TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI KHOA TÂM LÝ – GIÁO DỤC KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP LO ÂU HỌC TẬP CỦA HỌC SINH TRƯỜNG THPT HOÀNG QUỐC VIỆT, THỊ XÃ ĐÔNG TRIỀU, TỈNH QUẢNG NINH Giáo viên hướng dẫn TS Khúc Năng To[.]
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI KHOA TÂM LÝ – GIÁO DỤC
KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP
LO ÂU HỌC TẬP CỦA HỌC SINH TRƯỜNG THPT HOÀNG
QUỐC VIỆT, THỊ XÃ ĐÔNG TRIỀU,
TỈNH QUẢNG NINH
HÀ NỘI, 2020
Trang 2MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 1
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN NGHIÊN CỨU VỀ LO ÂU HỌC TẬP CỦA HỌC SINH 4
CHƯƠNG 2: TỔ CHỨC NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 4
CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 5
TÀI LIỆU THAM KHẢO 6
PHỤ LỤC 7
Trang 3MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Lo âu là hiện tượng tự nhiên, hết sức bình thường của con người khi họ gặp những vấn đề nảy sinh trong cuộc sống Các nhà khoa học cho rằng có một chút (10%)
lo âu là cần thiết cho một người bình thường Nhưng vấn đề lại ở chỗ, không phải lúc nào người ta cũng có một chút lo âu, rất nhiều người lo âu đã trở nên thái quá và thành bệnh lí Người mắc rối loạn lo âu có khó khăn trong việc thực hiện chức năng của mình, cuộc sống cá nhân của họ bị đảo lộn, họ mất ăn, mất ngủ, hay ăn không ngon, ngủ không yên, tâm thần bất an Nghiên cứu thực nghiệm tác động cho thấy, có thể làm giảm mức độ rối loạn lo âu bằng những biện pháp hỗ trợ tâm lý thích hợp
Học sinh THPT - lứa tuổi được coi là giai đoạn cuối của tuổi dậy thì ở cả nam và
nữ, trong giai đoạn này, HS đã trải qua khủng hoảng của tuổi dậy thì và kết thúc giai đoạn phát triển mạnh mẽ về thể chất cũng như tâm lí Tuy nhiên, các em lại bước vào một giai đoạn mới, song hành với việc học tập căng thẳng là quá trình định hướng nghề nghiệp tương lai cho bản thân Thực tế cho thấy có nhiều HS phải đối diện với những khó khăn tâm lí nảy sinh trong quá trình học tập và những khó khăn trong các lĩnh vực khác nhau của cuộc sống, dẫn đến các rối loạn về mặt tâm thể như: rối loạn lo
âu, trầm cảm, stress… Những rối loạn tâm thể sẽ ảnh hưởng đến kết quả học tập trong nhà trường, ảnh hưởng đến đời sống hiện tại và tương lai sau này của các em, đồng thời, đây cũng là vấn đề gây trở ngại cho giáo dục
Lứa tuổi học sinh THPT là lứa tuổi có nhiều thay đổi về mặt tâm sinh lí Những thay đổi cơ thể ở lứa tuổi dậy thì gây ra cho các em không ít những vướng mắc, bận tâm Các em quan tâm và lo lắng nhiều hơn đến các việc lớn trong gia đình, về các mối quan hệ bạn bè cùng giới, khác giới, các mối quan hệ xã hội khác Hơn nữa, sự lo lắng của các em về học tập, về trường thi, khối thi, về tương lai đều có ảnh hưởng không nhỏ đến tình cảm và suy nghĩ của các em
Việc nghiên cứu về lo âu nhất là các biểu hiện lo âu học tập ở học sinh THPT là
vô cùng cần thiết Qua các nghiên cứu, tác giả sẽ chỉ ra các biểu hiện lo âu học tập đặc trưng của học sinh, từ đó các bậc phụ huynh dễ dàng nhận thấy ở con em mình để hỗ trợ các em kịp thời Song việc nghiên cứu theo hướng này lại chưa nhiều, chưa có các nghiên cứu điển hình
1
