ rõ những

u điểm, kết quả đã đạt đợc, tồn tại, nguyên nhân Đây là căn cứ khoa học quantrọng, làm cơ sở để đề xuất, bổ sung hoàn thiện công tác này.

- Quá trình khảo sát nghiên cứu luận văn làm rõ đợc những dấu hiệu

đặc trng cơ bản của tội phạm do ngời cha thành niên gây ra trên địa bàn tỉnh

Điện Biên và những nguyên nhân, điều kiện phát sinh, phát triển của tội phạm

do ngời cha thành niên gây ra

- Trên cơ sở nghiên cứu, luận văn đã đa ra dự báo về tình hình tội phạm

do ngời cha thành niên gây ra trong thời gian tới Căn cứ vào khả năng điều kiệntrong công tác phòng ngừa tội phạm do ngời cha thành niên gây ra của lực lợngCSND tỉnh Điện Biên, từ đó đề xuất các giải pháp có cơ sở khoa học và có tínhkhả thi nhằm góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động phòng ngừa do ngời chathành niên gây ra

6 ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

Về lý luận: Kết quả của đề tài luận văn góp phần bổ sung lý luận, từng

bớc đổi mới hoàn thiện hệ thống lý luận về phòng ngừa tội phạm do ngời chathành niên gây ra và đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ bảo vệ ANTT trong thời giantới

Về thực tiễn: Giúp cho cán bộ chiến sĩ trong lực lợng CSND nói

chung, trớc hết là lực lợng CSND Công an tỉnh Điện Biên nói riêng từng bớckhắc phục những thiếu sót, tồn tại, góp phần nâng cao hiệu quả phòng ngừatội phạm do ngời cha thành niên gây ra, đồng thời là tài liệu phục vụ nghiêncứu, giảng dạy, học tập trong các trờng CAND

7 Bố cục của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục,luận văn đợc cấu trúc thành 3 chơng, 9 tiết

Chơng 1

Nhận thức về phòng ngừa tội phạm

do ngời cha thành niên gây ra

1.1 Nhận thức tội phạm do ngời cha thành niên gây ra

1.1.1 Khái niệm về ngời cha thành niên và tội phạm do ngời cha thành niên gây ra

* Ngời cha thành niên và các đặc điểm nhận biết

Theo cách gọi thông thờng một chu kỳ sống của con ngời thờng đợcchia thành nhiều giai đoạn lứa tuổi khác nhau: trẻ em, nhi đồng, thiếu niên,thanh niên, trung niên, cao niên…" còn theo cách gọi của thuật ngữ pháp lý thì

đợc chia thành các tên gọi: trẻ em, ngời cha thành niên và thành niên

Tuy nhiên việc phân định độ tuổi đến nay cũng cha có một quy địnhnào thống nhất về lứa tuổi của trẻ em và ngời cha thành niên Cụ thể là: trongLuật Bảo vệ chăm sóc trẻ em (đợc Quốc hội thông qua ngày 12 tháng 8 năm1991) đã quy định: "Trẻ em quy định trong luật này là công dân Việt Nam dới

16 tuổi" Luật Lao động quy định trẻ em là ngời dới 15 tuổi Bộ luật Dân sự

đ-ợc Quốc hội khóa XI, kỳ họp thứ 7 thông qua ngày 14 tháng 6 năm 2005, tại

Điều 20 quy định: "Ngời từ đủ 18 tuổi trở lên là ngời thành niên Ngời cha đủ

18 tuổi là ngời cha thành niên" Trong Bộ luật Hình sự đợc Quốc hội khóa X

kỳ họp thứ 6 thông qua ngày 21 tháng 12 năm 1999 và đợc Chủ tịch nớc kýlệnh số 01/L/CTN công bố ngày 04 tháng 01 năm 2000, tại Chơng X, Điều 68quy định việc áp dụng Bộ luật Hình sự đối với ngời cha thành niên phạm tội:

"Ngời cha thành niên từ đủ 14 tuổi đến dới 18 tuổi phạm tội phải chịu tráchnhiệm hình sự theo những quy định của chơng này, đồng thời theo những quy

định khác của phần chung Bộ luật không trái với những quy định của chơngnày".

Từ những quy định trong các văn bản pháp luật, đã cho chúng ta kháiquát sơ bộ đợc độ tuổi của trẻ em và ngời cha thành niên:

- Trẻ em là ngời cha phát triển đầy đủ về tinh thần và thể chất, cần có

sự bảo hộ của ngời lớn và ở độ tuổi dới 16 tuổi Việc bảo vệ, chăm sóc, giáodục trẻ em là trách nhiệm của gia đình, nhà trờng, cơ quan, nhà nớc, tổ chứcxã hội và công dân

- Về thể chất: trẻ em phát triển rất nhanh về chiều cao và cơ thể, đặcbiệt ở lứa tuổi 13 của các em gái và lứa tuổi 15 ở các em trai, các em pháttriển về xơng, cơ bắp và tăng nhanh trọng lợng cơ thể Điều đáng lu ý về mặtsinh lý phát triển trong giai đoạn này là khá hoàn chỉnh về giới tính Điều này

có ảnh hởng đến đời sống tâm lý của các em, là cơ sở gây ra tính mất cân đốichung, tính dễ kích thích, tính hiếu động, tính nổi nóng, đặc biệt trên lĩnh vựctình cảm

ở một góc độ nhất định, khái niệm về trẻ em và ngời cha thành niên

t-ơng đối đồng nhất về độ tuổi từ 16 đến dới 18 tuổi; nh vậy khái niệm về ngờicha thành niên bao gồm cả những ngời phát triển cha đầy đủ và cả những ngời

đã phát triển đầy đủ nhng cha hoàn thiện về mọi mặt Do vậy cần có sự nhậnthức, quan tâm, bảo vệ, giáo dục, tạo điều kiện để họ trở thành ngời có ích choxã hội

Từ những đặc điểm đó, ta có thể rút ra khái niệm về ngời cha thànhniên: "Ngời cha thành niên là ngời ở lứa tuổi dới 18 và cha phát triển đầy đủ vềthể chất cũng nh về tâm sinh lý, kinh nghiệm sống và trình độ nhận thức của họcòn bị hạn chế, thiếu những điều kiện và bản lĩnh tự lập, khả năng kiềm chế chacao, dễ bị kích động, lôi kéo vào những hoạt động phiêu lu, mạo hiểm…"."

* Khái niệm tội phạm do ngời cha thành niên gây ra

Trong xã hội loài ngời, tội phạm là hiện tợng tiêu cực xã hội và đấutranh phòng chống tội phạm đợc coi là một tất yếu khách quan không thểthiếu đợc của mọi nhà nớc.

Nh mọi ngời đều biết, xã hội càng phát triển thì con ngời càng nhậnthức rằng: tất cả mọi công việc dù giản đơn hay phức tạp đều phải suy nghĩlàm sao giải quyết công việc đó đạt hiệu quả nhanh nhất, chi phí ít nhất sứclao động của mình; những hành động để đạt kết quả đó không vi phạm phápluật, không xâm phạm đến quyền lợi ích của nhà nớc, của ngời khác thì đợcxem là mặt tích cực của xã hội và đợc Nhà nớc khuyến khích, ngợc lại nhữnghành vi vi phạm phạm pháp luật, bất chấp thủ đoạn, gây thiệt hại về vật chất,tinh thần…" cho Nhà nớc và nhân dân nhằm đạt mục đích có lợi cho bản thânthì đợc xem là mặt trái của xã hội và bị xã hội đấu tranh, lên án và nghiêmcấm; do đó những hành vi vi phạm pháp luật nói chung và vi phạm pháp luậthình sự nói riêng là những hành vi độc ác cần loại bỏ ra khỏi đời sống xã hội

Tội phạm là một hiện tợng xã hội tiêu cực, nguy hiểm cho xã hội Tộiphạm có tính chất xã hội vì nó hình thành do chính hành vi của con ngời, nóchống lại toàn thể xã hội, làm ảnh hởng đến sự phát triển của xã hội Dới chế

độ xã hội chủ nghĩa ở nớc ta xem tội phạm là một nhân tố bảo thủ và cản trở

sự tiến bộ của loài ngời

Do vậy Nhà nớc ta đã có quy định cụ thể về tội phạm, Điều 8 Bộ luậtHình sự nớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đợc Quốc hội khóa X thôngqua ngày 21 tháng 12 năm 1999 quy định cụ thể nh sau: "Tội phạm là hành vinguy hiểm cho xã hội đợc quy định trong Bộ luật Hình sự, do ngời có năng lựctrách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, xâm phạm độc lập, chủquyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ Tổ quốc, xâm phạm chế độ chính trị, chế độkinh tế, nền văn hóa, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, quyền lợi íchhợp pháp của tổ chức, xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, tự

do, tài sản, các quyền, lợi ích hợp pháp khác của công dân, xâm phạm những lĩnhvực khác của trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa".

