Đề cương luận văn thạc sĩ phát triển bảo hiểm xe cơ giới việt nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TÀI CHÍNH HỌC VIỆN TÀI CHÍNH TRẦN HÀ THANH THẢO GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN BẢO HIỂM XE CƠ GIỚI Ở VIỆT NAM Chuyên ngành Tài chính – ngân hàng Mã số 934 02 01 LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH T[.]

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ TÀI CHÍNH HỌC VIỆN TÀI CHÍNH

TRẦN HÀ THANH THẢO

GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN BẢO HIỂM XE CƠ GIỚI Ở VIỆT NAM

Chuyên ngành: Tài chính – ngân hàng

Mã số : 934.02.01

LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ

Người hướng dẫn khoa học:

PGS.TS Đoàn Minh Phụng

HÀ NỘI – 2020

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Hiện nay, trên thế giới cũng như tại Việt Nam, tai nạn giao thông luôn là hiểm họa, gây thiệt hại nghiêm trọng về người và tài sản Đặc biệt, theo thống kê, đa

số những người đi trên các phương tiện giao thông là lực lượng lao động chính của gia đình, xã hội, nên khi tai nạn giao thông xảy ra thì thiệt hại không chỉ bó hẹp trong phạm vi vụ tai nạn mà còn làm mất thu nhập cho cả gia đình, ảnh hưởng đến quá trình sản xuất kinh doanh và hậu quả nặng nề cho nền kinh tế Bên cạnh đó, có những vụ việc mà chủ xe gây tai nạn rồi bỏ trốn Việc giải quyết bồi thường trở nên khó khăn, lợi ích của người bị nạn không được bảo đảm, gây ảnh hưởng tiêu cực trong dư luận xã hội Bởi vậy, nhu cầu lập quỹ chung để bù đắp tổn thất là một yếu tố khách quan Đó là lý do cơ bản cho thấy

sự cần thiết khách quan cho sự ra đời của bảo hiểm xe cơ giới

Thực tế ra đời của bảo hiểm xe cơ giới, nhất là bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới trên thế giới cũng cho thấy hiệu quả kinh tế và lợi ích xã hội của bảo hiểm xe cơ giới

Tại Nhật Bản, trước khi Luật đảm bảo trách nhiệm chủ xe cơ giới được ban hành, trách nhiệm về lỗi liên quan đến tai nạn giao thông chủ yếu được quy định trong Luật dân sự Theo các quy định này, nạn nhân của các vụ tai nạn giao thông có thể đòi bồi thường thiệt hại chỉ khi họ chứng minh được hành vi cố ý của người gây ra tai nạn cho mình Tuy nhiên không phải lúc nào cũng dễ dàng chứng minh được điều này Thêm vào đó, sự thiếu nguồn lực tài chính của bên thứ ba làm cho các nạn nhân khó có thể được bồi thường thỏa đáng

Để đảm bảo tài chính cho nạn nhân của các vụ tai nạn, Luật đảm bảo trách nhiệm chủ xe cơ giới được ban hành vào năm 1955, có hiệu lực vào tháng 2 năm

1956, trong đó quy định tất cả các chủ xe ô tô phải có trách nhiệm với các vụ tai nạn gây ra chết hoặc thương tật đối với bên thứ ba Luật này cũng bắt buộc người sử dụng ô tô mua bảo hiểm bắt buộc để đảm bảo bồi thường khi xảy ra tai nạn

Theo luật bảo hiểm bắt buộc TNDS chủ xe cơ giới, các xe ô tô không được phép hoạt động nếu không mua bảo hiểm bắt buộc TNDS chủ xe cơ giới như đã được quy định trong Luật Mục đích của Luật là bảo vệ các nạn nhân của các vụ tai nạn giao thông thông qua cơ chế bắt buộc bên có lỗi phải đền bù tài chính cho bên bị thiệt hại Vì thế, mọi chủ xe ô tô có nghĩa vụ mua bảo hiểm CALI Nếu vi phạm nghĩa vụ này có thể dẫn đến ngồi tù không quá 1 năm hoặc bị phạt không quá 500.000 Yên

Một giấy chứng nhận bảo hiểm bắt buộc TNDS chủ xe cơ giới có hiệu lực phải thể hiện đầy đủ thời gian đăng ký xe và thời gian đăng kiểm định kỳ Thời hạn bảo hiểm phải bảo hiểm đầy đủ thời gian trước khi đến thời điểm đăng kiểm tiếp theo Hệ thống này là phương án chắc chắn nhất để ngăn chặn những xe ô tô chưa được bảo hiểm tham gia giao thông trên đường phố và đảm bảo rằng tất cả các xe đã qua đăng kiểm đều đã mua bảo hiểm CALI

