YẾU TỐ HUYỀN ẢO TRONG TRUYỆN NGẮN CỦA GABRIEL GARCIA MARQUEZ

Báo cáo tốt nghiệp Sinh viên thực hiên Nguyễn Phương Bích Thảo A PHẦN DẪN NHẬP 1 Lý do chọn đề tài Văn học Mỹ Latinh là nền văn học có nhiều điều mới lạ, gây sự chú ý cho độc giả trên toàn thế giới và.

A PHẦN DẪN NHẬP

1 Lý do chọn đề tài

Văn học Mỹ Latinh là nền văn học có nhiều điều mới lạ, gây sự chú ý chođộc giả trên toàn thế giới và đặc biệt là Việt Nam Nền văn học này những buổiđầu còn rất nghèo nàn và chưa có những điểm riêng biệt, mãi đến những năm 70,

80 của thế kỷ XX thì văn học Mỹ Latinh mới thật sự phát triển mạnh mẽ, đadạng, phong phú và đạt được nhiều thành tựu to lớn, trong đó có sự phát triểnvượt bậc của thể loại truyện ngắn và đặc biệt là thể loại truyện ngắn mang yếu tố

kỳ ảo Ở Việt Nam, từ sau khi cuốn tiểu thuyết Trăm năm cô đơn của GabrielGarcia Marquez được xuất bản do dịch giả Nguyễn Trung Đức dịch thì nền vănhọc khu vực Mỹ Latinh nói chung và dòng văn học hiện thực huyền ảo nói riêng

đã được thu hút được sự chú ý của độc giả cả nhiều hơn Người được mệnh danh

là cha đẻ và khai sinh dòng văn này chính là Jorge Luis Borges, một nhà văn vàdịch giả nổi tiếng người Argentina Về sau người kế tục và đại diện tiêu biểu chonền văn học này chính là Gabriel Garcia Marquez, ông là một nhà vănngười Colombia nổi tiếng Tên tuổi của Gabriel Garcia Marquez đã gắn liền vớichủ nghĩa hiện thực huyền ảo Ông đã kết tinh những nét đặc trưng và nghệ thuậtđộc đáo của nền văn học này vào trong các tác phẩm của mình và đặc biệt là ởthể loại truyện ngắn Nói đến truyện ngắn của nền văn học hiện thực huyền ảo

Mỹ Latinh thì chúng ta không thể nào không nhắc đến Gabriel Garcia Marquez.Ông đã phát huy tối đa lối viết truyện mang đậm chất trí tuệ cũng như những đặctrưng của thể loại kỳ ảo để biểu đạt những tư tưởng, tình cảm của mình, điều đó

đã góp phần không nhỏ vào việc giúp cho truyện ngắn của ông mang những nétđộc đáo riêng so với những truyện ngắn của những tác giả khác trên thế giới Và

nó cũng mang lại cho nền văn học hiện thực huyền ảo Mỹ Latinh một sức hấpdẫn và cách tiếp nhận hết sức mới mẻ, sáng tạo

Vì vậy, việc tìm hiểu về Gabriel Garcia Marquez và nghiên cứu yếu tố huyền

ảo trong các truyện ngắn của ông là điều cần thiết để khám phá những nét đặctrưng đầy hấp dẫn cũng như phức tạp của nền văn học hiện thực huyền ảo MỹLatinh

Đó chính la những lí do để tôi nghiên cứu đề tài “Yếu tố huyền ảo trong

truyện ngắn Gabriel Garcia Marquez”.

2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu : bài báo cáo tập trung đi sâu tìm hiểu về “Yếu tố huyền ảo trong truyện ngắn của Gabriel Garcia Marquez” qua những phương

diện sau :

- Yếu tố huyền ảo trong văn học

- Cấu trúc của truyện ngắn huyền ảo

- Nhân vật huyền ảo

- Các biểu tượng huyền ảo

- Không gian, thời gian nghệ thuật trong truyện ngắn của Gabriel GarciaMarquez

- Kết cấu trần thuật

Phạm vi nghiên cứu : đề tài tập trung nghiên cứu dựa vào cuốn Gabriel

Garcia Marquez - truyện ngắn tuyển chọn của tác giả Nguyễn Trung Đức, Nhàxuất bản Văn học, Hà Nội, 2007 Trong khuôn khổ của một bài báo cáo tốtnghiệp, đề tài chỉ giới hạn ở một số tác phẩm sau :

STT Tên truyện ngắn

lương

10 Nabo, người da đen khiến các thiên thần phải đợi

Về tài liệu sách liên quan đến đề tài mà tôi đang nghiên cứu như : Lê Huy

Bắc (2003), Giáo trình Văn học Mĩ, Nhà xuất bản Đại học sư phạm, Hà Nội; Lê Huy Bắc (2009), Đặc trưng truyện ngắn Anh - Mỹ, Nhà xuất bản Đại học sư phạm, Hà Nội; Lê Huy Bắc sưu tập và giới thiệu (2002), Phê bình - Lý luận văn học Anh - Mỹ, Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội; Lê Huy Bắc (2001), Hợp tuyển văn học châu Mỹ, Nhà xuất bản Đại học Quốc gia, Hà Nội; Lê Huy Bắc (1995),Văn học Mỹ, Nhà xuất bản Đại học Sư phạm, Hà Nội, những tài liệu

này phần nào đã cung cấp cho tôi một cách khái quát nhất về những đặc trưng cơbản của nền văn học khu vực Mỹ Latinh, cùng với chủ nghĩa hiện thực huyền ảo

và sự ảnh hưởng tới nhiều nền văn học trên thế giới trong đó có Việt Nam

Về nghiên cứu yếu tố huyền ảo trong văn học, trong bài viết Về khái niệm cái kỳ ảo và văn học kỳ ảo trong nghiên cứu văn học của Lê Nguyên Long và Chủ nghĩa hiện thực huyền ảo (magic realism) của Đỗ Văn Hiểu đã khái quát về

chủ nghĩa hiện thực huyền ảo và chỉ ra các phương thức cơ bản của yếu tố huyền

ảo trong văn học Bên cạnh đó, còn có một số công trình khác cũng nói về yếu tố

huyền ảo trong văn học của Phùng Văn Tửu như: Phương thức huyền thoại

trong sáng tác văn học; Những hướng đổi mới của văn học kỳ ảo thế kỷ XX,

Về vấn đề tìm hiểu, nghiên cứu về Gabriel Garcia Marquez và chủ nghĩa hiệnthực huyền ảo:

Nổi bật nhất là các công trình của PGS.TS Lê Huy Bắc với chuyên luận: Chủ nghĩa hiện thực huyền ảo và Gabriel Garcia Marquez Marquez (Nxb Giáo dục, 2009) và một loạt các bài viết: Gabriel Garcia Marquez và những người thầy của ông (Tạp chí châu Mỹ ngày nay, số 10, 2005); Tự sự nhiều điểm nhìn trong

Cụ già với đôi cánh khổng lồ (Tạp chí châu Mỹ ngày nay, số 2, 2005); Nghệ thuật Phran Dơ Káp Ka (2006); Chủ nghĩa hiện thực huyền ảo trong văn học

Mỹ Latin (Tạp chí châu Mỹ ngày nay, số 04, 2008), Nhìn chung, các bài viết

của ông đều tập trung trình bày một cách khái quát quá trình bắt đầu viết truyệnngắn, và sự ảnh hưởng trong phong cách sáng cùng với những đặc điểm nghệthuật trong các sáng tác của Marquez

Tiếp theo, phải kể đến đó là dịch giả Nguyễn Trung Đức với bài phê bình

Chủ nghĩa hiện thực huyền ảo của Gabriel Garcia Marquez qua Chuyện buồn không thể tin được của Ê-rênh-đi-ra ngây thơ và người bà bất lương (Tạp chí

văn học số 2, 1981), ông đã khái quát những đặc trưng của chủ nghĩa hiện thực

huyền ảo và dựa vào đó để đi vào phân tích truyện ngắn Chuyện buồn không thể tin được của Erendira ngây thơ và người bà bất lương, qua đó chỉ ra những biếu

hiện của chủ đề cái cô đơn trong cốt truyện và bút pháp Bằng cách phân tích haikiểu nhân vật tiêu biểu trong truyện ngắn này là người thú và người công cụ, ông

đã làm rõ sự áp bức của kiểu người thú mà điển hình trong truyện ngắn nàychính là người bà và đối với người công cụ là Erendira

Và một số luận văn khác cũng liên quan đến đề tài tôi đang nghiên cứu như :

Yếu tố kỳ ảo trong truyện ngắn Gabriel Garcia Marquez của tác giả Nguyễn Thành Trung; Nghệ thuật truyện ngắn Gabriel Garcia Marquez của tác giả Lê Thị Thanh Thủy; Yếu tố huyền ảo trong truyện ngắn Mỹ Latinh (Khảo sát qua hai tác gia: Jorge Luis Borges và Gabriel Garcia Marquez) của tác giả Lê Ngọc Phương; Nhân vật huyền ảo trong truyện ngắn Gabriel Garcia Marquez của tác giả Phạm Thị Như Hoa; Tính Baroque trong nghệ thuật xây dựng thế giới kỳ ảo

trong truyện ngắn Marquez của tác giả Bùi Linh Huệ; Cái kỳ ảo trong truyện ngắn của Gabriel Garcia Marquez của tác giả Dương Thị Thanh Vân; Yếu tố huyền ảo trong tác phẩm của Yasunari Kawabata và Gabriel Garcia Marquez

của tác giả Đào Thị Thu Hằng, tất cả những bài viết, luận văn này phần nào đãchỉ ra được những đặc trưng cơ bản của yếu tố huyền ảo trong các tác phẩm của

châu Mỹ Latinh nói chung và truyện ngắn của Gabriel Garcia Marquez nói riêng.