Nh vậy với khái niệm trên, nhà làm luật đã đa ra khái niệm tội phạmdựa trên cơ sở những đặc tính pháp lý của từng hành vi cụ thể hoặc nhóm hành

vi do những cá nhân nhất định thực hiện một cách có ý thức Chính phơngpháp nghiên cứu này của khoa học luật hình sự đã đa ra một mô hình pháp lýhay chính là những quy phạm pháp luật hoàn chỉnh về các mối quan hệ xã hội

đợc luật hình sự bảo vệ và những hành vi ứng xử bắt buộc của con ngời Do

đó, đối tợng nghiên cứu của khoa học luật hình sự là hành vi của cá nhân conngời Vì vậy, phòng ngừa và điều tra tội phạm, trớc hết là phòng ngừa nhữnghành vi phạm tội và điều tra làm rõ quá trình diễn biến những hành vi phạmtội đã xảy ra để xác định có hay không có tội phạm xảy ra, ngời thực hiệnhành vi phạm tội, trên cơ sở đó giúp cơ quan có thẩm quyền áp dụng các biệnpháp xử lý phù hợp

Tuy nhiên, không phải bất kỳ hành vi nào gây ra nguy hiểm cho xã hội

đều đợc coi là tội phạm, mà tại khoản 4 Điều 8 BLHS xác định: "Những hành

vi tuy có dấu hiệu của tội phạm, nhng tính chất nguy hiểm cho xã hội không

đáng kể, thì không phải là tội phạm và đợc xử lý bằng các biện pháp khác"

Nh vậy việc phân biệt một hành vi vi phạm pháp luật hình sự có phải là tộiphạm hay không cần phải căn cứ vào tính chất nguy hiểm cho xã hội có đáng

kể hay không

Đối với ngời cha thành niên phạm tội BLHS 1999 quy định về độ tuổi

từ đủ 14 tuổi đến dới 18 tuổi và chia ra hai độ tuổi khác nhau:

- Ngời từ đủ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội phạm

- Ngời từ đủ 14 tuổi trở lên, nhng cha đủ 16 tuổi phải chịu trách nhiệmhình sự về tội phạm rất nghiêm trọng do cố ý hoặc tội phạm đặc biệt nghiêmtrọng

Về việc áp dụng BLHS đối với ngời cha thành niên phạm tội đợc quy

định tại Điều 68 BLHS: Ngời cha thành niên từ đủ 14 tuổi đến dới 18 tuổiphạm tội phải chịu trách nhiệm hình sự theo những quy định tại Chơng X,

đồng thời theo những quy định khác của phần chung Bộ luật không trái vớinhững quy định của Chơng X

Theo phân định ở hai mức độ tuổi đợc quy định cụ thể nh trên chothấy: độ tuổi từ 16 đến dới 18 tuổi thì tâm sinh lý phát triển hơn, thể chất vàtinh thần hoàn thiện hơn ở đội tuổi dới 16, do đó việc quy định trên đã thểhiện quan điểm, chính sách xử lý đúng đắn của Đảng, Nhà nớc ta đối với ngờicha thành niên phạm tội

Theo các chuyên gia nghiên cứu quy luật về sự phát triển của con ngời,thì giai đoạn từ 13 tuổi đến dới 15 tuổi là giai đoạn thay đổi phát triển vềchiều cao, cơ thể và tính cách của con ngời, nhất là các em gái, các em pháttriển về xơng, cơ bắp, tăng trọng lợng cơ thể, đồng thời trong cơ thể lúc này

nó xuất hiện hormone đặc biệt về cảm giác về tình cảm với ngời khác giới.Chính trong giai đoạn này là giai đoạn chuyển tiếp rất quan trọng trong việc

bổ sung và hoàn thiện dần tính cách của các em, do đó trong công tác giáodục của gia đình và nhà trờng hết sức lu ý để định hớng cho các em theonhững chuẩn mực đạo đức, chuẩn mực xã hội

Tội phạm do ngời cha thành niên gây ra cũng có đầy đủ 4 dấu hiệu củatội phạm nhng nó có điểm khác biệt cơ bản với tội phạm nói chung là chủ thểthực hiện tội phạm Tội phạm do ngời cha thành niên gây ra thì chủ thể cóphạm vi hẹp hơn, đó là những ngời từ đủ 14 tuổi đến dới 18 tuổi, đồng thời t-

ơng ứng với độ tuổi là tính chịu trách nhiệm hình sự đối với tội phạm nàycũng khác

Căn cứ vào Điều 20 của Bộ luật Dân sự quy định: "Ngời từ đủ 18 tuổi trở lên là ngời thành niên Ngời cha đủ 18 tuổi là ngời cha thành niên"; và

quy định của BLHS có thể hiểu: chủ thể của tội phạm do ngời cha thành niênthực hiện là những ngời từ đủ 14 tuổi nhng cha đủ 18 tuổi.

Từ phân tích trên có thể hiểu tội phạm do ngời cha thành niên gây ra

nh sau: Tội phạm do ngời cha thành niên gây ra là những hành vi nguy hiểm

cho xã hội đợc quy định trong Bộ luật Hình sự do những ngời cha thành niên có đủ năng lực trách nhiệm hình sự, thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, xâm phạm đến những quan hệ xã hội đợc luật hình sự bảo vệ.

1.1.2 Đặc điểm về tội phạm do ngời cha thành niên gây ra

Từ khái niệm trên đã cho chúng ta định hình về độ tuổi của ngời chathành niên phạm tội, là những ngời từ đủ 14 tuổi nhng cha đủ 18 tuổi Ngờicha thành niên là những ngời đang ở lứa tuổi phát triển về mọi mặt Đây là lứatuổi cha có đủ khả năng nhận thức, cha có đủ những kinh nghiệm trong cuộcsống, quá trình nhận thức bị hạn chế; chủ quan nông cạn khi phân tích, đánhgiá hay nhìn nhận các sự việc, hiện tợng, dễ bị tác động bởi các yếu tố của môitrờng sống Mặt khác ở lứa tuổi này các em đang tò mò, tìm hiểu thế giới xungquanh, ham thích khai thác cái mới lạ; do đó sự tác động của thế giới kháchquan tác động ngợc trở lại là điều tất yếu, tác động trực tiếp đến sự phát triểntâm lý, nhận thức của ngời cha thành niên Vậy việc quan tâm, bảo vệ, chămsóc của gia đình, nhà trờng là hết sức quan trọng

Thực tế cho thấy đa số ngời cha thành niên thực hiện tội phạm thờng lànhững ngời có trình độ văn hóa thấp, ít hiểu biết về đạo đức, pháp luật, thờng cóquan niệm sai lệch về nghĩa vụ và trách nhiệm của công dân, nên thờng có nhữngphản ứng sai lệch hoặc các hành vi vi phạm pháp luật Nhiều trờng hợp ngời chathành niên không ý thức đợc việc làm của mình là phạm tội, bởi vậy khi hiểu ra

họ rất hối hận về việc làm của mình và lúc đó mới biết đó là hành vi phạm tội

Do vậy, chúng ta cần phải nhận biết các đặc điểm cụ thể về tội phạm do ngờicha thành niên gây ra để có cơ sở phòng ngừa:

+ Trớc hết chúng ta phải xác định đợc độ tuổi của ngời cha thành niênphạm tội Bởi ngời cha thành niên là những ngời đang ở lứa tuổi phát triển vềmọi mặt Đây là lứa tuổi cha có đủ những kinh nghiệm trong cuộc sống, quátrình nhận thức bị hạn chế; chủ quan nông cạn khi phân tích, đánh giá haynhìn nhận các sự việc, hiện tợng, dễ bị tác động bởi các yếu tố của môi trờngsống Do đó dễ bị bắt chớc, làm theo, dễ bị lôi kéo vào các môi trờng sốngtiêu cực Hơn nữa với đặc điểm tâm lý ở ngời cha thành niên, các em dễ bị xúc

động và hiếu động, có tính hiếu thắng, thích mạo hiểm và luôn tỏ ra mình làngời can đảm, dũng cảm, không chịu thua kém bất cứ ai, xem thờng các nộiquy, yêu cầu đặt ra của gia đình, nhà trờng và xã hội Những đặc điểm này cóquan hệ chặt chẽ với những nguyên nhân điều kiện thực hiện tội phạm của ng-

ời cha thành niên

+ Đối với những ngời cha thành niên gây ra các hành vi tội phạm nócũng mang nhiều đặc điểm riêng biệt so với các lứa tuổi khác Theo báo cáo

Bộ Công an về tổng kết Đề án 4 cho thấy: song song với loại tội, nhóm tội,tính chất táo bạo của việc thực hiện hành vi phạm tội ở ngời cha thành niêncòn thể hiện cả ý thức phạm tội là có sự chuẩn bị trớc; phạm tội có tổ chứchoặc có dấu hiệu phạm tội theo phe nhóm (2 ngời trở lên) và có ngời cầm đầu,

tổ chức hoặc chỉ huy các nhóm để thực hiện tội phạm Địa bàn gây án thờngxảy ra phổ biến ở các thành phố, thị xã, thị trấn, nhất là các thành phố lớn ởmỗi địa bàn khác nhau, tội phạm đợc thực hiện cũng có những đặc trng khácnhau, nếu nh ở các vùng nông thôn và miền núi, tội phạm chủ yếu và phổ biến

là trộm cắp tài sản, cố ý gây thơng tích và một số tội ít nghiêm trọng khác, thì

ở các đô thị, thành phố, ngoài những tội trên, các tội rất đặc trng còn là lừa

đảo, cớp, cớp giật, gây rối trật tự công cộng và chống ngời thi hành công vụ.Khi thực hiện tội phạm thờng là ở những chỗ đông ngời nh các hội hè, cácchợ, bến tầu, bến xe, nhà ga, công viên, rạp hát Đối tợng xâm hại tập trung

chủ yếu vào những đồ vật gọn nhẹ có giá trị cao, sau đến tiền mặt rồi đến sứckhỏe và đến tính mạng, danh dự cũng nh những quan hệ khác.

