SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TỈNH ĐĂK LĂK TRƯỜNG THPT PHAN ĐÌNH PHÙNG KỲ THI OLYMPIC 10 3 LẦN THỨ III, NĂM 2018 ĐỀ THI ĐỀ NGHỊ MÔN ĐỊA LÍ ; LỚP 10 ĐỀ THI VÀ ĐÁP ÁN Câu 1 ( 4,0 điểm) a Lực Côriôlit là gì? Tá[.]
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TỈNH ĐĂK LĂK
TRƯỜNG THPT PHAN ĐÌNH PHÙNG
KỲ THI OLYMPIC 10 - 3 LẦN THỨ III, NĂM 2018
ĐỀ THI ĐỀ NGHỊ MÔN: ĐỊA LÍ ; LỚP: 10
Trang 2ĐỀ THI VÀ ĐÁP ÁN
Câu 1: ( 4,0 điểm)
a Lực Côriôlit là gì? Tác động của lực Côriôlit đến hướng gió Mậu Dịch, gió Tây Ôn Đới và gió Đông Cực
b Tại thành phố Cần Thơ (vĩ độ 10002’ B) trong năm có mấy lần Mặt Trời lên thiên đỉnh? Thời gian Mặt Trời lên thiên đỉnh?
Đáp án câu 1:
a * Lực Côriôlit là lực làm lệch hướng chuyển động của các vật thể trên bề mặt Trái Đất Các vật thể
chuyển động theo hướng kinh tuyến, vĩ tuyến và theo phương thẳng đứng đều chịu tác động của lực
Côriôlit (0,5 điểm)
* Tác động: (1,5 điểm)
- Do sự chênh lệch về khí áp, nên có gió thổi từ hai khu áp cao cận nhiệt đới về phía xích đạo và phía hai cực:
+ Những luồng gió thổi từ khu áp cao cận nhiệt đới về áp thấp xích đạo theo chiều kinh tuyến, dưới tác động của lực Côriôlit nên bị lệch hướng và thổi theo hướng Đông Bắc – Tây Nam ở Bán Cầu Bắc và Đông Nam – Tây Bắc ở Bán Cầu Nam Gió này gọi là gió Mậu Dịch
+ Những luồng gió thổi từ khu áp cao cận nhiệt đới về phía áp thấp ôn đới bị lực Côriôlit làm lệch hướng
về phía Đông, hướng chủ yếu của loại gió này là hướng Tây, tạo thành gió Tây ôn đới
+ Những luồng gió thổi từ khu áp cao ở cực về áp thấp ôn đới cũng bị lực Côriôlit tác động nên lệch hướng về phía Tây, hướng chủ yếu của loại gió này là hướng Đông, được gọi là gió Đông Cực
b Tại thành phố Cần Thơ:
* Có 2 lần Mặt Trời lên thiên đỉnh (0,5 điểm)
* Thời gian Mặt Trời lên thiên đỉnh: (1,5 điểm)
- Từ 21/3 đến 22/6 MT chuyển động hết 93 ngày với một góc 23027’ = 1407’
Vậy 1 ngày MT chuyển động được một góc 1407’ : 93 = 15’08’’ = 908’’
Số ngày MT cần di chuyển biểu kiến từ xích đạo đến Cần Thơ, vĩ độ 10002’ = 36120’’ là:
36120’’ : 908’’ = 40 ngày
Vậy, MT lên thiên đỉnh lần thứ nhất tại Cần Thơ là: 21/3 + 40 = 30/4
MT lên thiên đỉnh lần thứ hai tại Cần Thơ là: 23/9 - 40 = 14/8
Câu 2: (4,0 điểm)
a Tại sao tính địa đới của sự phân bố lượng mưa trên Trái Đất bị phá vỡ?
b Phân tích mối quan hệ giữa đất và sinh vật Tại sao trên Trái Đất có nhiều loại đất khác nhau?