Ngoài những công trình nghiên cứu vừa liệt kê trên, một số trang wed cũng

có những bài viết liên quan đến đề tài mà tôi đang tìm hiểu và nghiên cứu như:http://www.khoavanhoc-ngonngu.edu.vn/nghien-cuu/van-hoc-nuoc-ngoai-va-

van-hoc-so-sanh.html đã trình bày “Một số huyền thoại tâm linh trong văn học châu Mỹ Latinh hiện đại” của tác giả Lê Phương Ngọc hay bài viết trên trang

wed http://trannhuong.net/tin-tuc-5589/dac-thu-cua-van-chuong-my-latinh.vhtm

đã phần nào trình bày cho chúng ta nội dung “Kết cấu trần thuật trong truyện ngắn huyền ảo Mỹ Latinh”

Nó tóm lại, ở những công trình và những bài viết trên, những nhà nghiên cứu

và nhà văn đã có cái nhìn khái quát về văn học châu Mỹ Latinh nói chung và truyện ngắn huyền ảo của Marquez nói riêng Trên cơ sỡ đó, tôi đã có được

những kiến thức cơ bản để tôi có thể tìm hiểu và đi sâu vào nghiên cứu, triểnkhai tốt đề tài của mình

4 Phương pháp nghiên cứu

Để tiến hành nghiên cứu đề tài này, tôi chủ yếu sử dụng ba phương phápphương pháp lịch sử - xã hội, phương pháp phân tích - tổng hợp, phương pháp sosánh, đối chiếu

Ý thức được cảm hứng văn chương và phong cách sáng tác của Marquez bắtnguồn từ những tác nhân của lịch sử và xã hội lịch sử của khu vực Mỹ Latinh nóichung và đất nước Colombia nói riêng Vì thế, tôi vận dụng phương pháp lịch sử

- xã hội để từ đó lí giải sự tồn tại của yếu tố huyền ảo trong các truyện ngắn củaông

Đồng thời, tôi còn vận dụng phương pháp phân tích - tổng hợp Phương pháp

này giúp tôi phân tích những vấn đề được triển khai trong đề tài để làm rõ nhữngđặc trưng cơ bản của yếu tố huyền ảo trong từng tác phẩm của Marquez và tổnghợplại , rút ra những vấn đề chung nhất cho đề tài của tôi.

Bên cạnh đó, phương pháp so sánh, đối chiếu cũng được tôi vận dụng trong

đề tài này Theo đó, tôi đi vào so sánh và đối chiếu những đặc trưng nghệ thuậttrong truyện ngắn huyền ảo của Marquez so với những tác giả khác cũng theotrào lưu văn học Chũ nghĩa hiện thực huyền ảo

Ngoài những phương pháp vừa kể trên, tôi còn kết hợp một số phương phápnghiên cứu khác như : phương pháp thống kê, khảo sát để nhận biết những tácphẩm, những biểu hiện của yếu tố huyền ảo để có cái nhìn chính xác, khoa học

và phương pháp loại hình để vận dụng thi pháp về nội dung và nghệ thuật trongcác truyện ngắn của Marquez, làm sáng tỏ yếu tố huyền ảo trong các sáng tác củaông

5 Mục đích nghiên cứu và đóng góp của đề tài

Đề tài “Yếu tố huyền ảo trong truyện ngắn Gabriel Garcia Marquez” được

tôi triển khai với các mục đích sau:

Thứ nhất, thông qua đề tài này, tôi muốn làm rõ yếu tố huyền ảo và việc vậndụng yếu tố này vào chủ nghĩa hiện thực huyền ảo, vốn là một đặc trưng cơ bảncủa văn học Mỹ Latinh Từ đó, việc làm rõ yếu tố huyền ảo sẽ là cơ sở lý luận đểtôi tiến hành đi sâu vào tìm hiểu yếu tố huyền ảo trong truyện ngắn của GabrielGarcia Marquez

Thứ hai, trên cơ sở khảo sát, phân tích những hình tượng nhân vật, khônggian, thời gian và biểu tượng gắn với yếu tố huyền ảo trong truyện ngắn củaGabriel Garcia Marquez, tôi hy vọng có thể đi đến kết luận về việc sử dụng yếu

tố huyền ảo của Gabriel Garcia Marquez là để phản ánh nhận thức, đánh giácuộc sống hiện thực xã hội đương thời theo hướng nhân văn, và giúp con ngườichiến thắng được nỗi cô đơn trong một thế giới còn tồn tại nhiều bất cập

6 Cấu trúc của luận văn

A PHẦN DẪN NHẬP

B PHẦN NỘI DUNG

Chương 1 Yếu tố huyền ảo - Những vấn đề lý luận

Chương 2 Những biểu hiện của yếu tố huyền ảo trong truyện ngắn của Gabriel

B PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG 1:

YẾU TỐ HUYỀN ẢO - NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN

1.1 CHỦ NGHĨA HIỆN THỰC HUYỀN ẢO

1.1.1 Kì ảo và yếu tố huyền ảo trong văn học

Theo Từ điển Tiếng Việt, Hoàng Phê đã định nghĩa: “huyền ảo” có nghĩa là:

“có vẻ vừa như thực vừa như hư, thường tạo nên vẻ đẹp kì lạ và bí ẩn” [17,tr.08]

Còn theo từ điển Hán Nôm, Trần Văn Chánh đã định nghĩa “huyền” là

“huyền diệu, huyền bí, cao xa khó hiểu”, và “ảo” là “giả, không thật” [28]

Trong văn học, “huyền ảo” được xem như một thủ pháp nghệ thuật mà tácgiả mượn cái huyền ảo, không có thật để ẩn dụ, ám chỉ những cái sâu xa, tạo nênsức lôi cuốn, hấp dẫn cho người đọc, từ đó người đọc phải tự mình suy ngẫm, đisâu vào tìm hiểu tác phẩm thì mới thấy hết được vẻ đẹp của tác phẩm và dụng ýcủa tác giả muốn gửi gắm trong đó

Xét về thuật ngữ, thì “huyền ảo” và “kì ảo” giống nhau vì đều mang tính chấtkhông có thật, nhưng lại khác nhau ở chỗ “kì ảo” là cái kì lạ, khác thường, còn

“huyền ảo” là cái hoang đường, bí ẩn, hàm chứa ý nghĩa sâu xa

Trong công trình Dẫn luận về văn chương kì ảo, Tzevan Todorov cho rằng:

“cái kì ảo là sự kiện không thể giải thích được bằng những quy luật của chính cáithế giới quen thuộc này Người cảm nhận sự kiện phải lựa chọn một trong haigiải pháp: hoặc đây chỉ là ảo ảnh của giác quan, một sản phẩm của tưởng tượng

và những quy luật của thế giới này vẫn vậy; hoặc quả thật sự kiện đã diễn ra, nó

là bộ phận của toàn bộ thực tế, nhưng bây giờ thực tế ấy lại được điều hành bởinhững quy luật mà chúng ta không biết Cái kì ảo chiếm lĩnh thời gian của sự

mơ hồ ấy: tới khi chọn lấy một trong hai giải đáp, ta đã rời bỏ cái kì ảo để đi vàomột thể loại cận kề, cái lạ hoặc cái thần tiên Cái kì ảo đó là sự lưỡng lự cảmnhận bởi một con người chỉ biết có các quy luật tự nhiên, đối diện với một hiệntượng bên ngoài mang tính siêu nhiên” [19, tr.34]

Theo nhà nghiên cứu Lê Nguyên Cẩn trong công trình Cái kì ảo trong tác phẩm Balzac, ông đã nhận định: “Cái kì ảo là một phạm trù tư duy nghệ thuật.