Những thiệt hại của tội phạm do ngời cha thành niên gây ra tuy khônglớn so với tội phạm của ngời lớn, nhng ảnh hởng của nó về mặt xã hội thì khôngthể lờng đợc, nó làm mất ổn định trật tự xã hội, gây ảnh hởng xấu đến cuộc sốngyên vui, hạnh phúc của con ngời Nhiều vụ phạm tội có sự chỉ huy của ngời lớn,hoạt động lu động, gây án nhanh, tiêu thụ tẩu tán tài sản nhanh và lẩn trốn gâykhó khăn cho công tác điều tra, truy tố và xét xử

+ Về năng lực chịu trách nhiệm hình sự, ngời cha thành niên chỉ đợc coi

là chủ thể của tội phạm khi ngời đó có đủ năng lực trách nhiệm hình sự, nhậnthức đợc hành vi, việc làm của mình, ý thức đợc việc làm đúng sai đối với luậtpháp hình sự, do vậy năng lực chịu trách nhiệm hình sự phải đạt đến một độ tuổinhất định và đợc pháp luật thừa nhận Với độ tuổi của tội phạm do ngời chathành niên gây ra theo quy định của BLHS 1999 quy định là từ đủ 14 tuổi đến d-

ới 18 tuổi, trong độ tuổi đó lại đợc chia thành 2 độ tuổi để áp dụng các hình phạtkhác nhau; tuổi từ đủ 14 đến dới 16 phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm rấtnghiêm trọng do cố ý hoặc phạm tội đặc biệt nghiêm trọng, còn từ đủ 16 tuổiphải chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội Những quy định đó đòi hỏi các cơ quanbảo vệ pháp luật phải thực sự lu ý đến ngời cha thành niên khi họ làm trái phápluật

1.1.3 Nguyên tắc xử lý ngời cha thành niên phạm tội của pháp luật hình sự Việt Nam

Ngời cha thành niên phạm tội đã đợc BLHS năm 1999 nớc Cộng hòaxã hội chủ nghĩa Việt Nam quy định tại Điều 68 là: từ đủ 14 tuổi đến dới 18tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự

Do vậy để xác định tội phạm có xảy ra hay không, quá trình điều tralàm rõ hành vi phạm tội cũng nh chứng minh tội phạm của cơ quan điều tra;

mặt khác, để các cơ quan tiến hành tố tụng áp dụng hình thức xử lý đối vớingời phạm tội nói chung, ngời cha thành niên phạm tội nói riêng, phải căn cứvào các nguyên tắc đợc quy định tại BLHS Riêng đối với ngời cha thành niênkhi đã xác định họ phạm tội thì việc xử lý các cơ quan nhà nớc có thẩm quyềnphải xác định khả năng nhận thức của họ về tính chất nguy hiểm cho xã hộicủa hành vi phạm tội, nguyên nhân và điều kiện gây ra tội phạm Có nh vậymới giúp họ nhận thức ra đợc lỗi lầm và sửa chữa để trở thành công dân có íchcho xã hội Thể hiện nguyên tắc nhân đạo XHCN, các biện pháp áp dụng vớingời cha thành niên phạm tội chủ yếu nhằm giáo dục họ, làm cho họ thấy đợctính chất của tội phạm, sự nghiêm minh của pháp luật, bản chất nhân đạo củacác biện pháp áp dụng

- Khi xem xét hành vi của ngời cha thành niên có phải là tội phạm haykhông, thì nhất thiết phải lu ý đến những dấu hiệu cơ bản của tội phạm đợcquy định tại Điều 8 của BLHS là:

+ Hành vi nguy hiểm cho xã hội đợc quy định trong BLHS

+ Do ngời có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ýhoặc vô ý

+ Xâm phạm đến những quan hệ xã hội đợc Luật hình sự nớc Cộnghòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam bảo vệ

- Trách nhiệm pháp lý tội phạm của ngời cha thành niên gây ra, luôn

đợc Nhà nớc ta quan tâm bởi đây là lứa tuổi cha phát triển đầy đủ về nhậnthức và hành vi; chính vì vậy, việc xử lý hành vi phạm tội của ngời cha thànhniên đợc quy định rõ trong BLHS, vừa thể hiện tính nhân đạo của chế độ xãchủ nghĩa Việt Nam vừa phù hợp với tinh thần công ớc của Liên Hiệp quốc đó

là những nguyên tắc sau đây:

+ Việc xử lý ngời cha thành niên phạm tội chủ yếu nhằm giáo dục,giúp đỡ để nhận ra khuyết điểm, sai lầm để kịp thời sửa chữa, phát triển lành

mạnh và trở thành công dân có ích cho xã hội Gia đình, nhà trờng và xã hội

có trách nhiệm tham gia tích cực vào thực hiện những biện pháp t pháp có tínhgiáo dục, phòng ngừa ngời cha thành niên phạm tội

+ Ngời cha thành niên phạm tội có thể đợc miễn trách nhiệm hình sự,nếu ngời đó phạm tội ít nghiêm trọng hoặc tội nghiêm trọng, gây nguy hạikhông lớn, có nhiều tình tiết giảm nhẹ và đợc gia đình hoặc cơ quan, tổ chứcnhận giám sát, giáo dục

+ Việc truy cứu trách nhiệm hình sự ngời cha thành niên phạm tội và

áp dụng hình phạt đối với họ đợc thực hiện chỉ trong trờng hợp cần thiết vàphải căn cứ vào tính chất của hành vi phạm tội, những đặc điểm về nhân thân

và yêu cầu của việc phòng ngừa tội phạm đó là:

Ngời cha thành niên phạm tội có nhân thân xấu

Tội phạm đã thực hiện có tính chất nghiêm trọng

- Khi xét xử không đợc xử tù chung thân hoặc tử hình đối với ngời chathành niên phạm tội Khi xử phạt tù có thời hạn Tòa án cho ngời cha thànhniên phạm tội đợc hởng mức án nhẹ hơn mức án áp dụng đối với ngời đã thànhniên phạm tội tơng ứng

- Không áp dụng hình phạt tiền đối với ngời cha thành niên phạm tội ở

độ tuổi từ đủ 14 đến dới 16 tuổi

- Không áp dụng hình phạt bổ sung nh phạt tiền, cấm c trú đối vớingời cha thành niên phạm tội

- án đã tuyên đối với ngời cha thành niên phạm tội khi cha đủ 16 tuổi,thì không tính để xác định tái phạm hoặc tái phạm nguy hiểm

- Ngoài ra, khi xác định tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội củahành vi phạm tội, nhân thân ngời phạm tội có tình tiết giảm nhẹ và xét thấy

không cần thiết phải áp dụng hình phạt, thì áp dụng các biện pháp t pháp làgiáo dục tại xã phờng, thị trấn hoặc đa vào trờng giáo dỡng.

- Tòa án có thể quyết định áp dụng một trong các biện pháp t pháp cótính giáo dục, phòng ngừa sau đây:

Giáo dục tại xã, phờng, thị trấn;

Đa vào trờng giáo dỡng

Cùng với những quy định của BLHS về việc xử lý ngời cha thành niênphạm tội Để phù hợp với những quy định trên cũng nh mục đích của việc ápdụng hình phạt là giáo dục, giúp đỡ ngời cha thành niên phạm tội sửa chữa sailầm, phát triển lành mạnh để trở thành ngời có ích cho xã hội Vì vậy, Bộ luật

Tố tụng hình sự năm 2003 của nớc Cộng hòa XHCN Việt Nam đã quy địnhthủ tục đặc biệt trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử đối với ngời cha thànhniên phạm tội

1.2 Phòng ngừa tội phạm hình sự do ngời cha thành niên gây ra

1.2.1 Khái niệm phòng ngừa tội phạm do ngời cha thành niên gây ra và vai trò công tác phòng ngừa tội phạm do ngời cha thành niên gây ra

* Khái niệm phòng ngừa tội phạm do ngời cha thành niên gây ra

Trong nhiều thập kỷ qua nhiệm vụ đấu tranh, chống tội phạm đã đợc

Đảng và Nhà nớc ta quan tâm, chú trọng trong đó nhiệm vụ phòng ngừa tộiphạm đợc đặt lên hàng đầu, có vị trí hết sức quan trọng trong chơng trìnhphòng chống tội phạm của quốc gia, do vậy công tác phòng ngừa tội phạm nóichung và phòng ngừa tội phạm trong lứa tuổi vị thành niên đã đợc Đảng vàNhà nớc quan tâm ban hành nhiều văn bản chỉ đạo nhằm quản lý nhà nớc về

an ninh chính trị - trật tự an toàn xã hội

Khi nghiên cứu về phòng ngừa tội phạm do ngời cha thành niên gây racũng phải nhất quán quan điểm tiếp cận lịch sử, duy vật đối với quá trình phát

triển của xã hội Dựa trên nền tảng của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủnghĩa duy vật lịch sử, việc phòng ngừa và khắc phục tình hình tội phạm phảigắn với các nhiệm vụ biến đổi cách mạng xã hội chủ nghĩa.

Trong Cơng lĩnh của Đảng Cộng sản Việt Nam thông qua Đại hội Inăm 1930 đã xác định nhiệm vụ phòng ngừa tội phạm là đa trở lại cuộc sốnglao động những ai đã xa rời cuộc sống này Theo phơng châm này ở nớc ta đãtiến hành thủ tiêu sự bóc lột ngời, sự áp bức dân tộc và xã hội, đói khổ, bầncùng của quần chúng, nạn thất nghiệp, nạn vô văn hóa mù chữ Đến Đại hội

Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ 8 đã thể hiện một sự quan tâm lớn đến côngtác phòng ngừa tội phạm Đại hội yêu cầu phải phòng ngừa tội phạm để khôngxảy các hiện tợng này Đại hội đã yêu cầu phải xây dựng chơng trình quốc gia

đúng ngời, đúng tội, đúng pháp luật Tiến hành giáo dục, cải tạo ngời phạm tộitrở thành công dân có ích cho xã hội Phòng ngừa tội phạm mang tính hệthống, đồng bộ và có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nớc, tổ chứcxã hội và công dân"

Phòng ngừa tội phạm là quá trình sử dụng tổng hợp các biện pháp đểngăn chặn không cho tội phạm phát sinh, phát triển nhằm xóa bỏ các nguyênnhân và điều kiện phạm tội, không để tội phạm xảy ra gây hậu quả thiệt hạicho con ngời và cho xã hội Nghị quyết 31/NQ-BCT của Bộ Chính trị cũng đãchỉ rõ: Một trong những nguyên tắc chỉ đạo đấu tranh phòng chống tội phạm,bảo đảm an ninh chính trị và giữ gìn trật tự an toàn xã hội là: "Phát huy sứcmạnh tổng hợp của mọi lực lợng, sử dụng đồng bộ các biện pháp nhằm tích

cực xây dựng, chủ động phòng ngừa, chủ động tấn công và tiến công liên tụclàm tan rã bọn phản cách mạng và bọn tội phạm khác" Đề cập đến công tácphòng ngừa tội phạm, trớc đây BLHS đặt nhiệm vụ chống tội phạm lên trênnhiệm vụ phòng ngừa tội phạm nhng trong giai đoạn hiện nay để nhằm ngănchặn và hạn chế đến mức thấp nhất tội phạm xảy ra BLHS năm 1999 đã đặtnhiệm vụ phòng ngừa tội phạm lên trên nhiệm vụ chống tội phạm Quan điểmnày cũng đợc thể hiện cụ thể trong Nghị quyết 09/1998/NQ-CP của Chính phủ

về tăng cờng công tác phòng chống tội phạm trong tình hình mới Tại Hộinghị toàn quốc triển khai Nghị quyết 09 của Chính phủ ngày 23 tháng 3 năm