Đáp án câu 2:
a Tính địa đới của sự phân bố lượng mưa trên Trái Đất bị phá vỡ, do:
- Ảnh hưởng của dòng biển: cùng nằm ven đại dương, nơi có dòng biển nóng đi qua thì mưa nhiều, nơi có
dòng biển lạnh đi qua thì mưa ít (0,5 điểm)
- Ảnh hưởng của địa hình: (0,5 điểm)
+ Cùng một dãy núi: sườn đón gió mưa nhiều, sườn khuất gió mưa ít
+ Cùng sườn đón gió càng lên cao nhiệt độ càng giảm, mưa càng nhiều Nhưng đến độ cao nào đó, độ ẩm không khí giảm nhiều, không khí khô ráo, giảm mưa
- Ảnh hưởng đại dương, lục địa: cùng một vĩ độ, trên các đại dương mưa nhiều hơn lục địa, càng vào sâu
lục địa mưa càng ít (0,25 điểm)
- Ảnh hưởng của gió: khu vực có gió Tây ôn đới và gió mùa thì mưa nhiều, khu vực có gió Mậu dịch
hoạt động thì mưa ít (0,5 điểm)
- Ngoài ra tính phi địa đới của lượng mưa bị phá vỡ còn do khí áp… (0,25 điểm)
b * Mối quan hệ giữa đất và sinh vật: có mối quan hệ tác động qua lại, chặt chẽ với nhau (0,25 điểm)
- Sinh vật tác động đến đất: Đóng vai trò chủ đạo trong việc hình thành đất, thực vật cung cấp chất hữu cơ cho đất, rễ thực vật bám vào các khe nứt của đá, phá hủy đá Vi sinh vật phân hủy vật chất hữu cơ và tổng
hợp thành mùn Động vật sống trong đất làm thay đổi tính chất đất (0,5điểm)
Trang 3- Đất tác động đến sinh vật: các đặc tính lí hóa và độ phì của đất ảnh hưởng đến sự phát triển và phân bố
của thực vật (ví dụ dẫn chứng) (0,25điểm)
* Trên Trái Đất có nhiều loại đất khác nhau vì: (1,0 điểm)
- Các nhân tố đá mẹ, khí hậu, sinh vật, địa hình, thời gian, con người… tác động đồng thời tới quá trình hình thành của mọi loại đất
- Tuy nhiên mỗi nhân tố có một vai trò nhất định trong việc hình thành đất, không thể thay thế nhau và mức độ tác động của mỗi nhân tố ở từng nơi khác nhau
- Mối quan hệ giữa các nhân tố tác động đến quá trình hình thành đất ỡ mỗi nơi cũng khác nhau
Câu 3: (4,0 điểm)
a Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến sự phân bố dân cư trên thế giới
b Cho biết giữa 2 nhóm nước (phát triển và đang phát triển) tỉ suất tử thô của nhóm nước nào cao hơn? Tại sao?
Đáp án câu 3:
a Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phân bố dân cư trên thế giới:
* Nhân tố tự nhiên: (1,5 điểm)
- Khí hậu: Nơi có khí hậu ấm áp, ôn hòa, dân cư tập trung đông hơn những vùng khí hậu quá nóng hoặc quá lạnh…
- Nước: Dân cư tập trung đông ở những khu vực gần nguồn nước vì thuận lợi cho sinh hoạt, sản xuất Vùng khô hạn, hoang mạc ít người sống
- Địa hình, đất đai: Nơi địa hình bằng phẳng, đồng bằng phù sa màu mỡ dân cư tập trung đông hơn vùng núi non hiểm trở, đất đai khô cằn
- Khoáng sản: Những nơi có nhiều khoáng sản thường thu hút lao động mặc dù có những khó khăn khác
* Nhân tố KT – XH: (1,5 điểm)
- Trình độ phát triển của lực lượng sản xuất: cao sẽ có điều kiện hạn chế một số khó khăn về mặt tự nhiên đối với cư trú và sản xuất Nơi sản xuất phát triển thường tập trung đông dân cư
- Tính chất của nền kinh tế: nơi có hoạt động công nghiệp, dịch vụ phát triển dân cư tập trung đông
- Lịch sử khai thác lãnh thổ: Nơi khai thác lâu đời dân cư đông hơn vùng mới được khai thác
- Chuyển cư: dân cư di cư tới những vùng đất mới, màu mỡ…
b - Nhóm nước phát triển có tỉ suất tử thô cao hơn, vì: có dân số già, tỉ lệ người cao tuổi trên tổng số
dân lớn nên tỉ suất tử thô cao Mặc dù điều kiện sống tốt (0,5điểm)
- Nhóm nước đang phát triển có tỉ suất tử thô thấp hơn do có dân số trẻ, tỉ lệ người cao tuổi trên tổng số dân nhỏ, trẻ em đông Nghĩa là số người trẻ tuổi trong tổng số dân đông, dù điều kiện sống còn thấp hơn
nhưng tỉ suất tử thô vẫn thấp.(0,5điểm)
Câu 4: (4,0 điểm)
a Trình bày và giải thích sự khác biệt về tỉ trọng giữa ngành chăn nuôi và ngành trồng trọt trong cơ cấu nông nghiệp của các nước phát triển và đang phát triển
b Tại sao nói: “ Để phát triển kinh tế, văn hóa miền núi, giao thông vận tải phải đi trước một bước” ?
