Module 24 Xây dựng môi trường giáo dục đảm bảo an toàn, lành mạnh, thân thiện cho trẻ em lứa tuổi mầm non Trẻ em là hạnh phúc của gia đình, là tương lai của đất nước Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh lu.
Trang 1Module 24: Xây dựng môi trường giáo dục đảm bảo an toàn, lành mạnh,
thân thiện cho trẻ em lứa tuổi mầm non
Trẻ em là hạnh phúc của gia đình, là tương lai của đất nước Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn dành cho các cháu thiếu niên, nhi đồng tình thương yêu và quan tâm đặc biệt Với Bác, trẻ em là những người chủ tương lai của đất nước, là những người kế tục sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc: “Bác mong các cháu chăm ngoan, mai sau gìn giữ giang san Lạc Hồng, sao cho tỏ mặt nhi đồng Việt Nam” Bác còn thường xuyên quan tâm nhắc nhở và giao nhiệm
vụ bảo vệ, chăm sóc trẻ em cho các ban ngành, đoàn thể Qua lời căn dặn trên bằng những việc làm cụ thể, thấm nhuần lời dạy của Bác Hồ, Đảng và Nhà nước
ta luôn coi nhiệm vụ bảo vệ và chăm sóc trẻ em là một trong những nội dung cơ bản của chiến lược con người, góp phần tạo ra nguồn nhân lực cho quá trình đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước
Môi trường GD an toàn, lành mạnh, thân thiện trong trường mầm non (MN) là môi trường GD đảm bảo an toàn về thể chất và tinh thần, tâm lí cho trẻ, bảo vệ trẻ, không có các tệ nạn xã hội, không bạo lực, các thành viên trong nhà trường có lối sống lành mạnh, thân thiện, đồng thời là nơi tạo cơ hội, khuyến khích và hỗ trợ để trẻ phát triển hết tiềm năng của bản thân mình
1 Một số vấn đề chung về môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện cho trẻ mầm non
Môi trường giáo dục trong trường mầm non là tổ hợp những điều kiện tự nhiên, xã hội cần thiết trực tiếp ảnh hưởng đến hoạt động chăm sóc, giáo dục trẻ
ở trường mầm non và hiệu quả của những hoạt động này nhằm góp phần thực hiện tốt mục tiêu, nhiệm vụ chăm sóc giáo dục trẻ
Môi trường giáo dục bao gồm: Môi trường xã hội và môi trường vật chất; môi trường bên trong và ngoài lớp học
Nội dung xây dựng Môi trường giáo dục trong trường mầm non:
Nội dung xây dựng môi trường GD an toàn, lành mạnh, thân thiện trong trường MN bao gồm:
– Xây dựng môi trường vật chất an toàn, lành mạnh, thân thiện ở trường MN
– Xây dựng môi trường tâm lí, xã hội an toàn, lành mạnh, thân thiện ở trường MN
Trang 2– Xây dựng các hoạt động đảm bảo môi trường GD an toàn, lành mạnh, thân thiện
2 Nguyên tắc, quy trình, phương pháp xây dựng môi trường vật chất
và tâm lý xã hội trong nhóm lớp đảm bảo an toàn, lành mạnh, thân thiện cho trẻ em
* Nguyên tắc xây dựng môi trường vật chất và tâm lý xã hội trong nhóm lớp đảm bảo an toàn, lành mạnh, thân thiện cho trẻ em
Xây dựng môi trường giáo dục trong trường mầm non là một nhiệm vụ hết sức quan trọng và có ý nghĩa đối với sự phát triển của trẻ ở lứa tuổi này Môi trường tạo cơ hội cho trẻ tìm tòi, khám phá, phát hiện nhiều điều mới lạ, hấp dẫn trong cuộc sống, trẻ được tự lựa chọn hoạt động cá nhân hoặc theo nhóm một cách tích cực, qua đó kiến thức và kỹ năng ở trẻ dần được hình thành
Môi trường đó phải đảm bảo an toàn về thể chất, tâm lý cho trẻ, nơi đó trẻ được bảo vệ, yêu thương, tôn trọng trong tập thể cũng như mỗi cá nhân, và được xây dựng trong suốt quá trình thực hiện chương trình chăm sóc giáo dục trẻ Trẻ được trải nghiệm, tham gia các hoạt động vui chơi cùng các bạn, từ đó giúp trẻ mạnh dạn, tự tin, năng động, cởi mở, chủ động hơn trong mọi hoạt động
* Quy trình xây dựng môi trường vật chất và tâm lý xã hội trong nhóm lớp đảm bảo an toàn, lành mạnh, thân thiện cho trẻ em