Trang 4Huyện Đông Triều nằm ở phía tây nam của tỉnh Quảng Ninh Đây là khu vực tập trung nhiều trường THPT với số lượng học sinh lớn Tuy nhiên việc nghiên cứu vấn
đề lo âu của học sinh THPT tại khu vực này còn khá mới mẻ Vì thế em lựa chọn đề tài:
“Lo âu học tập của học sinh THPT Hoàng Quốc Việt, thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh” để tìm hiểu thực trạng các biểu hiện lo âu học tập của lứa tuổi học sinh
THPT Đồng thời, qua đây em có thể đưa ra được một vài khuyến nghị cho các ngành, các cấp và đặc biệt là với các bậc phụ huynh trong cách quan tâm, dạy dỗ con cái mình nhằm giảm thiểu nguy cơ rối loạn lo âu ở các em học sinh trong lứa tuổi trung học phổ thông
2 Mục đích nghiên cứu
Tìm hiểu thực trạng lo âu học tập của học sinh trường THPT Hoàng Quốc Việt, thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh Trên cơ sở đó đề xuất một số kiến nghị nhằm giúp phụ huynh, nhà trường và bản thân học sinh sớm nhận biết các dấu hiệu lo âu và nguy
cơ rối loạn lo âu trong học tập của học sinh, từ đó có các biện pháp phòng ngừa và can thiệp kịp thời, hợp lý, nhằm làm giảm thiểu những ảnh hưởng tiêu cực của lo âu đối với hiệu quả học tập của học sinh
3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu
Đối tượng: Thực trạng lo âu học tập của học sinh trường THPT THPT Hoàng Quốc Việt, thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh
Khách thể: 150 học sinh trường THPT Hoàng Quốc Việt, thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh
4 Giới hạn phạm vi nghiên cứu
Do điều kiện khách quan và chủ quan, em giới hạn phạm vi nghiên cứu như sau:
- Đối tượng nghiên cứu: Biểu hiện lo âu của học sinh THPT Hoàng Quốc Việt, thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh
- Khách thể nghiên cứu: Học sinh THPT Hoàng Quốc Việt, thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh
5 Giả thuyết khoa học
- Phần lớn học sinh trường THPT Hoàng Quốc Việt, thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh đều có những biểu hiện lo âu học tập Tuy nhiên mức độ lo âu nghiêm
Trang 5trọng không nhiều.
- Mức độ lo âu học tập của học sinh trường THPT Hoàng Quốc Việt, thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh khác nhau tùy theo bậc học, giới tính, học lực và một số yếu tố cá nhân khác cũng như môi trường lớp học
6 Nhiệm vụ nghiên cứu
- Tìm hiểu các vấn đề lý luận về lo âu
- Tìm hiểu về khái niệm học sinh THPT và đặc điểm tâm lý của học sinh THPT
có liên quan đến rối loạn lo âu
- Khảo sát thực trạng các biểu hiện lo âu của học sinh trường THPT Hoàng Quốc Việt, thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh
- Chỉ ra một vài biểu hiện điển hình khi các em có lo âu nhằm giúp phụ huynh sớm nhận biết dấu hiệu rối loạn lo âu ở con em mình từ đó phòng tránh và can thiệp kịp thời
- Đưa ra một số đề xuất, kiến nghị nhằm giảm thiểu tình trạng rối loạn lo âu học tập của học sinh THPT Hoàng Quốc Việt, thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh
7 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Sưu tập, tổng hợp và phân tích các tài liệu có liên quan đến vấn đề nghiên cứu để xây dựng nền tảng lý luận của đề tài
- Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi: xây dựng bảng hỏi để tìm hiểu về các dạng
lo âu, biểu hiện lo âu ở học sinh THPT