Nó được tạo ra nhờ trí tưởng tượng và được biểu hiện bằng các yếu tố siêu nhiên, khác lạ, phi thường, độc đáo” [8, tr 16 ].

Từ những định nghĩa trên, chúng ta có thể hiểu nghĩa cơ bản nhất của “huyềnảo” chính là tính chất ảo diệu, không có thật, huyền bí và khó hiểu hết được.Những sự vật, hiện tượng “huyền ảo” mang lại cho chúng ta trạng thái nửa tin,nửa ngờ “Huyền ảo” hiện diện trong rất nhiều lĩnh vực của cuộc sống con người

và đặc biệt là trong văn học

Nói tóm lại, theo như những gì tìm hiểu được, tôi nhận thấy rằng: “kì ảo” và

“huyền ảo” về cơ bản đều giống nhau vì đều mang đặc trưng nghệ thuật là cáikhông có thực Nhưng có một chút khác biệt ở chỗ: “kì ảo” là chất liệu sáng tácvăn học, nghiêng về trí tưởng tượng phong phú của con người, là sự tưởng tượnghay cảm nhận của con người bằng một cảm quan siêu nhiên, biểu hiện thông quaphương thức phô diễn hình thức bên ngoài, người đọc dễ dàng thấy được và cócảm giác sợ hãi Còn “huyền ảo” là phương thức sáng tác văn học, nghiêng vềnhận thức, quan niệm của con người, nó hàm chứa nội dung bên trong, khiếnngười đọc phải suy nghĩ thật kĩ mới phát hiện được Cái “huyền ảo” mượn “kìảo” làm chất liệu sáng tác và xuất phát từ hiện thực của lịch sử, đời sống conngười hoặc mượn cái ảo để làm biểu tượng ám dụ, hàm ý sâu xa chứ không phảichỉ đơn thuần là sự tưởng tượng về một thế giới siêu thực như “cái kì ảo” Nhờ

đó mà người đọc sẽ có cảm giác lưỡng lự, vừa sợ vừa không sợ, nửa muốn tinnhưng lại nửa ngờ

Yếu tố huyền ảo là một thủ pháp nghệ thuật quan trọng trong văn học Nhờ

có yếu tố huyền ảo mà các tác phẩm văn học mang lại một vẻ đẹp riêng, hấp dẫnngười đọc Vì thế, việc tìm hiểu yếu tố huyền ảo trong văn học là một thao tác cơ

bản để cung cấp những cơ sở lý luận cho việc triển khai những vấn đề cụ thểtrong đề tài.

Tác phẩm văn học là sản phẩm của quá trình lao động nghệ thuật, là sự nỗlực sáng tạo, tưởng tượng của cá nhân các nhà văn từ chính chất liệu cuộc sống

Vì vậy mà yếu tố huyền ảo là một bộ phận quan trọng, không thể thiếu để nhàvăn xây dựng, viết nên những tác phẩm văn học để đời, nhờ đó mà mỗi tác phẩmvăn học mang một vẻ đẹp riêng, lôi cuốn và hấp dẫn hơn

Ở thời cổ đại, văn học đã bắt đầu ra đời, phát triển và đạt được nhiều thành

tựu to lớn như sự ra đời của nhiều tác phẩm vĩ đại: thần thoại Hy Lạp, sử thi Ấn

Độ (Mahabharata, Ramayana) là các tác phẩm tiêu biểu này đã sử dụng yếu tố

huyền ảo để kể về những vị thần, những anh hùng trong dân gian có sức mạnhsiêu nhiên và trở thành biểu tượng đẹp trong văn học

Trong giai đoạn văn học trung đại, các nhà văn vẫn sử dụng các yếu tố huyền

ảo được để phản ánh đời sống tín ngưỡng của con người, nhưng đồng thời cũngvừa thể hiện dụng ý nghệ thuật của mình thông qua tác phẩm Thời Minh -Thanh được xem là thời kỳ hoàng kim của tiểu thuyết Trung Quốc, một số tácgiả đã thành công khi sử dụng yếu tố huyền ảo vào trong các tác phẩm của mình

tạo nên những tiểu thuyết cổ điển như Tây du ký của Ngô Thừa Ân, Phong thần diễn nghĩa của Hứa Trọng Lâm, Liêu trai chí dị của Bồ Tùng Linh, Hay trong

nền văn học Phục hưng, đại văn hào vĩ đại người Anh William Shakespeare đã

viết nên tác phẩm Hamlet, một trong những vở bi - hài kịch nổi tiếng nhất của

lịch sử sân khấu thế giới

Đến giai đoạn văn học hiện đại, khoa học công nghệ ngày càng phát triểnmột cách mạnh mẽ, người ta cho rằng tín ngưỡng chính là mê tín, hoang đường

và chỉ có khoa học mới đưa ra được câu trả lời chính xác Nhưng không phải vìvậy mà yếu tố huyền ảo bị lãng quên Những nhà văn trong giai đoạn này đã sửdụng yếu tố huyền ảo như một thủ pháp nghệ thuật và đạt được nhiều thành tựu

to lớn Trong đó, nổi bật nhất có thể kể đến nhà văn Franz Kafka - Áo - Hung

(Lâu đài, Hóa thân, Vụ án ); nhà văn Rabindranath Tagore - Ấn Độ (Mây và

mặt trời; Ảo ảnh tình yêu; Chiến thắng, ); nhà văn Yasunari Kawabata - Nhật

Bản (Tiếng rền của núi, Người đẹp say ngủ, ); và đặc biệt nhất chính là các nhà văn châu Mỹ Latinh với đại diện tiêu biểu nhất là Jorges Luis Borges (Công viên

những lối đi rẽ hai ngả, Văn tự của thượng đế, Người bất tử, ) và Gabriel

Garcia Marquez (Trăm năm cô đơn, Ông già có đôi cánh khổng lồ, )

Trải qua nhiều giai đoạn phát triển, nền văn học sử dụng yếu tố huyền ảo đã

đạt được rất nhiều thành tựu to lớn Điển hình như tiểu thuyết Hóa thân của Franz Kafka, tiểu thuyết Tiếng rền của núi của Yasunari Kawabata, hay truyện ngắn Phương Nam của Jorge Luis Borges, truyện ngắn Ông già có đôi cánh khổng lồ của Gabriel Garcia Marquez,

Từ những yếu tố trên đã dẫn đến việc hình thành Chủ nghĩa hiện thực huyền

ảo trong văn học hiện đại Chủ nghĩa hiện thực huyền ảo là một trào lưu quantrọng trong văn học hiện đại Mỹ Latinh nói riêng và văn học hiện đại phươngTây nói chung Trường phái, khuynh hướng, trào lưu này được hình thành vàphát triển mạnh mẽ vào những năm 78, 80 của thế kỷ XX Đại diện tiêu biểu chodòng văn học “huyền ảo” này đó chính là nhà văn Jorges Luis Borges và GabrielGarcia Marquez,

Những nhà văn theo trào lưu này thường sử dụng yếu tố huyền ảo vào cácsáng tác của mình với nguyên tắc là biến hiện thực cuộc sống thành những việchoang đường nhưng vẫn giữ được tính chân thực Thông qua đó, tác giả muốnphản ánh hiện thực đen tối, tàn bạo của chế độ độc tài, phê phán tình trạng khépkín văn hóa, thói ích kỷ, ở châu Mỹ Latinh thời bấy giờ Khi phản ánh, nhà vănthường không đề cập một cách trực tiếp mà dùng cách gián tiếp thông qua nhữnghình tượng, biểu tượng ẩn dụ siêu phàm để người đọc tự suy ngẫm và rút ra ýnghĩa cho riêng mình

Bằng các hình thức phóng đại, biểu trưng, hàm ý, nhà văn đã mượn nhữnghình tượng, truyền thuyết trong dân gian cổ xưa (như thần tiên, người chết, hồn

ma, ) và thay đổi đôi chút để tạo ra các huyền thoại mới về hiện thực xã hộichâu Mỹ Latinh với mục đích lôi cuốn và thuyết phục người đọc hơn Ví dụ nhưngười phụ nữ ăn giấc ngủ của chính mình và hóa thành đất trong truyện ngắn

Hoan ăn kiếm của Miguel Angel Asturias hay vị thần già có đôi cánh khổng lồ

giống với cánh của gà trong truyện ngắn Cụ già với đôi cánh khổng lồ; hồn ma trong truyện ngắn Nữ thần Eva ở ngay trong con mèo của nàng của Gabriel