1999 đồng chí Nguyễn Tấn Dũng - Phó Thủ tớng Thờng trực Chính phủ (nay

là Thủ tớng Chính phủ), Trởng ban chỉ đạo Chơng trình quốc gia phòng chốngtội phạm của Chính phủ đã chỉ rõ: "Thực tiễn công tác phòng chống tội phạmtrong thời gian qua chỉ ra rằng không phải chỉ bắt giam nhiều và xử phạt tù vớimức án cao, kế cả mức án cao nhất thì tội phạm sẽ giảm mà phải phát độngcho đợc phong trào quần chúng đấu tranh phòng chống tội phạm, huy độngcho đợc sức mạnh tổng hợp của các cấp, các ngành, của toàn xã hội, của từng

hộ gia đình, của từng công dân tự giác tham gia và phải lấy phòng ngừa làmchính, lấy giáo dục cảm hóa lao động cải tạo làm chính thì mới là nhân tố, giảipháp cơ bản có ý nghĩa quyết định cho sự thắng lợi trong sự nghiệp đấu tranhphòng chống tội phạm"; Nghị quyết số 40-NQ/TW, ngày 08 tháng 11 năm

2004 của Bộ Chính trị về nâng cao chất lợng và hiệu quả công tác công antrong tình hình mới cũng đã có quan điểm chỉ đạo lực lợng Công an nhân dân

là "huy động và phát huy sức mạnh tổng hợp của hệ thống chính trị, sức mạnhcủa toàn dân, thực hiện nhiệm vụ bảo vệ an ninh, trật tự ", "Trong đấu tranhchống các thế lực thù địch, các loại tội phạm, phải chủ động tấn công và tíchcực phòng ngừa, không để bị động, bất ngờ; lấy giữ vững bên trong là chính,kịp thời phát hiện và ngăn chặn những nhân tố có thể dẫn đến những đột biếnbất lợi; không để hình thành tổ chức chính trị phản động, không để xảy ra biến

động chính trị - xã hội, bạo loạn"; Nghị quyết số 08 của Ban chấp hành trung

VIII khóa IX về chiến lợc bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới đã chỉ đạo

"Quán triệt tinh thần cách mạng tiến công, kết hợp chặt chẽ giữa chủ động tấncông với chủ động phòng ngừa giữa "xây" và "chống" trong đó lấy phòngngừa là chính và xây dựng là chính Từ ngày thành lập nớc và đến nay côngtác phòng ngừa tội phạm luôn đợc Đảng, Nhà nớc quan tâm và luôn xác định

là giải pháp cơ bản và hữu hiệu trong đấu tranh chống tội phạm của lực lợngCAND Việt Nam

Đối với tội phạm do ngời cha thành niên gây ra, thì phòng ngừa xã hội

có đặc điểm riêng biệt, ngoài việc phát triển các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, thểthao, giải trí, các chính sách của Đảng, Nhà nớc về chăm sóc, giáo dục thanh,thiếu niên còn phải phối kết hợp và huy động đợc các ban, ngành, đoàn thể

nh Đoàn Thanh niên, Hội Phụ nữ, ủy ban Bảo vệ - chăm sóc trẻ em thamgia Vì vậy, lực lợng CSND trong quá trình tiến hành cần chú ý phối hợp vớicác cơ quan, ban ngành trên để tuyên truyền và giáo dục ý thức pháp luật chonhân dân nói chung, ngời cha thành niên nói riêng; trong đó cũng cần phảigắn và lồng ghép việc thực hiện chính sách của Đảng, Nhà nớc về thanh, thiếuniên với việc vận động gia đình, nhà trờng, xã hội tham gia vào công tác quản

lý các em Cũng qua đó, tạo mọi điều kiện thuận lợi về nhiều mặt giúp các emyên tâm học hành, sinh hoạt, vui chơi giải trí phù hợp với đặc điểm lứa tuổicủa các em

Tuy nhiên, để phòng ngừa, ngăn chặn tội phạm hình sự do ngời chathành niên gây ra một cách chủ động và tích cực, chúng ta phải biết kết hợp

đồng bộ các biện pháp phòng ngừa, từ phòng ngừa xã hội đến phòng ngừanghiệp vụ Vì đây là hai mức độ tạo thành hệ thống phòng ngừa tội phạm cómối quan hệ, tác động và hỗ trợ lẫn nhau Từ làm tốt công tác phòng ngừa xãhội, sẽ tạo cơ sở, nền tảng cho công tác phòng ngừa nghiệp vụ; ngợc lại phòngngừa nghiệp vụ tốt, giải quyết tốt các vấn đề cụ thể trong hoạt động phòng

ngừa nghiệp vụ sẽ giúp cho vấn đề phòng ngừa xã hội thuận lợi và có hiệuquả

Với cách thức tiếp cận những vấn đề trên, có thể đa ra khái niệm vềphòng ngừa tội phạm do ngời cha thành niên gây ra: "Phòng ngừa tội phạm dongời cha thành niên gây ra là quá trình sử dụng tổng hợp các biện pháp đểngăn chặn không cho tội phạm phát sinh, phát triển nhằm xóa bỏ các nguyênnhân và điều kiện phạm tội, không để tội phạm do ngời cha thành niên xảy ragây hậu quả thiệt hại cho con ngời và cho xã hội"

Từ khái niệm trên cho thấy những đặc trng cơ bản về đối tợng của hoạt

động phòng ngừa, chủ thể tham gia phòng ngừa, các biện pháp tiến hành vàmục đích của công tác phòng ngừa tội phạm

- Về đối tợng của hoạt động phòng ngừa ngời cha thành niên phạm tội

là những nguyên nhân, điều kiện phát sinh, phát triển tội phạm trong lứa tuổicha thành niên

- Chủ thể tham gia phòng ngừa ngời cha thành niên phạm tội là: cơquan nhà nớc, tổ chức xã hội và mọi công dân trong đó cơ quan công an là chủthể trực tiếp và nòng cốt trong đấu tranh chống tội phạm do ngời cha thànhniên gây ra

- Biện pháp tiến hành hoạt động phòng ngừa là: pháp luật, nghiệp vụ,hành chính, tổ chức, giáo dục văn hóa, phẩm chất, đạo đức, thể chất, dạynghề.v.v

- Mục đích của phòng ngừa là: hạn chế đến mức thấp nhất các em viphạm pháp luật nói chung và phạm tội nói riêng

Với những đặc điểm của phòng ngừa tội phạm do ngời cha thành niêngây ra nói trên đã cho thấy sự khác biệt với phòng ngừa các loại tội phạm khác

đó là các cơ quan, tổ chức xã hội và mọi công dân đều tập trung phòng ngừa

và xóa bỏ các nguyên nhân, điều kiện làm phát sinh tội phạm do ngời chathành niên gây ra

* Vai trò công tác phòng ngừa tội phạm do ngời cha thành niên gây ra

- Việc phòng ngừa tội phạm nói chung và tội phạm do ngời cha thànhniên gây nói riêng có vai trò rất quan trọng đến sự phát triển kinh tế - xã hộicủa một quốc gia Đối với nhà nớc hiện nay đang trong thời kỳ đẩy mạnh sựnghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nớc, mở cửa giao lu kinh tế - vănhóa với các nớc trong khu vực, thế giới và đang có nhiều điều kiện và thời cơ

để thúc đẩy nền kinh tế nớc ta sánh kịp với các nớc trong khu vực Bên cạnh

đó cũng có không ít những khó khăn, thách thức, nhất là tình hình các nớc đốilập đang có những chủ trơng, biện pháp chống phá ta bằng mọi cách nh: "Dânchủ", "Nhân quyền" hoặc chúng tác động vào đội ngũ cán bộ của ta làm cho ta

"Tự diễn biến", "Tự đổi màu"

Do vậy, công tác phòng ngừa tội phạm nói chung và phòng ngừa tộiphạm trong lứa tuổi ngời cha thành niên nói riêng có một vị trí hết sức quantrọng trong công tác đấu tranh chống tội phạm nhằm đảm bảo ANTT Phòngngừa tội phạm là nhằm tìm ra nguyên nhân và điều kiện phát sinh, phát triển tộiphạm từ đó có sách lợc phù hợp để xóa bỏ những nguyên nhân và điều kiện tộiphạm đó Đối với chính sách của Đảng và Nhà nớc ta hiện nay tăng việc cờng,chú trọng đến công tác phòng ngừa tội phạm là phù hợp với đạo đức, lối sống

và mong muốn của mọi ngời trong xã hội Việt Nam, đồng thời nó cũng manglại lợi ích cho nền kinh tế còn chậm phát triển của nớc ta hiện nay

Tội phạm là ngời cha thành niên là một bộ phận trong cơ cấu tội phạmnói chung, vì vậy phòng ngừa tội phạm là ngời cha thành niên không thể táchrời khỏi công tác phòng ngừa tội phạm Do đó phòng ngừa ngời cha thànhniên phạm tội là góp phần vào việc bảo vệ ANTT Đồng thời phòng ngừa ngờicha thành niên phạm tội còn có vị trí rất quan trọng trong việc bảo vệ thế hệ t-

ơng lai cuộc sống có ích hơn để góp phần xây dựng đất nớc

Theo PGS TS Nguyễn Xuân Yêm đã viết: "Dới chế độ ta, tội phạm vàcác vi phạm pháp luật đợc xem nh những nhân tố bảo thủ làm cản trở sự tiến

bộ của xã hội, kìm hãm việc hoàn thiện các quan hệ xã hội, chống lại nền dânchủ xã hội chủ nghĩa và là nhân tố chính gây nên sự bất ổn định về an ninh xãhội Bởi vì, bất kỳ một sự vi phạm pháp luật nào nhất là tội phạm đều gây racho xã hội những thiệt hại nhất định, gây nên nỗi bất bình và tâm lý lo lắngtrong nhân dân, làm tổn hại đến tính mạng và tài sản, làm rạn nứt lòng tin củanhân dân đối với uy tín của Đảng và chế độ nhà nớc"