- Phương pháp chuyên gia: Trong quá trình thực hiện đề tài, em sẽ xin ý kiến của các chuyên gia tâm lý học, giáo dục học, xã hội học về những vấn đề có liên quan đến khóa luận
- Phương pháp quan sát: Quan sát học sinh trong một số tiết học ngoài giờ lên lớp, thể dục… để tìm hiểu rõ hơn các biểu hiện lo âu ở các em
- Phương pháp làm trắc nghiệm tâm lý: Sử dụng trắc nghiệm đánh giá lo âu học tập của học sinh THPT Hoàng Quốc Việt, thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh
- Phương pháp thống kê toán học: Sử dụng phần mềm SPSS phiên bản 20.0 và Excel để xử lý những kết quả thu được
3
Trang 6DỰ KIẾN CẤU TRÚC KHOÁ LUẬN CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN NGHIÊN CỨU VỀ LO ÂU HỌC TẬP CỦA HỌC SINH 1.1 Tổng quan về vấn đề nghiên cứu lo âu trên thế giới và ở Việt Nam
1.1.1 Trên thế giới
1.1.2 Ở Việt Nam
1.2 Lo âu
1.2.1 Khái niệm về lo âu
1.3.2 Đặc điểm, biểu hiện của lo âu
1.3.3 Phân loại lo âu
1.3.4 Các biện pháp hỗ trợ làm giảm tình trạng lo âu
1.4 Lo âu học tập của học sinh THPT
1.4.1 Khái niệm lo âu học tập
1.4.2 Học sinh THPT
1.4.3 Lo âu học tập của học sinh THPT
1.5 Những yếu tố ảnh hưởng đến lo âu học tập của học sinh THPT
1.5.1 Những yếu tố khách quan
1.5.2 Những yếu tố chủ quan
CHƯƠNG 2: TỔ CHỨC NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.1 Vài nét chung về địa bàn thị xã Đông Triều
2.2 Tổ chức nghiên cứu
2.2.1 Nội dung nghiên cứu
2.2.2 Tiến trình nghiên cứu
2.3 Các phương pháp nghiên cứu
2.3.1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu
2.3.2 Phương pháp trắc nghiệm tâm lý
2.3.3 Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi
2.3.4 Phương pháp thảo luận nhóm
2.3.5 Phương pháp phỏng vấn sâu
2.3.6 Phương pháp chuyên gia
2.3.7 Phương pháp nghiên cứu trường hợp
2.3.8 Phương pháp thực nghiệm tác động
Trang 72.3.9 Phương pháp thống kê toán học
2.4 Công cụ nghiên cứu
2.4.1 Thang đo lo âu học tập
2.4.2 Phiếu hỏi
CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 3.1 Phân loại đánh giá tỉ lệ học sinh có biểu hiện lo âu học tập
3.2 So sánh mức độ lo âu học tập của học sinh theo các tiêu chí
3.3 Kết quả đánh giá của học sinh bằng thang đo lo âu học tập
3.4 Những biểu hiện bất thường của lo âu học tập ở học sinh THPT Hoàng Quốc Việt, thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh
3.5 Các yếu tổ ảnh hưởng đến lo âu học tập của học sinh THPT Hoàng Quốc Việt, thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh
3.6 Một số đề xuất, kiến nghị nhằm giảm thiểu tình trạng rối loạn lo âu học tập của học sinh THPT Hoàng Quốc Việt, thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh
3.6.1 Đề xuất 1
3.6.2 Đề xuất 2
3.6.3 Đề xuất 3
3.6.4 Đề xuất 4
……
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
1 Kết luận
2 Khuyến nghị
5
Trang 8TÀI LIỆU THAM KHẢO TÀI LIỆU TIẾNG VIỆT
1 Đặng Hoàng Hải (2010), Giáo trình bài giảng Dịch tễ học tâm thần Trường ĐH Y Khoa Phạm Ngọc Thạch.
2 Đinh Đăng Hòe (1997), Tập tài liệu tâm bệnh học Nxb Y học.
3 Ngô Thanh Hồi và cộng sự (2007), Nghiên cứu khảo sát dịch tễ phát hiện các vấn đề sức khoẻ tâm thần của học sinh tiểu học và trung học cơ sở thành phố Hà Nội, Hội thảo Quốc tế “Can thiệp và phòng ngừa trên cơ sở khoa học các vấn đề sức khỏe tâm thần (SKTT) trẻ em ở Việt Nam ”, Hà nội 13,14/12/2007.
