Các khái niệm cơ bản, trung tâm nghiên cứu chính sách và phát triển

Các khái niệm cơ bản, trung tâm nghiên cứu chính sách và phát triển

Bài 1:

CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN

Trung tâm nghiên cứu chính sách và phát triển (DEPOCEN) Giảng viên: Nguyễn Phương Mai

 Theo dõi:

 Là một chức năng quản lý mang tính liên tục

 Nhằm mục đích trước hết là cung cấp cho các nhà quản lý chương trình và các bên liên quan những thông tin phản hồi thường xuyên về tiến độ thực hiện hoặc việc không đạt được các kết quả như dự định

 Theo dõi bám theo những hoạt động thực tế so với các hoạt động theo kế hoạch hoặc kỳ vọng căn cứ trên các tiêu chuẩn xác định trước

 Việc này thường bao gồm thu thập và phân tích dữ liệu về quy trình, kết quả của chương trình và đề xuất các biện pháp khắc phục.

 Đánh giá:

 Là một hoạt động trong một thời gian cụ thể, nhằm xem xét một cách hệ thống và khách quan mức độ hiệu quả và thành công, hoặc thiếu sót của những chương trình đang thực hiện hoặc đã hoàn thành

 Việc đánh giá được thực hiện một cách có chọn lọc để:

+ Trả lời các câu hỏi cụ thể để hướng dẫn các nhà hoạch

định chính sách và/hoặc các nhà quản lý chương trình;

+ Cung cấp thông tin về việc liệu các lý thuyết và giả định được sử dụng khi thực hiện chương trình có đúng hay không, cái gì làm được và cái gì không làm được, lý do tại sao

- Việc đánh giá thường nhằm mục đích xác định mức độ phù hợp, giá trị của thiết kế, hiệu suất, hiệu quả, tác động và tính bền vững của một chương trình

Mối quan hệ giữa theo dõi và đánh giá

Theo dõi Đánh giá

trọng, ví dụ như đầu kỳ, giữa kỳ, cuối kỳ hoặc tại một khoảng thời gian nhất định sau khi chương trình kết thúc.

- Theo dõi; phân tích và tài liệu hóa

tiến độ

- Phân tích chuyên sâu, so sánh kế hoạch với những thành tựu đã đạt được.

- Tập trung vào đầu vào, hoạt động,

đầu ra, quá trình thực hiện, sự phù

hợp, và có thể là kết quả

- Tập trung vào mối quan hệ giữa đầu vào và đầu

ra, kết quả và chi phí, các quá trình sử dụng để đạt được kết quả, sự phù hợp tổng thể, tác động

và tính bền vững.

- Trả lời câu hỏi: những hoạt động

nào được thực hiện và kết quả đạt

được

- Giải thích tại sao và làm thế nào để đạt được kết quả Góp phần xây dựng lý thuyết và mô hình cho sự thay đổi.

- Thông báo cho người quản lý

những vấn đề gặp phải và đưa racác

phương án khắc phục

- Cung cấp cho nhà quản lý các lựa chọn về chiến lược và chính sách

- Tự đánh giá bởi các nhà quản lý,

theo dõi viên, các bên liên quan và

nhà tài trợ

- Phân tích nội bộ và/hoặc bên ngoài bởi các nhà quản lý chương trình, theo dõi viên, các bên liên quan, nhà tài trợ, và/hoặc các nhà đánh giá từ bên ngoài.

Hộp 1 Các bước đánh giá

Quá trình đánh giá thường bao gồm các bước sau đây:

Xác định các tiêu chuẩn để dựa vào đó tiến hành đánh

giá chương trình Theo khung logic, các tiêu chuẩn đó được xác định bởi các chỉ số;

Điều tra việc thực hiện các hoạt động/quy trình/sản

phẩm được lựa chọn đánh giá dựa trên các tiêu chuẩn này Điều này được thực hiện bằng cách phân tích các chỉ số định tính hoặc định lượng được xác định và bối cảnh chương trình;

Tổng hợp kết quả của phân tích trên;

Xây dựng các khuyến nghị dựa trên sự phân tích các kết

quả thu được

Đưa các kiến nghị và bài học kinh nghiệm vào chương

trình hay các quá trình ra quyết định khác.

Hộp 1 Các bước đánh giá

Quá trình đánh giá thường bao gồm các bước sau đây:

Xác định các tiêu chuẩn để dựa vào đó tiến hành đánh

giá chương trình Theo khung logic, các tiêu chuẩn đó được xác định bởi các chỉ số;

Điều tra việc thực hiện các hoạt động/quy trình/sản

phẩm được lựa chọn đánh giá dựa trên các tiêu chuẩn này Điều này được thực hiện bằng cách phân tích các chỉ số định tính hoặc định lượng được xác định và bối cảnh chương trình;

Tổng hợp kết quả của phân tích trên;

Xây dựng các khuyến nghị dựa trên sự phân tích các kết

quả thu được

Đưa các kiến nghị và bài học kinh nghiệm vào chương

trình hay các quá trình ra quyết định khác.