- Từ những vấn đề nêu trên cho thấy công tác phòng ngừa tội phạm dongời cha thành niên gây ra là một việc hết sức quan trọng để từng bớc xâydựng đất nớc phát triển; do đó nhiệm vụ phòng ngừa phải đợc tiến hành mộtcách đồng bộ của toàn Đảng, toàn dân, các ngành, các cấp, các đoàn thể, tổchức xã hội và mọi công dân trong xã hội, mà CAND là lực lợng nòng cốt.Tuy nhiên, để phòng ngừa, ngăn chặn tội phạm do ngời cha thành niên gây ramột cách chủ động và tích cực, chúng ta phải biết kết hợp đồng bộ các biệnpháp phòng ngừa, từ phòng ngừa xã hội đến phòng ngừa nghiệp vụ Vì đây làhai mức độ tạo thành hệ thống phòng ngừa tội phạm có mối quan hệ, tác động

và hỗ trợ lẫn nhau Từ làm tốt công tác phòng ngừa xã hội, sẽ tạo cơ sở, nềntảng cho công tác phòng ngừa nghiệp vụ; ngợc lại phòng ngừa nghiệp vụ tốt,giải quyết tốt các vấn đề cụ thể trong hoạt động phòng ngừa nghiệp vụ sẽ giúpcho vấn đề phòng ngừa xã hội thuận lợi và có hiệu quả

+ Phòng ngừa xã hội, đây là biện pháp có tính chất chung, rộng rãi vàphòng ngừa từ xa, nh biện pháp phát triển kinh tế, chính trị, pháp luật, giáodục, văn hóa với sự tham gia của cả hệ thống chính trị từ trung ơng xuống

địa phơng Từ đó làm xóa bỏ nguyên nhân và điều kiện phạm tội của ngời chathành niên, góp phần hạn chế sự gia tăng của tội phạm

+ Phòng ngừa nghiệp vụ là toàn bộ các biện pháp mang tính đặc trngchuyên môn nghiệp vụ đợc sử dụng để tập trung phòng ngừa tội phạm nóichung, một nhóm tội phạm hoặc những hành vi phạm tội cụ thể.

Đặc trng của phòng ngừa nghiệp vụ là quy mô sử dụng các biện phápthu hẹp hơn, chủ thể tiến hành hẹp hơn so với phòng ngừa xã hội, các biệnpháp áp dụng mang tính thiết thực và nghiệp vụ chuyên môn có tính đặc thùcủa CAND Tức là chủ thể sử dụng các biện pháp phòng ngừa nhằm vào đối t-ợng cụ thể, cá biệt cần phải phòng ngừa và có mục đích, nhiệm vụ cụ thể Dovậy tùy theo chức năng, nhiệm vụ cụ thể của từng chủ thể tham gia hoạt độngphòng ngừa mà sử dụng các biện pháp phòng ngừa sao cho phù hợp Lực lợngCảnh sát nhân dân có vai trò cực kỳ quan trọng, là lực lợng nòng cốt tronghoạt động phòng ngừa tội phạm hình sự do ngời cha thành niên gây ra nóiriêng Do vậy, để hoạt động phòng ngừa tội phạm hình sự là ngời cha thànhniên thực hiện, lực lợng Cảnh sát nhân dân thờng sử dụng các hoạt độngnghiệp vụ và các mặt công tác đặc trng của mình nh: công tác su tra hình sự;công tác xác minh hiềm nghi; chuyên án trinh sát; xây dựng và sử dụng mạnglới bí mật, công tác quản lý, giáo dục trẻ em làm trái pháp luật, trẻ em có nguycơ làm trái pháp luật.v.v đây là những biện pháp có vai trò quan trọng tronghoạt động phòng ngừa tội phạm do ngời cha thành niên gây ra

Đối với công tác nghiệp vụ của lực lợng CSND, làm tốt công tácphòng ngừa tội phạm sẽ làm nền tảng rất vững chắc cho công tác đảm bảoTTATXH, nắm chắc tình hình di biến động tội phạm, phát hiện và xử lý kịp thờitội phạm, hạn chế sự gia tăng của tội phạm hạn chế thấp nhất hậu quả tác hại dotội phạm nói chung và tội phạm do ngời cha thành niên gây ra nói riêng

1.2.2 Cơ sở pháp lý của công tác phòng ngừa tội phạm do ngời cha thành niên gây ra

Ngay sau khi Cách mạng tháng Tám năm 1945 thành công, thành lậpchính quyền cách mạng non trẻ, trong Sắc lệnh số 23/SL ngày 21 tháng 2 năm

1946 của Chính phủ về việc hợp nhất Sở Cảnh sát, Sở Liêm phóng thành ViệtNam Công an vụ, t tởng về phòng ngừa tội phạm đã đợc Chủ tịch Hồ ChíMinh xác định: "…".Đề nghị và thi hành các phơng pháp đề phòng những sựhành động làm rối việc trị an và mất trật tự trong nớc…"." Do đó trong côngtác đấu tranh chống tội phạm, giữ gìn trật tự an toàn xã hội, thì công tác phòngngừa tội phạm ngay từ ngày đầu thành lập nớc đã đợc Chủ tịch Hồ Chí Minhxác định giữ vị trí đặc biệt quan trọng Qua nhiều giai đoạn lịch sử của đất nớcviệc đấu tranh chống tội phạm vẫn lấy phòng ngừa làm chính; do đó hoạt độngphòng ngừa tội phạm nói chung và tội phạm do ngời cha thành niên gây ra làmột yêu cầu tất yếu đối với thực tế khách quan

Với quan điểm phòng ngừa tội phạm là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu,

Đảng, Nhà nớc và ngành Công an đã ban hành nhiều văn bản có liên quan đếncông tác phòng ngừa tội phạm nói chung, tội phạm do ngời cha thành niên gây

ra nói riêng Trong đó Nhà nớc ta đã quy định cụ thể về nhiệm vụ phòng ngừa

và đấu tranh chống tội phạm không chỉ có riêng của lực lợng Công an mà cả

hệ thống chính trị từ trung ơng xuống đến địa phơng nh Hiến pháp 1992 nớcCộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam quy định tại Điều 12 "Các cơ quan Nhànớc, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội, đơn vị vũ trang nhân dân và mọi công dânphải nghiêm chỉnh chấp hành Hiến pháp và pháp luật phòng ngừa và đấu tranhchống các tội phạm, các vi phạm Hiến pháp và pháp luật" và nhiệm vụ chăm

lo, giáo dục cho thế hệ trẻ cũng đợc quy định chặt chẽ tại Điều 36 Hiến phápnăm 1992 "Các đoàn thể nhân dân trớc hết là Đoàn thanh niên Cộng sản HồChí Minh, các tổ chức xã hội, các tổ chức kinh tế gia đình cùng nhà trờng cótrách nhiệm giáo dục thanh thiếu niên và nhi đồng…"." và Điều 40 Hiến phápnăm 1992 "Nhà nớc, xã hội, gia đình và công dân có trách nhiệm bảo vệ,

chăm sóc bà mẹ và trẻ em; thực hiện chơng trình dân số và kế hoạch gia

đình"

Nh vậy ngay trong đạo luật có hiệu lực cao nhất của Nhà nớc ta đó làHiến pháp đã thể hiện, xác định trách nhiệm của cơ quan, tổ chức và cá nhân,gia đình và xã hội có nhiệm vụ chăm lo, giáo dục cho thế hệ trẻ và nhiệm vụ

đấu tranh chống tội phạm nói chung và tội phạm trong lứa tuổi vị thành niênnói riêng không của riêng ai

Ngoài ra nhà nớc ta còn có những quy định rất chặt chẽ về quyền tự

do, quyền bất khả xâm phạm về thân thể, bảo hộ về tính mạng, sức khỏe, danh

dự và nhân phẩm cho công dân nh: Điều 71 Hiến pháp 1992 quy định "Côngdân có quyền bất khả xâm phạm về thân thể, đợc pháp luật bảo hộ về tínhmạng, sức khỏe, danh dự và nhân phẩm

Không ai bị bắt, nếu không có quyết định của Tòa án nhân dân, quyết

định hoặc phê chuẩn của Viện kiểm sát nhân dân, trừ trờng hợp phạm tội quảtang Việc bắt và giam giữ ngời phải đúng pháp luật Nghiêm cấm mọi hìnhthức truy bức, nhục hình, xúc phạm danh dự, nhân phẩm của công dân" Điều 72Hiến pháp 1992 quy định "Không ai bị coi là có tội và phải chịu hình phạt khicha có bản án kết tội của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật Ngời bị bắt, bị giamgiữ, bị truy tố, xét xử trái pháp luật có quyền đợc bồi thờng thiệt hại về vậtchất và phục hồi danh dự Ngời làm trái pháp luật trong việc bắt, giam giữ,truy tố, xét xử gây thiệt hại cho ngời khác phải xử lý nghiêm minh"

- BLHS năm 1999 quy định tại Điều 68 nói về tuổi chịu trách nhiệmhình sự Điều 69 những nguyên tắc cơ bản về xử lý hành vi phạm tội của ngờicha thành niên Ngoài ra tại Điều 70 nêu các biện pháp t pháp áp dụng đối vớingời cha thành niên phạm tội và Điều 71 các hình phạt đối với ngời cha thànhniên phạm tội, trong đó biện pháp t pháp có tính chất giáo dục phòng ngừa doTòa án quyết định

- Pháp lệnh Bảo vệ chăm sóc giáo dục trẻ em năm 1991 đã quy định vềphòng ngừa trẻ em phạm tội Tại Điều 8 của Pháp lệnh quy định "nghiêm cấmcác hành vi ngợc đãi, hành hạ, nhục hình…" bắt ép các em vi phạm pháp luật".