Garcia Marquez

Dòng văn học Chủ nghĩa hiện thực huyền ảo đã có sức ảnh hưởng rộng lớnđến các nhà văn hiện đại trên toàn thế giới Sự ảnh hưởng này mang lại sự đadạng và những màu sắc rất riêng cho nền văn học của mỗi dân tộc, mỗi quốc gia,

từ đó các nhà văn có điều kiện để vận dụng yếu tố huyền ảo vào trong sáng táccủa mình

1.1.2 Cấu trúc truyện ngắn huyền ảo

Cấu trúc chính là cái khung, là mô hình mà nhà văn triển khai các vấn đề củatác phẩm Với truyện ngắn huyền ảo, có hai dạng cấu trúc cơ bản là cấu trúctuyến tính và cấu trúc phân mảng

Cấu trúc tuyến tính là loại cấu trúc đặc biệt quan tâm tới sự liền mạch của cốttruyện, văn bản truyện phải có mở đầu và kết thúc, kể về hành trình của nhân vậtvới một kết luận khá rõ ràng và có sự nối tiếp giữa không gian và thời gian, đượcphát triển tuần tự theo từ quá khứ đến hiện tại và tương lai Nhà văn miêu tả từng

sự kiện theo trật tự trước sau Đặc biệt, trong cấu trúc tuyến tính, điểm nhìn làtĩnh và thường duy nhất, không thay đổi từ đầu cho đến cuối tác phẩm Kiểu cấutrúc này có một thế mạnh là trình bày câu chuyện một cách liền mạch, giúpngười đọc dễ theo dõi, dễ nắm bắt nội dung của tác phẩm, làm nên sự sáng tỏ, lôicuốn của câu chuyện

Với cấu trúc phân mảng, văn bản truyện được lắp ghép bởi những mảng trầnthuật khác nhau mà nhìn bề ngoài như những mảng rời rạc, không có liên hệ gìvới nhau, nhưng bên trong lại tồn tại một mối liên hệ ngầm, có tác dụng liên kết

và định hướng cho các bộ phận khác của văn bản thông qua chủ đề của truyện.Nhà văn có thể di chuyển ngược xuôi, đảo chiều hoặc đẩy nhanh thời gian Ở cấutrúc phân mảng, người kể chuyện có thể thay đổi điểm nhìn Những truyện ngắnđược viết theo kiểu cấu trúc phân mảng thường có nhiều khoảng trống tự sự, chonên có những phần của câu chuyện không nằm trong văn bản truyện mà nằm

trong trí tưởng tượng của người đọc

Ngoài hai dạng cấu trúc cơ bản trên thì các truyện ngắn huyền ảo còn đượcsáng tác theo một số kiểu cấu trúc sáng tạo khác do các nhà văn tự sáng tạo ranhư cấu trúc mê cung, cấu trúc tam đoạn luận, cấu trúc nguyên nhân - kết quả,

1.2 MARQUEZ VỚI CHỦ NGHĨA HIỆN THỰC HUYỀN ẢO

Gabriel Garcia Marquez sinh ngày 6 tháng 3 năm 1928 tại Aracataca, ông làmột nhà văn nổi tiếng của nền văn học văn học hậu hiện đại, theo chủ nghĩa hiệnthực huyền ảo của khu vực Mĩ Latinh nói riêng và của cả thế giới nói chung.Ông tốt nghiệp ngành báo chí Đại học Quốc gia Columbia ở Bogota và đại họcCartagena Ngoài viết văn, thì ông còn là nhà báo, viết kịch bản phim và hoạt

động chính trị Tác phẩm đầu tiên của ông là tập truyện ngắn La Hojarasca xuất

bản năm 1955

Nhìn chung, cuộc đời ông không có quá nhiều biến động, nhưng quê hươngColombia của ông thì phải trải qua rất nhiều biến động về chính trị, xã hội nên đãảnh hưởng phần nào đến phong cách sáng tác của Marquez Đất nước Colombia

đã để lại nhiều dấu ấn không thể phai mờ trong các tác phẩm của ông Sự kiệncủa cuộc thảm sát thương tâm nhất trong lịch sử Colombia năm 1928, hàng ngàncông nhân công ty chuối bị chính phủ Colombia xả xúng, tàn sát trong cuộc biểu

tình đã được tác giả đưa vào tiểu thuyết Trăm năm cô đơn Sau những biến động

này, con người Colombia càng sống theo lối sống khép kín, cô đơn Nói cáchkhác, chủ nghã cá nhân dần lên ngôi

Ngoài ra, yếu tố gia đình cũng có tác động không nhỏ đến việc hình thànhphong cách viết văn độc đáo pha lẫn giữa yếu tố huyền ảo và hiện thực củaMarquez Từ nhỏ, ông đã sống chung với ông bà ngoại nên ông được nghe rấtnhiều câu chuyện về chiến tranh và cuộc tàn sát lớn ở các đồn điền chuối do ông

ngoại kể lại, ông ngoại chính là: “người đầu tiên dẫn dắt tôi vào cái thực tế đáng buồn của người lớn với những câu chuyện đánh đấm đẫm máu” [ 18, tr.

118 ] Bên cạnh đó, bà ngoại ông thường kể cho ông nghe vô số những truyềnthuyết, huyền thoại chứa đựng những dấu vết tâm linh và sự hoang đường Sau

khi trở thành một nhà năn nổi tiếng thế giới, Marquez đã từng thổ lộ rằng: “Tôi cảm thấy rằng tất cả mọi trang viết của tôi đều bắt nguồn từ khoảng thời gian tôi sống với ông bà” [ 18 ].

Ngoài ông bà ngoại ra, những người thân trong đại gia đình cũng có ảnhhưởng ít nhiều đến các sáng tác của ông Trong một cuộc phỏng vấn, ông đã thừa

nhận rằng: “Tất cả mọi người trong gia đình tôi đều là quan trọng đối với tôi và đều xuất hiện, hoặc rõ rệt hoặc phảng phất trong các tiểu thuyết của tôi” [15 , tr.

229 ] Trong cuốn tự truyện của mình ông đã viết: “Tôi không thể hình dung nổi

là liệu còn có một môi trường gia đình nào thích hợp hơn cho năng khiếu văn chương của tôi so với môi trường điên rồ ấy không? Nhất là cộng thêm cá tính của những phụ nữ đã nuôi dưỡng tôi” [ 15, tr 118 ].

Thêm vào đó, ông được sinh ra và lớn lên ở vùng biển Caribe, nơi mà người

ta xem những yếu tố siêu nhiên như một phần tất yếu của đời sống văn hóa hằngngày Chúng ta thấy rõ ràng một điều là chính môi trường văn hóa, xã hội và giađình mà Marquez được tiếp nhận từ thời thơ ấu đã góp phần hình thành phongcách viết văn độc đáo hòa quyện giữa yếu tố hoang đường và hiện thực Chínhtất cả những yếu tố đó đã trở thành hành trang cuộc đời và tư liệu để ông sángtạo nghệ thuật cho các tác phẩm của mình sau này khai thác, thể hiện một cáchthành công trong những sáng tác của mình

Marquez đến với chũ nghĩa hiện thực huyền ảo như một sự tình cờ, sau khiđọc được cuốn tiểu thuyết Hóa thân của Kafka ông đã bị lôi cuốn mãnh liệt vàchịu ảnh hưởng bởi cách viết đậm chất hoang đường, huyền ảo và sự ám ảnh nạnđộc tài, sự cô đơn, Đặc biệt, về chủ đề cô đơn Marquez từng tuyên bố suốt đờimình sẽ chỉ viết về “cái cô đơn” Thông qua đó, ông nói lên hiện thực xã hội vớilối sống bảo thủ, khép kín của con người và về tình trạng nghèo đói, lạc hậu củaColombia Chúng ta thấy rằng, Kafka chính là người đã mở đường và có ảnhhưởng sâu sắc đến sự nghiệp sáng tác của Marquez Sau này khi đã trở thành nhàvăn nổi tiếng, ông đã thừa nhận rằng Kafka đã để lại một dấu ấn rất lớn trongphong cách sáng tác của mình

Ông có một sự nghiệp văn học vô cùng đồ sộ bao gồm rất nhiều tiểu thuyết,

truyện vừa và cả truyện ngắn Những sáng tác của ông luôn được đánh giá cao vềmặt nội dung cũng như nghệ thuật và được đọc giả trên khắp thế giới đón nhậnmột cách nồng nhiệt Tiểu thuyết Trăm năm cô đơn chính là tiểu thuyết nổi tiếng

và đặc sắc nhất trong sự nghiệp sáng tác văn học của ông Ngoài ra, ông còn cóảnh hưởng sâu rộng trên phương diện truyền thông, chính trị văn học của thếgiới Năm 1982 Gabriel Garcia Marquez đoạt được giải Nobel văn học

Trước khi qua đời, ông đã viết thư gửi tới những người thân yêu trong gia

đình, độc giả và những người mà ông yêu quý: “Ngày mai sẽ đến, và cuộc sống lại mang thêm cơ hội để làm những điều tốt đẹp, nhưng nếu tôi có nhầm lẫn, và hôm nay là ngày cuối cùng tôi có được thì tôi muốn nói với các bạn rằng tôi rết yêu và không bao giờ quên các bạn Không ai có thể xác định chắc chắn ngày mai cả dù là người trẻ hay già Hôm nay có thể là lần cuối bạn được nhìn thấy những khuôn mặt thân yêu Vì vậy, đừng chờ đợi hãy thực hiện ngay ngày hôm nay kẻo lỡ ngày mai không đến Tôi nhất quyết rằng bạn sẽ tiếc nuối nếu bỏ phí dịp may để trao cho ai đó một nụ cười, một vòng ôm, một nụ hôn vào chính ngày hôm nay chỉ vì bạn quá bận rộn” [26].