CÁC BƯỚC THỰC HIỆN M&E

Đánh giá và cải thiện

•Xây dựng lịch trình ban đầu

· Phát triển chuỗi kết quả và xác định các chỉ số.

· Phát triển kế hoạch thực hiện

· Chuẩn bị các công cụ theo dõi

· Xây dựng lịch trình ban đầu

· Thu thập dữ liệu và các công cụ cập nhật

· Đánh giá và phân tích dữ liệu

· Xác định phương pháp quản lý

· Cải thiện hệ thống theo dõi

· Xây dựng lịch trình ban đầu

· Phát triển chiến lược truyền

Một số thuật ngữ khác

triển muốn đóng góp

quả hoặc một mục đích đại diện cho kết quả mong muốn

mà chương trình muốn đạt được

đích hoặc không chủ đích, tích cực và/hoặc tiêu cực) xuất phát từ mối quan hệ giữa nguyên nhân và hậu quả thiết lập trong quá trình thực hiện sự can thiệp phát triển

liệu, công nghệ và thông tin do các bên liên quan cung cấp (ví dụ: các nhà tài trợ, cơ quan thực hiện và người hưởng lợi) được sử dụng để thực hiện các can thiệp

Một số thuật ngữ khác

quả của việc hoàn thành các hoạt động

trung hạn đạt được của một đầu ra, thường đòi hỏi nỗ lực tập thể của các thành viên Kết quả thể hiện sự thay đổi trong điều kiện của sự phát triển, xảy ra giữa việc hoàn thành đầu ra và đạt được tác động

cực đến nhóm dân số nhận được sự can thiệp một cách trực tiếp hoặc gián tiếp, cố ý hoặc không cố ý Những ảnh hưởng đó có thể là về kinh tế, văn hóa-xã hội, thể chế, môi trường, công nghệ hoặc các loại khác

 Chỉ số: Một đơn vị đo lường định lượng hoặc định tính về kết quả

của chương trình, được sử dụng để chứng minh sự thay đổi và cho thấy rõ kết quả chương trình đã/hoặc sẽ đạt được là gì Để các chỉ số hữu ích cho hoạt động theo dõi và đánh giá kết quả của chương trình, điều quan trọng nhất là cần phải xác định được đúng chỉ số trực tiếp, khách quan, thực tế, đầy đủ, đồng thời phải thường xuyên cập nhập chúng.

 Khung Theo dõi và Đánh giá: Tổng quan về hệ thống M&E được

xây dựng trong giai đoạn thiết kế dự án, được đưa vào trong báo cáo thẩm định dự án.

 Ma trận Theo dõi và Đánh giá: Bảng mô tả những câu hỏi về kết

quả chương trình, yêu cầu thu thập thông tin (bao gồm cả các chỉ số), phản ánh và xem xét các sự kiện với các bên liên quan, các nguồn lực và các hoạt động cần thiết để thực hiện hệ thống chức năng theo dõi và đánh giá Ma trận này liệt kê danh sách các dữ liệu

sẽ được thu thập, thu thập khi nào, được thu thập bởi ai và ở đâu.

Kế hoạch Theo dõi và khảo sát: Một Khung tổng quát các

câu hỏi về hiệu quả chương trình và bài học kinh nghiệm, yêu cầu thu thập thông tin (bao gồm cả các chỉ số), phản ánh và xem xét các sự kiện với các bên liên quan, các nguồn lực và các hoạt động cần thiết để thực hiện hệ thống chức năng theo dõi và đánh giá

thập và tổng hợp thông tin, sự phản ánh và quy trình báo cáo, cùng với các điều kiện hỗ trợ và năng lực cần thiết nhằm làm cho các kết quả đầu ra của hoạt động M&E đóng góp có giá trị cho việc ra quyết định và rút ra bài học của dự án

Theo dõi và đánh giá có sự tham gia

 M&E có sự tham gia (PM&E) ủng hộ các bên liên quan cam kết và

tham gia vào giai đoạn lập kế hoạch và thực hiện của dự án, cũng như trong suốt quá trình đánh giá Việc này đem lại lợi ích cho:

 Xác định cơ hội nhắm đến mục tiêu tốt hơn và thiết kế hoạt động để đáp ứng được nhu cầu và mong muốn của địa phương

 Khuyến khích sở hữu địa phương và hỗ trợ cho hoạt động dự án bằng cách phát triển mối quan hệ của các bên liên quan đến dự án hơn là tập trung vào quan hệ đối tác bình đẳng

 Giành được sự hỗ trợ của những người “gác cổng” của dự án như cán

bộ nhà nước, vì nhờ những hỗ trợ thì mới có thể tiếp cận được một số khu vực, tổ chức và cá nhân chẳng hạn.