Điều 13 quy định khi phải truy cứu trách nhiệm hành chính, dân sự và tráchnhiệm hình sự đối với trẻ em phải đúng luật Điều 14: nghiêm cấm lôi kéo trẻ

em vào con đờng hoạt động tệ nạn xã hội

- Về áp dụng các biện pháp xử lý hành chính đối với ngời cha thành niênphạm tội cha đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự thì Nhà nớc ta đã có:

Quyết định 217/TTg, ngày 18 tháng 12 năm 1967 của Thủ tớng Chínhphủ về việc tổ chức lại các Trờng giáo dục thiếu niên h;

Nghị định 33/CP năm 1997 ngày 14 tháng 4 năm 1997 ban hành quychế về Trờng giáo dỡng;

Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính năm 1995;

Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính năm 2002;

Nghị định 163/2003/NĐ-CP, ngày 09 tháng 12 năm 2003, của Chínhphủ quy định về áp dụng giáo dục tại xã, phờng thị trấn;

Nghị định số 142/2003/NĐ-CP ngày 24 tháng 11 năm 2003 của Chínhphủ quy định áp dụng biện pháp đa vào trờng giáo dỡng

- Ngoài các văn bản pháp lý của Nhà nớc quy định thì Bộ Công an đã

có các quyết định về công tác nghiệp vụ cơ bản của lực lợng CSND:

Chỉ thị số 05/CT-BCA(C11) ngày 06 tháng 6 năm 2003 của Bộ trởng

Bộ Công an về việc chấn chỉnh, tăng cờng công tác nghiệp vụ cơ bản của lựclợng CSND trong tình hình mới;

Quyết định số 360/2003/QĐ-BCA(C11) ngày 06 tháng 6 năm 2003của Bộ trởng Bộ Công an ban hành Quy định về công tác điều tra cơ bản củalực lợng CSND;

Quyết định số 361/2003/QĐ-BCA(C11) ngày 06 tháng 6 năm 2003của Bộ trởng Bộ Công an ban hành Quy định về công tác su tra và Quy định

về công tác xác minh hiềm nghi của lực lợng CSND;

Quyết định số 362/2003/QĐ-BCA(C11) ngày 06 tháng 6 năm 2003của Bộ trởng Bộ Công an ban hành Quy định về công tác đấu tranh chuyên áncủa lực lợng CSND;

Quyết định số 363/2003/QĐ-BCA(C11) ngày 06 tháng 6 năm 2003của Bộ trởng Bộ Công an ban hành Quy định về công tác xây dựng, sử dụngmạng lới bí mật của lực lợng CSND;

Theo Nghị quyết 31 của Bộ chính trị về nhiệm vụ bảo vệ an ninh quốcgia, trật tự an toàn xã hội xác định và chỉ đạo trong đấu tranh chống tội phạm

là "Phát huy sức mạnh tổng hợp của mọi lực lợng, sử dụng đồng bộ các biệnpháp nhằm tích cực xây dựng, chủ động phòng ngừa, chủ động tấn công bọntội phạm";

Nghị quyết số 40-NQ/TW, ngày 08 tháng 11 năm 2004 của Bộ Chínhtrị về nâng cao chất lợng và hiệu quả công tác công an trong tình hình mớicũng đã có quan điểm chỉ đạo lực lợng CAND là "huy động và phát huy sứcmạnh tổng hợp của hệ thống chính trị, sức mạnh của toàn dân, thực hiệnnhiệm vụ bảo vệ an ninh, trật tự ", "Trong đấu tranh chống các thế lực thù

địch, các loại tội phạm, phải chủ động tấn công và tích cực phòng ngừa, không

để bị động, bất ngờ; lấy giữ vững bên trong là chính, kịp thời phát hiện vàngăn chặn những nhân tố có thể dẫn đến những đột biến bất lợi; không đểhình thành tổ chức chính trị phản động, không để xảy ra biến động chính trị -xã hội, bạo loạn";

Luật Công an nhân dân quy định cụ thể nhiệm vụ, quyền hạn của lực ợng CSND là chủ động phòng ngừa, phát hiện, đấu tranh chống tội phạm và viphạm pháp luật về trật tự, an toàn xã hội, về bảo vệ môi trờng; phát hiệnnguyên nhân, điều kiện phát sinh tội phạm, vi phạm pháp luật khác và kiếnnghị biện pháp khắc phục; tham gia giáo dục đối tợng vi phạm pháp luật tạicộng đồng theo quy định của pháp luật.

l-Các quy định đó nhằm phục vụ cho công tác phòng ngừa tội phạm nóichung và tội phạm do ngời cha thành niên gây ra đạt hiệu quả

1.2.3 Nội dung, biện pháp phòng ngừa tội phạm do ngời cha thành niên gây ra

1.2.3.1 Nội dung phòng ngừa tội phạm do ngời cha thành niên gây ra

Từ điển bách khoa CAND Việt Nam, Nhà xuất bản CAND, Hà Nội

-2005 đã khái niệm về phòng ngừa tội phạm "Phòng ngừa tội phạm là hệ thốngcác biện pháp của Nhà nớc và xã hội nhằm chủ động ngăn chặn không để chotội phạm xảy ra, không để cho các thành viên của xã hội phải gánh chịu hậuquả tiêu cực do hành vi phạm tội gây nên Nếu tội phạm xảy ra thì phải kịpthời phát hiện, xử lý đúng ngời, đúng tội, đúng pháp luật Tiến hành giáo dục,cải tạo ngời phạm tội trở thành công dân có ích cho xã hội Phòng ngừa tộiphạm mang tính hệ thống, đồng bộ và có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơquan nhà nớc, tổ chức xã hội và công dân "

Nh vậy, phòng ngừa tội phạm là quá trình sử dụng tổng hợp các biệnpháp để ngăn chặn không cho tội phạm phát sinh, phát triển nhằm xóa bỏ cácnguyên nhân và điều kiện phạm tội, không để tội phạm xảy ra gây hậu quả thiệthại cho con ngời và cho xã hội Nghị quyết 31/NQ-BCT của Bộ Chính trị cũng đãchỉ rõ: Một trong những nguyên tắc chỉ đạo đấu tranh phòng chống tội phạm,bảo đảm an ninh chính trị và giữ gìn trật tự an toàn xã hội là: "Phát huy sức mạnhtổng hợp của mọi lực lợng, sử dụng đồng bộ các biện pháp nhằm tích cực xây

dựng, chủ động phòng ngừa, chủ động tiến công và tiến công liên tục làm tan rãbọn phản cách mạng và bọn tội phạm khác" Đề cập đến công tác phòng ngừa tộiphạm, trớc đây BLHS đặt nhiệm vụ chống tội phạm lên trên nhiệm vụ phòngngừa tội phạm nhng trong giai đoạn hiện nay để nhằm ngăn chặn và hạn chế đếnmức thấp nhất tội phạm xảy ra BLHS năm 1999 đã đặt nhiệm vụ phòng ngừa tộiphạm lên trên nhiệm vụ chống tội phạm Quan điểm này cũng đợc thể hiện cụthể trong Nghị quyết 09/1998/NQ-CP của Chính phủ về tăng cờng công tácphòng chống tội phạm trong tình hình mới và chơng trình quốc gia phòng chốngtội phạm; Nghị quyết số 40-NQ/TW, ngày 08 tháng 11 năm 2004 của Bộ Chínhtrị về nâng cao chất lợng và hiệu quả công tác công an trong tình hình mới cũng

đã có quan điểm chỉ đạo lực lợng Công an nhân dân là "huy động và phát huysức mạnh tổng hợp của hệ thống chính trị, sức mạnh của toàn dân, thực hiệnnhiệm vụ bảo vệ an ninh, trật tự ", "Trong đấu tranh chống các thế lực thù địch,các loại tội phạm, phải chủ động tấn công và tích cực phòng ngừa, không để bị

động, bất ngờ; lấy giữ vững bên trong là chính, kịp thời phát hiện và ngăn chặnnhững nhân tố có thể dẫn đến những đột biến bất lợi; không để hình thành tổchức chính trị phản động, không để xảy ra biến động chính trị - xã hội, bạoloạn"; Nghị quyết số 08 của Ban chấp hành trung VIII khóa IX về chiến lợc bảo

vệ tổ quốc trong tình hình mới đã chỉ đạo "Quán triệt tinh thần cách mạng tiếncông, kết hợp chặt chẽ giữa chủ động tấn công với chủ động phòng ngừa giữa

"xây"và "chống" trong đó lấy phòng ngừa là chính và xây dựng là chính Từ ngàythành lập nớc và đến nay công tác phòng ngừa tội phạm luôn đợc Đảng, Nhà nớcquan tâm và luôn xác định là giải pháp cơ bản và hữu hiệu trong đấu tranh chốngtội phạm của lực lợng CAND Việt Nam

Công tác phòng ngừa tội phạm đợc xác định giải pháp cơ bản và hữuhiệu đợc đặt lên hàng đầu là phù hợp với đạo lý, sự mong muốn của tất cả mọingời, là không để bất kỳ ai đi vào con đờng phạm tội và bị pháp luật trừng trị;không để bất kỳ ai phải chịu khổ đau về tinh thần, sức khỏe và mất mát về tài

sản do tội phạm gây ra Mặt khác, nếu phòng ngừa tốt, làm giảm tình trạngphạm tội, không để tội phạm xảy ra cũng là ngăn chặn đợc hậu quả tiêu cực vềmọi mặt do tội phạm gây ra, đồng thời góp phần làm giảm các chi phí cầnthiết của Nhà nớc, của nhân dân trong việc điều tra làm rõ tội phạm, các chiphí trong quá trình tuy tố, xét xử tội phạm cũng nh các chi phí khác cho côngtác khắc phục hậu quả do tội phạm gây ra, trong công tác giáo dục, cải tạophạm nhân Nh vậy, có thể nhận thấy phòng ngừa tội phạm ngoài mang tínhchất nhân đạo cao cả, nó còn mang tính kinh tế, góp phần làm giảm các thiệthại về tính mạng, tài sản của Nhà nớc, của công dân, đem lại cuộc sống yênvui hạnh phúc cho mọi nhà.