4 Huỳnh Minh Như Hương (2013), Tâm Lý học đại cương - tài liệu giảng dạy, NXB Trường Đại Học Trà Vinh.
5 Lê Văn Hồng (chủ biên) (2009), Tâm lý học lứa tuổi và tâm lý học sư phạm Nxb ĐHQGHN.
6 Nguyễn Công Khanh (2000), “Tư vấn và trị liệu tâm lý cho trẻ em có rối nhiễu hành
vi và khó khăn học đường”, Hội thảo Việt Pháp về tâm lý học Hà Nội.
7 Hoàng Khải Lập (2005), Giáo trình Dịch tễ học y học Nhà xuất bản Y hoc.
8 Đặng Hoàng Minh, Hoàng Cẩm Tú (2009), Thực trạng sức khỏe tâm thần (SKTT) ở học sinh THCS ở Hà Nội và nhu cầu tham vấn SKTT học đường, Tạp chí Khoa học
Xã hội và Nhân văn, tập 25, số 1S, 2019, trang106-112.
9 Trần Viết Nghị (2009), “Stress và các rối loạn liên quan đến stress trong lâm sàng tâm thần học”, “Rối loạn lo âu lan tỏa”, Bài giảng chuyên đề tâm thần học, Bộ môn tâm thần - Đại học Y Hà Nội 1,3,5.
10 Trần Viết Nghị (biên dịch) (2000), Cơ sở của lâm sang tâm thần học, Nxb Y học.
11 Trần Viết Nghị (chủ biên) (2003), Các rối loạn lo âu liên quan tới stress và điều trị học trong tâm thần Nxb ĐH Y Hà Nội.
12 Phan Trọng Ngọ, Nguyễn Đức Hướng (2003), Các lý thuyết phát triển tâm lí người Nxb ĐHSP, Hà Nội, tr 123.
13 Nguyễn Thị Nho (1999), Tâm lí học phát triển, Nxb ĐHQG Hà nội.
14 Hoàng Cẩm Tú (1997), “Một số nhận xét rối loạn lo âu trẻ em điều trị tại khoa tâm bệnh - Viện sức khỏe trẻ em”, Kỷ yếu công trình nghiên cứu khoa học Viện bảo vệ sức khỏe trẻ em.
Trang 915 Nguyễn Khắc Viện, (2001), Từ điểm tâm lí Nxb VHTT.
TÀI LIỆU TIẾNG ANH
1 Alan Kazdin, Encyclopedia of psychology Volume 3, Oxford University Press, 2000
2 Andrew R Getzfeld (2006), Essentials of Abnormal Psychology John Wiley & Sons, Inc Hoboken, New Jersey, USA
3 Dan J.Stein (2003), Serotonergic neurocircuitry in mood and anxiety disorders, Taylor & Francis, USA, pp 9,18-20
4 DSM-IV TM (1996), Diagnostic Cristeria American psychiatric Association Washington DC
5 Jitender Sareen et al (2005), “Anxiety Disorders Associated With Suicidal Ideation and Suicide Attempts in the National Comorbidity Survey”, The Journal of Nervous and Mental Disease Volume 193, Number 7, July 2005, Lippincott Williams & Wilkins, USA
6 Julie Schulz et al (2005), The Diagnosis and Treatment of Generalized Anxiety Disorder, Clinical Focus, Primary Psychiatry 2005
7 Martin M Antony (2002), Practictione’s guide to empirically based measures of anxiety, Kluwer Academic/Plenum Publishers, New York, pp 186
8 Mike Nichols (2008), Normal Worry vs Generalized Anxiety Disorder Helpguide.Org, August 12
9 Peter Tyrer et al (2006), Generalised anxiety disorder, Lancet 2006; Department of Psychological Medicine, Division of Neuroscience & Mental Health, Imperial College, London W6 8RP, UK
10 Vladan Starcevic (2010), Anxiety Disorders in Adults, Oxford University Press,
198 Madison Avenue, New York,
11 World health Organization (WHO) (1992), The ICD 10, Geneva
PHỤ LỤC
- Phiếu phỏng vấn
- Phiếu khảo sát
7