 Trao quyền và xây dựng năng lực cho những người hưởng lợi từ dự án

và các đối tác địa phương tham gia thực hiện

Theo dõi và đánh giá có sự tham gia

Các nguyên tắc cốt lõi của Theo dõi & Đánh giá có sự tham gia là:

 Các bên liên quan chính là người tham gia tích cực – chứ không chỉ

là nguồn thông tin

 Tập trung vào xây dựng năng lực của người dân địa phương để phân tích, phản ánh và hành động

 Có cơ hội học hỏi cho các bên liên quan ở các cấp độ khác nhau

 Nhằm mục đích tạo ra một cộng đồng các bên liên quan cùng cam kết hành động khác phục để tự giúp mình

Quản lý dự án có sự tham gia và Theo dõi & Đánh giá có sự tham

gia cần một tư duy khác hơn là phương pháp tiếp cận truyền thống

để quản lý dự án Cán bộ dự án cần chuẩn bị để thường xuyên chia

sẻ kiến thức và thông tin một cách cởi mở với các bên liên quan khác

Theo dõi và đánh giá có sự tham gia

Hộp 2: Phân biệt M&E truyền thống và M&E có sự tham gia

M&E truyền thống:

• nhằm đến việc đưa ra quyết định cho chương trình mang tính chất có trách nhiệm giải trình

hơn là trao quyền cho các bên liên quan.

• nỗ lực cho mục tiêu “khoa học” của những phát hiện trong M&E do đó làm tăng khoảng cách của việc đánh giá bên ngoài với các bên liên quan

• có xu hướng nhấn mạnh sự cần thiết trong việc cung cấp thông tin cho nhà tài trợ và các nhà hoạch định chính sách hơn là những người thực hiện chương trình và những người chịu ảnh hưởng từ chương trình.

• Tập trung vào đo lường sự thành công theo các chỉ số đã được định trước.

M&E có sự tham gia:

• Là một quá trình học hỏi và phát triển năng lực của cá nhân và tập thể, khiến họ có nhận thức

sâu hơn về điểm mạnh và điểm yếu của bản thân, của xã hội rộng lớn bên ngoài cũng như tầm nhìn và quan điểm của họ về các kết quả phát triển Quá trình học hỏi này tạo điều kiện thúc đẩy cho sự thay đổi và hành động.

• nhấn mạnh mức độ tham gia khác nhau (từ thấp đến cao) của các bên liên quan khác nhau trong việc khởi xướng, xác định các thông số để và tiến hành Theo dõi - đánh giá.

• là quá trình xã hội của việc thương thuyết giữa những người có nhu cầu, kỳ vọng cũng như

thế giới quan khác nhau Đó là một quá trình mang tính chính trị cao, nhắm đến các vấn đề về bình đẳng, quyền lực và chuyển đổi xã hội.

• là một quá trình linh hoạt, liên tục phát triển và thích nghi với những hoàn cảnh và nhu cầu

của chương trình

Nguồn Estrella, 1997.

Hộp 2: Phân biệt M&E truyền thống và M&E có sự tham gia

M&E truyền thống:

• nhằm đến việc đưa ra quyết định cho chương trình mang tính chất có trách nhiệm giải trình

hơn là trao quyền cho các bên liên quan.

• nỗ lực cho mục tiêu “khoa học” của những phát hiện trong M&E do đó làm tăng khoảng cách của việc đánh giá bên ngoài với các bên liên quan

• có xu hướng nhấn mạnh sự cần thiết trong việc cung cấp thông tin cho nhà tài trợ và các nhà hoạch định chính sách hơn là những người thực hiện chương trình và những người chịu ảnh hưởng từ chương trình.

• Tập trung vào đo lường sự thành công theo các chỉ số đã được định trước.

M&E có sự tham gia:

• Là một quá trình học hỏi và phát triển năng lực của cá nhân và tập thể, khiến họ có nhận thức

sâu hơn về điểm mạnh và điểm yếu của bản thân, của xã hội rộng lớn bên ngoài cũng như tầm nhìn và quan điểm của họ về các kết quả phát triển Quá trình học hỏi này tạo điều kiện thúc đẩy cho sự thay đổi và hành động.

• nhấn mạnh mức độ tham gia khác nhau (từ thấp đến cao) của các bên liên quan khác nhau trong việc khởi xướng, xác định các thông số để và tiến hành Theo dõi - đánh giá.

• là quá trình xã hội của việc thương thuyết giữa những người có nhu cầu, kỳ vọng cũng như

thế giới quan khác nhau Đó là một quá trình mang tính chính trị cao, nhắm đến các vấn đề về bình đẳng, quyền lực và chuyển đổi xã hội.