1.2.1 Những chủ đề chính trong truyện ngắn Marquez

Chủ đề là những vấn đề cơ bản mà tác giả đặt ra trong tác phẩm văn học vàbao giờ cũng được hình thành, được thể hiện dựa trên cơ sở đề tài Bên cạnh đó,chủ đề tác phẩm còn nói lên chiều sâu tư tưởng, tài năng sáng tạo, khả năng nắmbắt nhạy bén của nhà văn đối với những vấn đề xoay quanh cuộc sống

Qua tìm hiểu và nghiên cứu về con người, cuộc đời và các sáng tác truyệnngắn của Gabriel Garcia Marquez, tôi thấy rằng những truyện ngắn của ông chủyếu phản ánh, vạch trần hiện thực cuộc sống đen tối, tàn bạo của các chế độ độctài, phê phán tình trạng khép kín văn hóa, đoạn tuyệt giao lưu, thói ích kỷ, củacon người ở các nước Mỹ Latinh Đặc biệt, chủ đề chính trong các truyện ngắncủa Gabriel Garcia Marquez chính là “nỗi cô đơn” Trong một cuộc phỏng vấn

đặc biệt với phóng viên tờ báo Versia, Gabriel Garcia Marquez đã nói: “Sau khi trèo được lên đỉnh núi, tôi nhìn quanh và cảm thấy hoảng sợ: xung quanh chẳng

có gì hết Điều đặc biệt đáng sợ là vừa cô đơn lại vừa bị mọi người nhìn thấy gần như suốt 24 tiếng đồng hồ một ngày Đó chính là sự cô đơn thực sự đã xâm chiếm tôi trong suốt cuộc đời viết văn của tôi Quyền lực của sự cô đơn và sự cô đơn của quyền lực, đó là những chủ đề chủ yếu trong các cuốn tiểu thuyết, các truyện ngắn và truyện vừa của tôi Số phận thật trớ trêu đối với tôi: Vào lúc

Gabriel Garcia Marquez đã vận dụng, kết hợp hài hòa giữa các yếu tố hiệnthực và yếu tố huyền ảo một cách rất thành công vào những sáng tác truyện ngắncủa mình để nói tới chủ đề “nỗi cô đơn” Qua đó, ông muốn gửi tới cho ngườiđọc thông điệp về “nỗi cô đơn” “Nỗi cô đơn” ở đây không chỉ là nỗi ám ảnh củariêng cá nhân tác giả, mà còn là nỗi ám ảnh của cả nhân loại về một thời đại màchủ nghĩa cá nhân, của sự ích kỷ đang dần chiếm ưu thế Mục đích của GabrielGarcia Marquez chính là phơi bày bản chất cô đơn của con người cũng như phảnánh hiện thực tăm tối, lạc hậu, trì trệ của xã hội Mỹ Latinh

Nói về chủ đề “cái cô đơn” trong các tác phẩm của Marquez, dịch giả

Nguyễn Trung Đức đã nhận định rằng: “Toàn bộ sáng tác của Gabriel Garcia Marquez xoay quanh chủ đề chính: cái cô đơn Cái cô đơn được hiểu là mặt trái của tình đoàn kết, lòng thương yêu giữa con người Đó chính là tình trạng cổ hủ, lạc hậu, trì trệ đến mục ruỗng của xã hội Cái cô đơn là thói sống ích kỷ, vụ lợi đến mức mất hết bản chất người của con người trong thời đại hiện nay được tác giả vật chất hóa ở biểu tượng cái đuôi lợn của kẻ cuối cùng được dòng họ Buênđya sinh ra, ở cái bộ lông thú mà ngài trưởng lão mang, ở thứ máu xanh lè của người bà bất lương Đó là loại người chưa thành người, hay đúng hơn, ở dưới mức người” [ 5 ] Và kết thúc lời bàn ông đã kết luận: “Với chủ đề cái cô đơn, Marquez đã miêu tả sự sụp đổ không thể tránh khỏi của hình thái kinh tế -

xã hội người bóc lột người, đồng thời cũng báo hiệu sự mong mỏi sự ra đời một hình thái kinh tế - xã hội mới” [ 5 ].

1.2.2 Cấu trúc truyện ngắn của Marquez

Các truyện ngắn của Gabriel Garcia Marquez đa số mượn cốt truyện của các

truyện cổ tích thần kỳ, huyền thoại (loại truyện có đặc trưng là yếu tố huyền ảo)nên cấu trúc trong truyện ngắn của ông cũng được quyết định bởi mối quan hệvới yếu tố huyền ảo Do mượn cốt truyện nên cấu trúc truyện ngắn của Marquez

có nhiều nét tương đồng với cấu trúc cổ tích Đó là motif nhân vật ba lần cầu xin

và mỗi lần như vậy thì nhân vật đều phải vượt qua được thử thách thì mới đượcthõa mãn lời cầu xin của mình Dạng cấu trúc truyện cổ tích này chính là sự tiếpthu có sáng tạo của Marquez đối với những dấu ấn văn hóa cổ xưa, và ý thức thểhiện sự cô đơn thường trực trong các sáng tác của minh

Ngoài ra, ông còn sáng tạo khi kết thúc những câu chuyện của mình theohướng mở, điều này tạo ra sự độc đáo và nét riêng cho các truyện ngắn huyền ảocủa ông so với những nhà văn khác Truyện ngắn huyền ảo của Marquez đẩy sựtập trung của người đọc khỏi yếu tố huyền ảo, và hướng họ đến một hiện thực xô

bồ của cuộc sống, tạo ra một kết thúc mở cho câu chuyện Từ đó, để người đọc

có thể tự đưa ra những suy luận, nhận định của riêng mình, chứ không ép buộcngười đọc theo suy nghĩ của tác giả Kết thúc theo cấu trúc của những chuyện cổtích thì các nhân vật sẽ được sống bên nhau hạnh phúc mãi mãi như truyện Côngchúa ngủ trong rừng, Bạch tuyết và Bảy chú lùn, Nàng lọ lem, Nhưng vớiMarquez, tuy ông cũng sử dụng kiểu cốt truyện cổ tích quen thuộc này nhưng kếtthúc truyện của ông lại khác hoàn toàn Ông để những câu chuyện kết thúc ởlưng chừng, điều đó khiến cho người đọc phải tự suy ngẫm và đưa ra cái kết chonhân vật Marquez đã xây dựng nên một thế giới cổ tích theo cách riêng củamình với mục đích duy nhất đó chính là xóa đi nỗi cô đơn Thế giới cổ tích củaông là một thế giới song trùng với hiện thực cuộc sống Điển hình của dạng cấu

trúc này là truyện ngắn: Quà tết, Chuyện buồn không thể tin được của Erendira

ngây thơ và người bà bất lương ,

Bên cạnh đó, nhiều truyện ngắn huyền ảo của Marquez lại có cấu trúc phânmảnh, bắt đầu bằng khoảng giữa của câu chuyện, sau đó quay về quá khứ kể lạicâu chuyện rồi tiếp tục trở về hiện tại, biến nó thành quá khứ để tiếp tục kể câuchuyện của mình Những lát cắt thời gian như vậy làm cho các tình tiết của câuchuyện trực tiếp đến với người đọc và tạo sự thu hút bằng yếu tố huyền ảo Khi

người đọc đọc toàn bộ tác phẩm thì sự việc mới được sắp xếp lại một cách hoànchỉnh Nhiều khi sự việc nằm ở trung tâm, đã được kể từ đầu như con tàu matrong Chuyến đi cuối cùng của con tàu ma, như mùi hương trong Biển của thời