Từ khi ra đời và hoạt động cho đến nay, bảo hiêm xe cơ giới đã góp phần đáng

kể trong việc bồi thường thiệt hại, chia sẻ thiệt thòi đối với bên thứ ba, đó là ích lợi xã hội mà không một cơ quan hay tổ chức từ thiện nào đủ tiềm lực kinh tế để

hỗ trợ các nạn nhân, đó đơn giản là “lấy của nhiều người chia sẻ cho số ít người

bị rủi ro” Với phương châm ấy mà bảo hiểm xe cơ giới tại Nhật Bản hay các nước trên thế giới ngày càng phát triển và thể hiện được tiến bộ xã hội

Trở lại Việt Nam, trên cơ sở tinh hoa của các nước văn minh trên thế giới, nghiệp vụ bảo hiểm xe cơ giới hiện nay rất phát triển và đã đem lại bộ mặt tươi sáng cho các doanh nghiệp bảo hiểm, người dân cũng như toàn xã hội Gần như không còn những vụ việc thương tâm, bất công cho người bị tai nạn khi bản thân

họ hoàn toàn không có lỗi Nếu như trong vụ tai nạn, người gây tai nạn bỏ chạy, hay bị thương tật, hoặc bị chết thì người bị thiệt hại (bên thứ ba) hoàn toàn yên tâm bởi doanh nghiệp bảo hiểm sẽ có trách nhiệm bồi thường cho họ Điều đó tạo tâm lý yên tâm cho người tham gia giao thông và cũng thể hiện tinh thần nhân văn của xã hội văn minh

Chúng ta thấy rằng, khi tai nạn giao thông xảy ra, người có lỗi phải có trách nhiệm bồi thường những thiệt hại do chính mình gây ra bao gồm:

Thiệt hại về người và tài sản của người thứ ba và hành khách vận chuyển trên xe;

Thiệt hại về hàng hoá vận chuyển trên xe;

Thiệt hại về người và tài sản cũng như thiệt hại do gián đoạn kinh doanh của chính chủ xe

Trên thực tế việc giải quyết hậu quả của những vụ tai nạn giao thông thường rất phức tạp và mất nhiều thời gian vì một số lý do:

Sau khi gây tai nạn một phần do hoảng sợ, một phần do thiếu trách nhiệm, lái xe

đã bỏ trốn để mặc cho nạn nhân phải chịu hậu quả;

Lái xe quá nghèo, không đủ khả năng tài chính để bồi thường thiệt hại cho người thứ ba cũng như cho chủ xe và hàng hoá trên xe;

Sau tai nạn lái xe bị thiệt mạng không thể bồi thường cho nạn nhân được

Do đó, để đảm bảo bù đắp những thiệt hại sau những vụ tai nạn, thì việc tham gia bảo hiểm xe cơ giới là hoàn toàn cần thiết Nhà bảo hiểm sẽ bù đắp các thiệt hại của chính chủ xe cũng như thay mặt chủ xe bồi thường cho người thứ ba, giúp họ nhanh chóng khắc phục hậu quả tai nạn và sớm ổn định sản xuất kinh doanh, ổn định cuộc sống

Hiện nay, tại Việt Nam, các nghiệp vụ bảo hiểm bao gồm: Bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự chủ xe cơ giới; bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe đối với hàng hóa vận chuyển trên xe; bảo hiểm thiệt hại về vật chất cho xe cơ giới

và bảo hiểm người ngồi trên xe cùng tai nạn lái phụ xe Trong đó, bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự chủ xe cơ giới là bắt buộc, các loại hình bảo hiểm còn lại tuy không mang tính bắt buộc, khách hàng có thể tự nguyện tham gia với các công ty bảo hiểm cùng với bảo hiểm trách nhiệm dân sự chủ xe cơ giới đối với người thứ ba nhưng lại có giá trị kinh tế to lớn trong việc bù đắp những thiệt hại gây ra cho chủ xe vì những nguyên nhân như thiên tai, hỏa hoạn…

Thực tế cũng ghi nhận, nếu như trước đây người dân vẫn còn nghi ngại, thờ ơ với bảo hiểm xe cơ giới thì hiện nay tình trạng này đã được cải thiện đáng kể, người dân tham gia bảo hiểm xe cơ giới là tự nguyện Tình trạng mua để “phòng chống” việc bị lực lượng chức năng kiểm tra khi tham gia giao thông trên đường

vẫn còn tồn tại, tuy nhiên chủ yếu ở các vùng sâu, vùng xa, nơi mà thông tin còn hạn chế, người dân chưa hiểu được tác dụng của bảo hiểm xe cơ giới đối với chính mình

