Bài 24 CÁC BẰNG CHỨNG TIẾN HÓA A BẰNG CHỨNG GIÁN TIẾP I BẰNG CHỨNG GIẢI PHẪU SO SÁNH 1/ Cơ quan tương đồng(cơ quan cùng nguồn) là những cơ quan được bắt nguồn từ một cơ quan ở loài tổ tiên mặc[.]
Trang 1Bài 24: CÁC BẰNG CHỨNG TIẾN HÓA
A BẰNG CHỨNG GIÁN TIẾP
I BẰNG CHỨNG GIẢI PHẪU SO SÁNH
1/ Cơ quan tương đồng(cơ quan cùng nguồn):là những cơ quan được bắt nguồn từ một cơ quan ở loài tổ tiên mặc dù hiện tại, các cơ quan này có thể thực hiện các chức năng rất khác nhau. Cơ quan tương đồng phản ánh sự tiến hóa phân li
2/ Cơ quan thoái hóa:Cũng là cơ quan tương đồng vì chúng được bắt nguồn từ một cơ quan ở một loài tổ tiên nhưng nay không còn chức năng hoặc chức năng bị tiêu giảm
3/ Cơ quan tương tự :Là những cơ quan thực hiện các chức năng như nhau nhưng có nguồn gốc khác nhau
Cơ quan tương tự phản ánh sự tiến hóa đồng quy
II BẰNG CHỨNG PHÔI SINH HỌC
III BẰNG CHỨNG ĐỊA LÝ SINH VẬT HỌC :
IV BẰNG CHỨNG TẾ BÀO HỌC VÀ SINH HỌC PHÂN TỬ
- Bằng chứng về sinh học phân tử:
Dựa trên sự tương đồng về cấu tạo, chức năng của ADN, prôtêin, mã di truyền … cho thấy các loài trên trái đất đều có tổ tiên chung
B BẰNG CHỨNG TRỰC TIẾP: HÓA THẠCH
1 Hóa thạch là di tích của các sinh vật để lại trong các lớp đất đá của vỏ Trái đất
2 Cách xác định tuổi của hóa thạch: Tuổi của hóa thạch có thể được xác định nhờ phân tích các đồng vị phóng xạ có trong hóa thạch hoặc đồng vị phóng xạ có trong các lớp đất đá chứa hóa thạch
Bài 25: HỌC THUYẾT ĐACUYN
- Đấu tranh sinh tồn (Động lực CLTN ): Các cá thể sinh vật luôn phải đấu tranh với các điều kiện ngoại cảnh
và đấu tranh với nhau để giành quyền sinh tồn (đấu tranh sinh tồn)
- Thực chất của CLTN là sự phân hóa về khả năng sống sót, sinh sản của các cá thể trong quần thể
- Đối tượng của CLTN là các cá thể nhưng kết quả của CLTN lại tạo nên loài sinh vật có các đặc điểm thích nghi với môi trường
- Hạn chế của Đacuyn: Chưa hiểu nguyên nhân phát sinh biến dị & cơ chế di truyền biến dị
- Đơn vị nhỏ nhất có thể tiến hóa là quần thể và quá trình tiến hóa nhỏ kết thúc khi loài mới xuất hiện Hình thành loài được xem là ranh giới giữa tiến hóa nhỏ và tiến hóa lớn
* Nguồn biến dị di truyền của quần thể: là nguồn nguyên liệu cho quá trình tiến hóa
- Tiến hóa sẽ không xảy ra nếu quần thể không có các biến dị di truyền
- Các nguồn biến dị trong quần thể:
+ Mọi biến dị trong quần thể đều được phát sinh do đột biến (biến dị sơ cấp) sau đó quá trình giao phối tổ hợp lại các alen tạo nên các biến dị tổ hợp (biến dị thứ cấp)
+ Nhập gen
@ CÁC NHÂN TỐ TIẾN HÓA: là các nhân tố làm biến đổi tần số kiểu gen và tần số alen của quần thể
1 Đột biến: cung cấp nguồn biến dị sơ cấp của quá trình tiến hóa, trong đó chủ yếu là đột biến gen vì tạo ra nhiều alen mới. Đột biến làm thay đổi tần số tương đối của các alen và tần số kiểu gen của quần thể rất chậm và có thể coi như không đáng kể
2 Di – nhập gen: Di – nhập gen hay dòng gen là sự trao đổi các cá thể hoặc các giao tử giữa các quần thể do chúng không cách li hoàn toàn với nhau
b Vai trò : - Làm thay đổi tần số alen và thành phần kiểu gen của quần thể
- Có thể mang đến alen mới làm cho vốn gen của quần thể thêm phong phú hoặc di gen làm nghèo vốn gen
3 Chọn lọc tự nhiên: là nhân tố tiến hóa chính hình thành nên các quần thể sinh vật thích nghi với môi trường
a Vai trò:
- CLTN tác động trực tiếp lên kiểu hình và gián tiếp làm biến đổi tần số kiểu gen, qua đó làm biến đổi tần số alen của quần thể theo một hướng xác định
- CLTN quy định chiều hướng và nhịp độ tiến hóa
Trang 2b Kết quả của quá trình CLTN hình thành các quần thể có nhiều cá thể mang các kiểu gen quy định các đặc điểm thích nghi với môi trường