Đáp án câu 4:
a Sự khác biệt về tỉ trọng giữa ngành chăn nuôi và ngành trồng trọt trong cơ cấu nông nghiệp của
các nước phát triển và đang phát triển (0,5 điểm)
- Ở các nước phát triển thì tỉ trọng ngành chăn nuôi cao hơn ngành trồng trọt
- Ở các nước đang phát triển thì tỉ trọng ngành chăn nuôi thấp hơn ngành trồng trọt
* Giải thích: (1,5 điểm)
- Ở các nước phát triển: có cơ sở nguồn thức ăn chăn nuôi ổn định, cơ sở vật chất kĩ thuật, giống tốt, dịch
vụ thú y phát triển, công nghiệp chế biến phát triển, thị trường tiêu thụ rộng
- Ở các nước đang phát triển: Dân số đông nên nhu cầu lương thực lớn, cơ sở thức ăn chăn nuôi chưa ổn định, cơ sở vật chất kĩ thuật còn hạn chế, dịch vụ thú y chưa phát triển mạnh
b Để phát triển kinh tế, văn hóa miền núi, giao thông vận tải phải đi trước một bước, vì: (2,0 điểm)
- GTVT phát triển góp phần thúc đẩy giao lưu giữa các địa phương ở miền núi, giữa miền núi với đồng bằng khắc phục được sự cô lập, rút ngắn khoảng cách giữa đồng bằng với miền núi
Trang 4- Thu hút dân cư từ đồng bằng lên miền núi, góp phần phân bố lại dân cư giữa các vùng.
- Góp phần khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên thiên nhiên , nâng cao chất lượng cuộc sống
- Góp phần phát triển cơ sở hạ tầng, nâng cao trình độ biết chữ, tăng tiềm lực quốc phòng cho miền núi
Câu 5: (4,0 điểm)
Cho bảng số liệu sau: Giá trị sản xuất ngành trồng trọt theo giá so sánh năm 2010 phân theo nhóm cây trồng
(Đơn vị: Tỉ đồng )
thực Cây côngnghiệp Cây ăn quả Rau đậu Cây khác
(Nguồn: Niên giám thống kê Việt Nam 2013, Nhà xuất bản Thống kê, 2014)
a Vẽ biểu đồ thể hiện cơ cấu giá trị sản xuất ngành trồng trọt phân theo nhóm cây trồng năm 2005 và 2012
b Nhận xét và giải thích sự thay đổi cơ cấu giá trị sản xuất ngành trồng trọt của nước ta năm 2012 so với năm 2005
Đáp án câu 5:
a Vẽ biểu đồ:
*Xử lí số liệu: (0,5 điểm)
Cơ cấu giá trị sản xuất ngành trồng trọt theo giá so sánh 2010 phân theo nhóm cây trồng
(ĐV: %)
thực Cây côngnghiệp Cây ăn quả Rau đậu Cây khác
Bán kính: R2012 = 1,14R2005
* Biểu đồ: hình tròn, có bán kính khác nhau, chia tỉ lệ chính xác, có tên biểu đồ, chú giải… (1,5 điểm)
b Nhận xét và giải thích:
*Nhận xét: (1,0 điểm)
Cơ cấu giá trị sản xuất ngành trồng trọt năm 2012 so với 2005 có nhiều thay đổi
- Tỉ trọng nhóm cây lương thực giảm 3,2% và các loại cây khác giảm 0,6%
- Tỉ trọng nhóm cây công nghiệp tăng nhanh (3,0%), cây rau đậu tăng nhẹ 0,7% và cây ăn quả ổn định
- Tuy nhiên tỉ trọng nhóm cây lương thực vẫn chiếm giá trị tuyệt đối (55,6%)
*Giải thích: (1,0 điểm)
- Tỉ trọng nhóm cây công nghiệp, cây ăn quả tăng nhanh do nước ta thực hiện đa dạng hóa cơ cấu ngành trồng trọt, hai nhóm này có nhiều lợi thế (đất đai, thị trường, chính sách Nhà nước)
- Nhóm cây lương thực và các loại cây khác giảm là do kém lợi thế canh tranh
- Tỉ trọng cây lương lực vẫn chiếm tỉ trọng cao trong cơ cấu cây trồng do đây là cây chủ lực trong ngành trồng trọt với nhiều lợi thế về tài nguyên, sức cạnh tranh và chính sách phát triển lương thực của Nhà nước