Môi trường giáo dục thân thiện, đa dạng, phong phú sẽ kích thích tính tích cực chủ động của trẻ từ việc tự lựa chọn góc chơi, đồ chơi đến việc tự quyết định và tìm cách giải quyết nhiệm vụ Trẻ sẽ dần biết tự chịu trách nhiệm với hành động của mình và biết đánh giá những thành công hay thất bại trong quá trình chơi, trẻ sẽ dần rút ra những bài học cho bản thân mình Trong quá trình hoạt động, trẻ sẽ phối hợp chơi cùng nhau như cùng xây dựng, cùng chơi gia đình, bác sĩ, … trên cơ sở đó giúp trẻ tái hiện lại các mối quan hệ gia đình, cộng đồng Qua đó, trẻ học được cách làm việc với người khác, học cách lắng nghe và chia sẻ suy nghĩ của bản thân với bạn bè Đây là cơ sở hình thành tính tập thể và đoàn kết ở trẻ
Xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện, đa dạng, phong phú trong trường mầm non vô cùng cần thiết và đặc biệt quan trọng, góp phần hình thành và nâng cao mối quan hệ thân thiện, tự tin giữa giáo viên với trẻ
và giữa trẻ với nhau Hơn thế nữa, nó còn được ví như người giáo viên thứ hai trong công tác tổ chức, hướng dẫn trẻ nhằm thỏa mãn nhu cầu vui chơi và hoạt động của trẻ, qua đó nhân cách của trẻ được hình thành và phát triển toàn diện
* Phương pháp xây dựng môi trường vật chất và tâm lý xã hội trong nhóm lớp đảm bảo an toàn, lành mạnh, thân thiện cho trẻ em
Một số biện pháp như: Xây dựng mối quan hệ hợp tác, tích cực, thân thiện
giữa các thành viên (Giữa cô và trẻ, giữa trẻ và trẻ); Sắp xếp không gian, các góc hoạt động trong lớp hợp lý, thẩm mỹ, thân thiện, linh hoạt, dễ thay đổi đáp
Trang 3ứng nhu cầu, hứng thú vui chơi của trẻ; Đồ dùng, đồ chơi, các nguyên vật liệu được lựa chọn và sử dụng đa dạng, linh hoạt, kích thích sự phát triển của
trẻ; Trang trí môi trường nhóm lớp bằng chính sản phẩm của trẻ; Làm tốt công tác phối hợp giữa nhà trường, phụ huynh và cộng đồng để xây dựng môi trường giáo dục tốt nhất cho trẻ
3 Thực hành xây dựng môi trường vật chất và tâm lý xã hội trong nhóm lớp đảm bảo an toàn, lành mạnh, thân thiện cho trẻ em
- Trẻ khỏe mạnh, luôn tự tin, vui vẻ thoải mái khi đến lớp, cảm thấy mình được quan tâm, chào đón ở lớp học, cảm thấy an toàn và được tôn trọng
- Trẻ được tham gia vào các hoạt động một cách tích cực, chủ động và độc lập hơn trong quá trình khám phá thế giới xung quanh, thỏa mãn nhu cầu nhận thức, mở rộng hiểu biết, phát huy tối ưu những tiềm năng sẵn có của bản thân trẻ, hình thành những kỹ năng cần thiết cho cuộc sống Đặc biệt là trẻ chuẩn bị bước vào trường Tiểu học
- Mỗi ngày đến lớp, các con được nhìn thấy tên, thấy hình ảnh, ngày sinh nhật và các sản phẩm của mình trong lớp, giúp các con thấy mình thuộc về lớp học/trường học
- Trẻ luôn tin tưởng rằng “mình có thể làm được” Bởi trẻ được sống trong môi trường giao tiếp cởi mở, thân thiện giữa cô và các bạn, trẻ sẵn sàng chia sẻ nhu cầu, nguyện vọng của mình với cô giáo, các bạn cùng lớp, hay tự tin giao tiếp với môi trường xung quanh
- Trẻ đã thiết lập và vun đắp được mối quan hệ thân thiện, hợp tác với các bạn trong lớp bằng cách tạo cơ hội để trẻ được làm việc theo nhóm, thông qua
đó các con học được từ bạn để có thể thử làm những việc mà các con không dám làm trước cả lớp, tự bản thân mỗi trẻ luôn cố gắng nhiều hơn, hợp tác với bạn để hoàn thành nhiệm vụ Đồng thời, trẻ học còn được một số kĩ năng giao tiếp xã hội để làm việc tốt trong nhóm
4.Một số biện pháp xây dựng môi trường giáo dục, an toàn, lành mạnh, thân thiện cho trẻ ở các trường mầm non:
Ngoài việc dạy kiến thức an toàn, giáo dục mầm non cũng cần tạo môi trường an toàn Các biện pháp để tạo ra một môi trường an toàn được tóm tắt như sau
– Nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lí, giáo viên, nhân viên về tầm quan trọng của việc xây dựng môi trường
Việc nâng cao nhận thức cần tiến hành ngay từ thời điểm bắt đầu xây dựng kế hoạch và triển khai kế hoạch, có thể trong suốt quá trình thực hiện kế hoạch Giúp họ hiểu mục tiêu của hoạt động xây dựng môi trường GD an toàn, lành mạnh, thân thiện Nếu môi trường GD tại nhà trường không đảm bảo các
