TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƢƠNG KHOA TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG CHUYÊN NGÀNH TÀI CHÍNH QUỐC TẾ O0O KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐỀ TÀI: SỬ DỤNG NGHIỆP VỤ HOÁN ĐỔI TIỀN TỆ NHẰM MỤC ĐÍCH PHÒNG NGỪA RỦI RO VÀ ĐẦU CƠ TRÊN THỊ TRƢỜNGNG NGOẠI HỐI Sinh viên thực hiện : Nguyễn Trà Mi Lớp : Anh 5 Khóa : 45 Giáo viên hớng dẫn : Ths. Phan Trần Trung Dũng Hà Nội, tháng 5 /2010 MỤC LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC BẢNG, BIỂU LỜI MỞ ĐẦU 1 CHƢƠNG I. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỊ TRƢỜNG NGOẠI HỐI VÀ QUẢN TRỊ RỦI RO, ĐẦU CƠ TRONG KINH DOANH NGOẠI HỐI 4 1. Thị trƣờng ngoại hối: 4 1.1. Khái niệm: 4 1.2. Một số vấn đề cơ bản: 5 1.2.1. Một số đặc điểm thị trường ngoại hối: 5 1.2.2. Một số rủi ro thường gặp trong kinh doanh ngoại hối: 6 1.2.2.1. Rủi ro ngoại hối: 6 1.2.2.2. Rủi ro lãi suất: 10 1.2.3. Đầu cơ trên thị trường ngoại hối: 10 2. Hoán đổi tiền tệ: 11 2.1. Hoán đổi ngoại hối: 12 2.2. Tín dụng giáp lưng: 14 2.3. Hoán đổi chéo tiền tệ: 16 3. Vai trò của hợp đồng hoán đổi tiền tệ trên thị trƣờng ngoại hối: 17 4. Ứng dụng hoán đổi tiền tệ vào phòng ngừa rủi ro và đầu cơ trên thị trƣờng ngoại hối: 19 4.1. Hoán đối ngoại hối: 19 4.1.1. Ứng dụng hợp đồng hoán đổi ngoại hối để phòng ngừa rủi ro ngoại hối: 19 4.1.2. Ứng dụng hợp đồng hoán đổi ngoại hối để đầu cơ trên thị trường ngoại hối: 21 4.2. Tín dụng giáp lưng: 23 4.3. Hoán đổi chéo tiền tệ: 25 4.3.1. Ứng dụng hoán đổi chéo tiền tệ để phòng ngừa rủi ro ngoại hối và rủi ro lãi suất trên thị trường ngoại hối: 25 4.3.2. Ứng dụng hợp đồng chéo tiền tệ để đầu cơ trên thị trường ngoại hối: 27 CHƢƠNG II. THỰC TRẠNG ỨNG DỤNG HOÁN ĐỔI TIỀN TỆ TRÊN THỊ TRƢỜNG NGOẠI HỐI THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM 29 1. Thực trạng ứng dụng hoán đổi tiền tệ trên thị trƣờng ngoại hối thế giới: 29 2. Thực trạng ứng dụng hoán đổi tiền tệ trên thị trƣờng ngoại hối Việt Nam 49 2.1. Thực trạng thị trường ngoại hối và hoán đổi tiền tệ ở Việt Nam: 49 2.2. Nguyên nhân khiến thị trường hoán đổi tiền tệ chưa phát triển ở Việt Nam:. 59 2.2.1. Yếu tố khách quan: 59 2.2.2. Yếu tố chủ quan: 62 CHƢƠNG III. KIẾN NGHỊ GIẢI PHÁP CHO VIỆC SỬ DỤNG HOÁN ĐỔI TIỀN TỆ NHẰM PHÒNG NGỪA RỦI RO TRÊN THỊ TRƢỜNG NGOẠI HỐI VIỆT NAM 67 1. Định hƣớng phát triển thị trƣờng ngoại hối Việt Nam trong thời gian tới: 67 2. Triển vọng đối với việc ứng dụng hoán đổi tiền tệ trên thị trƣờng ngoại hối Việt Nam: 70 2.1. Điều kiện thuận lợi cho việc ứng dụng hoán đổi tiền tệ trên thị trường ngoại hối Việt Nam: 70 2.2. Những khó khăn cho việc ứng dụng hoán đổi tiền tệ trên thị trường ngoại hối Việt Nam: 75 3. Giải pháp cho việc triển khai và phát triển hoán đổi tiền tệ trên thị trƣờng ngoại hối Việt Nam: 77 3.1. Giải pháp mang tính vĩ mô: 77 3.2. Giải pháp mang tính vi mô: 82 KẾT LUẬN 87 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 88 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT BIS : Ngân hàng Thanh toán Quốc tế BoC : Ngân hàng Trung ương Canada BoE : Ngân hàng Trung ương Anh BoJ : Ngân hàng Trung ương Nhật Bản EUR : đồng Euro Fed : Cục dự trữ liên bang Mĩ JPY : đồng