Mặt khác, chúng ta cũng nhận thấy bởi lợi ích của bảo hiểm xe cơ giới đã được chứng minh rõ ràng qua các vụ việc bồi thường thiệt hại về tai nạn Thậm chí,

do những ích lợi to lớn của bảo hiểm đem lại mà hiện nay chúng ta còn đang phải đối mặt với tình trạng trục lợi bảo hiểm xe cơ giới Các cơ quan chức năng cũng đang tích cực thực hiện các biện pháp để phòng tránh tình trạng này

Như vậy sự ra đời của bảo hiểm xe cơ giới là cần thiết, khách quan và cần tiếp tục được đón nhận rộng rãi hơn nữa, các cơ quan chức năng cần tiếp tục tuyên truyền sâu rộng hơn nữa về lợi ích cũng như quy định về bảo hiểm xe cơ giới để người dân tham gia, đảm bảo quyền và lợi ích chính đáng, hợp pháp của chính mình

Tuy nhiên, bảo hiểm xe cơ giới tại Việt Nam vẫn còn tồn tại những khó khăn, thách thức như: Trục lợi bảo hiểm, chăm sóc khách hàng, các vấn đề trong khâu khai thác, giám định và bồi thường,

Vì vậy, em chọn đề tài: “Giải pháp phát triển xe cơ giới ở Việt Nam” để đề xuất các giải pháp và kiên nghị nhằm góp phần phát triển thị trường bảo hiểm xe cơ giới ở Việt Nam

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu

Trong thời gian vừa qua, đã có một số các công trình nghiên cứu về bảo hiểm phi nhân thọ dưới góc độ kinh tế - xã hội và luật học Qua quá trình nghiên cứu, tìm hiểu tác em xin đề cập đến một số các công trình nghiên cứu sau:

- Đề tài luận án tiến sĩ luật học chuyên ngành Luật Kinh tế của tác giả Đinh Công Hiệp về: “Phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế”;

- Đề tài luận văn thạc sĩ luật học chuyên ngành Luật Kinh tế của tác giả Nguyễn Thị Vinh về: “Một số giải pháp nhằm phát triển và quản lý đại lý bảo hiểm phi nhân thọ tại Công ty bảo hiểm BIDV Bắc Trung Bộ”;

- Đề tài luận văn thạc sĩ luật học chuyên ngành Luật Kinh tế của tác giả Tạ Thị Diệu Mỹ về: “Nâng cao năng lực cạnh tranh của Công ty bảo hiểm phi nhân thọ BIC (BIDV Insurance Company) trong điều kiện hội nhập”

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của luận văn là đề xuất các giải pháp và kiên nghị nhằm góp phần phát triển thị trường bảo hiểm xe cơ giới ở Việt Nam

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu:

Để thực hiện mục đích nghiên cứu, luận văn xác định các nhiệm vụ nghiên cứu bao gồm:

- Khái quát những nội dung lý luận về BH xe cơ giới và phát triển BH xe cơ giới

- Khảo sát và đánh giá tiềm năng, thực trạng phát triển BH xe cơ giới trên thị trường BH Việt Nam

- Đề xuất các giải pháp pát triển BH xe cơ giới ở Việt Nam

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu: Đối tượng nghiên cứu của luận văn là bảo hiểm xe

cơ giới Đây là nghiệp vụ bảo hiểm có vị trí quan trọng trong hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi nội dung: Bảo hiểm xe cơ giới là một lĩnh vực bảo hiểm khá rộng, bao gồm nhiều nghiệp vụ bảo hiểm Luận văn chỉ tập trung nghiên cứu 2 nghiệp vụ chủ yếu nhất trong BH xe cơ giới, đó là: Bảo hiểm thiệt hại vật chất xe cơ giới

và bảo hiểm trách nhiệm dân sự bắt buộc của chủ xe cơ giới

- Phạm vi không gian, thời gian: Luận văn nghiên cứu thực tiễn bảo hiểm xe cơ giới trên thị trường bảo hiểm Việt Nam giai đoạn 2016-2020 và định hướng phát triển đến năm 2025

5 Phương pháp nghiên cứu

Các phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong Luận văn bao gồm:

- Phương pháp phân tích, tổng hợp tài liệu: sử dụng một số tài liệu, bài báo khoa học, sách, đã được công bố, có liên quan đến đề tài của Luận văn, trong

đó có kế thừa những nghiên cứu đã công bố;

- Phương pháp phân tích, đánh giá được sử dụng trong chương 1 để khái quát chung lý luận về bảo hiểm xe cơ giới;