Đối với tội phạm hình sự do ngời cha thành niên gây ra, nó đợc xác

định là một bộ phận trong cơ cấu tội phạm nói chung, vì vậy, công tác phòngngừa loại tội phạm này không thể tách rời công tác phòng ngừa tội phạm nóichung; do đó, việc áp dụng các biện pháp phòng ngừa loại tội phạm này cũng

đợc dựa trên hai biện pháp cơ bản và xuyên suốt đó là, phòng ngừa xã hội vàcác biện pháp phòng ngừa nghiệp vụ Hai biện pháp phòng ngừa này đều cónhững u điểm, đặc trng và phơng pháp tiến hành khác nhau nhng có quan hệchặt chẽ và tác động lẫn nhau, quyết định đến hiệu quả của công tác phòngngừa tội phạm

+ Về phòng ngừa xã hội; thông qua phát hiện và khắc phục những sơ

hở, thiếu sót trong các lĩnh vực xã hội, quản lý nhà nớc về văn hóa xã hội Xóa

bỏ môi trờng không thuận lợi cho sự hình thành nhân cách con ngời ngay từ

đang còn độ tuổi vị thành niên, tăng cờng giáo dục t tởng, nâng cao hiệu quảcông tác tổ chức quản lý, nâng cao đời sống văn hóa tinh thần cho các em,

đồng thời tuyên truyền kịp thời các kiến thức pháp luật khi các em chập chữngbớc đi vào đời

Đối với các cơ quan bảo vệ pháp luật cần nâng cao hiệu quả và tínhnghiêm minh của pháp luật, tạo một hình ảnh tợng rất tốt đẹp về cơ quan côngquyền của nhà nớc.

Tăng cờng công tác kiểm tra, kiểm soát việc tuân theo pháp luật, côngtác quản lý nhà nớc về ANTT nhất là ở địa bàn cơ sở Kết hợp việc tuyêntruyền và nâng cao ý thức cho các em biết tránh xa con đờng phạm tội và có ýthức trong việc phòng ngừa và tố giác tội phạm tại địa bàn dân c

+ Phòng ngừa nghiệp vụ là toàn bộ các biện pháp mang tính đặc trngchuyên môn nghiệp vụ đợc sử dụng để tập trung phòng ngừa tội phạm nóichung, một nhóm tội phạm hoặc những hành vi phạm tội cụ thể

1.2.3.2 Biện pháp phòng ngừa tội phạm do ngời cha thành niên gây ra

Theo Nghị quyết 31/NQ-BCT của Bộ Chính trị cũng đã chỉ rõ: Mộttrong những nguyên tắc chỉ đạo đấu tranh phòng chống tội phạm, bảo đảm anninh chính trị và giữ gìn trật tự an toàn xã hội là: "Phát huy sức mạnh tổng hợpcủa mọi lực lợng, sử dụng đồng bộ các biện pháp nhằm tích cực xây dựng, chủ

động phòng ngừa, chủ động tấn công và tiến công liên tục làm tan rã bọn phảncách mạng và bọn tội phạm khác"

Về công tác phòng ngừa tội phạm nói chung, tội phạm do ngời chathành niên gây ra nói riêng, các nhà Tội phạm học thờng chia thành các biệnpháp phòng ngừa khác nhau, theo quan điểm của chúng tôi, phòng ngừa tộiphạm bao gồm: các biện pháp phòng ngừa xã hội và các biện pháp phòngngừa nghiệp vụ Hai biện pháp phòng ngừa này đều có những u điểm, đặc trng

và phơng pháp tiến hành khác nhau nhng có quan hệ chặt chẽ và tác động lẫnnhau, quyết định đến hiệu quả của công tác phòng ngừa tội phạm

- Phòng ngừa xã hội là tổng hợp tổng hợp tất cả các biện pháp về chínhtrị, kinh tế, văn hóa, pháp luật, giáo dục đợc thực hiện trong quá trình xâydựng và hoàn thiện mọi mặt của đời sống xã hội Thực chất đó là giải quyết

các mâu thuẫn của xã hội, các vấn đề khó khăn, phức tạp nảy sinh; khắc phụcnhững nhợc điểm, sơ hở, thiếu sót trong quản lý nhà nớc, quản lý xã hội đểxóa bỏ, hạn chế những nguyên nhân, điều kiện phát sinh tội phạm nói chung,trong đó có các tội phạm do ngời cha thành niên gây ra

Đối với tội phạm do ngời cha thành niên gây ra, thì phòng ngừa xã hội

có đặc điểm nổi bật là ngoài việc phát triển các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, thểthao, giải trí, các chính sách của Đảng, Nhà nớc về chăm sóc, giáo dục thanhthiếu niên còn phải phối kết hợp và huy động đợc các ban, ngành, đoàn thể

nh Đoàn thanh niên, Hội phụ nữ, ủy ban bảo vệ - chăm sóc trẻ em tham gia.Vì vậy, lực lợng CSND trong quá trình tiến hành cần chú ý phối hợp với cáccơ quan, ban ngành trên để tuyên truyền và giáo dục ý thức pháp luật chonhân dân nói chung, ngời cha thành niên nói riêng; trong đó cũng cần phảigắn và lồng ghép việc thực hiện chính sách của Đảng, Nhà nớc về thanh, thiếuniên với việc vận động gia đình, nhà trờng, xã hội tham gia vào công tác quản

lý các em Cũng qua đó, tạo mọi điều kiện thuận lợi về nhiều mặt giúp các emyên tâm học hành, sinh hoạt, vui chơi giải trí phù hợp với đặc điểm lứa tuổicủa các em

+ Biện pháp phát triển kinh tế, đây là một trong những biện pháp rất quantrọng trong nhóm phòng ngừa xã hội, để tiến hành xóa bỏ những nguyên nhân,

điều kiện dẫn đến tình trạng phạm tội Sự phát triển kinh tế - xã hội vừa nâng cao

đời sống cho nhân dân, mặt khác còn đảm bảo vững chắc, tạo điều kiện cho việcthực hiện các chính sách xã hội và những vấn đề liên quan trực tiếp đến phòngngừa tội phạm trong lứa tuổi vị thành niên Đối với nhà nớc ta hiện nay nền kinh

tế đang vận hành theo cơ chế thị trờng và đang đa nớc ta từ một nớc có nền kinh

tế thấp kém lên một tầm cao hơn Tuy nhiên mặt trái của cơ chế thị trờng cũngkéo theo nhiều nhợc điểm của nó nh: việc phân hóa giàu nghèo ngày càng rõ,tình trạng trẻ em thất học, trẻ em lao động sớm, đi ăn xin, khổ cực, dẫn nhau rathành phố để kiếm sống do vậy làm cho công tác quản lý xã hội trở nên khó khăn

hơn, tình trạng trẻ em phạm tội nhiều hơn Do vậy Nhà nớc ta đã và đang chútrọng phát triển kinh tế, đa ra nhiều giải pháp nhằm nâng cao đời sống cho ngờilao động và ngời cha thành niên nh: phát triển các công trình văn hóa công cộng,

mở nhiều lớp giáo dục hớng nghiệp, dạy nghề, đồng thời tích cực tuyên truyềnmọi ngời sống và làm việc theo pháp luật

+ Biện pháp tuyên truyền, giáo dục pháp luật trong tầng lớp thanh,thiếu niên Trớc hết là giáo dục cho mọi ngời nói chung và ngời cha thànhniên nói riêng nhận thức về pháp luật, ý thức tôn trọng pháp luật, lấy chuẩnmực xã hội làm thớc đo cho các hành vi xử sự

Tuy nhiên, để phòng ngừa, ngăn chặn tội phạm hình sự do ngời chathành niên gây ra một cách chủ động và tích cực, chúng ta phải biết kết hợp

đồng bộ các biện pháp phòng ngừa, từ phòng ngừa xã hội đến phòng ngừanghiệp vụ Vì đây là hai mức độ tạo thành hệ thống phòng ngừa tội phạm cómối quan hệ, tác động và hỗ trợ lẫn nhau Từ làm tốt công tác phòng ngừa xãhội, sẽ tạo cơ sở, nền tảng cho công tác phòng ngừa nghiệp vụ; ngợc lại phòngngừa nghiệp vụ tốt, giải quyết tốt các vấn đề cụ thể trong hoạt động phòngngừa nghiệp vụ sẽ giúp cho vấn đề phòng ngừa xã hội thuận lợi và có hiệuquả

- Đối với phòng ngừa nghiệp vụ của lực lợng CSND là toàn bộ cácbiện pháp mang tính đặc trng chuyên môn nghiệp vụ đợc sử dụng để tập trungphòng ngừa tội phạm nói chung, một nhóm tội phạm hoặc những hành viphạm tội cụ thể đó là các biện pháp sau:

Biện pháp vận động quần chúng bảo vệ ANTT; Từ Nghị quyết số31/BCT ngày 2/12/1980 của Bộ chính trị về công tác ANTT đã khẳng định:

"Biện pháp rất cơ bản dựa vào quần chúng và phát động quần chúng" Từ quan

điểm chỉ đạo đó lực lợng Cảnh sát nhân dân phải quán triệt "lấy dân làm gốc",biết tôn trọng bảo vệ, lắng nghe ý kiến của nhân dân, tạo mọi điều kiện thuận

lợi để nhân dân phát huy thực hiện đầy đủ quyền và nghĩa vụ của mình Vậybiện pháp vận động quần chúng là quá trình lực lợng Công an nhân dân sửdụng tổng hợp các hình thức, phơng tiện, biện pháp để tuyên truyền giáo dục,hớng dẫn, động viên nhân dân tự giác, tích cực tham gia phòng ngừa, pháthiện đấu tranh chống tội phạm và các hành vi vi phạm pháp luật góp phần bảo

vệ an ninh quốc gia, giữ gìn trật tự an toàn xã hội

Biện pháp quản lý hành chính về ANTT là một bộ phận của quản lýNhà nớc, do lực lợng Công an nhân dân tiến hành trên cơ sở pháp luật, thể lệhành chính của Nhà nớc, để quản lý con ngời, ngành, nghề kinh doanh có điềukiện về ANTT, phơng tiện đặc biệt về địa bàn công cộng, nhằm chủ độngphòng ngừa, phát hiện đấu tranh chống phản cách mạng và tội phạm khác bảo

vệ ANQG và TTATXH, bảo đảm cuộc sống yên vui lành mạnh, hạnh phúccủa nhân dân, góp phần quản lý xã hội Lực lợng Cảnh sát nhân dân có nhiệm

vụ và vai trò trong việc quản lý nhà nớc về ANTT gắn với 4 loại đối tợng củaquản lý hành chính: Con ngời, ngành nghề kinh doanh có điều kiện về ANTT,phơng tiện đặc biệt và địa bàn công cộng

Đặc trng của phòng ngừa nghiệp vụ là quy mô sử dụng các biện phápnghiệp vụ thu hẹp hơn, chủ thể tiến hành hẹp hơn so với phòng ngừa xã hội,các biện pháp áp dụng mang tính thiết thực và chuyên môn rõ rệt Tức là chủthể sử dụng các biện pháp phòng ngừa nhằm vào đối tợng cụ thể, cá biệt cầnphải phòng ngừa và có mục đích, nhiệm vụ cụ thể:

Về biện pháp trinh sát NVTS là một hệ thống hoạt động tìm kiếm,phát hiện và xử lý các thông tin tài liệu về tội phạm, đợc xây dựng một cáchkhoa học, dựa trên những quy định của pháp luật và đợc tiến hành bởi một hệthống các lực lợng chuyên trách đặc biệt, với việc sử dụng phần nhiều các ph-

ơng pháp, biện pháp thủ đoạn, phơng tiện bí mật vào mục đích ngăn chặn,khám phá nhanh gọn, đầy đủ và kịp thời các hoạt động phạm tội, hỗ trợ đắc

lực cho các hoạt động điều tra và giải quyết các nhiệm vụ khác của Tố tụnghình sự [trang 10 đến 15 Lý luận cơ bản về hoạt động NVTS – Hồ TrọngNgũ].