• là một quá trình linh hoạt, liên tục phát triển và thích nghi với những hoàn cảnh và nhu cầu

của chương trình

Nguồn Estrella, 1997.

Hộp 3: Các bên liên quan

• Cộng đồng những người trong hoàn cảnh mà chương trình

muốn thay đổi

• Cán bộ dự án thực địa là người thực hiện các hoạt động

• Cán bộ quản lý dự án là người theo dõi việc triển khai thực

hiện của chương trình

• Nhà tài trợ và nhà hoạch định chính sách khác là người

quyết định các bước tiến hành liên quan đến chương trình

• Nhà ủng hộ, nhà phê bình và các bên liên quan khác ảnh

hưởng đến môi trường xung quanh chương trình.

Nguồn: Adapted from C.T Davies, 1998.

Hộp 3: Các bên liên quan

• Cộng đồng những người trong hoàn cảnh mà chương trình

muốn thay đổi

• Cán bộ dự án thực địa là người thực hiện các hoạt động

• Cán bộ quản lý dự án là người theo dõi việc triển khai thực

hiện của chương trình

• Nhà tài trợ và nhà hoạch định chính sách khác là người

quyết định các bước tiến hành liên quan đến chương trình

• Nhà ủng hộ, nhà phê bình và các bên liên quan khác ảnh

hưởng đến môi trường xung quanh chương trình.

Nguồn: Adapted from C.T Davies, 1998.

Bài 2

QUẢN TRỊ DỰA TRÊN KẾT QUẢ

Quản trị dựa trên kết quả

- RBM): là một chiến lược quản lý, đảm bảo các quy

trình, sản phẩm và dịch vụ có đóng góp cho việc đạt được kết quả mong muốn (đầu ra, kết quả và tác động)

RBM dựa trên sự tham gia của các bên liên quan và dựa trên việc xác định rõ tính giải trình của kết quả RBM đòi hỏi theo dõi các tiến độ kết quả và báo cáo về sự thực hiện/phản hồi đã được xem xét cẩn thận và sử dụng để cải tiến thiết kết hoặc thực hiện chương trình

Mục đích và lợi ích của việc giám sát dựa trên kết quả

• Hỗ trợ đạt được mục tiêu và các kết quả tích cực

• Tạo điều kiện xác định các kết quả tiêu cực và rủi ro, cho phép đưa ra các biện pháp để khắc phục các kết quả tiêu cựcnày

• Làm rõ các nhiệm vụ, trách nhiệm, thiết lập sự phản hồi và cơ chế giữa các bên có liên quan

• Cung cấp cơ sở có tính minh bạch cho việc ra quyết định ,dựa trên những thông tin và dữ liệu thực tế

• Tạo điều kiện trao đổi thông tin về các kết quả đã đạt được, do đó:

- Cải thiện sự liên lạc với nhà thầu

- Tạo điều kiện đồng tài trợ

• Tạo điều kiện hiểu biết và thể hiện sự đóng góp cho các mục tiêu phát triển thiên niên kỷ

Mục đích và lợi ích của việc giám sát dựa trên kết quả

• Hỗ trợ đạt được mục tiêu và các kết quả tích cực

• Tạo điều kiện xác định các kết quả tiêu cực và rủi ro, cho phép đưa ra các biện pháp để khắc phục các kết quả tiêu cựcnày

• Làm rõ các nhiệm vụ, trách nhiệm, thiết lập sự phản hồi và cơ chế giữa các bên có liên quan

• Cung cấp cơ sở có tính minh bạch cho việc ra quyết định ,dựa trên những thông tin và dữ liệu thực tế

• Tạo điều kiện trao đổi thông tin về các kết quả đã đạt được, do đó:

- Cải thiện sự liên lạc với nhà thầu

- Tạo điều kiện đồng tài trợ

• Tạo điều kiện hiểu biết và thể hiện sự đóng góp cho các mục tiêu phát triển thiên niên kỷ

3 Đánh giá hiệu quả và báo cáo

Lưu ý: nhà quản trị dự án cần tập trung việc thu thập,

phân tích và đánh giá thông tin về kết quả một cách

thường xuyên để đảm bảo đạt được mục tiêu mong muốn

ở mọi cấp độ

Các công cụ và quy trình RBM

1. Lập kế hoạch thực hiện: sử dụng khung logic

dự án, Bảng chi phí, Kế hoạch công việc dựa trên kết quả hàng năm

2. Đo lường/đánh giá hiệu quả: sử dụng bộ

công cụ M&E

3 Đánh giá hoạt động: sử dụng báo cáo theo

dõi, báo cáo tiến độ hàng năm, báo cáo kết quả giữa và cuối kì