Yên Nhật GBP : bảng Anh NHNN : Ngân hàng nhà nước NHTM : Ngân hàng thương mại NHTW : Ngân hàng trung ương SNB : Ngân hàng Quốc gia Thụy Sĩ TCTD : Tổ chức tín dụng USD : đôla Mĩ VNĐ : Việt Nam đồng WTO : Tổ chức Thương mại Thế giới DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ Danh mục biểu đồ: Biểu đồ 1. Doanh thu bình quân một ngày của công cụ ngoại hối phái sinh và hoán đổi ngoại hối trên thị trường ngoại hối trong tháng 4 và tháng 10 từ năm 2004 đến 2009……19 Biểu đồ 2. Doanh thu bình quân một ngày của thị trường ngoại hốitừ tháng 7/1992–tháng 7/2007…………………………………………………………………………………… 30 Biểu đồ 3. Doanh thu trên thị trường phái sinh OTC từ 1995-2007……………………….32 Biểu đồ 4. Khối lượng khoản tiền gốc giao dịch của công cụ phái sinh ngoại hối trên thị trường OTC từ tháng 7/1995 - tháng 7/2007………………………………………………33 Biể đồ 5. Doanh thu bình quân mỗi ngày của hoán đổi ngoại hối tại các nước phát triển năm 2007………………………………………………………………………………… 35 Biểu đồ 6. Doanh thu bình quân mỗi ngày của hoạt động hoán đổi ngoại hối ở các nước mới nổi tại tháng 4 năm 2007…………………………………………………………… 36 Biểu đồ 7. Trạng thái ngoại hối ròng của các ngân hàng Anh từ 1999- 2008…………… 38 Biểu đồ 8. Doanh thu hoán đổi ngoại hối theo tiêu chí địa lý từ 1995 – 2007…………….38 Biểu đồ 9. G10 và Switzerland: Khối lượng khoản tiền gốc giao dịch của công cụ phái sinh ngoại hối trên thị trường OTC từ tháng 6/1998 - tháng 6/2009………………………… 41 Biểu đồ 10. Doanh thu bình quân một ngày trên thị trường ngoại hối Anh từ 4/2006 – 10/2009…………………………………………………………………………………….42 Biểu đồ 11. Biến động tỷ giá của các đồng tiền chính trên thế giới so với đôla Mĩ từ 2007- 2009……………………………………………………………………………………… 44 Biểu đồ 12. Điểm tỷ giá hoán đổi ngoại hối 2007 – 2009…………………………………45 Biểu đồ 13. Lợi suất yêu cầu của hoán đổi USD và LIBOR từ 2007 – 2009 …………… 45 Biểu đồ 14. Kênh hoán đổi giữa Fed và ECB, SNB, BOE từ tháng 12 năm 2007 đến tháng 10 năm 2008……………………………………………………………………………….48 Biểu đồ 15. Biến động tỷ giá USD/VNĐ từ tháng 10/2006 – 10/2007……………………56 Biểu đồ 16. Diễn biến tỷ giá USD/VNĐ năm 2008……………………………………….57 Danh mục bảng: Bảng 1. Doanh thu bình quân trên thị trường hối đoái thế giới từ tháng 7/1992- tháng 7/2007 ………………………………………………………………………………….….30 Bảng 2. Doanh thu bình quân một ngày trên thị trường phái sinh OTC từ tháng 7/1998– tháng 7/2007………………………………………………………………….……………31 Bảng 3. Khối lượng khoản tiền gốc giao dịch trên thị trường phái sinh OTC tại thời điểm cuối tháng 6/2004 và tháng 6/2007……………………………………………………… 33 Bảng 4. Doanh thu bình quân mỗi ngày trên thị trường ngoại hối Nhật Bản từ tháng 4/2006 – 4/2009……………………………………………………………………………………39 Bảng 5. Doanh thu bình quân một ngày của thị trường ngoại hối Anh từ 4/2006 – 10/2009…………………………………………………………………………………….42 Bảng 6. Chênh lệch giữa tỷ giá mua vào-bán ra của tỷ giá giao ngay và tỷ giá hoán đổi trước và trong thời kì cuộc khủng hoảng tài chính 2007 – 2009………………………… 46 1 LỜI MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài: Thị trường ngoại hối trên thế giới đã hình thành từ rất lâu và ngày càng phát triển nhanh chóng với nhiều loại hình giao dịch mới ra đời.Tuy nhiên, sự biến