Do vậy tùy theo chức năng, nhiệm vụ cụ thể của từng chủ thể tham giahoạt động phòng ngừa mà sử dụng các biện pháp phòng ngừa sao cho phù hợp

Lực lợng CSND có vai trò là lực lợng nòng cốt trong hoạt động phòngngừa tội phạm hình sự do ngời cha thành niên gây ra nói riêng Do vậy để hoạt

động phòng ngừa tội phạm hình sự là ngời cha thành niên thực hiện, lực lợngCảnh sát nhân dân thờng sử dụng các hoạt động nghiệp vụ và các mặt công tác

đặc trng của mình nh: Công tác su tra hình sự; công tác xác minh hiềm nghi;chuyên án trinh sát; xây dựng và sử dụng mạng lới bí mật; công tác truy nã - truytìm; công tác quản lý, giáo dục trẻ em làm trái pháp luật, trẻ em có nguy cơ làmtrái pháp luật, đây là những biện pháp có vai trò quan trọng trong hoạt độngphòng ngừa tội phạm do ngời cha thành niên gây ra

1.3 Tổ chức lực lợng, phân công trách nhiệm, quan hệ phối hợp của Cảnh sát nhân dân trong phòng ngừa tội phạm do ngời cha thành niên gây ra

1.3.1 Tổ chức lực lợng Cảnh sát nhân dân trong phòng ngừa tội phạm do ngời cha thành niên gây ra

Theo quy định của Bộ Công an hiện nay thì cha có một lực lợng nàochuyên trách trong phòng ngừa ngời cha thành niên phạm tội, mà chỉ có lực l-ợng phòng ngừa tội phạm nói chung trong đó có nhiệm vụ phòng ngừa ngờicha thành niên phạm tội là lực lợng Cảnh sát QLHC về TTXH, Cảnh sát điềutra tội phạm về TTXH, Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy…"., ngoài ra cócác Trại giam, Trờng giáo dỡng do Cục V26 quản lý Đợc tổ chức phòng ngừatội phạm nói chung và tội phạm trong lứa tuổi ngời cha thành niên nói riêngtheo 3 cấp

* Hệ thống tổ chức của lực lợng Cảnh sát QLHC về TTXH đợc phânthành 3 cấp:

- Cấp bộ: Cục Cảnh sát QLHC về TTXH

- Cấp tỉnh: Phòng Cảnh sát QLHC về TTXH

- Cấp huyện: Đội Cảnh sát QLHC về TTXH

* Hệ thống tổ chức của lực lợng Cảnh sát Điều tra tội phạm về trật tựxã hội cũng đợc phân thành 3 cấp là:

- Cấp bộ: Cục Cảnh sát Điều tra tội phạm về trật tự xã hội

- Cấp tỉnh: Phòng Cảnh sát Điều tra tội phạm về trật tự xã hội

- Cấp huyện: Đội Cảnh sát Điều tra tội phạm về trật tự xã hội

* Hệ thống tổ chức của lực lợng Cảnh sát Điều tra tội phạm về ma túycũng đợc phân thành 3 cấp là:

- Cấp bộ: Cục Cảnh sát Điều tra tội phạm về ma túy

- Cấp tỉnh: Phòng Cảnh sát Điều tra tội phạm về ma túy

- Cấp huyện: Đội Cảnh sát Điều tra tội phạm về ma túy

1.3.2 Phân công trách nhiệm, quan hệ phối hợp giữa các lực lợng

nghiệp vụ

- Hệ thống tổ chức, chức năng, nhiệm vụ của lực lợng Cảnh sát QLHC

về TTXH đã đợc cụ thể hóa trong hệ thống các văn bản pháp luật của Nhà nớc

và những quy định của Ngành Công an Trong đó đã xác định rõ Cảnh sátQLHC về TTXH có chức năng quản lý Nhà nớc về ANTT và chức năng phòngngừa, đấu tranh chống tội phạm

Cảnh sát QLHC về TTXH có lực lợng Cảnh sát khu vực (CSKV) đợc

bố trí phân công công tác tại địa bàn các phờng, thị trấn; lực lợng Công an phụtrách xã về an ninh trật tự (CAPTX về ANTT) đợc bố trí phân công công tác

tại các xã Đây là lực lợng trực tiếp quản lý địa bàn, quản lý con ngời, quản lý

đối tợng và nắm tình hình ANTT tại địa bàn phụ trách Thông qua biện phápquản lý hành chính nhà nớc về đăng ký nhân khẩu, hộ khẩu, quản lý nghềnghiệp đặc biệt…" để thực hiện phòng ngừa tội phạm trong lứa tuổi ngời chathành niên

Điều 5 Điều lệnh CSKV năm 1994 cũng đã quy định rõ nhiệm vụ củaCSKV đó là: trực tiếp quản lý giáo dục trẻ em h, phạm pháp Trong trình quản

lý, giáo dục, CSKV, CAPTX về ANTT áp dụng nhiều biện pháp khác nhaunh: điều tra nắm tình hình về trẻ em h, phạm pháp trên địa bàn; tiến hành phânloại để đa vào diện quản lý; áp dụng các biện pháp kiểm danh, kiểm diện việcchấp hành chính sách pháp luật; trực tiếp gặp gỡ, động viên các em rèn luyện;phối hợp với gia đình, nhà trờng, các ngành, các cấp, các tổ chức xã hội đểquản lý, giáo dục các em Ngoài ra CSKV, CAPTX về ANTT còn phối hợpvới các lực lợng Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự xã hội, Cảnh sát điều tratội phạm về ma túy để tiến hành các biện pháp nghiệp vụ phòng ngừa và đấutranh chống tội phạm hình sự do ngời cha thành niên gây ra

- Theo Pháp lệnh tổ chức điều tra hình sự năm 2004 thì lực lợng Cảnhsát hình sự đợc đổi tên thành Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự xã hội và cóthêm chức năng là điều tra tội phạm Trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ đợc quy

định tại Thông t số 12/2004/TT-BCA ngày 23 tháng 9 năm 2004 của Bộ trởng

Bộ Công an, hớng dẫn thi hành một số quy định của Pháp lệnh tổ chức điều trahình sự năm 2004 trong Công an nhân dân, Lực lợng Cảnh sát điều tra tộiphạm về trật tự xã hội là một trong những lực lợng chủ công làm công tácphòng ngừa tội phạm về trật tự xã hội trong đó kể cả tội phạm do ngời chathành niên gây ra Thông qua các hoạt động nghiệp vụ trinh sát nh tiến hànhcông tác điều tra cơ bản, nắm tình hình hoạt động của tội phạm hình sự, quản

lý đối tợng; tiến hành công tác su tra, xác minh hiềm nghi, lập chuyên án đấutranh; xây dựng, sử dụng đặc tình, cơ sở bí mật trong phòng ngừa và đấu tranh

tội phạm về trật tự xã hội do ngời cha thành niên gây ra; bắt các đối tợng cólệnh truy nã theo loại đối tợng về tội phạm trật tự xã hội.

Theo Pháp lệnh tổ chức điều tra hình 2004 thì hệ thống tổ chức lực ợng Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự xã hội phối hợp với các lực lợng kháctiến hành hoạt động điều tra tất cả các loại tội về trật tự xã hội từ khi khởi tố

l-đến khi kết thúc điều tra và chuyển Viện kiểm sát nhân dân cùng cấp để truytố

- Lực lợng Cảnh sát ma túy cũng đã đổi tên thành lực lợng cảnh sát

điều tra tội phạm về ma túy, theo Pháp lệnh tổ chức điều tra hình sự năm 2004Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy có thêm chức năng là điều tra tội phạm.Trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ đợc quy định tại Thông t số 12/2004/TT-BCAngày 23 tháng 9 năm 2004 của Bộ trởng Bộ Công an, hớng dẫn thi hành một

số quy định của Pháp lệnh tổ chức điều tra hình sự năm 2004 trong Công annhân dân, lực lợng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy là lực lợng chủ cônglàm công tác phòng ngừa tội phạm về ma túy, trong đó kể cả tội phạm do ngờicha thành niên gây ra Thông qua các hoạt động nghiệp vụ trinh sát nh tiếnhành công tác điều tra cơ bản, nắm tình hình hoạt động của tội phạm ma túy,quản lý đối tợng; tiến hành công tác su tra, xác minh hiềm nghi, lập chuyên án

đấu tranh; xây dựng, sử dụng đặc tình, cơ sở bí mật trong đấu tranh phòngchống tội phạm về ma túy do ngời cha thành niên gây ra; bắt các đối tợng cólệnh truy nã theo loại đối tợng về ma túy

Theo Pháp lệnh tổ chức điều tra hình 2004 thì hệ thống tổ chức lực ợng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy phối hợp với các lực lợng khác tiếnhành hoạt động điều tra tất cả các loại tội về ma túy từ khi khởi tố đến khi kếtthúc điều tra và chuyển Viện kiểm sát nhân dân cùng cấp để truy tố

l-Ngoài ra các lực lợng khác nh: Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tựquản lý kinh tế và chức vụ, Cảnh sát quản lý trại giam, Cảnh sát quản lý hồ