Trang 4thành tố an toàn, lành mạnh, thân thiện thì sẽ không tạo được uy tín, sự tín nhiệm của cấp trên và đặt biệt là phụ huynh trẻ
– Tạo môi trường tự nhiên “nguy hiểm”
Các loại chấn thương phổ biến đối với trẻ nhỏ bao gồm ngã, bong gân, gãy xương, v.v Những tai nạn này thường xảy ra ở ngoài trời, chẳng hạn như xích đu, đường băng và sườn đồi. Trước hết cần đảm bảo địa điểm hoạt động ngoài trời cho trẻ nhỏ phải rộng rãi để cung cấp các phương tiện hoạt động ngoài trời tốt cho trẻ nhỏ. Cố tình tạo ra môi trường “nguy hiểm”, để trẻ trải nghiệm được mối nguy hiểm có thể ập đến bất cứ lúc nào, cách phòng tránh nguy hiểm, nâng cao ý thức tự bảo vệ mình. Đặt lời nhắc an toàn thích hợp tại các địa điểm ngoài trời. Các vật liệu như gỗ cao su được sử dụng để mô phỏng môi trường hoang dã và cát, đất, cỏ, v.v được sử dụng để tạo ra môi trường tự nhiên mô phỏng. Việc khám phá thiên nhiên là phù hợp với bản chất của trẻ em, và nó cũng phù hợp với bản chất thích phiêu lưu tự nhiên của trẻ em, chúng có thể trải nghiệm tầm quan trọng của sự an toàn khi chơi vui vẻ
Trẻ nhỏ không thể lúc nào cũng được sống trong môi trường an toàn, sẽ tiếp tục xuất hiện những mối nguy hiểm mới, khi giáo viên quá chú trọng đến việc giải thích kiến thức an toàn thì khả năng tiếp thu của trẻ chưa cao, hoặc khi giáo viên bao bọc quá mức , cha mẹ quá mức né tránh khi con gặp nguy hiểm, ngược lại làm giảm hành vi bảo vệ an toàn của trẻ nhỏ. Vì vậy, thông qua việc tạo ra môi trường “nguy hiểm”, giáo viên cho phép trẻ thử các hành động mạo hiểm phù hợp, cho trẻ mạnh dạn thử thách, trẻ tiếp tục nâng cao ý thức tự bảo vệ mình thông qua tích lũy kinh nghiệm
– Rèn luyện thói quen sinh hoạt tốt cho trẻ
Điều rất quan trọng đối với trẻ nhỏ là phát triển những thói quen sống tốt. Điều quan trọng nhất trong giai đoạn mầm non không phải là học kiến thức
mà là học cách hình thành những thói quen sống tốt và tạo nền tảng nhân cách tốt cho sự trưởng thành sau này. Vì vậy, trong việc tạo dựng môi trường mầm non, chúng ta phải quan tâm đến việc hình thành cho trẻ những thói quen sinh hoạt tốt. Ví dụ, thông qua các môi trường vật chất trực quan và trực quan khác nhau, nhắc nhở trẻ chú ý đến kỷ luật: rửa tay trước và sau bữa ăn, xếp hàng lên xuống cầu thang, không đánh nhau bừa bãi. Kết hợp việc giáo dục an toàn cho trẻ em với việc nuôi dưỡng thói quen sống tốt cho trẻ em thông qua môi trường
– Quan tâm xây dựng môi trường quê hương hài hòa, an toàn
Trang 5Cha mẹ rất quan trọng đối với sự trưởng thành của trẻ nhỏ, nếu cha mẹ có thể hợp tác với giáo viên để tạo ra một môi trường giáo dục mầm non an toàn thì công sức bỏ ra sẽ gấp đôi. Vì vậy, vai trò của cha mẹ không thể coi thường và dựa dẫm một cách mù quáng vào giáo viên
– Chú ý giáo dục tình cảm
Giáo viên đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ trẻ nhỏ và cũng là người chịu trách nhiệm chính. Giáo viên có thể nâng cao sự tự tin của trẻ thông qua việc chăm sóc trẻ, để trẻ trải nghiệm sự ấm áp của thế giới, từ đó học hỏi và trưởng thành tốt hơn. Vì vậy, giáo dục cảm xúc là rất quan trọng trong giáo dục hiện đại
– Phản ánh nội dung giáo dục an toàn thông qua trò chơi và cuộc sống
Trẻ mới biết đi rất dễ tiếp thu trò chơi và không dễ tiếp thu lý thuyết. Do
đó, phù hợp với đặc điểm thể chất và tinh thần của trẻ em, giáo dục và trò chơi nên được tích hợp trong giáo dục an toàn và tạo môi trường, để trẻ em có thể trải nghiệm ý nghĩa của sự an toàn thông qua chơi
Tóm lại, giáo dục an toàn cho trẻ em không nên tập trung vào việc bảo vệ,
mà nên nuôi dưỡng ý thức tự bảo vệ của trẻ trong việc tạo ra một môi trường an toàn. Đổi mới việc tạo môi trường an toàn làm thay đổi hiện trạng, tạo môi trường đầy “nguy hiểm”, chú trọng tạo môi trường tự nhiên cho trẻ trong môi trường