đã mất,… Cấu trúc truyện ngắn huyền ảo của Marquez là những mảnh vỡ củacuộc đời, được kết nối lại bằng yếu tố huyền ảo Và tác giả hướng người đọc đếncái huyền ảo thông qua chính giọng kể của mình Chúng ta thấy một điểu hiểnnhiên là yếu tố kỳ ảo đã chi phối đến cấu trúc của truyện ngắn thành dạng phânmảnh do sự chọn lựa mốc thời gian

Một dạng cấu trúc khác mà Marquez hay sử dụng trong các truyện ngắn củamình đó là dạng cấu trúc tam đoạn luận Với dạng cấu trúc này có thể hiểu theocách đơn giản là một dạng suy luận gián tiếp và được cấu tạo từ hai tiền giả định

và một kết luận mang yếu tố huyền ảo Tác giả giữ vai trò quan trọng là phảithuyết phục cho được người đọc chấp nhận và tin rằng những giả thuyết ban đầucủa mình đưa ra trong câu chuyện chính là những chân lý, từ đó dùng nguyên lýbắt cầu và các yếu tố huyền ảo để đi đến một kết luận cuối cùng có chút hoangđường, phi lý Kết quả này buộc lòng người đọc phải ngậm ngùi chấp nhận dù đãnhận ra mình đang ở trong một thế giới đầy huyền ảo, hoang đường, không hề cóthực bởi vì chính bản thân người đọc đã chấp nhận và thúc đẩy nó xuất hiện ngay

từ ban đầu Ví dụ như trong truyện ngắn: Qùa tết, Thánh Bà,

Ngoài ra, một số truyện ngắn của Gabriel Garcia Marquez được viết theodạng cấu trúc có quan hệ nguyên nhân và kết quả Những truyện ngắn được viếttheo dạng cấu trúc này gồm có hai phần là nguyên nhân và kết quả Tác giả đóngvai trò là người giới thiệu, và yếu tố huyền ảo được quy hết cho một thế lực bênngoài nào đó thực hiện những hành động làm nguyên nhân để dẫn đến kết quả

cho câu chuyện Đại diện cho dạng cấu trúc này là truyện ngắn: Những bóng ma tháng tám, Cụ già với đôi cánh khổng lồ,

Nói tóm lại có thể thấy cấu trúc truyện ngắn huyền ảo của Marquez có mốiliên hệ đặc biệt với yếu tố huyền ảo và chính yếu tố huyền ảo đã thúc đẩy vàquyết định việc định hình cho các cấu trúc trong truyện ngắn Marquez

Tiểu kết

Yếu tố huyền ảo là một thủ pháp nghệ thuật đã gắn bó với văn học thế giớingay từ những ngày đầu hình thành với những hình thức sơ khai nhất Theo thờigian, yếu tố huyền ảo đã có những biến đổi vượt bậc, tiêu biểu nhất là ba giaiđoạn văn học thế giới tương ứng với ba thời kỳ cổ đại, trung đại và hiện đại.Trong giai đoạn văn học hiện đại, chúng ta thấy rằng đây là giai đoạn mà yếu tốhuyền ảo phát triển mạnh mẽ nhất và trở thành đặc trưng cơ bản của Chủ nghĩahiện thực huyền ảo Đây là một trào lưu quan trọng của văn học hiện đại MỹLatinh với đại diện tiêu biểu nhất chính là nhà văn Colombia đoạt giải Nobel vănhọc 1982 Gabriel Garcia Marquez Ông đã vận dụng thành công yếu tố huyền ảovào trong các tác phẩm của mình và đặc biệt là ở mảng truyện ngắn Trong cáctruyện ngắn huyền ảo của mình, ông đã vẽ ra một thế giới luôn tồn tại song songgiữa cái thực và ảo để nói tới chủ đề về “nỗi cô đơn” Mục đích của GabrielGarcia Marquez chính là phơi bày bản chất cô đơn của con người cũng như phảnánh hiện thực tăm tối, lạc hậu, trì trệ của xã hội Mỹ Latinh Qua cách vận dụngyếu tố huyền ảo vào các truyện ngắn của Gabriel Garcia Marquez, chúng ta thấyrằng ông đã bị ảnh hưởng sâu sắc bởi lối tư duy hậu hiện đại

Tất cả những điều này đã chứng minh sự tham gia của yếu tố huyền ảo có vaitrò là một nhân tố tác động đến việc hình thành cấu trúc trong truyện ngắn huyền

ảo của Marquez Từ đó tạo ra những nét độc đáo về mặt cốt truyện, hệ thống cácnhân vật và nghệ thuật trần thuật trong truyện ngắn của ông

CHƯƠNG 2:

NHỮNG BIỂU HIỆN CỦA YẾU TỐ HUYỀN ẢO TRONG TRUYỆN

NGẮN CỦA GABRIEL GARCIA MARQUEZ

2.1 NHÂN VẬT HUYỀN ẢO TRONG TRUYỆN NGẮN CỦA GABRIELGARCIA MARQUEZ

Nhân vật văn học là một thuật ngữ chỉ hình tượng nghệ thuật về con người,một trong những dấu hiệu về sự tồn tại của con người trong nghệ thuật ngôn từ.Nhân vật chính là đứa con tinh thần, là máu thịt của nhà văn để thể hiện quanniệm và lý tưởng thẩm mỹ của mình về hiện thực cuộc sống và con người

Trong các truyện ngắn huyền ảo của Gabriel Garcia Marquez cũng vậy, nhânvật luôn là ý tưởng để ông mở đầu cho những tác phẩm của mình Đề tài xuyênsuốt các tác phẩm của ông chính là con người và hiện thực về cuộc sống của họ.Thông qua những câu chuyện, những lời giới thiệu của chính các nhân vật,

chúng ta sẽ thấy được thế giới bên trong của họ dần được hé mở và hiển hiệnmột ngay trước mắt ta Đó là những nhân vật chỉ biết cam chịu một cuộc sốngquẩn quanh và trở thành công cụ cho người khác, cho những ràng buộc phi lýcủa cuộc sống hoặc những người tiên bất lực và bị hiện thực tra tấn hay những làbóng ma cô đơn cần được chia sẻ Nhìn chun thế giới nhân vật trong truyện ngắncủa Gabriel Garcia Marquez rất muôn hình vạn trạng, đa tính cách và đa chiều.Nhưng tổng hợp lại thì nhân vật trong truyện ngắn của ông có thể tạm chia thànhhai nhóm nhân vật.

2.1.1 Người thú, người công cụ, người già

Đa số các nhân vật trong truyện ngắn của Marquez không ai thỏa mãn tiêuchí là con người hoàn mỹ bởi vì nhân cách của một người gọi là hoàn chỉnh khi

có đầy đủ hai yếu tố là ý thức và tâm hồn Những người chỉ có một trong hai yếu

tố trên thì chưa đủ điều kiện để là một con người hoàn chỉnh Những người chỉ

có ý thức, được gọi là người thú vì họ có khuynh hướng chủ quan, hướng về chủthể và hành động luôn quay về bản thân mình Những người này có biểu hiện làlàm những việc chỉ nghĩ cho bản thân mình, là những con người độc đoán, ích

kỷ Còn những người chỉ có tâm hồn được gọi là những người công cụ, họ cókhuynh hướng khách quan, luôn hướng về đối tượng và hành động hướng vềnhững người thân của mình Những người này luôn nghe theo lời nói của ngườikhác, không làm chủ được chính mình, họ như là một công cụ để người khác lợidụng Có thể nhận ra hai dạng nhân vật này qua một số truyện ngắn của Marquez

như: Chuyện buồn không thể tin được của Erendira ngây thơ và người bà bất lương, Blacaman, người hiền bán phép tiên, Cụ già với đôi cánh khổng lồ, Đám tang của bà mẹ vĩ đại,