động khó lường của giá cả hàng hoá, lãi suất, tỷ giá trên thị trường là những nguyên nhân gây ra rủi ro cho các nhà đầu tư. Để hạn chế thấp nhất những rủi ro thua lỗ có thể xảy ra, các nghiệp vụ tài chính phái sinh đã được hình thành. Và hoán đổi tiền tệ với những đặc điểm riêng có của mình đã trở thành công cụ phái sinh được ưa chuộng nhất trong việc phòng ngừa rủi ro trên thị trường ngoại hối, thậm chí cũng được các nhà đầu tư sử dụng như một công cụ đầu cơ hiệu quả. Tuy nhiên ở Việt Nam, thị trường ngoại hối dù đã được hình thành song còn ở mức sơ khai và chưa phát triển, những nhận thức và hiểu biết về lĩnh vực này còn nhiều hạn chế. Các nghiệp vụ kinh doanh ngoại hối còn nghèo nàn, đại đa số các ngân hàng chỉ tiến hành nghiệp vụ giao ngay phục vụ khách hàng trong việc thanh toán và kinh doanh tiền gửi, chưa kinh doanh ngoại tệ kiếm lời một cách thực sự và chưa chú trọng đến việc phòng ngừa rủi ro thông qua các công cụ ngoại hối phái sinh như hợp đồng hoán đổi tiền tệ. Chính vì điều kiện thị trường ngoại hối còn kém phát triển nên các sản phẩm phái sinh như hoán đổi tiền tệ dù đã được nhà nước cho phép thực hiện từ năm 1998, nhưng cho đến nay công cụ này vẫn chưa được sử dụng nhiều trong việc phòng ngừa rủi ro hay đầu cơ kiếm lời trên thị trường ngoại hối Việt Nam. Kể từ khi gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), Việt Nam ngày càng hội nhập sâu rộng hơn với nền kinh tế thế giới, đồng nghĩa với việc nền kinh tế Việt Nam nói chung và thị trường ngoại hối nói riêng sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức và rủi ro hơn. Chính vì vậy, việc sử dụng và phát 2 triển công cụ rủi ro tỷ giá, bảo đảm an toàn vốn mặt khác có thể xử lí trạng thái luồng tiền, gia tăng vốn ngắn hạn tạm thời mà không làm gia tăng những rủi ro kèm theo như hoán đổi tiền tệ là điều hết sức cần thiết. Hơn thế nữa, với chiến lược đầu tư hợp lí, các nhà đầu tư có thể sử dụng hoán đổi tiền tệ như một công cụ kiếm lời hiệu quả trên thị trường ngoại hối đang khởi sắc như Việt Nam. Do đó, khóa luận tốt nghiệp với đề tài “Sử dụng nghiệp vụ hoán đổi tiền tệ nhằm mục đích phòng ngừa rủi ro và đầu cơ trên thị trường ngoại hối” sẽ đề cập đến một số ứng dụng cũng như vai trò của hoán đổi tiền tệ trong việc giúp các nhà đầu tư phòng ngừa rủi ro hay đầu cơ kiếm lời trên thị trường ngoại hối dựa trên việc nghiên cứu tìm hiểu hệ thống lý thuyết về thị trường ngoại hối. Đồng thời, khóa luận sẽ nghiên cứu về tình hình sử dụng hoán đổi tiền tệ trên thị trường ngoại hối thế giới và Việt Nam, từ đó đưa ra nguyên nhân khiến thị trường hoán đổi tiền tệ Việt Nam chưa phát triển và một số giải pháp nhằm góp phần mở rộng phạm vi ứng dụng của nghiệp vụ này trên thị trường ngoại hối Việt Nam 2. Mục đích nghiên cứu của đề tài Mục đích nghiên cứu của đề tài là nghiên cứu các ứng dụng của hoán đổi tiền tệ trên thị trường ngoại hối nhằm mục đích phòng ngừa rủi ro và đầu cơ để từ đó tìm hiểu những cơ hội và thách thức đối với việc sử dụng hoán đổi tiền tệ trên thị trường ngoại hối Việt Nam, trên cơ sở này, đưa ra những giải pháp nhằm hoàn thiện và phát triển thị trường ngoại hối phái sinh Việt Nam nói chung và phát triển sản phẩm hoán đổi tiền tệ nói riêng. 3. Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của đề tài là nghiệp vụ hoán đổi tiền tệ, thị trường ngoại hối thế giới và thị trường ngoại hối Việt Nam. 3 4. Phạm vi nghiên cứu Đề tài tập trung nghiên cứu giai đoạn từ khi hoán đổi tiền tệ bắt đầu được sử dụng trên thị trường ngoại hối thế giới và Việt Nam, đặc biệt là giai đoạn cuộc khủng hoảng tài chính Mỹ tới nay (2007-2009). 5. Phương pháp nghiên cứu Khóa luận sử dụng phương pháp phân tích, so sánh, đối chiếu và dẫn giải, sử dụng số liệu bảng biểu minh họa. 6. Kết cấu của khóa luận Ngoài lời mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, nội dung của khóa luận được kết cấu thành 3 chương:  Chương I: Trình bày cơ sở lý luận về thị trường ngoại hối, quản trị rủi ro và đầu cơ trong kinh doanh ngoại hối, đồng thời đưa ra một số ứng dụng của hoán đổi tiền tệ trong việc phòng ngừa rủi ro và đầu cơ trên thị trường ngoại hối  Chương II: Trình bày về thực trạng sử dụng hoán đổi tiền tệ trên thị trường ngoại hối thế giới và thị trường ngoại hối Việt Nam, đưa ra một số nguyên nhân khiến thị trường ngoại hối phái sinh nói chung và hoán đổi tiền tệ nói riêng chưa phát triển ở Việt Nam  Chương III: Dự báo định hướng phát triển thị trường ngoại hối Việt Nam trong tương lai và triển vọng phát triển của thị trường ngoại hối phái sinh nói chung và hoán đổi tiền tệ nói riêng ở Việt Nam, đề xuất những giải pháp để khắc phục những khó khăn, và phát triển việc ứng dụng hoán đổi tiền tệ trong phòng ngừa rủi ro và đầu cơ trên thị trường ngoại hối Việt Nam trong giai đoạn mới. [...]... vị: tỉ đôla Mĩ 4 Ứng dụng hoán đổi tiền tệ vào phòng ngừa rủi ro và đầu cơ trên thị trƣờng ngoại hối: Do khuôn khổ hạn chế, khóa luận tốt nghiệp sẽ chỉ đưa ra một số tình huống để áp dụng các loại hợp đồng hoán đổi tiền tệ trong việc phòng ngừa rủi ro và đầu cơ trên thị trường ngoại hối 4.1 Hoán đối ngoại hối: 4.1.1 Ứng dụng hợp đồng hoán đổi ngoại hối để phòng ngừa rủi ro ngoại hối: a Mô tả tình huống:... công ty Mỹ và công ty Việt Nam phải thực trả đều thấp hơn lãi suất thị trường nếu đi vay ngoại tệ trực tiếp trên thị trường Đồng thời, nhờ có hợp đồng hoán đổi này mà cả hai bên có thể tránh được rủi ro lãi suất trong trường hợp lãi suất thị trường tăng cao 4.3 Hoán đổi chéo tiền tệ: 4.3.1 Ứng dụng hoán đổi chéo tiền tệ để phòng ngừa rủi ro ngoại hối và rủi ro lãi suất trên thị trƣờng ngoại hối: a Mô... I CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỊ TRƢỜNG NGOẠI HỐI VÀ QUẢN TRỊ RỦI RO, ĐẦU CƠ TRONG KINH DOANH NGOẠI HỐI 1 Thị trƣờng ngoại hối: 1.1 Khái niệm: Thị trường ngoại hối là bất cứ đâu diễn ra việc mua, bán các đồng tiền khác nhau.1 Trên thị trường ngoại hối, ngoại tệ và các phương tiện thanh toán có giá trị như ngoại tệ được giao dịch, trao đổi với nhau Trong đó, đối với một quốc gia, ngoại tệ được hiểu là đồng tiền. .. dụng, rủi ro tỷ giá, rủi ro lãi suất, rủi ro thanh khoản… Trong phạm vi đề tài nghiên cứu, khóa luận tốt nghiệp sẽ chỉ đề cập đến hai loại rủi ro lớn nhất và thường xảy ra nhất mà các thành viên tham gia thị trường ngoại hối phải đối mặt và có biện pháp phòng ngừa hoặc dựa vào đó để đầu cơ kiếm lời Đó là