- Phương pháp đánh giá, phân tích thông tin, so sánh, phương pháp tổng hợp để thực hiện chương 2 nhằm chỉ ra những nguyên nhân, khó khăn, hạn chế của bảo hiểm xe cơ giới tại Việt Nam;

- Phương pháp phân tích so sánh, phương pháp tổng hợp, để thực hiện chương 3 nhằm đưa ra những giải pháp hoàn thiện đề tài nghiên cứu ở góc độ lý luận và thực tiễn

6 Kết cấu luận văn

Chương I: Lý luận chung về bảo hiểm xe cơ giới

Chương II: Thực trạng bảo hiểm xe cơ giới trên thị trường Việt Nam

Chương III: Giải pháp phát triển bảo hiểm xe cơ giới trên thị trường Việt Nam

CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ BẢO HIỂM XE CƠ GIỚI

1.1 Tổng quan về bảo hiểm xe cơ giới

1.1.1 Khái niệm và phân loại xe cơ giới

1.1.2 Khái niệm bảo hiểm xe cơ giới

1.1.3 Các loại bảo hiểm xe cơ giới

1.1.4 Tầm quan trọng và xu hướng phát triển BH xe cơ giới

1.2 Nội dung cơ bản của các nghiệp vụ bảo hiểm xe cơ giới chủ yếu

1.2.1 Nội dung cơ bản của nghiệp vụ bảo hiểm vật chất xe cơ giới

1.2.1.1 Đối tượng bảo hiểm

1.2.1.2 Phạm vi bảo hiểm và loại trừ bảo hiểm

1.2.1.3 Giá trị bảo hiểm và số tiền bảo hiểm

1.2.1.4 Phí bảo hiểm

1.2.1.5 Xác định tổn thất và giải quyết bồi thường

1.2.2 Nội dung cơ bản của nghiệp vụ bảo hiểm trách nhiệm dân sự bắt buộc của chủ xe cơ giới

1.2.2.1 Đối tượng bảo hiểm

1.2.2.2 Phạm vi bảo hiểm và loại trừ bảo hiểm

1.2.2.3 Mức trách nhiệm bảo hiểm

1.2.2.4 Phí bảo hiểm

1.2.2.5 Xác định thiệt hại và giải quyết bồi thường

1.3 Phát triển bảo hiểm xe cơ giới

1.3.1 Quan niệm về phát triển BH xe cơ giới

1.3.2 Các chỉ tiêu đánh giá mức độ phát triển BH xe cơ giới

1.3.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển BH xe cơ giới

1.4 Kinh nghiệm phát triển BH xe cơ giới

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG BẢO HIỂM XE CƠ GIỚI TRÊN THỊ TRƯỜNG VIỆT NAM

2.1 Khái quát về thị trường bảo hiểm Việt Nam

2.1.1 Quá trình hình thành và phát triển

2.1.2 Các doanh nghiệp bảo hiểm tham gia thị trường

2.1.3 Những kết quả đạt được và những vấn đề còn tồn tại

2.2 Thực trạng bảo hiểm xe cơ giới trên thị trường bảo hiểm Việt Nam

2.2.1 Tiềm năng thị trường

2.2.2 Quy mô doanh số và thị phần

2.2.3 Công tác đề phòng và hạn chế tổn thất

2.2.4 Công tác giám định và bồi thường

2.2.5 Công tác phòng chống trục lợi bảo hiểm

2.2.6 Kết quả kinh doanh

2.3 Đánh giá thực trạng phát triển bảo hiểm xe cơ giới ở Việt Nam

2.3.1 Kết quả đạt được

2.3.2 Hạn chế và nguyên nhân

CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN BẢO HIỂM XE CƠ GIỚI TRÊN

THỊ TRƯỜNG BẢO HIỂM VIỆT NAM 3.1 Định hướng phát triển thị trường

3.2 Giải pháp phát triển nghiệp vụ bảo hiểm vật chất xe cơ giới

3.2.1 Khai thác tối đa thị trường tiềm năng

3.2.2 Tăng cường công tác đề phòng và hạn chế tổn thất

3.2.3 Quản lý tốt công tác giám định – bồi thường

3.2.4 Tăng cường đấu tranh chống trục lợi

3.2.5 Chú trọng công tác đào tạo nguồn nhân lực

3.3 Một số kiến nghị

3.3.1 Đối với Nhà nước

3.3.2 Đối với doanh nghiệp

3.3.3 Đối với Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam

KẾT LUẬN

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Xác nhận của cán bộ hướng dẫn khoa học

PGS.TS Đoàn Minh Phụng

Học viên

Trần Hà Thanh Thảo