Trong truyện ngắn Chuyện buồn không thể tin được của Erendira ngây thơ

và người bà bất lương, nhân vật người bà chính là đại diện tiêu biểu cho kiểu

nhân vật người thú Người bà của Erendira thực chất là một con người bị tha hóachỉ còn lại ý thức, và cái ý thức đó lại chỉ hướng vào lợi ích của bản thân bà Bàbắt đứa cháu gái ngoài giá thú Erendira được bà nuôi từ khi mới lọt lòng phải

hầu hạ bà không khác gì một nô tỳ hầu hạ bà chủ Chuỗi công việc của Erendiradài bất tận từ sáng đến tối mịt, rồi đến tận đêm khuya Thậm chí cả khi đang ngủ,

bà ta vẫn tiếp tục đọc tên những công việc mà Erendira cần phải làm Vào mộtđêm gió bão, cây đèn nến trong phòng Erendira bị hất đổ vào màn cửa, thiêu rụigần hết tài sản của ngôi nhà nên người bà đã biến Erendira trở thành một con nợcủa mình Theo lời của người bà nói thì cả đời này Erendira cũng không thể trảnổi món nợ đó Erendira mới 14 tuổi đã bị người bà bắt phải dấn thân đi làmđiếm để trả nợ Đối với bà, đó chỉ đơn thuần là công việc làm ăn Trong cái tiệmchứa tạm bợ do người bà dựng lên, Erendira phải tiếp không biết bao nhiêu gãđàn ông Rồi người bà lại mưu mô, tính toán, bắt cô Erendira phải kết hôn vớimột người đàn ông xa lạ mà cô chưa từng quen biết Để mang lại lợi ích và tiềnbạc cho bản thân mình, người bà đã bất chấp mọi thứ Ngay đến Erendira làngười thân duy nhất của bà, bà cũng mang ra để làm công cụ kiếm tiền Nhữngviệc làm của bà không khác gì một con thú đội lốt người, không còn chút nhântính nào cả

Chúng ta thấy rằng, những biến cố liên tiếp xảy ra trong cuộc đời Erendiratưởng chừng như vô lý nhưng khi đặt vào bối cảnh xã hội ở khu vực Mỹ Latinhlúc bấy giờ, con người đang dần bị tha hóa, trở thành những con người ích kỷ,độc đóan, vì tiền mà làm tất cả thì dạng người thú và đại diện trong truyện ngắnnày chính là người bà dang dần chiếm đa số việc đó lại trở nên vô cùng có lý

Tồn tại song song với kiểu nhân vật người thú là những người công cụ

Erendira trong truyện ngắn Chuyện buồn không thể tin được của Erendira ngây thơ và người bà bất lương chính là đại diện tiêu biểu cho kiểu nhân vật này Bởi

vì cô là một người chỉ có tâm hồn, cô chỉ là một công cụ kiếm tiền cho người bà.Erendira là một con người đáng thương, luôn hướng về người thân của mình, và

cụ thể ở đây chính là ngươi bà bất lương của cô Erendira phải hầu hạ bà nhưmột cái máy đã được lập trình sẵn mà không một chút so đo, tính toán, chỉ biếtnghe và làm việc đến kiệt sức Rồi vì một sự cố ngoài ý muốn mà cô trở thànhcon nợ, phải lấy thân mình làm vật mua vui cho mọi loại đàn ông để trả nợ chongười bà Erendira không có tiếng nói, không được quyền quyết định cuộc sống

của mình và làm những điều mình thích Tất cả đều do người bà quyết định, và

cô chỉ là một công cụ phải nghe theo mà thôi

Cô cũng như nhân vật Pelayo (Cụ già đó đôi cánh khổng lồ), Tobias (Biển của thời đã mất) và nhiều nhân vật khác trong các truyện ngắn của nhà văn

Marquez, chỉ biết cam chịu một cuộc sống quẩn quanh và trở thành công cụ chongười khác, cho những ràng buộc phi lý của cuộc đời

Marquez đã dùng yếu tố huyền ảo để tô đậm sự cam chịu và bất lực củanhững con người sống mà chỉ có tâm hồn, những người công cụ Qua đó, nhàvăn muốn nhắn nhủ với mỗi người trong chúng ta phải đứng lên đấu tranh để bảo

vệ lẽ phải, bảo vệ cái đẹp và dũng cảm sống một cách có ý nghĩa cảnh tỉnh vàthúc đẩy sự thức dậy của nhân tính

Ngoài kiểu nhân vật người thú và người công cụ thì trong các truyện ngắncủa Marquez còn xuất hiện một kiểu nhân vật nữa đó là kiểu nhân vật người già.Dạng nhân vật người già chính là nhận thức, suy tư, tình cảm của tác giả về conngười Nhân vật người già xuất hiện rất nhiều trong các truyện ngắn của

Marquez như : Biển của thời đã mất, Chuyện buồn không thể tin được của Erendira ngây thơ và người bà bất lương, Thánh bà, Gió bắc, Ông lão có đôi cánh khổng lồ, Nabo - người khiến các thiên thần phải chờ,

Trong truyện ngắn Chuyện buồn không thể tin được của Erendira ngây thơ

và người bà bất lương, Marquez đã miêu tả ngoại hình của người bà bất lương:

“Bà già trần truồng và khổng lồ như một con cá voi, nằm trong chậu tắm bằng

đá hoa cương Bà già béo ục ịch tới mức mỗi bận đi lại bà phải vịn vào vai cô cháu hay chống một cái ba-toong giống hệt cây gậy của Đức giáo chủ Nhưng trong những cử chỉ nặng nề ấy của bà già, người ta vẫn nhận ra cái vẻ oai phong của lối sống vương giả đã hết thời” [ 11, tr 478 ] Ông đã miêu tả một

cách rất cụ thể và sinh động ngoại hình của người bà thông qua những từ ngữ hàihước và trào phúng Không chỉ vậy, Marquez còn miêu tả một cách chi tiết

những hành động của người bà đối với Erendira: “Người bà sờ lên trán cháu mình Khi nhận ra cháu mình không sốt, liền an ủi: Chỉ còn một chục thằng lính

duy nhất của mình, không một chút tình yêu thương mà chỉ có sự toan tính làmsao để kiếm được nhiều tiền hơn trên thân xác của Erendira Người bà cư xử vớicháu gái mình như một mụ tú bà đối với con điếm không hơn không kém Lúc

nào, trên miệng người bà cũng cũng chỉ có tiền: “Bà nhìn chăm chú vào gã không phải để tỏ ý khinh thị mà để xem gã bạo phổi đến mức nào -Tôi không ngăn cản anh, nếu anh trả tôi số tài sản mà con besdo vô ý làm thiệt hại, số tiền

ấy trị giá cả thảy tám trăm sáu mươi hai ngàn ba trăm năm mươi đồng peso Nếu trừ đi bốn trăm năm mươi đồng đã trả được thì nó còn nợ tôi tám trăm sáu mươi mốt ngàn tám trăm tám mươi đồng nữa” [ 11, tr 496 ] Marquez đã xây

dựng nên hình tượng nhân vật người bà một cách rõ nét, thông qua đó chúng tathấy lên nhân vật người bà mang tính cách của một mụ tú bà độc ác, bất lương.Nhưng có thể sự bất lương của người bà bắt nguồn từ bi kịch cuộc đời mà ngườichồng đã gây ra cho bà Bà bị ám ảnh bởi nỗi cô đơn bắt nguồn từ những bi kịchtrong quá khứ, bà khao khát được yêu thương, được hạnh phúc nhưng đã bị cuộcđời vùi dập và phải đối mặt với nổi cô đơn Chính hiện thực cuộc sống đã đẩy bàbiến thành một con người độc ác, bất lương như vậy Khi vụ cháy xảy ra, nhìnthấy tài sản của mình tiêu tan hết, con người thực dụng, sống vì đồng tiền trong

bà trỗi dậy, nó làm cho bà quên mất tình cảm gia đình, bà cháu Việc đẩy cháugái mình đi làm gái điếm đối với bà chỉ là một việc làm hết sức bình thường nhưviệc đói phải ăn Chúng ta thấy sự bất lương của bà nắt nguồn từ một chuỗinhững bất hạnh Sự nghiệt ngã của quá khứ đá biến một người như bà thành một

mụ tú bà buôn người đích thực Bà kiếm tiền trên thân xác đứa cháu gái duy nhấtcủa mình và bà cho đó là việc bình thường, chứ bà không nghĩ đó là tội ác.Thông qua kiểu nhân vật này, chúng ta thấy chứa đựng nhiều điều mang ý nghĩatriết lý, đạo đức sâu xa Khi con người bị hiện thực vùi dập, họ ám ảnh bởi sự côđơn và trở nên tha hóa, thành những con người độc tài, ích kỷ, chỉ biết nghĩ chobản thân và tiền bạc Họ biến thành những con người bất lương, tàn nhẫn nhưngười bà của Erendira

Ngoài ra, nhân vật người già trong truyện ngắn Marqurz chính là dạng nhânvật tập trung của nỗi cô đơn, là kiểu nhân vật mang tư tưởng luôn bị ám ảnh bởi

sự khẳng định bản thân mình Marquez đã dùng hình ảnh những người già luôntrăn trở, những cái chết đầy ám ảnh và những ảo vọng tốt đẹp mà chưa thành đểthúc đẩy viễn cảnh thành sự thật, đó chính là con đường phá bỏ sự cô đơn.