rủi ro ngoại hối (foreign exchange risk) và rủi ro lãi suất (interest rate risk) 1.2.2.1 Rủi ro ngoại. .. nhiên, nếu thị trường đi ngược lại kì vọng của nhà đầu cơ (đồng nội tệ lên giá), thì tất nhiên nhà đầu cơ sẽ phải chịu thua lỗ Trong trường hợp này, hợp đồng hoán đổi ngoại hối không giúp nhà đầu cơ tránh được rủi ro ngoại hối do trạng thái ngoại tệ (VND) của nhà đầu cơ luôn ở trạng thái mở trên thị trường 22 4.2 Tín dụng giáp lưng: Ngày nay, do sự phát triển của hợp đồng hoán đổi chéo tiền tệ, tín dụng. .. thị trường ngoại hối hoạt động hiệu quả 2 Hoán đổi tiền tệ: Hoán đổi tiền tệ là một thỏa thuận giữa hai bên về việc hoán đổi hai dòng tiền của hai loại tiền tệ khác nhau tại thời điểm xác định trong tương lai tại tỷ giá ấn định trước4 Cùng với sự phát triển của thị trường ngoại hối, hoán đổi tiền tệ cũng có nhiều loại hình khác nhau, phù hợp với từng nhu cầu, mục đích sử dụng của thành viên tham gia thị. .. trao đổi khoản tiền gốc tại thời điểm đáo hạn theo tỷ giáo giao ngay đã thỏa thuận ban đầu Đôi khi việc trao đổi khoản tiền gốc ban đầu không cần thực hiện Ở hoán đổi ngoại hối, chỉ diễn ra sự hoán đổi khoản tiền gốc Nhưng ở hoán đổi chéo tiền tệ, ngoài hoán đổi khoản tiền gốc còn xảy ra sự hoán đổi cả khoản tiền lãi phát sinh trong thời gian hiệu lực của hợp đồng Hoán đổi chéo tiền tệ cũng có cơ chế... tham gia thị trường Tuy nhiên, khóa luận sẽ chỉ đề cập đến ba loại cơ bản và đặc trưng nhất của hợp đồng hoán đổi tiền tệ: hoán đổi ngoại hối 4 Theo định nghĩa trên http://www.investopedia.com/terms/c/currencyswap.asp 11 (forex swap), tín dụng giáp lưng (back – to – back loan), hoán đổi chéo tiền tệ (cross currency swap) 2.1 Hoán đổi ngoại hối: Hợp đồng hoán đổi ngoại hối (Forex swap) là việc hoán đối... kinh tế tăng cả về qui mô và giá trị, nhu cầu sử dụng ngoại tệ trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống kinh tế - tài chính quốc tế Tuy nhiên, kinh doanh trên thị trường ngoại hối đồng nghĩa với việc bất cứ nhà đầu tư nào cũng phải đối mặt với rủi ro, trong đó rủi ro thường gặp nhất là rủi ro tỷ giá và rủi ro lãi suất Đặc biệt 85% doanh số thị trường ngoại hối là của thị trường liên ngân hàng,... ngừa rủi ro hiệu quả 1.2.3 Đầu cơ trên thị trƣờng ngoại hối: Nhà đầu cơ trên thị trường ngoại hối là người sẵn sàng chấp nhận rủi ro trong các giao dịch ngoại hối để nhận được những khoản lợi nhuận lớn hơn Họ cố gắng lường trước xu hướng của thị trường và kiếm lợi nhuận thông qua việc tạo ra vị thế (bán hoặc mua) ở ngoại tệ Ví dụ như những công ty thực hiện giao dịch thương mại có phát sinh rủi ro ngoại . 4.3.1. Ứng dụng hoán đổi chéo tiền tệ để phòng ngừa rủi ro ngoại hối và rủi ro lãi suất trên thị trường ngoại hối: 25 4.3.2. Ứng dụng hợp đồng chéo tiền tệ để đầu cơ trên thị trường ngoại hối: 27. trên thị trƣờng ngoại hối: 17 4. Ứng dụng hoán đổi tiền tệ vào phòng ngừa rủi ro và đầu cơ trên thị trƣờng ngoại hối: 19 4.1. Hoán đối ngoại hối: 19 4.1.1. Ứng dụng hợp đồng hoán đổi ngoại hối. bày cơ sở lý luận về thị trường ngoại hối, quản trị rủi ro và đầu cơ trong kinh doanh ngoại hối, đồng thời đưa ra một số ứng dụng của hoán đổi tiền tệ trong việc phòng ngừa rủi ro và đầu cơ trên