- Chọn lọc chống lại alen trội (Đào thải alen trội): Nhanh chóng làm thay đổi tần số alen của quần thể vì gen trội biểu hiện ra kiểu hình ngay cả ở trạng thái dị hợp tử
- Chọn lọc chống lại alen lặn (đào thải alen lặn): làm thay đổi tần số alen chậm hơn vì alen lặn chỉ bị đào thải khi ở trạng thái đồng hợp tử Chọn lọc không bao giờ loại hết alen lặn ra khỏi quần thể vì alen lặn có thể tồn tại với một tần số thấp ở trong các cá thể có kiểu gen dị hợp tử
4 Các yếu tố ngẫu nhiên (Biến động di truyền hay phiêu bạt di truyền):
a Vai trò: Làm biến đổi tần số của các alen và thành phần kiểu gen của quần thể một cách ngẫu nhiên
b Đặc điểm gây nên sự biến đổi về tần số alen của các yếu tố ngẫu nhiên:
- Thay đổi tần số alen không theo một chiều hướng nhất định
- Một alen nào đó dù có lợi cũng có thể bị loại bỏ hoàn toàn khỏi quần thể và một alen có hại cũng có thể trở nên phổ biến trong quần thể
c Kết quả tác động của các yếu tố ngẫu nhiên: có thể dẫn đến làm nghèo vốn gen của quần thể, giảm sự đa dạng di truyền
5 Giao phối không ngẫu nhiên : Gồm tự thụ phấn, giao phối giữa các cá thể có cùng huyết thống (giao phối gần) và giao phối có chọn lọc
- Cung cấp nguyên liệu thứ cấp cho quá trình tiến hóa
- Giao phối không ngẫu nhiên không làm thay đổi tần số alen, nhưng làm thay đổi thành phần kiểu gen theo hướng tăng dần tần số kiểu gen đồng hợp tử và giảm dần tần số kiểu gen dị hợp tử
Kết quả: làm nghèo vốn gen của quần thể, giảm sự đa dạng di truyền
BÀI 28: LOÀI
I KN Loài giao phối là một quần thể hoặc một nhóm quần thể:- Có những tính trạng chung về hình thái, sinh lí.Có khu phân bố xác định Các cá thể trong quần thể có khả năng giao phối với nhau và sinh ra đời con có sức sống, có khả năng sinh sản và được cách li sinh sản với các nhóm quần thể thuộc loài khác”
Chú ý: Ở các loài SSVT, đơn tính hay tự phối thì loài chỉ mang 2 đặc điểm đầu
- Đối với loài sinh sản hữu tính tiêu chuẩn phân biệt 2 loài được sử dụng chính xác và khách quan nhất là tiêu chuẩn cách li sinh sản dấu hiệu quan trọng để phân biệt 2 loài SSHT
II CƠ CHẾ CÁCH LI SINH SẢN
1 Cách li trước hợp tử : - Cơ chế cách li trước hợp tử là những trở ngại ngăn cản các sinh vật giao phối với nhau Thực chất ngăn cản sự thụ tinh tạo ra hợp tử Gồm: Cách li nơi ở, cách li tập tính, casch li thời gian (mùa vụ), cách li cơ học
2 Cách li sau hợp tử: Cách li sau hợp tử là những trở ngại ngăn cản việc tạo ra con lai hoặc ngăn cản việc tạo ra con lai hữu thụ
III Vai trò cơ chế cách li: Ngăn cản các quần thể của loài trao đổi vốn gen cho nhau, do vậy mỗi loài duy trì được những đặc trưng riêng từ đó củng cố, tăng cường sự phân hóa thành phần kiểu gen trong quần thể bị chia cắt
A Thực chất của quá trình hình thành loài: là quá trình cải biến thành phần kiểu gen của quần thể theo hướng thích nghi, tạo ra hệ gen mới cách li sinh sản với quần thể gốc
B Các con đường hình thành loài:
I- HÌNH THÀNH LOÀI KHÁC KHU VỰC ĐỊA LÍ
1 KN về cách li địa lí : Cách li địa lí là những trở ngại về mặt địa lí như sông, núi, biển , làm cho các cá thể của các quần thể bị cách li và không thể giao phối với nhau
2 Vai trò cách li địa lí:
- Ngăn cản các cá thể của các quần thể cùng loài gặp gỡ và giao phối với nhau
- Duy trì sự khác biệt về tần số alen và thành phần kiểu gen giữa các quần thể do các nhân tố tiến hóa tạo ra
II – HÌNH THÀNH LOÀI CÙNG KHU VỰC ĐỊA LÍ:
1 Hình thành loài bằng cách li tập tính và cách li sinh thái
2 Hình thành loài nhờ cơ chế lai xa và đa bội hóa
- Lai xa kèm theo đa bội hóa góp phần hình thành nên loài mới trong cùng một khu vực địa lí vì sự sai khác
về NST đã nhanh chóng dẫn đến sự cách li sinh sản
- Lai xa và đa bội hóa nhanh chóng tạo nên loài mới ở TV nhưng ít xảy ra ở các loài ĐV