2.1.2 Người Digan, người tiên, hồn ma

Một trong những nhân vật thể hiện rõ nhất đặc trưng trong truyện ngắnhuyền ảo của Marquez chính là nhân vật người Digan, người tiên, và hồn ma

Văn hóa Mỹ Latinh được tạo thành từ ba mảng văn hóa : châu Âu, châu Phi

và văn hóa bản địa Vì vậy, hình ảnh của những người Digan, sống phiêu dạt và

tự do chính là dấu ấn sâu sắc nhất của khu vực này Trong các truyện ngắn củaMarquez, chúng ta cũng sẽ dễ dàng nhìn thấy những dấu ấn văn hóa này

Trong tác phẩm của Marquez nói chung và truyện ngắn nói riêng thườngxuyên có sự xuất hiện của những người Digan Họ là những người du tử, đi langthang tìm chân lý, những người hành hương, sống phiêu dạt và tự do, không baogiờ định cư ở một chỗ cố định Cuộc sống của họ luôn gắn liền với những phongtục, tập quán huyền bí Cũng vì vậy mà người châu Âu có thành kiến và gán cho

họ là những người sử dụng tà thuật đen tối, lừa đảo, trộm cắp, mà nhân vậtđiển hình nhất của biểu tượng này trong truyện ngắn Marquez chính là nhân vật

Blacaman trong truyện ngắn Blacaman, người hiền bán phép tiên Blacaman có ngoại hình mang đậm nét sặc sỡ của người Digan: “với những dải áo viền sợi vàng, những chiếc nhẫn mặt đá kim cương đeo khắp các đốt ngón tay như ốc bấu và cái tóc kết đuôi sam có giắt những quả chuông con” [11, tr 381] Ngoài

vẻ ngoài mang đậm nét của người Digan thì Blacaman còn có những kỹ xảo vàđiều huyền ảo Blacaman đã thuê người ta mang đến một con rắn cực độc và vô

ý bị nó cắn trúng, sau đó cơ thể hắn ta trương phù lên, mặt xanh ra như ngườichết nhưng nhờ uống những viên thuốc của mình chế ra mà hắn ta không bị sao

cả Nhờ đó, Blacaman đã lớn tiếng giới thiệu về loại thuốc thần kỳ mà mình chế

ra Kết quả là người ta chen lấn nhau để mua hết số thuốc mà hắn ta có được

Trong truyện này, tuy nhân vật Blacaman là một kẻ ác, nhưng đến cuối cùng

hắn ta cũng đã thốt ra những lời nói đầy tâm huyết và cảm động: “Mặc dù quý vị

có đủ thẩm quyền để mà không tin tôi sau bao nhiêu năm đã tin những thủ đoạn bịp bợm và giả dối đầy tội lỗi của tôi, thưa quý ông quý bà tôi xin lấy vong linh của mẹ tôi ra để thề rằng cuộc thí nghiệm hôm nay không minh chứng một điều

gì viễn vông thuộc thế giới khác mà minh chứng cho một chân lý giản dị của cuộc đời thực tại này và nếu quý vị không tin thì xin hãy chú ý: hôm nay tôi sẽ không cười như mọi bận mà chỉ cố sức ghìm nước mắt mình lại” [11, tr 394].

Ngoài ra, những người Digan thường gắn liền với những phép thuật thần kỳ,

sự thần kỳ này được họ thực hiện với một vẻ điềm tĩnh, thản nhiên như không có

gì đặc biệt Rõ ràng nhất là trong việc thực hiện những phép thuật kỳ lạ theo

quan niệm của hiện thực huyền ảo, nhân vật “tôi” trong truyện ngắn Blacaman, người hiền bán phép tiên đã nói với một gương mặt rất lạnh lùng và bình thản kèm giá tiền đằng sau những chứng bệnh nan y: “Từ đó tôi đi lang thang khắp thế gian để chữa khỏi sốt cho những người mắc chứng sốt rét với giá hai peso,

để chữa lành mắt cho những người bị mù lòa với giá bốn peso, để chữa cho những người ra mồ hôi trộm với giá mười tám peso, để trả lại chân tay cho những người què cụt bẩm sinh với giá hai mươi peso, ” [11, tr 391] Qua đó,

hiện thực cuộc sống cũng đã được phản ánh một cách chân thực nhất

Marquez đã sử dụng yếu tố huyền ảo để xây dựng nên những người Diganvới những phép thuật thần kỳ, huyền ảo tạo cho các truyện ngắn của ông có mộtsức hút đặc biệt, lôi cuốn người đọc vào các câu chuyện của mình

Bên cạnh kiểu nhân vật người Digan, trong các truyện ngắn huyền ảo củaGabriel Garcia Marquez còn có sự xuất hiện của những người người tiên giốngnhư các truyện cổ tích thần kỳ Trong những truyện cổ tích thần kỳ truyền thống,cốt truyện được xây dựng dựa trên sự đan xen giữa hiện thực và yếu tố huyền ảo,

đó là sự xuất hiện những người tiên có phép thuật thần kỳ, có quyền năng đểgiúp đỡ cho người khác mỗi khi họ gặp nạn Marquez cũng mượn cốt truyện từcác truyện cổ tích thần kỳ truyền thống nhưng các truyện ngắn huyền ảo củaGabriel Garcia Marquez lại sử dụng yếu tố huyền ảo một cách sáng tạo để làmđiểm nhấn, tạo ra nét độc đáo riêng cho các tác phẩm của mình Những nhân vậtngười tiên trong truyện ngắn của ông không có quyền năng, hoàn toàn bất lực và

bị đối xử không bằng cả con người Điều năy được thể hiện rõ nhất trong truyện

ngắn Cụ giă với đôi cânh khổng lồ Trong câc truyện cổ tích thần kỳ truyền

thống, đôi cânh chính lă yếu tố để chúng ta xâc định đó lă một vị thiín thần từtrín trời xuống Nhưng trong những truyện ngắn của Gabriel Garcia Marquez đôicânh của ông lêo được mọi người nhận định chỉ lă một thứ gì đó quâi dị, bởi hiệnthực cuộc sống đê hoăn toăn mất niềm tin văo những điều siíu nhiín Vì vậy mẵng lêo bị đối xử như một con vật không hơn không kĩm vă như lă một công cụ

để vợ chồng Pelayo kiếm tiền Đôi cânh kỳ lạ của ông lêo thu hút sự tò mò củamọi người nhưng khi cô gâi biến thănh nhện sau một đím trốn đi chơi xuất hiện,

họ không còn quan tđm đến ông lêo nữa, thay văo đó lă đổ dồn sự chú ý văo côgâi kia Qua đó chúng ta thấy thâi độ của mọi người đối với câi huyền ảo chỉ đơngiản lă sự tò mò vă tìm kiếm những giâ trị từ những băi học về phẩm chất đạođức quen thuộc Từ bi kịch của kiểu nhđn vật năy, chúng ta có có thể nhận dễdăng nhận ra đđy cũng chính lă bi kịch của yếu tố huyền ảo trong mối quan hệqua lại giữa ông lêo có đôi cânh vă cô gâi biến thănh nhện Cđu chuyện của côgâi thì quâ rõ răng, quen thuộc như hiện thực của đời sống bởi vì nó đơn giản, dễhiểu đối với tư duy đơn giản, nông cạn của con người nín họ dễ dăng tiếp nhận.Trong khi đó, cđu chuyện của ông lêo thì quâ phức tạp, khó hiểu vă hoăn toăn xa

lạ cho nín mọi người khó có thể tiếp nhận cđu chuyện của ông được

Thông qua kiểu nhđn vật người tiín bất lực, Marquez đê chỉ ra sự suy thoâitrong suy nghĩ của con người, họ bị hiện thực chi phối, mất niềm tin văo thầnthânh vă chỉ hướng về câi vật chất Ngay đến ông giă có đôi cânh, hiện thđn củamột vị thiín thần khi xuất hiện trước mặt họ trong bộ dạng thí thảm, họ đê nhạobâng, mang ông ra lăm trò vui vă lăm công cụ để họ kiếm tiền Ở đđy, không còn

cơ hội cho những cđu chuyện cổ tích vă những phĩp lạ xảy ra mă thay văo đó lăcâi xấu vă câi âc dần thống trị, song song với đó chính lă sự cam chịu của ônglêo trước hănh động của mọi người trong lăng, ông lêo bị cô lập hoăn toăn trongcâi chuồng gă vă bị vợ chồng Pelayo cho lă phiền phức Câi huyền ảo củaMarquez chủ yếu đê hướng người đọc đến nỗi cô đơn không được chia sẻ, khôngthể hòa nhập với mọi người xung quanh Trường hợp ông lêo, chủ yếu lă sự cô